وڪيپيڊيا sdwiki https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter ذريعات خاص بحث واپرائيندڙ واپرائيندڙ بحث وڪيپيڊيا وڪيپيڊيا بحث فائل فائل بحث ذريعات وڪي ذريعات وڪي بحث سانچو سانچو بحث مدد مدد بحث زمرو زمرو بحث باب باب بحث TimedText TimedText talk ماڊيول ماڊيول بحث Event Event talk 0 6981 380930 374336 2026-05-26T20:56:23Z Intisar Ali 8681 /* */ 380930 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | official_name =اسلام آباد | native_name = {{nobold|{{lang|ur|{{nq|اسلام آباد}}}}}} | other_name = | settlement_type = [[گاديءَ جو هنڌ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Islamabad, Pakistan Monument.jpg | photo2a = Long Exposure of Blue Area Islamabad.JPG | photo2b = Parliament House, Islamabad by Usman Ghani.jpg | photo3a = | photo3b = Faisal Mosque close up (cropped).jpg | photo4a = Islamabad- Under dark clouds.jpeg | size = 250 | position = center}} | image_caption = کاٻي کان ساڄي پاسي: [[يادگار پاڪستان]]،شھر جو واپاري مرڪز [[بليو ايريا]] ، پاڪستان جي [[قومي اسيمبلي]]،[[فيصل مسجد]]، [[مارگلا پھاڙن وارو نيشنل پارڪ]] | nickname = | image_map = | map_caption = پاڪستان منجھ مقام | pushpin_map = Pakistan#Asia | pushpin_label_position = top | coordinates = {{coord|33|43|N|73|04|E|region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = {{flag|پاڪستان}} | subdivision_type1 = [[انتظامي علائقو]] | subdivision_name1 = [[اسلام آباد ڪيپيٽل ٽيريٽري]] | established_title =قيام | established_date = 1960 | government_footnotes = | government_type =پارليامينٽري ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ | leader_title = Governing&nbsp;body | leader_name = [[اسلام آباد ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن]] ۽ [[ڪيپيٽل ڊولپمينٽ اٿارٽي]] | leader_title1 = چيف ڪمشنر | leader_name1 = ذوالفقار حيدر | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.cda.gov.pk/about_islamabad/vitalstats.asp|title=CDA Facts & Figures}}</ref> | area_blank1_title = پارڪ | area_total_km2 = 906.5 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = 897.7 <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = 8.8 | area_water_percent = 0.97 | area_urban_km2 = 220.15 | area_rural_km2 = 466.20 | area_blank1_km2 = 220.15 | elevation_min_m = 490 <!--<ref name=Google Maps/>--> | population_total = 2,006,572 | population_as_of = 2017 Census | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/content/provisional-summary-results-6th-population-and-housing-census-2017-0|title=PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017|work=pbs.gov.pk|accessdate=24 November 2017}}</ref> | population_density_km2 = 2089 | population_urban = 1,014,825 | population_rural = 991,747 | population_density_urban_km2 = 4609 | population_density_urban_sq_mi = | population_metro = 4 million | population_demonym = اسلام آبادي يا اسلام آباديز. | population_note = <ref>{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/Population_Results.pdf|title=Population Results}}</ref> | postal_code_type = پوسٽل ڪوڊ | postal_code = 44000 | area_code = 051 <!-- General information ---->| blank1_name_sec1 = [[List of districts of Pakistan by Human Development Index|HDI]] | blank1_info_sec1 = 0.87 {{increase}}<ref>{{cite web|url=http://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|title=SOCIAL DEVELOPMENT IN PAKISTAN ANNUAL REVIEW 2014–15|date=2016|publisher=SOCIAL POLICY AND DEVELOPMENT CENTRE|accessdate=26 March 2017}}</ref> | blank_name_sec2 = نمايان راند جون ٽيمون | blank_info_sec2 = [[اسلام آباد يونائيٽيڊ (ڪرڪيٽ)|اسلام آباد يونائيٽيڊ]] [[اسلام آباد رگبي فٽبال ڪلب|اسلام آباد جينس]] | website = {{URL|http://www.islamabad.gov.pk}} | leader_title2 = چيئرمين سي ڊي اي | leader_name2 =عثمان باجوا | leader_title3 = ڊپٽي ڪمشنر | leader_name3 = ڪيٽن(ر) مشتاق احمد | leader_title4 = [[ميئر]] | leader_name4 = نواز ليگ جو شيخ انصار عزيز | elevation_max_m = 620 <!--<ref name=Google Maps>{{cite web|url=http://maps.google.com.do/maps?q=Islamabad,+Islamabad+Capital+Territory,+Pakistán&hl=es&ie=UTF8&ll=33.669783,73.098907&spn=0.172866,0.220757&sll=34.533005,69.128895&sspn=0.039879,0.073128&oq=Islama&t=p&gl=do&hnear=Islamabad,+Islamabad+District,+Islamabad+Capital+Territory,+Pakistán&z=12&lci=weather|work=Google Maps|publisher=Google|accessdate=25 February 2013}}</ref>--> | elevation_max_ft = 2000 | timezone = [[پاڪستان جو معياري وقت|پاڪ ٽائيم]]/[[ايم ايس ڪي+2|YEKT]] | utc_offset = +5 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | blank2_name_sec1 = HDI Category | blank2_info_sec1 = Very High <!-- Area/postal codes and others ---->| blank2_name_sec2 = [[List of districts of Pakistan by Human Development Index|HDI]] }} '''اسلام آباد''' ({{lang-en|Islamabad}}) [[پاڪستان]]، اسلامي جمهوريه پاڪستان جو گاديءَ جو شهر آهي. اهو ملڪ جو نائين نمبر وڏو آبادي وارو شهر آهي جنهن جي آبادي 12 لک کان مٿي آهي. اهو، اسلام آباد جي گادي واري علائقي جی حصی جی طور تي، پاڪستاني حڪومت جي انتظام هيٺ آهي. 1960ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ منصوبابندي ڪيل شهر جي طور تي تعمير ڪيو ويو ۽ 1967 ۾ قائم ٿيو، هن ڪراچي کي پاڪستان جي سرڪاري قومي راڄڌاني طور تبديل ڪيو. هي شهر تمام خوبصورت پهاڙن جي وچ ۾ آهي.<ref name="autogenerated1">{{Citation |title=اسلام آباد1 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title --> |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF1 |access-date=2019-12-17 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015728/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF1 |url-status=dead }}</ref> يوناني معمار، ڪانسٽیٽینوس ڊوڪسياڊس (Constantinos Apostolou Doxiadis) اسلام آباد جو ماسٽر پلان ٺاهيو، جنهن ۾ هن ان کي اٺن علائقن ۾ ورهايو؛ انتظامي، ڊپلوميٽڪ انڪليو، رهائشي علائقا، تعليمي ۽ صنعتي شعبا، تجارتي علائقا، گڏوگڏ ڳوٺاڻن ۽ سرسبز علائقن جو انتظام ڪيپيٽل ڊولپمينٽ اٿارٽي جي مدد سان ڪيو ويو آهي. اسلام آباد پنهنجي پارڪن ۽ ٻيلن جي ڪري مشهور آهي، جن ۾ مارگلا هلز نيشنل پارڪ ۽ شڪرپريان شامل آهن. اهو ڪيترن ئي نشانين جو گهر آهي، جنهن ۾ ملڪ جي نشانی واری مسجد، فيصل مسجد شامل آهي، جيڪا دنيا جي پنجين وڏي مسجد آهي. ٻين نمايان نشانن ۾ پاڪستان مونیومينٽ ۽ ایوان جمھوریت شامل آهن. گلوبلائيزيشن ۽ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽ ورڪ پاران گاما+ جي طور تي درجه بندي تیل، اسلام آباد، پاڪستان ۾ رهندڙن جي سڀ کان وڌيڪ مھنگی جاء آهي. شهر جي آبادي ٻنهي وچولي ۽ مٿاهين وچولي طبقي جي شهرين تي مشتمل آهي. اسلام آباد ۾ ويهه يونيورسٽيون آهن، جن ۾ قائداعظم يونيورسٽي، بحريه يونيورسٽي، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، COMSATS يونيورسٽي ۽ نيشنل يونيورسٽي آف سائنس ۽ ٽيڪنالاجي (NUST) شامل آھن. اهو پڻ پاڪستان جي محفوظ ترين شهرن مان هڪ قرار ڏنو ويو آهي ۽ هڪ وسيع RFID-فعال نگراني نظام سان گڏ لڳ ڀڳ 2,000 فعال سي سي ٽي وي ڪيمرا آهن. [[پاڪستان]] جو وفاقي گاديءَ جو هنڌ، جيڪو [[راولپنڊي|راولپنڊي شھر]] ءَ کان 16 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي آهي. هن شهر کان اڳ ملڪ جي گادي جو هنڌ [[ڪراچي]] شهر هو پر فيلڊ مارشل ايوب خان جي دور ۾ هي شهر خاص طور رٿابنديءَ سان وفاقي گادي ڪرڻ لاءِ ٺهرايو ويو هو، جيڪو، سمنڊ جي سطح کان 1650 کان 2000 فوٽ اُتاهينءَ تي مرگلا پهاڙين ۾ آباد آهي.هن شهر جي اڏاوت سال 1961ع ۾ شروع ٿي ۽ سال 1967ع ۾ تڪميل تي پهتي. هيءُ شهر 350 چورس ميلن تي پکڙيل آهي. هتي حڪومتي انتظام هلائڻ لاءِ وفاقي سيڪريٽريٽ جون عاليشان عمارتون آهن. ايوان صدر ۽ پارليامينٽ هائوس پاڻ ۾ لڳو لڳ آهن. انهن جي ويجهو صدارتي محل، اسٽيت بئنڪ ۽ قومي اسيمبليءَ جون عمارتون آهن. ثقافتي سيڪٽر ۾ نئشنل لائبرري، نئشنل ميوزيم، آرٽس ڪائونسل ۽ ريڊيو پاڪستان جون عمارتون آهن. ڪاروباري لحاظ کان هتي آبپارہ سپر مارڪيٽ، جناح مارڪيٽ، ستاره مارڪيٽ ۽ ميلوڊي مارڪيٽ وغيره آهن. اسلام آباد جي ڪاروباري زندگيءَ ۾ بلیو ايريا کي هڪ خاص مقام حاصل آهي. اسلام آباد جو مرڪزي ۽ تعمير جي لحاظ کان سڀ کان پهريون ۽ مشهور عوامي چوڪ ”آب پاره“ آهي، جنهن کي اسلام آباد جو دل چيو ويندو آهي. هتي فن تعمير جو شاهڪار فيصل مسجد آهي، جنهن جو ڊیزائن ترڪيءَ جي مشهور معمارن ٺاهي هئي. اسلام آباد ۾ انٽرنئشنل اسلامي يونيورسٽي، نئشنل يونيورسٽي آف سائنس ائنڊ ٽئڪنالاجي (NUST)، يونيورسٽي آف ماڊرن لئنگئيجز، علامه اقبال اوپن يونيورسٽي ۽ قائداعظم يونيورسٽي مشهور درسگاهون آهن. اسلام آباد جي معروف تربيت گاهن ۾ نيوڪليئر انسٽيٽيوٽ، اسلام ريسرچ انسٽيٽيوٽ، گورنمينٽ پُولي ٽيڪنڪ انسٽيٽيوٽ، نئشنل انسٽيٽيوٽ آف ايجوڪيشن، هائڊروڪاربن انسٽيٽيوٽ وغيره شامل آهن. مقتدره قومي زبان، اڪادمي ادبيات پاڪستان ۽ لوڪ ورثي جا ادارا ۽ اشاعت گهر به اسلام آباد جا معروف سرڪاري ادارا آهن. اسلام آباد جي سير تفريح وارين جاين ۾ شڪر پڙيان، راول ڊئم، دامن ڪوهه، اسلام آباد پارڪ، عوامي مرڪز، نور پور شاهان، بري امام جو مقبرو، مرغزار ۽ 50 ايڪڙن تي پکڙيل روز ائنڊ جيسمين گارڊن وغيره ذڪر لائق آهن. هيءُ شهر، خوبصورتي ۾ پنهنجو مٽ پاڻ آهي. اقوام متحده جي اڳوڻي سيڪريٽري جنرل، اوٿانٽ، هن شهر کي ”ايشيا جو برازيليا“ ڪوٺيو هو. جولاءِ 1980ع ۾ هن شهر کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو.<ref name="autogenerated1"/> ==نالو== نالو اسلام آباد جو مطلب آهي اسلام جو شهر. اهو ٻن لفظن مان نڪتل آهي: اسلام ۽ آباد. اسلام، پاڪستان جي رياستي مذهب، اسلام جي مذهب ڏانهن اشارو ڪري ٿو، ۽ -آباد هڪ فارسي لافظ آهي، جنهن جي معني آهي پوکي ڪيل جڳهه، هڪ آبادي جڳهه يا شهر کي ظاهر ڪري ٿو. محمد اسماعيل ذبيح جي تاريخ جي ڪتاب موجب، استاد ۽ شاعر قاضي عبدالرحمان امرتسري شهر جو نالو تجويز ڪيو. ڪڏهن ڪڏهن لکڻ ۾، اسلام آباد کي مختصر طور تي ISB سڏيو ويندو آهي. اهڙو استعمال ايس ايم ايس ٻولي ۾ شروع ٿيو، جزوي طور اسلام آباد انٽرنيشنل ايئرپورٽ لاءِ IATA مقام جي سڃاڻپ ڪندڙ جي ڪري. ==تاريخ== ===شروعاتي تاريخ=== اسلام آباد راڄڌاني وارو علائقو، اتر پنجاب واري علائقي جي پوٺوهار پليٽیو تي واقع آهي، ايشيا ۾ انساني آباديءَ جي ابتدائي ماڳن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. دنيا ۾ پٿر جي دور جا سڀ کان قديم آثار مليا آهن، جيڪي 1,00,000 کان 5,00,000 سال اڳ جي پليٽیو تي مليا آهن. سوان نديءَ جي ڇت مان هٿ آيل پٿر، برفاني دور جي شروعاتي انسانن جي ڪوششن جي گواهي ڏين ٿا. مٽيءَ جي ٿانون ۽ برتنن جون شيون مليون آهن جيڪي تاريخ کان اڳ واري دور جا آهن. ڊاڪٽر عبدالغفور لون جي کوٽائيءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته ان علائقي ۾ قديم ثقافت جا آثار موجود آهن. (آثار ۽ انساني کوپڙا 5000 ق.م) سنڌو ماٿري جي تهذيب هن علائقي ۾ 23 ۽ 18 صدي قبل مسيح جي وچ ۾ ترقي ڪئي. بعد ۾ اهو علائقو آرين برادريءَ جي ابتدائي آبادي هئي، جيڪي وچ ايشيا کان هن علائقي ۾ لڏي آيا هئا. ظهير الدين بابر، چنگيز خان، تيمور ۽ احمد شاهه دراني جهڙا ڪيترائي عظيم لشڪر برصغير ​​هندستان تي پنهنجي حملن دوران هن علائقي کي پار ڪيو. سال 2015-2016 ۾، آرڪيالاجي ۽ عجائب گهرن جي وفاقي کاتي، نيشنل فنڊ فار ڪلچرل هيريٽيج جي مالي مدد سان، ابتدائي آثار قديمه جي کوٽائي ڪئي، جنهن ۾ شاهه الله دتا جي غارن جي ڀرسان بان فقيرن ۾ ٻڌمت جي اسٽوپا جا آثار مليا، جن 2 کان 5 صدي عيسويء جي تاريخ هئي. ==جاگرافي== اسلام آباد جا وڻندڙ ​​وڻ سرءُ ۾ رنگ بدلائيندا آهن. اسلام آباد °33.43 اتر °73.04 اوڀر ۾ پوٺوهار پليٽیو جي اترئين ڪنڊ تي ۽ اسلام آباد جي گاديءَ واري علائقي ۾ مارگلا ٽڪرين جي پيرن ۾ واقع آهي. ان جي اوچائي 540 ميٽر (1,770 فوٽ) آهي. اسلام آباد جو جديد شھر، گاديءَ جو هنڌ ۽ قديم گکڙ شهر، راولپنڊي گڏيل طور تي جڙيل آهي ۽ عام طور تي ٽوئن سٽيز سڏجي ٿو. شهر جي اتر اوڀر ۾ نوآبادياتي دور جو [[مري|مري هل اسٽيشن]] آهي، ۽ اتر ۾ [[خيبر پختون خوا]] جو ضلعو [[هري پور ضلعو|هري پور]] آهي. [[ڪهوٽا تعلقو|ڪهوٽا]] ڏکڻ اوڀر ۾ [[ٽيڪسيلا تعلقو|ٽيڪسيلا]]، [[اٽڪ ضلعو]] ۽ واهه ڪينٽ، اتر اولهه ۾ [[گوجر خان تعلقو|گوجر خان]]، روات ۽ مندره ۽ ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه ۾ [[راولپنڊي|راولپنڊي]] شهر آهي. اسلام آباد [[مظفرآباد|مظفرآباد شھر]]، [آزاد ڪشمير]] کان 120 ڪلوميٽر (75 ميل) ڏکڻ اولهه (SSW)، پشاور کان 185 ڪلوميٽر (115 ميل) اوڀر ۽ لاهور کان 295 ڪلوميٽر (183 ميل) اتر اولهه (NNW) ۾ واقع آهي. اسلام آباد 906 چورس ڪلوميٽر (350 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. وڌيڪ 2,717 چورس ڪلوميٽر (1,049 اسڪوائر ميل) ايراضي مخصوص علائقي جي نالي سان مشهور آهي، جنهن ۾ مارگلا ٽڪريون اتر ۽ اتر اوڀر ۾ آهن. شهر جو ڏاکڻيون حصو اڻ وڻندڙ ​​ميدان آهي. اهو ڪورنگ نديءَ مان نڪتل آهي، جنهن تي راول ڊيم واقع آهي. ===موسم=== ==شهر جو منظر== اسلام آباد جو فن تعمير جديديت ۽ پراڻي اسلامي ۽ علائقائي روايتن جو مجموعو آهي. سعودي-پاڪ ٽاور روايتي انداز سان جديد فن تعمير جي انضمام جو هڪ مثال آهي. بيج رنگ واري عمارت کي اسلامي روايتن ۾ نيري ٽائلن سان تراشيو ويو آهي ۽ اسلام آباد جي بلند ترين عمارتن مان هڪ آهي. اسلامي ۽ جديد فن تعمير جي ٻين مثالن ۾ پاڪستان يادگار ۽ فيصل مسجد شامل آهن. ٻيون قابل ذڪر ڍانچو هي آهن: سيڪريٽريٽ ڪمپليڪس جيو پونٽي جو ٺهيل آهي، پرائم منسٽر سيڪريٽريٽ جيڪو مغل فن تعمير تي ٻڌل آهي ۽ نيشنل اسيمبلي ايڊورڊ ڊوريل اسٽون جو ٺهيل آهي. پاڪستان مونومينٽ جي وڏن پنن جي اندرين نقشن تي اسلامي فن تعمير تي ٻڌل آهن. شاهه فيصل مسجد معاصر فن تعمير جو هڪ ميلاپ آهي جنهن ۾ هڪ وڌيڪ روايتي وڏي ٽڪنڊي نما هال ۽ چار مينار آهن، جن کي ترڪي جي هڪ معمار ويدات دلوڪي ٺاهيو آهي ۽ سعودي عرب جي بادشاهه فيصل طرفان فراهم ڪيل فنڊنگ جي مدد سان تعمير ڪيو ويو آهي. فيصل مسجد جو فن تعمير غير معمولي آهي ڇاڪاڻ ته ان ۾ گنبد جي جوڙجڪ نه آهي. اهو عربي، ترڪي ۽ مغل تعميراتي روايتن جو مجموعو آهي. سينٽورس اسلام آباد ۾ تعمير هيٺ جديد فن تعمير جو هڪ مثال آهي. نئون تعمير ٿيل اسلام آباد اسٽاڪ ايڪسچينج ٽاور شهر ۾ جديد فن تعمير جو هڪ ٻيو مثال آهي. ==ڊيموگرافڪ== ==معيشت== اسلام آباد پاڪستاني معيشت ۾ خالص حصو ڏيندڙ آهي، جڏهن ته ملڪ جي آبادي جو فقط 0.8 سيڪڙو آهي، اهو ملڪ جي جي ڊي پي ۾ 1 سيڪڙو حصو ڏئي ٿو. اسلام آباد اسٽاڪ ايڪسچينج، 1989 ۾ قائم ڪئي وئي، ڪراچي اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ لاهور اسٽاڪ ايڪسچينج کان پوء پاڪستان جي ٽيون وڏي اسٽاڪ ايڪسچينج آهي، ۽ پاڪستان اسٽاڪ ايڪسچينج ٺاهڻ لاء ضم ڪيو ويو. ايڪسچينج ۾ 118 ميمبر هئا 104 ڪارپوريٽ باڊيز ۽ 18 انفرادي ميمبر. اسٽاڪ ايڪسچينج جي سراسري روزاني ٽران اوور 10 لک شيئرز کان مٿي آهي. ورلڊ بئنڪ جي 2010 جي ڊئنگ بزنس رپورٽ موجب، اسلام آباد کي پاڪستان ۾ ڪاروبار شروع ڪرڻ لاءِ بهترين جڳه قرار ڏنو ويو. اسلام آباد جا ڪاروبار پاڪستان ۾ ٽيڪس جي ادائيگي لاءِ سڀ کان وڌيڪ پابند آهن. 2012 تائين، اسلام آباد LTU (وڏي ٽيڪس يونٽ) ٽيڪس روينيو ۾ 371 بلين رپين جو ذميوار هو، جيڪو فيڊرل بورڊ آف روينيو پاران گڏ ڪيل سموري روينيو جو 20 سيڪڙو آهي. اسلام آباد ۾ انفارميشن ۽ ڪميونيڪيشن ٽيڪنالاجي ۾ واڌارو ڏٺو ويو آهي اضافي سان گڏ ٻه سافٽ ويئر ٽيڪنالاجي پارڪ، جن ۾ ڪيتريون ئي ملڪي ۽ غير ملڪي ٽيڪنالاجي ۽ انفارميشن ٽيڪنالاجي ڪمپنيون آهن. عوامي مرڪز آئي ٽي پارڪ ۾ 36 آئي ٽي ڪمپنيون آهن، جڏهن ته ايويڪيو ٽرسٽ هائوس ۾ 29 ڪمپنيون آهن. اسلام آباد 2020 تائين ٽيون آئي ٽي پارڪ ڏسندو، جيڪو ڏکڻ ڪوريا جي مدد سان تعمير ڪيو ويندو. ثقافت: اسلام آباد پاڪستان جي ٻين علائقن مان آيل ڪيترن ئي مهاجرن جو گهر آهي ۽ اتي ثقافتي ۽ مذهبي تنوع ڪافي قديم آهي. پوٺوهار جي پليٽ فارم تي ان جي مقام جي ڪري، قديم ثقافتن ۽ تمدن جا باقي بچيل آثار جهڙوڪ آرين، سوين ۽ سنڌو ماٿري جي تهذيب اڃا تائين علائقي ۾ ملي سگهي ٿي. 15 صدي عيسويءَ جو گکھر قلعو، ڦوروالا قلعو اسلام آباد جي ويجهو واقع آهي. علائقي ۾ راوت قلعو 16 صدي عيسويء ۾ گکھرن پاران تعمير ڪيو ويو ۽ گکھر جي سردار سلطان سارنگ خان جي قبر تي مشتمل آهي. سيدپور ڳوٺ جو نالو سارنگ خان جي پٽ سيد خان جي نالي تي رکيو ويو آهي. 500 سال پراڻو ڳوٺ هڪ مغل ڪمانڊر راجا مان سنگهه هندو عبادتگاهن ۾ تبديل ڪيو هو. هن ڪيترائي ننڍا تلاءَ ٺاهيا: رام ڪنڊا، سيتا ڪُنڊا، لڪشمن ڪُنڊا ۽ حنومان ڪُنڊا. علائقي ۾ هڪ ننڍڙو هندو مندر آهي جيڪو محفوظ آهي، علائقي ۾ هندو ماڻهن جي موجودگي کي ظاهر ڪري ٿو. صوفي بزرگ پير مهر علي شاهه جي درگاهه گولڙه شريف ۾ آهي، جنهن وٽ اسلام کان اڳ واري دور جو ثقافتي ورثو موجود آهي. ٻڌمت جي دور جا آثار اڃا به هن علائقي ۾ ملي سگهن ٿا. بري امام جي مزار کي مغل شهنشاهه اورنگزيب تعمير ڪرايو هو. عرس مبارڪ ۾ سڄي پاڪستان مان هزارين عقيدتمند شرڪت ڪندا آهن. تقريب اسلام آباد ۾ سڀ کان وڏي مذهبي گڏجاڻين مان هڪ آهي. 2004ع ۾ عرس ۾ 12 لک کان وڌيڪ ماڻهن شرڪت ڪئي. اسلام آباد ۾ لوڪ ورثو ميوزيم پاڪستان جي لوڪ ۽ روايتي ثقافتي ورثي جي مختلف قسم جي اظهار کي محفوظ ڪري ٿو. اهو شڪرپاريان جبلن جي ڀرسان آهي. ==ثقافت== ==سياحت== ==تعليم== ==صحت جي سار سنڀار== ==ٽرانسپورٽ== ==رانديون== ==تفريح== ==ڀينر شهر== • [[ابوظهبي]]، [[گڏيل عرب امارات]] • [[عمان]]، [[اردن]] • [[انقره]]، [[ترڪي]] • [[بيجنگ]]، [[چين]] • [[جڪارتا]]، [[انڊونيشيا]] • [[ميڊرڊ|ميڊريز]]، [[اسپين]] • [[منسڪ]]، [[بيلاروس]] • [[سيئول]]، [[ڏکڻ ڪوريا]] • [[آستانا]]، [[قزاقستان]] ==گيلري== <gallery> Image:Faisal mosque2.jpg|فيصل مسجد Image:Pakistani parliament house.jpg|پاڪستاني پارليامينٽ Image:House of the Prime Minister of Pakistan in Islamabad.jpg|وزيراعظم هائوس فائل:Pakistan Museum of Natural History.JPG| قومي عجائب گهر فائل:Fatima Jinnah Park.JPG|فاطما جناح پارڪ فائل:Rawat Fort Main gate.JPG| قلعہ راوت فائل:Home in Islamabad.JPG|اسلام آباد جو هڪ گهر | فائل:National Art Gallery, Islamabad, Pakistan.jpg قومي نگارخانو براءِ فنون لطيفا </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[فيصل مسجد]] * [[مارگلا ريلوي اسٽيشن]] * [[بين الاقوامي اسلامي يونيورسٽي، اسلام آباد]] ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{ڪومنز|اسلام آباد}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:اسلام آباد]] [[زمرو:راڄڌانيون]] [[زمرو:ايشيا جا شهر]] [[زمرو:پاڪستان جا شهر]] [[زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون]] [[زمرو:وفاقي راڄڌاني علائقو]] ==حوالا== {{حوالا}} 5fm5ofrpar8ywtj8taw0pyvyyzeoaip 380931 380930 2026-05-26T21:02:49Z Intisar Ali 8681 /* */ 380931 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | official_name =اسلام آباد | native_name = {{nobold|{{lang|ur|{{nq|اسلام آباد}}}}}} | other_name = | settlement_type = [[گاديءَ جو هنڌ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Islamabad, Pakistan Monument.jpg | photo2a = Long Exposure of Blue Area Islamabad.JPG | photo2b = Parliament House, Islamabad by Usman Ghani.jpg | photo3a = | photo3b = Faisal Mosque close up (cropped).jpg | photo4a = Islamabad- Under dark clouds.jpeg | size = 250 | position = center}} | image_caption = کاٻي کان ساڄي پاسي: [[يادگار پاڪستان]]،شھر جو واپاري مرڪز [[بليو ايريا]] ، پاڪستان جي [[قومي اسيمبلي]]،[[فيصل مسجد]]، [[مارگلا پھاڙن وارو نيشنل پارڪ]] | nickname = | image_map = | map_caption = پاڪستان منجھ مقام | pushpin_map = Pakistan#Asia | pushpin_label_position = top | coordinates = {{coord|33|43|N|73|04|E|region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = {{flag|پاڪستان}} | subdivision_type1 = [[انتظامي علائقو]] | subdivision_name1 = [[اسلام آباد ڪيپيٽل ٽيريٽري]] | established_title =قيام | established_date = 1960 | government_footnotes = | government_type =پارليامينٽري ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ | leader_title = گورننگ&nbsp;باڊي | leader_name = [[اسلام آباد ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن]] ۽ [[ڪيپيٽل ڊولپمينٽ اٿارٽي]] | leader_title1 = چيف ڪمشنر | leader_name1 = ذوالفقار حيدر | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.cda.gov.pk/about_islamabad/vitalstats.asp|title=CDA Facts & Figures}}</ref> | area_blank1_title = پارڪ | area_total_km2 = 906.5 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = 897.7 <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = 8.8 | area_water_percent = 0.97 | area_urban_km2 = 220.15 | area_rural_km2 = 466.20 | area_blank1_km2 = 220.15 | elevation_min_m = 490 <!--<ref name=Google Maps/>--> | population_total = 2,006,572 | population_as_of = 2017 Census | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/content/provisional-summary-results-6th-population-and-housing-census-2017-0|title=PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017|work=pbs.gov.pk|accessdate=24 November 2017}}</ref> | population_density_km2 = 2089 | population_urban = 1,014,825 | population_rural = 991,747 | population_density_urban_km2 = 4609 | population_density_urban_sq_mi = | population_metro = 4 million | population_demonym = اسلام آبادي يا اسلام آباديز. | population_note = <ref>{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/Population_Results.pdf|title=Population Results}}</ref> | postal_code_type = پوسٽل ڪوڊ | postal_code = 44000 | area_code = 051 <!-- General information ---->| blank1_name_sec1 = [[List of districts of Pakistan by Human Development Index|HDI]] | blank1_info_sec1 = 0.87 {{increase}}<ref>{{cite web|url=http://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|title=SOCIAL DEVELOPMENT IN PAKISTAN ANNUAL REVIEW 2014–15|date=2016|publisher=SOCIAL POLICY AND DEVELOPMENT CENTRE|accessdate=26 March 2017}}</ref> | blank_name_sec2 = نمايان راند جون ٽيمون | blank_info_sec2 = [[اسلام آباد يونائيٽيڊ (ڪرڪيٽ)|اسلام آباد يونائيٽيڊ]] [[اسلام آباد رگبي فٽبال ڪلب|اسلام آباد جينس]] | website = {{URL|http://www.islamabad.gov.pk}} | leader_title2 = چيئرمين سي ڊي اي | leader_name2 =عثمان باجوا | leader_title3 = ڊپٽي ڪمشنر | leader_name3 = ڪيٽن(ر) مشتاق احمد | leader_title4 = [[ميئر]] | leader_name4 = نواز ليگ جو شيخ انصار عزيز | elevation_max_m = 620 <!--<ref name=Google Maps>{{cite web|url=http://maps.google.com.do/maps?q=Islamabad,+Islamabad+Capital+Territory,+Pakistán&hl=es&ie=UTF8&ll=33.669783,73.098907&spn=0.172866,0.220757&sll=34.533005,69.128895&sspn=0.039879,0.073128&oq=Islama&t=p&gl=do&hnear=Islamabad,+Islamabad+District,+Islamabad+Capital+Territory,+Pakistán&z=12&lci=weather|work=Google Maps|publisher=Google|accessdate=25 February 2013}}</ref>--> | elevation_max_ft = 2000 | timezone = [[پاڪستان جو معياري وقت|پاڪ ٽائيم]]/[[ايم ايس ڪي+2|YEKT]] | utc_offset = +5 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | blank2_name_sec1 = ايڇ ڊي آء | blank2_info_sec1 = تمام مٿاھين <!-- Area/postal codes and others ---->| blank2_name_sec2 = [[انساني ترقي جي اشاريي واري پاڪستاني ضلعيوار فھرست|ايڇ ڊي آء]] }} '''اسلام آباد''' ({{lang-en|Islamabad}}) [[پاڪستان]]، اسلامي جمهوريه پاڪستان جو گاديءَ جو شهر آهي. اهو ملڪ جو نائين نمبر وڏو آبادي وارو شهر آهي جنهن جي آبادي 12 لک کان مٿي آهي. اهو، اسلام آباد جي گادي واري علائقي جی حصی جی طور تي، پاڪستاني حڪومت جي انتظام هيٺ آهي. 1960ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ منصوبابندي ڪيل شهر جي طور تي تعمير ڪيو ويو ۽ 1967 ۾ قائم ٿيو، هن ڪراچي کي پاڪستان جي سرڪاري قومي راڄڌاني طور تبديل ڪيو. هي شهر تمام خوبصورت پهاڙن جي وچ ۾ آهي.<ref name="autogenerated1">{{Citation |title=اسلام آباد1 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title --> |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF1 |access-date=2019-12-17 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015728/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF1 |url-status=dead }}</ref> يوناني معمار، ڪانسٽیٽینوس ڊوڪسياڊس (Constantinos Apostolou Doxiadis) اسلام آباد جو ماسٽر پلان ٺاهيو، جنهن ۾ هن ان کي اٺن علائقن ۾ ورهايو؛ انتظامي، ڊپلوميٽڪ انڪليو، رهائشي علائقا، تعليمي ۽ صنعتي شعبا، تجارتي علائقا، گڏوگڏ ڳوٺاڻن ۽ سرسبز علائقن جو انتظام ڪيپيٽل ڊولپمينٽ اٿارٽي جي مدد سان ڪيو ويو آهي. اسلام آباد پنهنجي پارڪن ۽ ٻيلن جي ڪري مشهور آهي، جن ۾ مارگلا هلز نيشنل پارڪ ۽ شڪرپريان شامل آهن. اهو ڪيترن ئي نشانين جو گهر آهي، جنهن ۾ ملڪ جي نشانی واری مسجد، فيصل مسجد شامل آهي، جيڪا دنيا جي پنجين وڏي مسجد آهي. ٻين نمايان نشانن ۾ پاڪستان مونیومينٽ ۽ ایوان جمھوریت شامل آهن. گلوبلائيزيشن ۽ ورلڊ سٽيز ريسرچ نيٽ ورڪ پاران گاما+ جي طور تي درجه بندي تیل، اسلام آباد، پاڪستان ۾ رهندڙن جي سڀ کان وڌيڪ مھنگی جاء آهي. شهر جي آبادي ٻنهي وچولي ۽ مٿاهين وچولي طبقي جي شهرين تي مشتمل آهي. اسلام آباد ۾ ويهه يونيورسٽيون آهن، جن ۾ قائداعظم يونيورسٽي، بحريه يونيورسٽي، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي، COMSATS يونيورسٽي ۽ نيشنل يونيورسٽي آف سائنس ۽ ٽيڪنالاجي (NUST) شامل آھن. اهو پڻ پاڪستان جي محفوظ ترين شهرن مان هڪ قرار ڏنو ويو آهي ۽ هڪ وسيع RFID-فعال نگراني نظام سان گڏ لڳ ڀڳ 2,000 فعال سي سي ٽي وي ڪيمرا آهن. [[پاڪستان]] جو وفاقي گاديءَ جو هنڌ، جيڪو [[راولپنڊي|راولپنڊي شھر]] ءَ کان 16 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي آهي. هن شهر کان اڳ ملڪ جي گادي جو هنڌ [[ڪراچي]] شهر هو پر فيلڊ مارشل ايوب خان جي دور ۾ هي شهر خاص طور رٿابنديءَ سان وفاقي گادي ڪرڻ لاءِ ٺهرايو ويو هو، جيڪو، سمنڊ جي سطح کان 1650 کان 2000 فوٽ اُتاهينءَ تي مرگلا پهاڙين ۾ آباد آهي.هن شهر جي اڏاوت سال 1961ع ۾ شروع ٿي ۽ سال 1967ع ۾ تڪميل تي پهتي. هيءُ شهر 350 چورس ميلن تي پکڙيل آهي. هتي حڪومتي انتظام هلائڻ لاءِ وفاقي سيڪريٽريٽ جون عاليشان عمارتون آهن. ايوان صدر ۽ پارليامينٽ هائوس پاڻ ۾ لڳو لڳ آهن. انهن جي ويجهو صدارتي محل، اسٽيت بئنڪ ۽ قومي اسيمبليءَ جون عمارتون آهن. ثقافتي سيڪٽر ۾ نئشنل لائبرري، نئشنل ميوزيم، آرٽس ڪائونسل ۽ ريڊيو پاڪستان جون عمارتون آهن. ڪاروباري لحاظ کان هتي آبپارہ سپر مارڪيٽ، جناح مارڪيٽ، ستاره مارڪيٽ ۽ ميلوڊي مارڪيٽ وغيره آهن. اسلام آباد جي ڪاروباري زندگيءَ ۾ بلیو ايريا کي هڪ خاص مقام حاصل آهي. اسلام آباد جو مرڪزي ۽ تعمير جي لحاظ کان سڀ کان پهريون ۽ مشهور عوامي چوڪ ”آب پاره“ آهي، جنهن کي اسلام آباد جو دل چيو ويندو آهي. هتي فن تعمير جو شاهڪار فيصل مسجد آهي، جنهن جو ڊیزائن ترڪيءَ جي مشهور معمارن ٺاهي هئي. اسلام آباد ۾ انٽرنئشنل اسلامي يونيورسٽي، نئشنل يونيورسٽي آف سائنس ائنڊ ٽئڪنالاجي (NUST)، يونيورسٽي آف ماڊرن لئنگئيجز، علامه اقبال اوپن يونيورسٽي ۽ قائداعظم يونيورسٽي مشهور درسگاهون آهن. اسلام آباد جي معروف تربيت گاهن ۾ نيوڪليئر انسٽيٽيوٽ، اسلام ريسرچ انسٽيٽيوٽ، گورنمينٽ پُولي ٽيڪنڪ انسٽيٽيوٽ، نئشنل انسٽيٽيوٽ آف ايجوڪيشن، هائڊروڪاربن انسٽيٽيوٽ وغيره شامل آهن. مقتدره قومي زبان، اڪادمي ادبيات پاڪستان ۽ لوڪ ورثي جا ادارا ۽ اشاعت گهر به اسلام آباد جا معروف سرڪاري ادارا آهن. اسلام آباد جي سير تفريح وارين جاين ۾ شڪر پڙيان، راول ڊئم، دامن ڪوهه، اسلام آباد پارڪ، عوامي مرڪز، نور پور شاهان، بري امام جو مقبرو، مرغزار ۽ 50 ايڪڙن تي پکڙيل روز ائنڊ جيسمين گارڊن وغيره ذڪر لائق آهن. هيءُ شهر، خوبصورتي ۾ پنهنجو مٽ پاڻ آهي. اقوام متحده جي اڳوڻي سيڪريٽري جنرل، اوٿانٽ، هن شهر کي ”ايشيا جو برازيليا“ ڪوٺيو هو. جولاءِ 1980ع ۾ هن شهر کي ضلعي جو درجو ڏنو ويو.<ref name="autogenerated1"/> ==نالو== نالو اسلام آباد جو مطلب آهي اسلام جو شهر. اهو ٻن لفظن مان نڪتل آهي: اسلام ۽ آباد. اسلام، پاڪستان جي رياستي مذهب، اسلام جي مذهب ڏانهن اشارو ڪري ٿو، ۽ -آباد هڪ فارسي لافظ آهي، جنهن جي معني آهي پوکي ڪيل جڳهه، هڪ آبادي جڳهه يا شهر کي ظاهر ڪري ٿو. محمد اسماعيل ذبيح جي تاريخ جي ڪتاب موجب، استاد ۽ شاعر قاضي عبدالرحمان امرتسري شهر جو نالو تجويز ڪيو. ڪڏهن ڪڏهن لکڻ ۾، اسلام آباد کي مختصر طور تي ISB سڏيو ويندو آهي. اهڙو استعمال ايس ايم ايس ٻولي ۾ شروع ٿيو، جزوي طور اسلام آباد انٽرنيشنل ايئرپورٽ لاءِ IATA مقام جي سڃاڻپ ڪندڙ جي ڪري. ==تاريخ== ===شروعاتي تاريخ=== اسلام آباد راڄڌاني وارو علائقو، اتر پنجاب واري علائقي جي پوٺوهار پليٽیو تي واقع آهي، ايشيا ۾ انساني آباديءَ جي ابتدائي ماڳن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. دنيا ۾ پٿر جي دور جا سڀ کان قديم آثار مليا آهن، جيڪي 1,00,000 کان 5,00,000 سال اڳ جي پليٽیو تي مليا آهن. سوان نديءَ جي ڇت مان هٿ آيل پٿر، برفاني دور جي شروعاتي انسانن جي ڪوششن جي گواهي ڏين ٿا. مٽيءَ جي ٿانون ۽ برتنن جون شيون مليون آهن جيڪي تاريخ کان اڳ واري دور جا آهن. ڊاڪٽر عبدالغفور لون جي کوٽائيءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته ان علائقي ۾ قديم ثقافت جا آثار موجود آهن. (آثار ۽ انساني کوپڙا 5000 ق.م) سنڌو ماٿري جي تهذيب هن علائقي ۾ 23 ۽ 18 صدي قبل مسيح جي وچ ۾ ترقي ڪئي. بعد ۾ اهو علائقو آرين برادريءَ جي ابتدائي آبادي هئي، جيڪي وچ ايشيا کان هن علائقي ۾ لڏي آيا هئا. ظهير الدين بابر، چنگيز خان، تيمور ۽ احمد شاهه دراني جهڙا ڪيترائي عظيم لشڪر برصغير ​​هندستان تي پنهنجي حملن دوران هن علائقي کي پار ڪيو. سال 2015-2016 ۾، آرڪيالاجي ۽ عجائب گهرن جي وفاقي کاتي، نيشنل فنڊ فار ڪلچرل هيريٽيج جي مالي مدد سان، ابتدائي آثار قديمه جي کوٽائي ڪئي، جنهن ۾ شاهه الله دتا جي غارن جي ڀرسان بان فقيرن ۾ ٻڌمت جي اسٽوپا جا آثار مليا، جن 2 کان 5 صدي عيسويء جي تاريخ هئي. ==جاگرافي== اسلام آباد جا وڻندڙ ​​وڻ سرءُ ۾ رنگ بدلائيندا آهن. اسلام آباد °33.43 اتر °73.04 اوڀر ۾ پوٺوهار پليٽیو جي اترئين ڪنڊ تي ۽ اسلام آباد جي گاديءَ واري علائقي ۾ مارگلا ٽڪرين جي پيرن ۾ واقع آهي. ان جي اوچائي 540 ميٽر (1,770 فوٽ) آهي. اسلام آباد جو جديد شھر، گاديءَ جو هنڌ ۽ قديم گکڙ شهر، راولپنڊي گڏيل طور تي جڙيل آهي ۽ عام طور تي ٽوئن سٽيز سڏجي ٿو. شهر جي اتر اوڀر ۾ نوآبادياتي دور جو [[مري|مري هل اسٽيشن]] آهي، ۽ اتر ۾ [[خيبر پختون خوا]] جو ضلعو [[هري پور ضلعو|هري پور]] آهي. [[ڪهوٽا تعلقو|ڪهوٽا]] ڏکڻ اوڀر ۾ [[ٽيڪسيلا تعلقو|ٽيڪسيلا]]، [[اٽڪ ضلعو]] ۽ واهه ڪينٽ، اتر اولهه ۾ [[گوجر خان تعلقو|گوجر خان]]، روات ۽ مندره ۽ ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولهه ۾ [[راولپنڊي|راولپنڊي]] شهر آهي. اسلام آباد [[مظفرآباد|مظفرآباد شھر]]، [آزاد ڪشمير]] کان 120 ڪلوميٽر (75 ميل) ڏکڻ اولهه (SSW)، پشاور کان 185 ڪلوميٽر (115 ميل) اوڀر ۽ لاهور کان 295 ڪلوميٽر (183 ميل) اتر اولهه (NNW) ۾ واقع آهي. اسلام آباد 906 چورس ڪلوميٽر (350 چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. وڌيڪ 2,717 چورس ڪلوميٽر (1,049 اسڪوائر ميل) ايراضي مخصوص علائقي جي نالي سان مشهور آهي، جنهن ۾ مارگلا ٽڪريون اتر ۽ اتر اوڀر ۾ آهن. شهر جو ڏاکڻيون حصو اڻ وڻندڙ ​​ميدان آهي. اهو ڪورنگ نديءَ مان نڪتل آهي، جنهن تي راول ڊيم واقع آهي. ===موسم=== ==شهر جو منظر== اسلام آباد جو فن تعمير جديديت ۽ پراڻي اسلامي ۽ علائقائي روايتن جو مجموعو آهي. سعودي-پاڪ ٽاور روايتي انداز سان جديد فن تعمير جي انضمام جو هڪ مثال آهي. بيج رنگ واري عمارت کي اسلامي روايتن ۾ نيري ٽائلن سان تراشيو ويو آهي ۽ اسلام آباد جي بلند ترين عمارتن مان هڪ آهي. اسلامي ۽ جديد فن تعمير جي ٻين مثالن ۾ پاڪستان يادگار ۽ فيصل مسجد شامل آهن. ٻيون قابل ذڪر ڍانچو هي آهن: سيڪريٽريٽ ڪمپليڪس جيو پونٽي جو ٺهيل آهي، پرائم منسٽر سيڪريٽريٽ جيڪو مغل فن تعمير تي ٻڌل آهي ۽ نيشنل اسيمبلي ايڊورڊ ڊوريل اسٽون جو ٺهيل آهي. پاڪستان مونومينٽ جي وڏن پنن جي اندرين نقشن تي اسلامي فن تعمير تي ٻڌل آهن. شاهه فيصل مسجد معاصر فن تعمير جو هڪ ميلاپ آهي جنهن ۾ هڪ وڌيڪ روايتي وڏي ٽڪنڊي نما هال ۽ چار مينار آهن، جن کي ترڪي جي هڪ معمار ويدات دلوڪي ٺاهيو آهي ۽ سعودي عرب جي بادشاهه فيصل طرفان فراهم ڪيل فنڊنگ جي مدد سان تعمير ڪيو ويو آهي. فيصل مسجد جو فن تعمير غير معمولي آهي ڇاڪاڻ ته ان ۾ گنبد جي جوڙجڪ نه آهي. اهو عربي، ترڪي ۽ مغل تعميراتي روايتن جو مجموعو آهي. سينٽورس اسلام آباد ۾ تعمير هيٺ جديد فن تعمير جو هڪ مثال آهي. نئون تعمير ٿيل اسلام آباد اسٽاڪ ايڪسچينج ٽاور شهر ۾ جديد فن تعمير جو هڪ ٻيو مثال آهي. ==ڊيموگرافڪ== ==معيشت== اسلام آباد پاڪستاني معيشت ۾ خالص حصو ڏيندڙ آهي، جڏهن ته ملڪ جي آبادي جو فقط 0.8 سيڪڙو آهي، اهو ملڪ جي جي ڊي پي ۾ 1 سيڪڙو حصو ڏئي ٿو. اسلام آباد اسٽاڪ ايڪسچينج، 1989 ۾ قائم ڪئي وئي، ڪراچي اسٽاڪ ايڪسچينج ۽ لاهور اسٽاڪ ايڪسچينج کان پوء پاڪستان جي ٽيون وڏي اسٽاڪ ايڪسچينج آهي، ۽ پاڪستان اسٽاڪ ايڪسچينج ٺاهڻ لاء ضم ڪيو ويو. ايڪسچينج ۾ 118 ميمبر هئا 104 ڪارپوريٽ باڊيز ۽ 18 انفرادي ميمبر. اسٽاڪ ايڪسچينج جي سراسري روزاني ٽران اوور 10 لک شيئرز کان مٿي آهي. ورلڊ بئنڪ جي 2010 جي ڊئنگ بزنس رپورٽ موجب، اسلام آباد کي پاڪستان ۾ ڪاروبار شروع ڪرڻ لاءِ بهترين جڳه قرار ڏنو ويو. اسلام آباد جا ڪاروبار پاڪستان ۾ ٽيڪس جي ادائيگي لاءِ سڀ کان وڌيڪ پابند آهن. 2012 تائين، اسلام آباد LTU (وڏي ٽيڪس يونٽ) ٽيڪس روينيو ۾ 371 بلين رپين جو ذميوار هو، جيڪو فيڊرل بورڊ آف روينيو پاران گڏ ڪيل سموري روينيو جو 20 سيڪڙو آهي. اسلام آباد ۾ انفارميشن ۽ ڪميونيڪيشن ٽيڪنالاجي ۾ واڌارو ڏٺو ويو آهي اضافي سان گڏ ٻه سافٽ ويئر ٽيڪنالاجي پارڪ، جن ۾ ڪيتريون ئي ملڪي ۽ غير ملڪي ٽيڪنالاجي ۽ انفارميشن ٽيڪنالاجي ڪمپنيون آهن. عوامي مرڪز آئي ٽي پارڪ ۾ 36 آئي ٽي ڪمپنيون آهن، جڏهن ته ايويڪيو ٽرسٽ هائوس ۾ 29 ڪمپنيون آهن. اسلام آباد 2020 تائين ٽيون آئي ٽي پارڪ ڏسندو، جيڪو ڏکڻ ڪوريا جي مدد سان تعمير ڪيو ويندو. ثقافت: اسلام آباد پاڪستان جي ٻين علائقن مان آيل ڪيترن ئي مهاجرن جو گهر آهي ۽ اتي ثقافتي ۽ مذهبي تنوع ڪافي قديم آهي. پوٺوهار جي پليٽ فارم تي ان جي مقام جي ڪري، قديم ثقافتن ۽ تمدن جا باقي بچيل آثار جهڙوڪ آرين، سوين ۽ سنڌو ماٿري جي تهذيب اڃا تائين علائقي ۾ ملي سگهي ٿي. 15 صدي عيسويءَ جو گکھر قلعو، ڦوروالا قلعو اسلام آباد جي ويجهو واقع آهي. علائقي ۾ راوت قلعو 16 صدي عيسويء ۾ گکھرن پاران تعمير ڪيو ويو ۽ گکھر جي سردار سلطان سارنگ خان جي قبر تي مشتمل آهي. سيدپور ڳوٺ جو نالو سارنگ خان جي پٽ سيد خان جي نالي تي رکيو ويو آهي. 500 سال پراڻو ڳوٺ هڪ مغل ڪمانڊر راجا مان سنگهه هندو عبادتگاهن ۾ تبديل ڪيو هو. هن ڪيترائي ننڍا تلاءَ ٺاهيا: رام ڪنڊا، سيتا ڪُنڊا، لڪشمن ڪُنڊا ۽ حنومان ڪُنڊا. علائقي ۾ هڪ ننڍڙو هندو مندر آهي جيڪو محفوظ آهي، علائقي ۾ هندو ماڻهن جي موجودگي کي ظاهر ڪري ٿو. صوفي بزرگ پير مهر علي شاهه جي درگاهه گولڙه شريف ۾ آهي، جنهن وٽ اسلام کان اڳ واري دور جو ثقافتي ورثو موجود آهي. ٻڌمت جي دور جا آثار اڃا به هن علائقي ۾ ملي سگهن ٿا. بري امام جي مزار کي مغل شهنشاهه اورنگزيب تعمير ڪرايو هو. عرس مبارڪ ۾ سڄي پاڪستان مان هزارين عقيدتمند شرڪت ڪندا آهن. تقريب اسلام آباد ۾ سڀ کان وڏي مذهبي گڏجاڻين مان هڪ آهي. 2004ع ۾ عرس ۾ 12 لک کان وڌيڪ ماڻهن شرڪت ڪئي. اسلام آباد ۾ لوڪ ورثو ميوزيم پاڪستان جي لوڪ ۽ روايتي ثقافتي ورثي جي مختلف قسم جي اظهار کي محفوظ ڪري ٿو. اهو شڪرپاريان جبلن جي ڀرسان آهي. ==ثقافت== ==سياحت== ==تعليم== ==صحت جي سار سنڀار== ==ٽرانسپورٽ== ==رانديون== ==تفريح== ==ڀينر شهر== • [[ابوظهبي]]، [[گڏيل عرب امارات]] • [[عمان]]، [[اردن]] • [[انقره]]، [[ترڪي]] • [[بيجنگ]]، [[چين]] • [[جڪارتا]]، [[انڊونيشيا]] • [[ميڊرڊ|ميڊريز]]، [[اسپين]] • [[منسڪ]]، [[بيلاروس]] • [[سيئول]]، [[ڏکڻ ڪوريا]] • [[آستانا]]، [[قزاقستان]] ==گيلري== <gallery> Image:Faisal mosque2.jpg|فيصل مسجد Image:Pakistani parliament house.jpg|پاڪستاني پارليامينٽ Image:House of the Prime Minister of Pakistan in Islamabad.jpg|وزيراعظم هائوس فائل:Pakistan Museum of Natural History.JPG| قومي عجائب گهر فائل:Fatima Jinnah Park.JPG|فاطما جناح پارڪ فائل:Rawat Fort Main gate.JPG| قلعہ راوت فائل:Home in Islamabad.JPG|اسلام آباد جو هڪ گهر | فائل:National Art Gallery, Islamabad, Pakistan.jpg قومي نگارخانو براءِ فنون لطيفا </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[فيصل مسجد]] * [[مارگلا ريلوي اسٽيشن]] * [[بين الاقوامي اسلامي يونيورسٽي، اسلام آباد]] ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{ڪومنز|اسلام آباد}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:اسلام آباد]] [[زمرو:راڄڌانيون]] [[زمرو:ايشيا جا شهر]] [[زمرو:پاڪستان جا شهر]] [[زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون]] [[زمرو:وفاقي راڄڌاني علائقو]] ==حوالا== {{حوالا}} ihr9l0rp45faycsl3x3md117zcsz68p 0 11295 380869 341896 2026-05-26T15:32:01Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[پاڪستان جي رياستي علامتون]] کي [[پاڪستان جا رياستي نشان]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو 341896 wikitext text/x-wiki {{Infobox coat of arms |name = پاڪستان جو رياستي نشان |image = Coat of arms of Pakistan.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = yuu |middle_caption = 56 |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[اسلامي جمھوريہ پاڪستان]] |year_adopted = 1954<ref>{{cite web|title=State Emblem of Pakistan|url=http://pakistan786.tripod.com/Emblem.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219161502/http://pakistan786.tripod.com/Emblem.html|archive-date=2014-12-19|df=}}</ref> |crest = سائي رنگ جو ھلال ۽ ان ۾ تارو |torse = |shield = چئن سبز خانن مان ھڪ ۾ ڪپھ جو گل، ٻئي ۾ چانھن جو ٻوٽو ڏانڊي سميت، ٽئين ۾ ڪڻڪ جو سنگ ۽ چوٿين ۾ سڻي جو ٻوٽو بغير ڏانڊي جي |supporters = ٻہ گل ياسمين جون سائي رنگ جون ٽاريون ونگ جي شڪل ۾ ڏيکاريل |compartment = سبز ربن پٽي ۾ چاندي جي رنگ سان اردو ۾ پاڪستاني شعار: "ايمان، اتحاد، نظم" لکيل |motto = {{lang|ur|{{Nastaliq|''' ایمان، اتحاد، نظم'''}}}} |orders = |other_elements = |earlier_versions = |use = <!-- This parameter should explain where the emblem is used. For example, post offices, currency, buildings, etc. --> }} '''[[پاڪستان]] جي ریاستي علامت''' {{ٻيا نالا|انگريزي= state emblem of Pakistan}} جو اتخاذ 1956ع ۾ ڪيو ويو هو. هي علامت پاڪستان جو نظرياتي اساسو، ان جي معيشت جو بنياد، ان جو ثقافتي ورثو ۽ ان جي رهنما اصولن جو عڪس آهي. هن علامت ۾ هڪ ڍال جي مٿان چنڊ تاري جو نشان ٺهيل آهي، جنهن جي چوڌاري گلن جو حلقو آهي. هن حلقي جي هيٺان هڪ صحيفو ٺهيل آهي ، جنهن تي پاڪستان جو قومي اصول لکيل آهي. چنڊ تاري ۽ حلقي ۾ موجود [[سائو]] [[رنگ]] [[اسلام]] جو روايتي نشان آهي. حلقي ۾ موجود ڍال چار برابر حصن ۾ ورهايل آهي ، جنهن جي مٿين حصي ۾ سڄي پاسي [[چانھ]] ۽ کٻي پاسي [[ڪپھ]]؛ جڏهن تہ هيٺين حصي ۾ سڄي پاسي [[ڪڻڪ]] ۽ کاٻي پاسي جوٽ ڏيکاريو ويو آهي. آزادي جي وقت، هي پاڪستان جا اهم فصل هيا ۽ انهن کي ڍال تي ظاهر ڪرڻ جو مقصد پاڪستان جي زرعي معيشت جي عڪاسي ڪرڻ هيو. هيٺ موجود صحيفو، قائد اعظم جي اصولن ، ”ايمان، اتحاد، نظم“، جو پيغام آهي، جن کي پاڪستان جي رهنما اصولن مان هڪ ڳڻيو ويندو آهي. ڍال جي چوڌاري جو حلقو پاڪستان جي قومي گل ياسيمين سان ٺھيل آهي. '''پاڪستان جو رياستي نشان''' پھريون ڀيرو 1954ع ۾ قومي نشان طور اختيار ڪيو ويو جيڪو پاڪستان جي نظرياتي بنياد، طرز معيشت، ثقافتي ورثي ۽ رھنما اصولن کي ظاھر ڪري ٿو<ref name="emblem1">{{cite web| url=http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx| title=The State Emblem| publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of Pakistan| access-date=2007-11-29| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx| archive-date=2007-07-01| df=}}</ref>. ==پاڪستان ۾ ٻيا علامتي نشان== ===اڳوڻو رياستي نشان (1947–1954)=== <gallery> File:Emblem of Pakistan (1947-1954).svg|ڊومينين آف پاڪستان جي جو نشان(1947–1954) </gallery> ===قومي ادارن جا نشان=== <gallery> File:Emblem of the Supreme Court of Pakistan.svg| [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]] جو نشان File:Emblem of the Federal Shariat Court of Pakistan.svg|[[وفاقي شرعي ڪورٽ]] جو نشان File:Emblem of the Election Commission of Pakistan.svg|[[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان|اليڪشن ڪميشن]] جو نشان File:Emblem of the Oil and Gas Regulatory Authority of Pakistan.svg|[[تيل ۽ گيس جي ريگليوٽري جو ادارو|تيل ۽ گيس جي ريگليوٽري جي اداري]] جو نشان </gallery> ==علائقائي نشان== <gallery> File:AzadKashmirSeal.png|[[آزاد ڪشمير]] جو نشان File:Coat of arms of Khyber Pakhtunkhwa.svg|[[خيبر پختونخوا]] جو نشان File:Coat of arms of Sindh Province.svg|[[سنڌ]] جو نشان File:Coat of arms of Punjab.svg|[[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو نشان File:Coat of arms of Balochistan.svg|[[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جو نشان </gallery> ===اڳوڻا علائقائي نشان=== <gallery> File:Coat of arms of State of Bahawalpur.svg|[[بھاولپور (نوابي رياست)|بھاولپور رياست]] File:Coat of arms of State of Chitral.svg|[[چترال (نوابي رياست)|چترال رياست]] File:Coat of arms of Hunza.svg|[[ھنزہ (نوابي رياست)|ھنزہ]] File:Emblem of East Pakistan (1955-1971).svg|[[اوڀر پاڪستان]] جو نشان File:Coat of arms of NWFP.svg|[[اتر-اولھ سرحدي صوبو|اتر-اولھ سرحدي صوبي]] (ھاڻوڪي خيبر پختونخوا) جو نشان File:Coat of arms of FATA.svg|خيبر پختونخوا جي [[وفاقي انتظامي قبائلي علائقا| اڳوڻن وفاقي انتظام ھيٺ قبائلي علائقن]] جو نشان </gallery> ==پڻ ڏسو== {{Portal|پاڪستان}} * [[پاڪستان جو جهنڊو]] * [[پاڪستان جو قومي ترانو]] ==حوالا== {{حوالا}} {{پاڪستان جون قومي علامتون}} {{ايشيا جا ڪوٽ آف آرمز}} {{DEFAULTSORT:State Emblem Of Pakistan}} [[زمرو:حڪومت پاڪستان]] [[زمرو:قومي علامتون|پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون|نشان]] [[زمرو:ڪپهه سان ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:ڪڻڪ سان ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:ڪيميليا سان ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:جوٽ سان ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:چنڊ ۽ تاري سان گڏ ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جا ڪچا]] bhyn77x9r7ba4qeaio4s1wft7geedg6 380907 380869 2026-05-26T17:02:20Z Intisar Ali 8681 /* */ 380907 wikitext text/x-wiki {{Infobox emblem |name = پاڪستان جو رياستي نشان |image = Coat of arms of Pakistan.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = yuu |middle_caption = 56 |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[اسلامي جمھوريہ پاڪستان]] |year_adopted = 1954<ref>{{cite web|title=State Emblem of Pakistan|url=http://pakistan786.tripod.com/Emblem.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219161502/http://pakistan786.tripod.com/Emblem.html|archive-date=2014-12-19|df=}}</ref> |crest = سائي رنگ جو ھلال ۽ ان ۾ تارو |torse = |shield = چئن سبز خانن مان ھڪ ۾ ڪپھ جو گل، ٻئي ۾ چانھن جو ٻوٽو ڏانڊي سميت، ٽئين ۾ ڪڻڪ جو سنگ ۽ چوٿين ۾ سڻي جو ٻوٽو بغير ڏانڊي جي |supporters = ٻہ گل ياسمين جون سائي رنگ جون ٽاريون ونگ جي شڪل ۾ ڏيکاريل |compartment = سبز ربن پٽي ۾ چاندي جي رنگ سان اردو ۾ پاڪستاني شعار: "ايمان، اتحاد، نظم" لکيل |motto = {{lang|ur|{{Nastaliq|''' ایمان، اتحاد، نظم'''}}}} |orders = |other_elements = |earlier_versions = |use = <!-- This parameter should explain where the emblem is used. For example, post offices, currency, buildings, etc. --> }} '''[[پاڪستان]] جي ریاستي علامت''' {{ٻيا نالا|انگريزي= state emblem of Pakistan}} جو اتخاذ 1956ع ۾ ڪيو ويو هو. هي علامت پاڪستان جو نظرياتي اساسو، ان جي معيشت جو بنياد، ان جو ثقافتي ورثو ۽ ان جي رهنما اصولن جو عڪس آهي. هن علامت ۾ هڪ ڍال جي مٿان چنڊ تاري جو نشان ٺهيل آهي، جنهن جي چوڌاري گلن جو حلقو آهي. هن حلقي جي هيٺان هڪ صحيفو ٺهيل آهي ، جنهن تي پاڪستان جو قومي اصول لکيل آهي. چنڊ تاري ۽ حلقي ۾ موجود [[سائو]] [[رنگ]] [[اسلام]] جو روايتي نشان آهي. حلقي ۾ موجود ڍال چار برابر حصن ۾ ورهايل آهي ، جنهن جي مٿين حصي ۾ سڄي پاسي [[چانھ]] ۽ کٻي پاسي [[ڪپھ]]؛ جڏهن تہ هيٺين حصي ۾ سڄي پاسي [[ڪڻڪ]] ۽ کاٻي پاسي جوٽ ڏيکاريو ويو آهي. آزادي جي وقت، هي پاڪستان جا اهم فصل هيا ۽ انهن کي ڍال تي ظاهر ڪرڻ جو مقصد پاڪستان جي زرعي معيشت جي عڪاسي ڪرڻ هيو. هيٺ موجود صحيفو، قائد اعظم جي اصولن ، ”ايمان، اتحاد، نظم“، جو پيغام آهي، جن کي پاڪستان جي رهنما اصولن مان هڪ ڳڻيو ويندو آهي. ڍال جي چوڌاري جو حلقو پاڪستان جي قومي گل ياسيمين سان ٺھيل آهي. '''پاڪستان جو رياستي نشان''' پھريون ڀيرو 1954ع ۾ قومي نشان طور اختيار ڪيو ويو جيڪو پاڪستان جي نظرياتي بنياد، طرز معيشت، ثقافتي ورثي ۽ رھنما اصولن کي ظاھر ڪري ٿو<ref name="emblem1">{{cite web| url=http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx| title=The State Emblem| publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of Pakistan| access-date=2007-11-29| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx| archive-date=2007-07-01| df=}}</ref>. ==پاڪستان ۾ ٻيا علامتي نشان== ===اڳوڻو رياستي نشان (1947–1954)=== <gallery> File:Emblem of Pakistan (1947-1954).svg|ڊومينين آف پاڪستان جي جو نشان(1947–1954) </gallery> ===قومي ادارن جا نشان=== <gallery> File:Emblem of the Supreme Court of Pakistan.svg| [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ|سپريم ڪورٽ]] جو نشان File:Emblem of the Federal Shariat Court of Pakistan.svg|[[وفاقي شرعي ڪورٽ]] جو نشان File:Emblem of the Election Commission of Pakistan.svg|[[اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان|اليڪشن ڪميشن]] جو نشان File:Emblem of the Oil and Gas Regulatory Authority of Pakistan.svg|[[تيل ۽ گيس جي ريگليوٽري جو ادارو|تيل ۽ گيس جي ريگليوٽري جي اداري]] جو نشان </gallery> ==علائقائي نشان== <gallery> File:AzadKashmirSeal.png|[[آزاد ڪشمير]] جو نشان File:Coat of arms of Khyber Pakhtunkhwa.svg|[[خيبر پختونخوا]] جو نشان File:Coat of arms of Sindh Province.svg|[[سنڌ]] جو نشان File:Coat of arms of Punjab.svg|[[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو نشان File:Coat of arms of Balochistan.svg|[[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] جو نشان </gallery> ===اڳوڻا علائقائي نشان=== <gallery> File:Coat of arms of State of Bahawalpur.svg|[[بھاولپور (نوابي رياست)|بھاولپور رياست]] File:Coat of arms of State of Chitral.svg|[[چترال (نوابي رياست)|چترال رياست]] File:Coat of arms of Hunza.svg|[[ھنزہ (نوابي رياست)|ھنزہ]] File:Emblem of East Pakistan (1955-1971).svg|[[اوڀر پاڪستان]] جو نشان File:Coat of arms of NWFP.svg|[[اتر-اولھ سرحدي صوبو|اتر-اولھ سرحدي صوبي]] (ھاڻوڪي خيبر پختونخوا) جو نشان File:Coat of arms of FATA.svg|خيبر پختونخوا جي [[وفاقي انتظامي قبائلي علائقا| اڳوڻن وفاقي انتظام ھيٺ قبائلي علائقن]] جو نشان </gallery> ==پڻ ڏسو== {{Portal|پاڪستان}} * [[پاڪستان جو جهنڊو]] * [[پاڪستان جو قومي ترانو]] ==حوالا== {{حوالا}} {{پاڪستان جون قومي علامتون}} {{ايشيا جا ڪوٽ آف آرمز}} {{DEFAULTSORT:State Emblem Of Pakistan}} [[زمرو:حڪومت پاڪستان]] [[زمرو:قومي علامتون|پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جون قومي علامتون|نشان]] [[زمرو:ڪپهه سان ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:ڪڻڪ سان ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:ڪيميليا سان ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:جوٽ سان ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:چنڊ ۽ تاري سان گڏ ڪوٽ آف آرمز|پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جا ڪچا]] p7irpp798zl09zthpbjsxfydbbmrtiw 0 27632 380818 376338 2026-05-26T13:17:19Z Intisar Ali 8681 /* */ 380818 wikitext text/x-wiki {{بهترين مضمون|فيبروري 2021}} {{Infobox country | conventional_long_name = اسلامي جمھوريه پاڪستان | common_name = پاڪستان | native_name = {{native name|ur|{{nobold|{{Nastaliq|اسلامی جمہوریہ پاكستان}}}}|italics=off}}<br/><small>{{transl|اردو|ALA-LC|''Islāmī Jumhūriyah Pākistān''}}</small><ref name="LatinSpelling">{{cite book|author=James Minahan|title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems [2 Volumes]|date=23 December 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34497-8|page=141}}</ref> | image_flag = Flag of Pakistan.svg | image_coat = Coat of arms of Pakistan.svg | symbol_type = [[پاڪستان جو نسبتي نشان|نسبتي نشان]] | national_motto = '''ايمان، اتحاد، تنظيم''' <br/> "Faith, Unity, Discipline"<ref name="The State Emblem">{{cite web |title=The State Emblem |url=http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |archivedate=1 July 2007 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, [[پاڪستان حڪومت]]. |accessdate=18 December 2013}}</ref> | national_anthem = ''[[پاڪستان جو قومي ترانو|پاڪ سرزمين شادباد]] <br/>[[فائل:Pakistan anthem - United States Navy Band.ogg]] | image_map = Pakistan (orthographic projection).svg | map_width = 280px | map_caption = پاڪستاني اختيار وارو علائقو چٽي سائي رنگ سان ڏيکاريل ۽ اختيار کان ٻاهر علائقو ھلڪي سائي رنگ سان ڏيکاريل | capital = [[اسلام آباد]] | coordinates = {{Coord|33|40|N|73|10|E|type:city}} | largest_city = [[ڪراچي]]<br/>{{small|{{coord|24|51|36|N|67|00|36|E|display=inline}}}} | official_languages = [[اردو]]<ref>{{cite web|title=SC orders immediate implementation of Urdu as official language|url=http://tribune.com.pk/story/952913/sc-orders-implementation-of-urdu-as-official-language/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=7 September 2015|accessdate=8 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Pakistan to replace English with Urdu as official language|url=http://tribune.com.pk/story/928480/pakistan-to-replace-english-with-urdu-as-official-language/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=29 July 2015|accessdate=8 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/288574-PM-approves-implementation-of-Urdu-language-in-gov|title=PM approves implementation of Urdu language in govt departments – Pakistan – Dunya News|work=dunyanews.tv}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1193624|title=PM, president to deliver speeches in Urdu on foreign trips, SC told|author=Irfan Haider|work=dawn.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenewsteller.com/pakistan/govt-submits-plan-to-supreme-court-to-promote-urdu-as-official-language/19569/|title=Govt. submits plan to Supreme Court to promote Urdu as official language|work=The News Teller}}</ref><br/>[[پاڪستان ۾ انگريزي|انگريزي]] | national_languages = [[اردو]] | languages_type = مقامي ٻوليون | languages = [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[پشتو ٻولي|پشتو]]، [[سرائڪي ٻولي|سرائڪي]], [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[ڪشميري ٻولي|ڪشميري]]، [[براھوي ٻولي|براھوي]]، [[شينا ٻولي|شينا]]، [[بلتي ٻولي|بلتي]]، [[کووار ٻولي|کووار]]، [[بروشسڪي]]، [[يدغه ٻولي|يدغه]]، [[داميلي ٻولي|داميلي]]، [[ڪيلاشه ٻولي|ڪيلاشه]]، [[گوار-باتي ٻولي|گوار-باتي]]، [[ڊوماڪي ٻولي|ڊوماڪي]]<ref>{{cite web|title=Population by Mother Tongue |url=http://www.census.gov.pk/MotherTongue.htm |publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan |accessdate=28 December 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912021653/http://www.census.gov.pk/MotherTongue.htm |archivedate=12 September 2011}}</ref> | ethnic_groups = 44.68% [[پنجابي ماڻھو|پنجابي]]<br/>15.42% [[پختون ماڻھو|پختون]]<br/>14.1% [[سنڌي ماڻهو|سنڌي]]<br/>8.38% [[سرائڪي ماڻھو|سرائڪي]]<br/>7.57% [[اردو ڳالهائيندڙ سنڌي]]<br/>3.57% [[بلوچ ماڻھو|بلوچ]]<br> 1.85% [[هندو]]<br> 6.28% ٻيا<ref name="cia"> [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html "Pakistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=2020-05-24 }} The World Factbook — Central Intelligence Agency.</ref> | ethnic_groups_year = 2016 | religion = 96.4% [[اسلام]] {{small|(سرڪاري)}} <br/>3.6% ۽ ٻيا<ref name="cia"/> | demonym = [[پاڪستاني]] | government_type = [[وفاق|وفاقي]] [[پارلياماني نظام|پارليامينٽري]] [[ريپبلڪ|آئيني جمھوريت]] | leader_title1 = [[پاڪستان جا صدر|صدر]] | leader_name1 = [[آصف علي زرداري]] | leader_title2 = [[پاڪستان جا وزيراعظم|وزيراعظم]] | leader_name2 = [[شهباز شريف]] | leader_title3 = [[پاڪستان جي سينيٽ جا چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | leader_name3 = [[يوسف رضا گيلاني]] | leader_title4 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] | leader_name4 = [[اياز صادق]] | leader_title5 = [[پاڪستان جا چيف جسٽس|چيف جسٽس]] | leader_name5 = [[يحييٰ آفريدي]] | legislature = ''[[پاڪستان جي پارليامينٽ|مجلس شورہ]]'' | upper_house = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] | lower_house = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] | sovereignty_type = آزادي | sovereignty_note = [[گڏيل بادشاھت|برطانيه]] کان | established_event1 = {{nowrap|[[الله آباد تقرير|خيال]]}}<ref>{{cite web|url=http://www.allamaiqbal.com/publications/journals/review/oct83/2.htm|title= THE CONCEPT OF PAKISTAN IN THE LIGHT OF IQBAL's ADDRESS AT ALLAHABAD | author=Ehsan Rashid| year=1977|publisher=Iqbal Memorial Talks |accessdate=5 March 2014}} Ehsan Rashid explains how concept of Pakistan and Iqbal's Allahabad address are interlinked.</ref> | established_date1 = 29 ڊسمبر 1930ع | established_event2 = {{nowrap|[[پاڪستان جو ٺھراءُ|ٺھراءُ]]}} | established_date2 = 28 جنوري 1933ع | established_event3 = {{nowrap|[[لاھور ٺھراء|ٺھراءُ]]}} | established_date3 = 23 مارچ، 1940ع | established_event4 = [[ڊومينين]] | established_date4 = 14 آگسٽ 1947ع | established_event5 = جمهوريا جو قيام | established_date5 = 23 مارچ 1956ع | area_km2 = 881,913 | area_footnote = {{efn|"Includes data for Pakistani territories of Kashmir; [[آزاد ڪشمير]] ({{convert|13297|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and [[گلگت بلتستان]] ({{convert|72520|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx |title=Pakistan statistics |publisher=Geohive |accessdate=20 April 2013}}</ref> Excluding these territories would produce an area figure of {{convert|796,095|km2|sqmi|abbr=on}}."}}<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/as/pk/where-is-pakistan.html|title=Where is Pakistan?|author=|date=|work=worldatlas.com}}</ref> | area_rank = 33ھون | area_sq_mi = 307,374 | percent_water = 2.86 | population_estimate = 24,14,99,431 <ref name="cia"/> | population_estimate_year = 2025ع | population_estimate_rank = 5ھون | population_density_km2 = 273.8 | population_density_sq_mi = 709.1 | population_density_rank = 56ھون | GDP_PPP = 1.584 تريلين آمريڪي ڊالر<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=78&pr.y=18&sy=2014&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=NGDP_RPCH,NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=| title=Pakistan | publisher=International Monetary Fund | accessdate=15 January 2017}}</ref><nowiki>}}</nowiki> | GDP_PPP_year = 2024ع | GDP_PPP_rank = 24هون | GDP_PPP_per_capita = 6,715 آمريڪي ڊالر<ref name="imf2"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 137ھون | GDP_nominal = 374.595 ارب آمريڪي ڊالر <ref name="imf2"/><nowiki>}}</nowiki> | GDP_nominal_year = 2024ع | GDP_nominal_rank = 43ھون | GDP_nominal_per_capita = 1,588 آمريڪي ڊالر<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 143ھون | Gini = 29.6<!--number only--> | Gini_year = 2018ع | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?end=2013&locations=PK&start=1987&view=chart |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=World Bank |accessdate=28 February 2017}}</ref> | Gini_rank = 168هون | HDI = 0.544 <!--number only-->| HDI_year = 2023ع <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->| HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=17 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> | HDI_rank = 147ھون | currency = [[پاڪستاني رپيو]] (₨) | currency_code = PKR | time_zone = [[پاڪستان جو معياري وقت]] | utc_offset = +5^b | drives_on = کاٻو پاسو <ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120110085150/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5 |archivedate=10 January 2012 |title=Driving—the good, the bad and the ugly |author=Miguel Loureiro |date=28 July 2005 |work=Daily Times |accessdate=6 February 2014 |location=Pakistan}}</ref> | calling_code = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|+92]] | cctld = [[.pk]] | official_website = {{URL|http://www.pakistan.gov.pk/}} | footnote_a = | footnote_b = | area_magnitude = }} '''پاڪستان''' (''Pakistan'')، سرڪاري طور تي اسلامي جمھوريه پاڪستان (اسلامڪ ريپبلڪ آف پاڪستان)؛ اردو: <small>'''اسلامی جمہوریہ پاکستان'''</small>)، [[ڏکڻ ايشيا]] جي ننڍي کنڊ ۾ هڪ ملڪ آهي. اهو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ آهي، جنهن جي آبادي 24 ڪروڙ 15 لک کان وڌيڪ آهي ۽ سال 2023ع تائين ٻيو نمبر وڏو مسلمان آبادي وارو ملڪ آهي. [[اسلام آباد]] ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ آهي، جڏهن ته [[ڪراچي]] ان جو سڀ کان وڏو شهر ۽ مالي مرڪز آهي. پاڪستان 8,80,940 چورس ڪلوميٽر جي پکيڙ سان، 33هون وڏو ملڪ آهي. ان جون سامونڊي سرحدون ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]]، ڏکڻ اولهه ۾ [[عمان جي نار]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ سر ڪريڪ سان گھيريل آهن، جڏهن زميني سرحدون، اوڀر ۾ [[ڀارت]]، اولهه ۾ [[افغانستان]]، ڏکڻ اولهه ۾ [[ايران]] ۽ اتر اوڀر ۾ [[چين]] سان لڳل آهن. اهو پڻ عمان جي نار ۾ [[اومان|عمان]] سان هڪ سامونڊي سرحد شيئر ڪري ٿو، جڏهن کي اتر اولهه ۾ افغانستان جي هڪ تنگ پٽي، [[واخان ڪوريڊور]]، هن کي [[وچ ايشيا]] جي ملڪ، [[تاجڪستان]] کان الڳ ڪندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان ڪيترن ئي قديم ثقافتن جو مرڪز آهي، جنهن ۾ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ [[مهرڳڙھه|مهرڳڙهه]] جو 8,500 سال پراڻو، جديد پٿر جي دور (نِيَولِٿِڪ) جو ماڳ، ڪانسي دور جي [[سنڌو ماٿري|سنڌو ماٿري جي تهذيب]] ۽ قديم [[گندھارا|گنڌارا تهذيب]] شامل آهن. پاڪستان جي جديد رياست کي ٺهندڙ علائقا ڪيترن ئي سلطنتن ۽ خاندانن جي دائري ۾ هئا، جن ۾ هخامنشي، موريا، ڪشان، گپتا، اموي خلافت، هندو شاهي، دهلي سلطنت، سما ۽ شاهميري ۽ مغل دور شامل آهن. انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا مطابق پاڪستان قدرتي بناوتن جي انتهائي گهڻ رخي تنوع تي مشتمل ملڪ آهي. ملڪ جي اتر اولهه ۾ اوچن پامير جبلن ۽ قراقرم سلسلي کان شروعات ٿئي ٿي، جتان ڪيترن ئي جبلستاني سلسلن، پيچيده وادين ۽ غير آباد پليٽن مان گذرندي، هي علائقو ڏکڻ طرف زرخيز ۽ هموار سنڌو درياهه جي ميدان تائين پهچي ٿو، جيڪو آخرڪار عربي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. پاڪستان ۾ قديم ريشم واٽ (سلڪ روڊ) جو هڪ اهم حصو ۽ خيبر لنگهه پڻ شامل آهن، جيڪو صديون گذرڻ سان ٻاهرين اثرن کي هڪ حد تائين الڳ رهندڙ برصغير ڏانهن آڻڻ جو ذريعو رهيو آهي. پاڪستان جي انتظام هيٺ ڪشمير واري علائقي ۾ واقع ڪي ٽو (K2) ۽ نانگا پربت جهڙا اوچا جبل عالمي سطح تي جبلن تي چڙهڻ وارن لاءِ وڏو چيلينج سمجهيا وڃن ٿا. سنڌو درياهه، جيڪو ملڪ جي حياتيءَ جي شريان آهي، ان جي ڪناري تي موهن جي دڙي جو قديم آثار واقع آهي، جيڪو انساني تهذيب جي ابتدائي مرڪزن مان هڪ شمار ٿئي ٿو<ref name=" برٽانيڪا">{{Cite news|title=https://www.britannica.com/place/Pakistan }}</ref>. انهيءَ قدرتي عظمت جي باوجود، پاڪستان سياسي ۽ ثقافتي سڃاڻپ جي حوالي سان گهڻن چئلينجن کي منهن ڏيندو رهيو آهي. ملڪ جي قيام وقت ان کي هڪ پارلياماني جمهوريت طور ترتيب ڏنو ويو هو، جيڪا سيڪيولر خيالن جي حمايت ڪندي هئي، پر وقت سان گڏ ملڪ ڪيترين فوجي بغاوتن مان گذريو. نتيجي طور، مذهب—خاص طور سني اسلام جي قدرن سان وابستگي—سياسي قيادت کي پرکڻ جو اهم معيار بڻجي وئي آهي. ان کان علاوه، اتر پاڪستان جا ڪجهه علائقا، خاص طور خيبر پختونخوا جا اهي حصا جيڪي اڳ وفاقي انتظام هيٺ قبائلي علائقا (فاٽا) سڏبا هئا، 2001ع ۾ افغانستان تي آمريڪي حملي کان پوءِ مختلف شدت پسند اسلامي گروهن، جن ۾ پاڙيسري افغانستان جا طالبان به شامل آهن، لاءِ پناهگاهه بڻجي ويا. ملڪ جي مختلف حصن ۾ وقت بوقت نسلي، مذهبي ۽ سماجي تڪرار اڀرندا رهيا آهن، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن انهن علائقن کي مرڪزي اختيارين لاءِ عملي طور ناقابلِ حڪمراني بڻائي ڇڏين ٿا، جڏهن ته مذهبي اقليتن خلاف تشدد جا واقعا پڻ وڌندا رهيا آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. 1947ع ۾ ورهاڱي وقت، لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ مسلمان پناهگير هندستان مان پنهنجا گهر ڇڏي پاڪستان لڏي آيا، جن مان اٽڪل اسي لک مغربي پاڪستان ۾ آباد ٿيا. ان جي مقابلي ۾، لڳ ڀڳ ايتري ئي تعداد ۾ هندو ۽ سک آبادي انهن علائقن مان، جيڪي پاڪستان جو حصو بڻيا، لڏي هندستان هلي وئي. اڳين تاريخي هجرتن جي ڀيٽ ۾، جيڪي صدين تي پکڙيل هيون، اهي افراتفريءَ ڀريون آباديءَ جون لڏپلاڻون هڪ سال کان به گهٽ عرصي ۾ ٿي ويون. انهن واقعن جا اثر برصغير جي زندگيءَ تي اڄ تائين محسوس ڪيا وڃن ٿا، خاص طور پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ جاري رقابتن جي صورت ۾. ٻنهي ملڪن وچ ۾ چار جنگيون ٿي چڪيون آهن، جن مان ٽي (1948–49ع، 1965ع ۽ 1999ع) ڪشمير جي مسئلي تي وڙهيون ويون. 1998ع کان وٺي ٻنهي ملڪن وٽ ايٽمي هٿيار پڻ موجود آهن، جنهن سبب ٻنهي جي وچ ۾ تڪرار ۽ ڇڪتاڻ وڌيڪ شدت اختيار ڪري وئي آهي<ref name=" برٽانيڪا/>. [[پاڪستان جي تاريخ|پاڪستان تحريڪ]]، جيڪا برطانوي هندستان جي مسلمانن لاءِ وطن جي ڳولا ڪري رهي هئي ۽ آل انڊيا مسلم ليگ پاران سال 1946ع ۾ چونڊ ۾ ڪاميابين جي ذريعي وڌيڪ اعتماد حاصل ڪيو، پاڪستان 1947ع ۾ برطانوي هندستاني سلطنت جي ورهاڱي کان پوءِ آزادي حاصل ڪئي، جنهن پنهنجي مسلم اڪثريتي علائقن کي الڳ رياست جو درجو ڏنو ۽ ان سان گڏ هڪ بي مثال وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ جاني نقصان پڻ ٿيو. شروعاتي طور تي برطانوي دولت مشترڪه جو هڪ ماتحت، پاڪستان سرڪاري طور تي 1956 ۾ پنهنجو آئين تيار ڪيو ۽ هڪ اعلان ڪيل اسلامي جمهوريه طور اڀريو. دنيا جي ستين وڏي هٿياربند فوج سان، پاڪستان کي هڪ وچولي طاقت وارو ملڪ سمجهيو ويندو آهي. اها هڪ اعلان ڪيل ايٽمي هٿيارن واري رياست ۽ هڪ وڏي ۽ تيزي سان وڌندڙ وچولي طبقي سان، اڀرندڙ ۽ ترقي ڪندڙ معيشتن ۾ شمار ٿئي ٿو. آزادي کان وٺي پاڪستان جي سياسي تاريخ اهم معاشي ۽ فوجي ترقي جي دورن سان گڏوگڏ سياسي ۽ معاشي عدم استحڪام جي دورن سان نمايان رهي آهي. پاڪستان نسلي ۽ لساني طور تي هڪ متنوع ملڪ آهي ۽ هڪ متنوع جاگرافي ۽ جهنگلي جيوت رکي ٿو. ملڪ کي ڪيترن ئي چئلينجن جو سامهون آهي، جن ۾ ناخواندگي، ڪرپشن ۽ دهشتگردي شامل آهن. پاڪستان گڏيل قومن، شنگھائي تعاون تنظيم (SCO)، اسلامي تعاون تنظيم (OIC)، قومن جي دولت مشترڪه، علائقائي تعاون لاءِ ڏکڻ ايشيائي ايسوسيئيشن ۽ دهشتگردي جي انسداد لاء اسلامي فوجي اتحاد جو ميمبر آهي ۽ آمريڪا طرفان هڪ اهم غير نيٽو اتحادي طور نامزد ڪيو ويو آهي. == نالو ۽ قومي ترانو == پاڪستان لفظ ٻن لفظن پاڪ ۽ ستان ( جاء يا ملڪ) مان نڪتل آھي. پاڪستان لفظ جي معني آهي پاڪ جاء. اھو نالو 28 جنوري 1933 ۾ برطانيا م ھڪ مسلمان شاگرد چوڌري رحمت علي پاران ھڪ پمفليٽ "ھاڻي يا ڪڏھن بہ نه" ۾ ڏنو ھيو<ref name="nowornever">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_rahmatali_1933.html|title=Now or never: Are we to live or perish for ever?|author=Choudhary Rahmat Ali|publisher=Columbia University|date=28 January 1933|accessdate=4 December 2007}}</ref>.<br> پاڪستان جي قومي تراني لاءِ ڏسو: *[[پاڪستان جو قومي ترانو]] *[[پاڪستان جو ترانو]] === قومي جھنڊو === پاڪستان جو موجوده جھنڊو [[سيد اميرالدين قدوائي]] ڊزائين ڪيو. ان جو بنياد مسلم ليگ جي اصل جھنڊي کي بڻايو ويو. آزادي کان ڪجهه ڏينھن اڳ 8 آگسٽ 1947 ع تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي ان جي قومي پرچم طور منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. جھنڊي ۾ اڇو رنگ غير مسلم اقليت جي ۽ تيز سائو رنگ مسلم اڪثريت جي نمائندگي ڪري ٿو. ھلال ترقي جي ۽ پنج ڪنڊو تارو روشني ۽ علم جي نمائندگي ڪري ٿو. ==تاريخ== ===تاريخ کان اڳ ۽ قديم تاريخ=== ڏکڻ ايشيا ۾ ڪجهه قديم انساني تهذيبون موجوده پاڪستان کي گهيريل علائقن مان پيدا ٿيون. علائقي ۾ سڀ کان پهريان ڄاتل سڃاتل رهواسي هيٺين پيليوليٿڪ دوران سواني هئا، جنهن جا نوادرات پنجاب جي سوان وادي مان مليا آهن. ===سنڌو ندي واري تھذيب=== [[فائل:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|150px|کاٻو|موئن جو دڙو مان مليل انڊس پريسٽ ڪنگ يا مذھبي بادشاھ جو پتلو]] سنڌو ندي جي تھذيب ميسوپوٽيميا ۽ نيل ندي جي تھذيبن جي مقابلي واري دنيا جي شروعاتي تھذيبن منجھان ھڪ آھي، سنڌو ماٿريء جو علائقو، جيڪو موجوده پاڪستان جي گھڻي حصي کي ڍڪي ٿو، ڪيترن ئي مسلسل قديم ثقافتن جو هنڌ هو، جنهن ۾ جديد پٿر جو دور (7000-4300 ق.م.) کان وٺي سنڌو ماٿري تهذيب جي مختلف هنڌن تائين، جنهن ۾ مهرڳڙهه جو ماڳ، موهن جو دڙو، هڙپا ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ شهري زندگي جي 5,000 سالن جي تاريخ شامل آهي، جتان ڪانسي، شيشي، زمرد (jade)، [[سنگ لاجورد]] مان ٺاھيل شيون برآمد ٿيون آھن. ===آريائي قبيلن جي ڪاهه=== سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ، ڪيترائي هند-آريائي قبيلا ويدڪ دور (1500-500 ق.م) ۾ لڏپلاڻ جي ڪيترن ئي لهرن ۾ وچ ايشيا کان پنجاب ۾ منتقل ٿيا، جيڪا پاڻ سان گڏ پنهنجون مخصوص مذهبي روايتون ۽ طريقا کڻي آيا، جيڪا مقامي ثقافت سان ملايا ويا. باختر ڪلچر مان هند-آريائي مذهبي عقيدن ۽ طريقن ۽ اڳوڻي سنڌو ماٿري تهذيب جي مقامي هڙپا جي سنڌو عقيدن آخرڪار ويدڪ ڪلچر ۽ قبيلن کي جنم ڏنو. ابتدائي ويدڪ ثقافت هڪ قبائلي، شڪار گڏ ڪرڻ وارن جو سماج هو جيڪو سنڌو ماٿري ۾ مرڪز هو، جيڪو اڄ پاڪستان آهي. هن دور ۾، ويد، هندومت جا قديم ترين صحيفا، ترتيب ڏنا ويا هئا. ===ڪلاسيڪل دور=== [[فائل:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|150px|ساڄو|گنڌارا تھذيب جي دؤر جو گوتم ٻڌ جو مڪمل مجسمو]] ڪلاسيڪل تهذيبن ۾ جيڪا تهذيبون اڀريون، انهن مان سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر گندھارا تهذيب آهي، جيڪا واپاري رستن کي ڳنڍيندي، مختلف تهذيبن جي ثقافتي اثرات کي جذب ڪندي، هندستان، وچ ايشيا ۽ وچ اوڀر جي سنگم تي ترقي ڪئي. ان کان سواءِ ٽيڪسيلا وارو علائقو ۽ کوڙ ٻين علائقن ۾ دراوڙن جي تھذيبون، آرين جي تھذيبون، ھندو شاھي گھراڻن جا راڄ، ٻڌ مذھب جو عروج، يونانين جي آمد ۽ حڪمراني ۽ مقامي ننڍيون ننڍيون بادشاھتون قائم ٿيون. باختر جي علائقي تي فارس جي هخامنشي حڪمران جي حملن کانپوء، سال 326 ق.م ۾، سڪندر اعظم جهلم ۾ مختلف مقامي حڪمرانن، خاص طور تي بادشاهه پورس کي شڪست ڏئي هن علائقي کي فتح ڪيو. ان کان پوءِ موريا سلطنت قائم ڪئي، جيڪا چندر گپت موريا قائم ڪئي ۽ اشوڪا اعظم 185 ق.م. تائين وڌائي. باختر جي ڊيميٽريس (180-165 ق.م) پاران قائم ڪيل انڊو-يوناني بادشاهت ۾ گندھارا ۽ پنجاب شامل هئا ۽ مينندر (165-150 ق.م) جي دور ۾ پنهنجي وڏي حد تائين پهتي. علائقي ۾ يوناني-ٻڌ ثقافت کي خوشحال بڻايو. ٽيڪسيلا دنيا جي ابتدائي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليم جي مرڪزن مان هڪ هئي. ===اسلام جي آمد=== عرب فاتح، محمد بن قاسم 711 عيسوي ۾ سنڌ ۽ پنجاب جي ڪجهه علائقن کي فتح ڪيو. هن ڪري قائد اعظم، هن تاريخ کي پاڪستان جي بنياد جو پھريون قدم سڏيو. شروعاتي وچين دور (642 کان 1219ع) علائقي ۾ اسلام جي پکيڙ جو مشاهدو ڪيو. اٺين صدي عيسوي ۾ اسلام جي آمد کان اڳ، پاڪستان جو علائقو مختلف مذهبن جو گهر هو، جن ۾ هندومت، ٻڌمت، جين مت ۽ زرتشتي مت شامل هئا. هن دور ۾، اولياء ۽ صوفي اسلام جي تبليغ جي ذريعي، علائقائي آبادي جي اڪثريت کي اسلام قبول ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ستين کان يارهين صدي عيسوي ۾ ڪابل وادي، گندھارا ۽ اولهه پنجاب تي حڪومت ڪندڙ ترڪ ۽ هندو شاهي خاندانن جي شڪست کان پوءِ، ڪيترن ئي مسلسل مسلم سلطنتن هن علائقي تي حڪومت ڪئي، جن ۾ غزنوي سلطنت (975-1187 عيسوي)، غوري بادشاهت، دهلي سلطنت (1206-1526 عيسوي) ۽ مغل سلطنت (1526 کان 1857ع) شامل آهن. سان تبديل ڪيو ويو. === برطانوي راڄ === ھي سرزمين اڻويھين صدي عيسويءَ ۾ جي چوٿين ڏھاڪي کان ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري سرڪار جي قبضي هيٺ آئي ۽ 1857ع کان باقائده يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي دھلي واري برٽش سرڪار جي سڌي اختيار ۾ اچي وئي. 1947 ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم ڏکڻ ايشيائي برٽش انڊيا کي ورھاڱي سان آزاد ڪيو. ===تحريڪ پاڪستان=== برٽش انڊيا ۾ مسلمانن محسوس ڪيو تہ اھي جديد تعليمي نظام کان پري رھجي وڃڻ ڪري نئين نظام ۾ پوئتي رھجي ويا ھئا ۽ ھندو نظام اندر جلد ئي طاقت وٺي ويا ان ڪري سر سيد احمد مسلمانن کي روايتي مدرسن جي تعليم جي برعڪس جديد تعليم طرف راغب ڪرڻ لاء جدوجھد جو آغاز ڪيو جنھن جي مسلمان عالمن سخت مخالفت ڪئي. سر سيد احمد علي ڳڙھ م مسلمانن لاء ھڪ اسڪول قائم ڪرڻ م ڪامياب ٿي ويو جيڪو اڳتي ھلي ڪاليج ۽ پوء علي ڳڙھ يونيورسٽي بڻجي ويو. ڪراچي م حسن علي آفندي پڻ ھڪ اسڪول سنڌ مدرسة السلام جي نالي سان قائم ڪيو. انھن ادارن مان ھزارين مسلمان جديد تعليم پرائي برٽش سرڪار جي مختلف محڪمن م عملدار ٿيا ۽ ڪيترن ئي سياسي ميدان تي اچي مسلمانن جي حقن جي حاصلات ۽ تحفظ لاء جدوجھد ڪئي. پاڪستان جو باني بہ ڪراچي جي سنڌ مدرسة السلام مان ميٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪئي. سر سيد احمد جي شروع ڪيل اھا تحريڪ ننڍي کنڊ جي مسلمانن جي سياسي، مذھبي ۽ سماجي حقن جي حاصلات لاء ھڪ علحده وطن حاصل ڪرڻ جي تحريڪ ۾ تبديل ٿي وئي. {{multiple image |align=left |image1=Sir Syed1.jpg |width1=150 |caption1=سر سيد احمد خان جنھن سڀ کان اول ھندو ۽ مسلم قومن جو نظريو ڏنو. |alt1= |width2=150 |caption2=محمد علي جناح جيڪو تحريڪ پاڪستان جو سرواڻ ھيو ۽ پاڪستان جو پھريون گورنر جنرل بڻيو. |image2=Jinnah1945a.jpg |alt2= }} مسلمانن جي سياسي ۽ معاشي حقن جي حفاظت جي سلسلي ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] هڪ وڏي پارڻي بڻجي اڀري ۽ محمد علي جناح، جنهن کي [[سروجني نيڊو]] "سفير اتحاد" سڏيو آهي، سو بہ اڳتي هلي [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] کي ڇڏي اچي آل انڊيا مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو. [[محمد علي جناح]] کان گهڻو اڳ، ان قسم جي جدوجهد، [[سر سيد احمد]] جي زماني ۾ شروع ٿي چڪي هئي ۽ ان سان گڏ آئيني سڌارن جو سلسلو بہ جاري هو، جنهن ڪري، آهستي آهستي مسلمانن جي الڳ حيثيت ٺهندي وئي، مسلمانن جي الڳ حيثيت جو سلسلو ان ياداشت کان شروع ٿئي ٿو، جيڪا، 1 آڪٽوبر 1906ع تي مسلمانن جي هڪ وفد [[سر آغا خان ٽيون]] جي اڳواڻيءَ ۾، [[وائسراء|وائسراءِ ھند]] [[لارڊ منٽو]] کي پيش ڪيو. 1909ع ۾ [[مارلي منٽو سڌارا|منٽو مارلي سڌارن]]، مسلمانن جي آئيني جدوجهد جي لاءِ چڱا موقعا پيدا ڪيا. 1919ع ۾ [[مانٽيگو چيلمسفورڊ سڌارا|مانٽيگو چيلمسفورڊ سڌارن]] ۾، مسلمانن جي الڳ حيثيت جو اصول مڇيو ويو. 1934ع ۾ [[محمد علي جناح]]، مسلم ليگ جو مستقل صدر بڻايو ويو. اڳتي هلي 1948ع ۾ [[محمد علي جناح]]، هندو مسلم اتحاد ۽ اتفاق لاءِ [[قائداعظم جا چوڏھن نقطا|چوڏهن نقطا]]‘ پيش ڪيا. جناح جي ان قدم سان مسلمانن جي الڳ حيثيت لاءِ راهه هموار ٿي. 1935 ۾ [[گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935|گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ]] جي تحت صوبائي خودمختياري لاڳو ٿي. جتي مسلمانن جي [[اڪثريت]] هئي، اتي کين مڪمل سياسي اقتدار حاصل رهيو، اڳتي هلي "پاڪستان" جي ٺهڻ تائين پهتو. 1 اپريل 1937ع ۾ نئون "قانون هند" لاڳو ٿيو ۽ 36- 1937ع ۾ چونڊو ڪرايون ويون. انڊين نيشنل ڪانگريس کي ستن صوبن [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[يونائيٽيڊ پراونسز|يو پي]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[سينٽرل پراونس|سي پي]]، [[بھار (رياست)|بھار]]، [[اوڙيسيا]] ۽ [[خيبر پختونخوا|اتر اولھ سرحد صوبو]] ۾ اڪثريت حاصل ٿي؛ آل انڊيا مسلم ليگ کي [[پنجاب]]، [[سنڌ]]، [[بنگال]] ۽ [[آسام]] ۾ ڪاميابي ملي. جون 1945ع ۾، فرنٽيئر مسلم اسٽوڊنٽس جي نالي پنهنجي پيغام ۾ [[محمد علي جناح]] فرمايو: "پاڪستان مان اسان جو مطلب اهو ناهي تہ اسان غير ملڪي حڪومت کان آزادي ٿا گهرون، پر ان مان اها مراد آهي تہ اسان جو "اسلامي نطريه حيات" هجي، جنهن جي حفاظت ضروري آهي. اسان کي رڳو پنهنجي آزادي حاصل ڪرڻي ناهي، پر قابل بہ ٿيڻو آهي، جيئن اسان ان جي حفاظت بہ ڪري سگهون ۽ اسلامي تصورن ۽ اصولن تي زندگي بہ گذاري سگهون." ان حوالي سان، جواهر لال نهرو اعلان ڪيو تہ: "هندوستان ۾ رڳو ٻه قوتون آهن، هڪ انگريز ٻي ڪانگريس!" جنهن جي جواب ۾ جناح چيو تہ "بيشڪ! ٽين قوت بہ آهي، جيڪا آهي مسلمان!" 1946ع ۾، برطانيه مان هڪ وزارتي مشن آيو، جنهن هندو مسلم مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ، مختلف سياسي پارٽين ۽ اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. پر مسلمانن ان کي رد ڪري ڇڏيو. ان جي رد عمل طور بمبئيءَ ۾ مسلم ڪائونسل "راست اقدام" جو اعلان ڪيو. 16 آگسٽ 1946ع تي ڪلڪتي ۾ وڏا فساد ٿيا، جنهن ۾ شهري ماريا ويا، ڪروڙن جي جائداد ساڙي وئي. محمد علي جناح اعلان ڪيو تہ: "پاڪستان هاڻي مسلمانن لاءِ زندگيءَ جو هڪ لازمي شرط بنجي چڪو آهي، ان کي دنيا جي ڪا بہ طاقت ٽاري نه ٿي سگهي!". <ref>[http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Specialized/Book2/Book_page6.html Sindhi Adabi Board Online Library (Specialized)<!-- Bot generated title -->]{{مئل ڳنڍڻو|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> پاڪستان جي مطالبي کان اڳ ھندوستان جي ماڻھن جي سياسي ۽ معاشي حقن جي حاصلات ۽ يونائيٽيڊ ڪنگڊم کان آزاديء جي تحريڪ ۾ مسلمانن ۽ ھندن گڏجي حصو ورتو ان تحريڪ دوران هندن ۽ مسلمانن وچ ۾ نفاق جو ٻج ڇٽي منجهن سياسي، سماجي ۽ مذهبي اختلافن کي اڀاريو ويو. ھندو اڪثريت م ھجڻ ڪري پنھنجي غلبي جو اظھار ڪرڻ شروع ڪيو ۽ مذھبي نفرتن کي ھٿي ڏني نتيجي ۾ آزاديءَ جي تحريڪ ۾ حصو وٺندڙن مان مسلمانن کي ڪي شڪايتون پيدا ٿيون ۽ انهن مسلم ليگ نالي جماعت جو بنياد وڌو، جنهن جي پلئٽفارم تان هندستان جي مسلمانن، مسلم اڪثريت وارن علائقن تي مشتمل ڌار ملڪ جو خيال پيش ڪيو. 22 کان 24 مارچ 1940ع ۾ لاھور ۾ آل انڊيا مسلم ليگ جو ساليانو اجلاس قائداعظم جي صدارت ۾ منعقد ٿيو جنھن ۾ مسلمانن جي علحده رياستن جي قيام چو مطالبو ڪيو ويو. جيڪا قرارداد لاھور ۽ بعد ۾ قرارداد پاڪستان جي نالي سان مشهور ٿي. بعد ۾ 1946ع ۾ ال انڊيا مسلم ليگ جي دھلي واري اجلاس ۾ ان 1940 واري قرارداد ب۾ ترميم لاء قرارداد پيش ڪري رياستن جي جاء تي ھڪ رياست جو مطالبو شامل ڪيو ويو. 12 کان 15 اپريل 1941ع ۾ آل انڊيا مسلم ليگ جي مدراس ۾ ٿيل 28ھين اجلاس ۾ ھڪ قرارداد وسيلي ڪانگريس جي شھري نافرماني واري تحريڪ جي مخالفت ڪئي وئي.<ref name=" پاڪستان"> [Pakistan Milestone, Chronology: March 1940 to August 2010; By Professor Muhammad Yusuf; 1st edition, 2011 ]</ref> === پاڪستان جو قيام === پهرين اپريل 1943ع ۾ [[سنڌ اسيمبلي|سنڌ اسيمبليءَ]] ٺهراءُ پاس ڪيو هو. 6 جون 1946ع تي آل انڊيا مسلم ليگ [[ڪيبينيٽ پلان]] کي ۽ 8 جون تي [[ڪيبينيٽ مشن پلان]] کي قبول ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 8 آگسٽ 1946ع تي وائسراءِ ڪانگريس کي عبوري حڪومت ٺاھڻ جي دعوت ڏني جيڪا ان قبول ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/> 2 سيپٽمبر 1946 تي آل انڊيا مسلم ليگ محسوس ڪيو تہ سياسي اقتدار رڳو ھندن جي ھٿ اچڻ سان مسلمانن جو نقصان ٿيندو تنھنڪري مسلم ليگ ايگزيڪيوٽو ڪائونسل ۾ شرڪت جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> ليگ طرفان لياقت علي خان، آء آء چندريگر، سردار عبدالرب نشتر، راجا غضنفر علي خان ۽ جوگندرناٿ منڊل (شيڊولڊ ڪاسٽ) 26 آڪٽوبر 1946 تي بطور ڪائونسلر قسم کنيو. اھڙي طرح مسلم ليگ بہ عبوري حڪومت ۾ شامل ٿي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 26 آڪٽوبر تي لياقت علي خان کي برٽش انڊيا جو نھرو جي ڪابينه ۾ وزير خزانه مقرر ڪيو ويو.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جنوري 1947ع تي بينگال اسيمبلي بينگال جي تقسيم جو فيصلو ڪيو. 23 جنوري تي پنجاب اسيمبلي پنجاب جي تقسيم جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 29 جون تي بلوچستان پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. 20 فيبروري تي لارڊ مائونٽبيٽن برٽش انڊيا جو آخري وائسراءِ مقرر ٿيو ۽ برٽش وزيراعظم ڪليمنٽ ايٽلي انڊيا کي ڇڏي ڏيڻ جو آخري اعلان ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 19 جون تي مسلم ليگ جي ھاء ڪمانڊ ڪراچي کي پاڪستان جي گادي جي هنڌ لاء چونڊيو.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جون 1947 م بينگال اسيمبلي پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. پاڪستان جي حمايت ۾ 126 ۽ مخالفت ۾ 90 ووٽ آيا.<ref name = " پاڪستان "/> 26 جون تي سنڌ اسيمبلي پاڪستان جي نئين آئين ساز اسيمبلي ۾ شموليت جو فيصلو ڪيو. فيصلي جي حق ۾ 33 ۽ مخالفت ۾ 22 ووٽ پيا. 29 جون تي بلوچستان جي شاھي جرگي جي 54 ميمبرن يڪراء ٿي پاڪستان ۾ شموليت جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 4 جولاءِ تي برطانوي ھائوس آف ڪامنز ۾ انڊين انڊپينڊنس بل پيش ڪيو ويو جنھن ۾ انڊو-پاڪستان ننڍي کنڊ مان پاڪستان ۽ انڊيا جي نالي سان ٻي ڊمئنين رياستون قائم ڪرڻ جي منظوري ڪرڻي ھئي.<ref name = " پاڪستان "/> 6 جولاءِ کان 17 جولاء تائين نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس ۾ پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ لاء ريفرينڊم ڪرايو ويو جنھن جو خان عبدالغفار خان جي خدائي خدمتگار تحريڪ ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس بائڪاٽ ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 10 جولاءِ تي برٽش وزيراعظم ڪليمنٽ ايٽلي قائداعظم محمد جناح کي پاڪستان جي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جي سفارش ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/> 13 جولاءِ تي سلھٽ پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 16 جولاءِ تي برٽش ھائوس آف لارڊز انڊين انڊپينڊنس بل منظور ڪيو ۽ 18 جولاءِ تي ان جي شاھي توثيق ڪئي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جولاءِ تي نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. 26 جولاءِ تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي جوڙي وئي. 14 آگسٽ 1947ع تي پاڪستان جو قيام عمل ۾ آيو. لارڊ مائونٽ بيٽن ڪراچيءَ ۾ پاڪستان جي پھرين آئين ساز اسيمبلي کي خطاب ڪيو ۽ قائد اعظم محمد علي جناح پاڪستان جو پھريون گورنر جنرل ٿيو. قائداعظم لياقت علي خان کي پاڪستان جي پھرين حڪومت ٺاھڻ جي دعوت ڏني.<ref name = " پاڪستان "/> 15 آگسٽ تي لاھور ھاء ڪورٽ جي چيف جسٽس عبدالرشيد قائد اعظم کان گورنر جنرل جي عهدي جو قسم ورتو ۽ وزيراعظم لياقت علي خان پنھنجي ڪابينه سميت قسم کنيو.<ref name = " پاڪستان "/> پھرين ڪابينه ۾ لياقت علي وزيراعظم، آء آي چندريگر، ملڪ غلام محمد، عبدالرب نشتر، غضنفر علي خان، جوگندرناٿ منڊل ۽ فضل الرحمان بطور وزير قسم کنيو.<ref name = " پاڪستان "/> لياقت علي خان ان ئي ڏينھن فلائيٽ تي جوائنٽ ڊفينس ڪائونسل ۾ شرڪت لاء دھلي روانو ٿيو. ساڳي ڏينھن فيصلو ڪيو ويو تہ فوج چو جنرل ھيڊ ڪوارٽر راولپنڊي ۾ ھوندو.<ref name = " پاڪستان "/> === ڊومينن پاڪستان (1947ع- 1956ع) === 18 آگسٽ 1947ع تي گڏيل قومن جي سڪيورٽيي ڪائونسل يڪراء پاڪستان جي گڏيل قومن جي رڪنيت لاء قرارداد منظور ڪئي. اھڙي طرح 30 سيپٽمبر تي پاڪستان کي گڏيل قومن جي باقاعده رڪنيت ملي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 11 سيپٽمبر 1948ع تي 10:25 تي رات جي وقت قائد اعظم وفات ڪري ويو. حڪومت 40 ڏينھن سوڳ جو اعلان ڪيو ۽ 12 سيپٽمبر تي ان جي تدفين ٿي.<ref name = " پاڪستان "/> خواجه ناظم الدين ملڪ جو قائم مقام گورنر جنرل ٿيو جيڪو 13 نومبر تي ان عھدي لاء پڪو ڪيو ويو.<ref name = " پاڪستان "/> 12 اپريل 1950ع تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي فيصلو ڪيو ته پاڪستان جي فيڊرل ڪورٽ ملڪ جي سڀ کان وڏي عدالت آھي. آئين ساز اسيمبلي مئي 1950ع کان برطانوي [[پروي ڪائونسل]] جو اپيل وارو اختيار منسوخ ڪري ڇڏيو.<ref name = " پاڪستان "/> 6 سيپٽمبر 1950ع م جنرل محمد ايوب خان پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ٿيو ۽ 17 جنوري 1951 تي ان جنرل ڊگلس گريسي کان ان عھدي جي ذميواري ورتي.<ref name = " پاڪستان "/> 16 آڪٽوبر 1951ع تي روالپنڊي ۾ ھڪ جلسي ۾ خطاب دوران وزيراعظم لياقت علي خان تي ھڪ سعيد اڪبر نالي شخص پستول جا ٻه فائر ڪري قتل ڪيو ۽ اھو پاڻ بہ موقعي تي مارجي ويو. ان واقعي بعد گورنر جنرل خواجه ناظم الدين وزيراعظم جي ذميداري سنڀالي ۽ وزير خزانه ملڪ غلام محمد ملڪ جو ٽيون گورنر جنرل مقرر ٿيو.<ref name = " پاڪستان "/> 21 فيبروري 1952ع تي اوڀر پاڪستان جي اسيمبلي بنگالي ٻولي کي سرڪاري ٻولي بڻائڻ جي قرارداد منظور ڪئي. ساڳي ڏينھن بنگالي ٻولي کي قومي ٻولي طور رد ڪرڻ جي خلاف ڍاڪا ۾ ٿيندڙ مظاھرن ۾ 36 شاگرد مارجي ويا.<ref name = " پاڪستان "/> 7 مارچ تي جنگ اخبار ۾ رئيس امروهي جو نوحہ جي عنوان سان ٻولي تي شعر: "اردو کا جنازہ ہے ذرہ دھوم سے نکلے" ڇپيو.<ref name = " پاڪستان "/> 6 جون تي پاڪستان مسلم ليگ جي جنرل سيڪريٽري يوسف خٽڪ ون يونٽ قائم ڪرڻ جي تجويز پيش ڪئي. 17 اپريل 1953 تي گورنر جنرل ملڪ غلام محمد خواجه ناظم الدين جي ڪابينه کي برطرف ڪري ڇڏيو ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۾ پاڪستان جي سفير محمد علي بوگرہ کي نئين ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. اھڙو اعلان ڪندي گورنر جنرل ظاھر ڪيو تہ ان مطابق خواجه ناظم پاڻ کي ملڪ ۾ درپيش مسئلن کي منھن ڏيڻ ۾ مڪمل نااھل ثابت ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> محمد علي بوگرہ پاڪستان جي ٽئين وزيراعظم وزيراعظم طور قسم کنيو. 17 آگسٽ 1953ع تي حڪومت پاڪستان جنرل ايوب خان جي ڪمانڊر انچيف جي عھدي جي مدت کي ٽن سالن لاء 16 جنوري 1959ع تائين اضافو ڪيو. 5 آڪٽوبر تي محمد علي بوگرہ مسلم ليگ مان اردو۽ بنگالي ٻنھي کي قومي ٻولي قرار ڏيڻ وارو فارمولو منظور ڪرايو 19 اپريل 1954ع تي مسلم ليگ جي آئين ساز اسيمبلي ۾ شامل رڪنن ٻنھي ٻولين کي قومي ٻولي بڻائڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 7 مئي 1954 تي آئين ساز اسيمبلي ٻنھي ٻولين جي لاء قرارداد منظور ڪئي ۽ ان کان اڳ 22 اپريل تي ڪراچي ۾ ان فيصلي خلاف ڪارو ڏينھن ملھايو ويو هو.<ref name = " پاڪستان "/> 30 آڪٽوبر 1953ع تي آئين ساز اسيمبلي قرار ڏنو تہ قرآن ۽ سنت جي ابتڙ ڪو بہ قانون منظور نہ ٿيندو ۽ 2 نومبر 1953ع تي پاڪستان جو نالو تبديل ڪري اسلامي جمھوريه پاڪستان رکيو ويو. 3 جنوري 1954ع تي آئين ساز اسيمبلي جي ڪميٽي فيصلو ڪيو ته عدليه کي انتظاميه کان الڳ ڪيو ويندو. 24 جولاءِ 1954 ع تي مغربي پاڪستان وارن سمورن صوبن ۾ ڪميونسٽ پارٽي تي بندش وڌي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 21 سيپٽمبر 1954 تي آئين ساز اسيمبلي پبلڪ اينڊ ريپريزنٽيٽو آفس ڊسڪئاليفڪيشن ايڪٽ مختصرن [[پروڊا]] کي ٽن ڪلاڪن جي بحث کان پوء منسوخ ڪري ڇڏيو. ساڳي ڏينھن ان اسيمبلي آئين جا بنيادي اصول اختيار ڪيا ۽ قرار ڏنو ته ملڪ جي سپريم اختياري پارليامينٽ آھي. پارليامينٽ گورنر جنرل جي مرضي تي وزيرن جي ڪابينه ٺاھڻ ۽ ان جي مشوري جي پابندي وارن گورنر جنرل جي اختيارن کي محدود ڪري ڇڏيو. 22 سيپٽمبر تي آئين ساز اسيمبلي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935ع]] ۾ گورنر جا اختيار گھٽائڻ جون چار ترميمون ڪيون. 24 سيپٽمبر تي سينٽرل وزير قانون استعيفا ڏئي. ساڳي تاريخ تي وزيراعظم بوگرہ قوم کي خطاب ڪندي نئين چونڊن جو اعلان ڪيو تہ جئين آئين ساز اسيمبلي جا رڪن آئين ٺاھڻ لاء نئون مينڊٽ حاصل ڪن. گورنر جنرل اسيمبلي ٽوڙي ڇڏي ء ايمرجنسي لاڳو ڪري محمد علي بوگرہ کي نئي ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. ان ڪابينه م فوج جي حاضر خدمت ڪمانڊر ان چيف جنرل ايوب خان کي وزير دفاع ۽ ميجر جنرل اسڪندر مرزا کي وزير داخلا طور شامل ڪيو ويو. 24 آڪٽوبر تي گورنر جنرل آئين ساز اسيمبلي جي ٽوڙڻ وارو پروڪليميشڻ جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/> جنھن کي آئين ساز اسيمبلي جي اسپيڪر مولوي تميز الدين سنڌ ھاء ڪورٽ ۾ چئلينج ڪيو.. 22 نومبر 1954ع تي وزيراعظم محمد علي بوگرہ ريڊيو تي ون يونٽ ٺاھڻ جو اعلان ڪيو. 25 نومبر تي سرحد صوبي جي اسيمبلي ۽ 30 نومبر 1954ع تي پنجاب صوبي جي اسيمبلي يڪراءِ ٿي ون يونٽ جي رٿ جي حمايت ڪئي.11 ڊسمبر تي سنڌ اسيمبلي غالب اڪثريت سان ون يونٽ ۾ شموليت جي حمايت ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1955ع تي بلوچستان جي رياستن ون يونٽ ۾ شامل ٿيڻ واري دستاويز تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. 20 ڊسمبر تي حسين شھيد سھروردي وزير قانون طور قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 فيبروري 1955ع ۾ سنڌ ھاء ڪورٽ جي بينچ يڪراء ٿي مولوي تميز الدين جي مينڊيمس واري رٽ منظور ڪندي آئين ساز اسيمبلي کي بحال ڪيو. 22 فيبروري تي فيڊرل ڪورٽ فيڊريشن آف پاڪستان جي ۽ 9 پاڪستاني وزيرن جي اپيل تي سنڌ ھاء ڪورٽ جي فيصلي تي اسٽي آرڊر جاري ڪيو. 21 مارچ تي فيڊرل ڪورٽ سنڌ ھاء ڪورٽ جي فيصلي کي ڪالعدم قرار ڏئي ڇڏيو ۽ 25 مارچ تي تفصيلي فيصلو جاري ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 جون 1955 ۾ ٻين آئين ساز اسيمبلي جي لاء چونڊون ٿيون ۽ 7 جولاءِ تي ان اسيمبليءَ جو پھريون اجلاس مري ۾ ٿيو جنھن ۾ مشتاق احمد گرماني کي عبوري چيرمين چونڊيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>.گورنر جنرل غلام محمد بيمار ھجڻ جي ڪري ٻه مھينن لاء موڪل تي ويو ۽ 6 آگسٽ 1955ع تي ان جي جاء تي اسڪندر مرزا قائم مقام گورنر جنرل ٿيو. 7 آگسٽ تي محمد علي بوگرہ کان استعفي ورتي وئي ۽ ان جي جاء تي اڳوڻي وزير خزانه ۽ انڊيا جي شھر جالنڌر سان تعلق رکندڙ [[چوڌري محمد علي]] کي ملڪ جو چوٿون وزيراعظم مقرر ڪيو ويو. 19 سيپٽمبر تي غلام محمد جي موڪل پوري ٿي وڃڻ بعد اسڪندر مرزا باقاعده ملڪ جي چوٿين گورنر جنرل جو قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. محمد علي بوگرہ کي بعد ۾ 10 فيبروري 1957ع تي آمريڪا م سفير مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 30 سيپٽمبر 1955 تي نئين آئين ساز اسيمبلي ٽن ھفتن جي بحث کان پوء ويسٽ پاڪستان (ون يونٽ) جو بل منظور ڪيو جنھن بجي 3 آڪٽوبر تي گورنر جنرل توثيق ڪئي. 14 آڪٽوبر تي اوڀر بينگال جو نالو ايسٽ پاڪستان رکيو ويو ۽ باقي ون يونٽ واري صوبي جو نالو ويسٽ پاڪستان رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. === ريپبلڪ جو قيام === 29 فيبروري 1956ع تي ملڪ جي ٻين آئين ساز اسيمبلي ملڪ جو پھريون آئين منظور ڪيو جنھن جو بنياد [[قراداد مقاصد 1949]] ھيو. ملڪ کي وفاقي ريپبلڪ بڻايو ويو ۽ ان جو نالو اسلامي جمھوريه پاڪستان رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 2 مارچ تي اھو نئون آئين عمل ۾ آيو. اسڪندر مرزا کي عبوري مدت لاء ملڪ جو پھريون صدر چونڊيو ويو جنھن 23 مارچ تي قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. سيپٽمبر 1956 م چوڌري محمد علي کي پارٽي جي صدارت تان هٽايو ويو ۽ ھن خلاف تحريڪ عدم اعتماد آندي وئي جنھن ڪري ھن 8 سيپٽمبر 1956ع تي استعيفا ڏئي ڇڏي ۽ 12 تاريخ تي بينگال جو [[حسين شھيد سھروردي]] ملڪ جو پنجون وزيراعظم ٿيو. جنھن جنرل ايوب خان کي ٽن سالن جي ايڪسٽينشن ڏني. سويت يونين جي ڀيٽ م يونائيٽيڊ اسٽيٽس سان تعلقات فوجي سطح تائين وڏائي مضبوط ڪرڻ تي عوامي ليگ ۾ ان جي ڏاڍي مخالفت ٿي چڪي هئي. ھن 17 آگسٽ 1957 م استعيفا ڏئي ڇڏي. ۽ ساڳي تاريخ تي بمبئي م پيدا ٿيندڙ [[آء آء چندريگر]] پاڪستان جو ڇھون وزيراعظم ٿيو جنهن اسيمبلي جي پھرين اجلاس م اليڪشن جي نظام ۾ سڌارن آڻڻ جو اعلان ڪيو پر جلد ئي سياسي سرگرميون ٿيون ء ھن جي خلاف تحريڪ عدم اعتماد اسيمبلي ۾ آڻڻ جي ڪوشش ٿي جنھن ڪري ھن ساڳي سال 11 ڊسمبر تي استعيفا ڏئي ڇڏي. ان بعد ھاڻوڪي سرگوڌا ضلعي سان تعلق رکندڙ ملڪ فيروز خان نون ساڳي سال 16 ڊسمبر تي پاڪستان جو ستون وزيراعظم ٿيو. ھن جي ڪوششن سان گوادر پاڪستان جو حصو بڻجي ويو. اسڪندر مرزا ج جي صدارت جو مدو پورو تيڻ وارو ھو ۽ ھي ان جي ٻيھر صدر ٿيڻ تي راضي نہ ھيو جنھن ڪري 7 آڪٽوبر ۽ 8 آڪٽوبر جي وچ واري رات اسڪندر مرزا کيس برطرف ڪري آئين منسوخ ڪري ملڪ م مارشلا لڳائڻ جو اعلان ڪيو. 14 سيپٽمبر 1957 تي ويسٽ پاڪستان جي اسيمبلي نيشنل عوامي پارٽي جي ون يونٽ کي ٽوڙڻ جي قرارداد منظور ڪئي. 7 آڪٽوبر تي اسڪندر مرزا مارشل لا لاڳو ڪندي سموريون قانونساز اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون === مارشلا ۽ صدارتي نظام === اسڪندر مرزا جو تعلق بينگال جي شھر مرشد آباد سان ھيو ۽ [[سراج الدوله]] سان 1757 ۾ [[جنگ پلاسي]] ۾ غداري ڪندڙ [[مير جعفر]] جو پڙپوٽو ھيو . پھرين برٽش آرمي م آفيسر ھيو ۽ سندس مقرريون بطور پوليٽيڪل ايجنٽ پرنسلي رياستن م ٿيون. پاڪستان ٺھڻ وقت پاڪستاني فوج ۾ ڪرنل جي عھدي تي ھيو ۽ ميجر جنرل ٿي رٽائر ٿيو ھو. اسڪندر مرزا جي وقت 1956 وارو پھريون آئين نافذ ٿيو ۽ ڊومينين پاڪستان جو خاتمو آيو ۽ پاڪستان پھريون دفعو ريپبلڪ يا جمھوريه بڻيو. ان جو نالو اسلامڪ ريپبلڪ آف پاڪستان رکيو ويو. ان آئين تحت ملڪ م [[پارلياماني نظام]] لاڳو ڪيو ويو. ملڪ م رياستي سربراھ صدر ۽ حڪومتي سربراهه وزيراعظم کي بڻايو ويو. ملڪ جي [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] ھڪ ايواني ھئي يعني سينيٽ جو ايوان ڪونہ ھيو صرف قومي اسيمبلي ھئي جنھن م [[مشرقي پاڪستان]] ء [[مغربي پاڪستان]] کي برابر نمايندگي ڏني وئي ۽ قومي اسيمبلي جا اجلاس سال م اڌ ڪراچي م ۽ اڌ ڍاڪا ۾ ٿيندا ھيا. اسڪندر مرزا ڊومينين جي خاتمي تي صدر واري نئين عھدي تي مقرر ٿيو. ملڪ م سياسي عدم استحڪام عروج تي ھيو. ملڪ م صدر جي نئين مدي جي لاءِ چونڊ ٿيڻي ھئي پر 1958 م بغير ڪنھن غير معمولي سبب جي اسڪندر مرزا ملڪ جي پھرين آئين کي منسوخ ڪري ملڪ م مارشل لا لڳائي چيف آف آرمي اسٽاف [[جنرل ايوب خان]] کي چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر مقرر ڪيو. بعد ۾ جنرل ايوب اسڪندر مرزا کان زبردستي استعيفا ان بنياد تي ورتي تہ صدر جو عھدو 1956ع جي آئين تحت ھيو ۽ آئين جي منسوخي سان اھو عھدو بہ ختم ٿي چڪو ھو ۽ ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو صرف [[چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر]] ئي ھيو تنھن ڪري [[اسڪندر مرزا]] جو عھدو غيرقانوني ھيو. اسڪندر مرزا کي گرفتار ڪري ڪوئيٽا آندو ويو جتان کيس [[يونائيٽيڊ ڪنگڊم]] ۾ جلاوطن ڪيو ويو ۽ سندس باقي زندگي لنڊن م گذري. ,7 آڪٽوبر 1957 جي مارشلا بعد حسين شھيد سھروردي 12 آڪٽوبر تي استعفي ڏئي ۽ آء آء چندريگر وزيراعظم ٿيو جنھن 14 ڊسمبر تي استعفي ڏئي جنھن بعد اسڪندر مرزا ملڪ فيروز خان نون کي ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. ان 16 ڊسمبر چ1957ع تي بطور وزير اعظم قسم کنيو. 24 ڊسمبر تي اسٽيٽ بينڪ 100 روپئي جو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيو جنھن ۾ پھريون ڀيرو قائداعظم جي تصوير ڏني وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 4 سيپٽمبر 1958 تي قومي اسيمبلي ايندڙ فيبروري 1959 ۾ ملڪ ۾ عام چونڊون ڪرائڻ جي منظوري ڏني ۽ 20 سيپٽمبر تي صدر پاڪستان 15 فيبروري 1959تي چونڊون ڪرائڻ جي منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. 7 سيپٽمبر 1958 تي عمان پنھنجو گوادر پرڳڻو پاڪستان کي چار لک برطانوي پائونڊ ۾ وڪرو ڪرڻ لاء راضي ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ست آڪٽوبر 1958ع تي اسڪندر مرزا ملڪ ب۾ مارشل لا لاڳو ڪئي، 1956ع وارو آئين منسوخ ڪيو، نيشنل اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون، سڀني سياسي پارٽين کي منسوخ ڪري ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. آرمي چيف جنرل محمد ايوب خان کي ملڪ جو چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر مقرر ڪيو. 24 آڪٽوبر تي صدر 12 وزيرن تي مشتمل مرڪزي ڪابينه جوڙي جنرل ايوب خان کي ملڪ جو وزيراعظم مقرر ڪيو ۽ ذوالفقار علي ڀٽو کي ڪابينه چو وزير بڻايو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر تي صدر جو عهدو ڇڏي اختيار ايوب خان جي حوالي ڪيا. 28 آڪٽوبر تي ايوب خان بطور صدر صدارتي ڪابينه آرڊر جاري ڪري وزيراعظم جو عھدو ختم ڪري صدارتي ڪابينه جوڙي. 2 نومبر تي اسڪندر مرزا کي لنڊن روانو ڪري جلاوطن ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آگسٽ 1959ع ۾ ايوب خان بنيادي جمھوريت جو نظام آندو جنھن تحت ملڪ ۾ 8000 بنيادي يونٽ قائم ڪيا ويا. ھر يونٽ م 10 ميمبر ھر بالغ راء واري ووٽ جي بنياد تي چونڊي ڪل 80000 ھزار ميمبر چونڊي انھن ڻجظ ووٽ تي صدر جي چونڊ ڪرڻي ھئي<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر 1959 تي صدر بيسڪ ڊيموڪريسز آرڊر جاري ڪيو ۽ ساڳي تاريخ تي ايوب خان فيلڊ مارشل ٿي ويو. 2 جنوري 1960ع تي ملڪ ب۾ بيسڪ ڊيموڪريسي يونٽن جون چونڊون ٿيون<ref name = " پاڪستان "/>. 14 فيبروري 1960ع تي بنيادي يونٽن جي 80 ھزار ميمبرن ملڪ جي صدر تي اعتماد ھجڻ يا اعتماد نہ ھجڻ لاء ووٽنگ ۾ حصو ورتو. 15 فيبروري تي اليڪشن ڪميشن پڌرو ڪيو تہ غالب اڪثريت سان ميمبرن صدر ايوب تي اعتماد جو اظھار ڪيو اھڙي طرح 17 فيبروري 1960 تي ايوب خان صدر جي عھدي لاء قسم کنيو ۽ ساڳي تاريخ تي صدر ملڪ بجي نئين آئين تيار ڪرڻ لاءِ يارھن رڪني ڪميٽي جسٽس محمد شھاب الدين جي سربراهي ۾ جوڙي<ref name = " پاڪستان "/>. 19 فيبروري تي جسٽس منير جي رٽائرمينٽ تي جسٽس شھاب الدين کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 24 فيبروري 1960 تي صدارتي ڪابينه ملڪ جو نئون گادي جو هنڌ راولپنڊي جي ڀرسان اسلام آباد جي نالي سان ٺاھڻ جي منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين آگسٽ تي راولپنڊي کي پاڪستاني حڪومت جي مکيه گادي قرار ڏنو ويو. 28 نومبر 1960 تي ويسٽ پاڪستان بجي 11 انتظامي ڊويزنن ۾ ورھايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 اپريل 1961 تي اسلام آباد شھر جي اڏاوت جو ڪم شروع ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 جولاءِ 1961 تي گل ياسمين کي پاڪستان جو قومي گل قرار ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 28 آگسٽ تي ڊاڪٽر عبدالسلام کي صدر جو سائنسي معاملن جو صلاحڪار مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 مارچ 1962 تي ملڪ ۾ نئون ائين متعارف ڪرايو ويو جنھن بم صدر کي تمام گھڻا اختيار ڏنا ويا ھئا<ref name = " پاڪستان "/>. ڪنھن بہ قومي اسيمبلي يا صوبائي اسيمبلي جي اميدوار جي لاء سياسي وابستگي غيرقانوني ھئي. 6 مئي 1962ع تي ملڪ ۾ قومي اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبلين جي غير جماعتي بنيادن تي چونڊون ٿيون. 8 جون 1962ع تي صدر ايوب مارشل ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيوب۽ ساڳي تاريخ تي 1962ع جي آئين تحت چونڊيل قومي اسيمبلي جو پھريون اجلاس ٿيو ۽ ايوب خان نئين آئين تحت ملڪ جي صدر لاء قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. 13 جون 1962 تي محمد علي بوگرہ ملڪ جو پرڏيهي معاملن جو وزير ۽ ذوالفقار علي ڀٽو صنعتن جي وزير طور ڪابينه م شامل ٿيا. بوگرہ 23 جنوري 1963 تي دل جي دوري سبب وفات ڪري ويو ، 24 جنوري تي ذوالفقار علي ڀٽو ملڪ جو پرڏيهي معاملن وارو وزير ٿيو. 22 اپريل 1963 تي ايوب خان مسلم ليگ ۾ شامل ٿي ۽ 19 آگسٽ 1964ع تي مسلم ليگ جي پليٽ فارم تان صدراتي چونڊ وڙهڻ جو اعلان ڪيو. 17 سيپٽمبر 1964ع تي محترمه فاطمه جناح گڏيل مخالف جماعتن جي درخواست تي صدارتي اميدوار ٿيڻ لاء راضپو ڏيکاريو ۽ 20 سيپٽمبر تي کيس اميدوار نامزد ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1965ع تي ملڪ ۾ 1962ع واري آئين ھيٺ پھرين صدارتي چونڊ واقع ٿي جيڪا ايوب خان اڪثريت سان کٽي. ايوب خان 49647 ووٽ کنيا (ويسٽ پاڪستان مان 28927 ۽ ايسٽ پاڪستان مان 20720) جڏھن تہ محترمه فاطمه جناح 28343 ووٽ کنيا (ويسٽ پاڪستان مان 10263 ۽ اوڀر پاڪستان مان 18080) گڏيل مخالف پارٽين اليڪشن ڪميشن جي انھن نتيجن کي مڃڻ کان انڪار ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 جنوري ڪي ايوب خان جي پٽ گوھر ايوب ڪراچي ۾ ايوب خان جي مسلم ليگ جي تعاون سان فتح جي پريڊ ڪئي جيڪا تشدد ۾ تبديل ٿي وئي ۽ 23 ڄڻا جھڳڙن ب۾ مارجي ويا. فوج شھر جو ڪنٽرول سنڀالي ورتو. 21 مارچ تي ملڪ م قومي اسيمبلي جي چونڊ ٿي. اسيمبلي جي 150 سيٽن مان 120 پاڪستان مسلم ليگ ۽ باقي مخالف جماعتن کٽيون.23 مارچ تي ايوب خان پنجن سالن لاء صدر طور قسم کنيو، ان سان گڏ شعيب ۽ ذوالفقار علي ڀٽو پڻ ترتيبوار صنعت ۽ پرڏيھي معاملن جي وزير طور قسم کنيو. 26 مارچ 1965 م ذولفقار علي ڀٽو پاڪستان مسلم ليگ جو سيڪريٽري جنرل ٿيو. 23 اپريل تي رڻ ڪڇ ۾ پاڪ فوج ۽ ڀارتي فوج ۾ ويڙھ ڪئي. 6 سيپٽمبر 1965 تي انڊيا اولھ پاڪستان جي سرحدن تي حملو ڪري جنگ شروع ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ملڪ م ايمرجنسي لاڳو ڪئي وئي. 7 سيپٽمبر تي چين ڀارت جي مذمت ڪئي. 10 سيپٽمبر تي ميجر عزيز ڀٽي لاھور واري محاذ تي شھيد ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 سيپٽمبر تي صدر ايوب قوم کي خطاب ڪندي عالمي امن جي مفاد خاطر فوج کي 23 سيپٽمبر تي 3:00 بجي رات جو جنگ بندي جو حڪم ڏنو. انڊيا پڻ سڪيورٽي ڪائونسل جي جنگ بندي واري قرارداد کي غيرمشروط قبول ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. ملائيشيا پاڪستان جي سيڪيورٽي ڪائونسل م مخالفت ڪئي ھئي جنھن ڪري 5 آڪٽوبر تي پرڏيهي وزير ذوالفقار علي ڀٽو پريس ڪانفرنس ڪندي ملائيشيا سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. سويت يونين جي ٽياڪڙي سان 10 جنوري 1966 تي نو نقطن واري تاشقند واري معاهدي تي صحيحون ڪيون ويون<ref name = " پاڪستان "/>. 12 فيبروري 1966 تي مجيب الرحمان پنھنجي پارٽي جو 6 نقاطي پروگرام پڌرو ڪندي صوبائي خودمختياري جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 جون 1966 تي ذوالفقار علي ڀٽو وزارت ڇڏي بيماري واري موڪل تي ھليو ويو ۽ ان جو ڇڏيل پرڏيهي کاتو ايوب خان پاڻ سنڀاليو<ref name = " پاڪستان "/>. 20 جولاءِ تي شريف الدين پيرزادو. پرڏيھي وزير ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 سيپٽمبر 1966 تي جنرل محمد یحییٰ پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر 1966 تي ايوب خان سياستدانن تان [[ايبڊو]] (EBDO) جون پابنديون ھٽائي ڇڏيون<ref name = " پاڪستان "/>. 9 جولاءِ 1967 تي محترمه فاطمه جناح ڪراچي ۾ وفات ڪري وئي ۽ کيس ٻئي ڏينھن قائداعظم واري مقبري ۾ دفنايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 سيپٽمبر 1967 تي ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان پيپلزپارٽي نالي پارٽي ٺاهڻ جو اعلان ڪيو ۽ 30 نومبر تي لاھور ۾ ان پارٽي جو بنياد وڌو ويو جنھن جو چيئرمين ذوالفقار علي ڀٽو ۽ جنرل سيڪريٽري جَي اَي رحيم ٿيو. پھرين ڊسمبر تي ڊاڪٽر مبشر حسن جي لاھور واري رھائشگاھ تي پارٽي جو پھريون ڪنوينشن ٿيو جنھن م ذوالفقار علي ڀٽو کي چيئرمين چونڊيو ويو ي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 ڊسمبر 1967 تي قومي اسيمبلي بيسڪ ڊيموڪريسي جي 8000 يونٽن کي وڌائي 12000 ڪيو. 6 جنوري 1968 تي اگرتلا واري ملڪ جي خلاف سازش منظر عام تي آئي ۽ 18 جنوري تي مجيب الرحمان کي ان سازش جي الزم ۾ گرفتار ڪيو ويو. نومبر 1968 م راولپنڊي ۾ احتجاج دوران شاگرد جي قتل کان پوء شاگردن مظاھرا شروع ڪيا جيڪي پشاور ، ڪراچي ۽ لاھور تائين ڦھلجي ڪنٽرول کان ٻاهر ٿي ويا. 13 مارچ تي ايئر مارشل اصغر خان جسٽس پارٽي ٺاھي<ref name = " پاڪستان "/>. 25 مارچ 1965ع تي صدر ايوب صدر جو عھدو ڇڏيو ۽ اقتدار آرمي چيف جنرل یحیٰی جي حوالي ڪيو جنھن ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪئي ۽ اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون ۽ 1962 جو آئين منسوخ ڪري ڇڏيو. 31 مارچ تي يحي خان صدر جو عھدو سنڀاليو<ref name = " پاڪستان "/>. === ون يونٽ جو خاتمو ۽ عام چونڊون === 4 مارچ تي صدر پرويژنل ڪانسٽيٽيوشنل آرڊر يا پي سي او جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 سيپٽمبر 1969تي جنرل يحي موروڪو ۾ پھرين اسلامي سربراهي ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جولاء 1970 تي صدر يحي خان ون يونٽ منسوخ ڪري سنڌ، پنجاب، سرحد ۽ بلوچستان جي صوبائي حيثيت بحال ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ملڪ ۾ 5 آڪٽوبر 1970 تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. اوڀر پاڪستان ۾ ٻوڏ اچڻ ڪري 15 آگسٽ تي چونڊ جي تاريخ کي ملتوي ڪري 7 ڊسمبر 1970 تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. 12 نومبر 1970 تي سائڪلون اچڻ ۽ 30 فوٽ اوچي سامونڊي لھرن جي ڪري آيل تباھي ۾ ڏھ لکن کان وڌيڪَ ماڻھو فوت ٿي ويا. 7 ڊسمبر 1970 تي قومي اسيمبلي جي 313 سيٽن لاء چونڊون ٿيون. مجيب الرحمان جي عوامي ليگب151 سيٽون کڻي اڪثريت سان کٽي آئي. پيپلزپارٽي 81 سيٽون کڻي ٻيون نمبر وڏي پارٽي ٿي وئي. باقي ٻيون جماعتون 81 سيٽون کڻي آيون جن ۾ جماعت اسلامي، پي ڊي پي، مسلم ليگ (سي)، مسلم ليگ (ڪيو)، جي يو پي، ۽ نعپ شامل ھيون. 17 ڊسمبر تي صوبائي اسيمبلين جون چونڊون ٿيون جن جي نتيجو قومي اسيمبلي جي نتيجي سان مطابقت وارو آيو. === سياسي بحران ۽ بينگال جي علحدگي === 3 جنوري 1971 تي مجيب الرحمان اعلان ڪيو تہ ملڪ جو نئون آئين اولھ پاڪستان جي نمائندن جي صلاح سان ان جي ڇھ نقاطي پروگرام جي بنياد تي ٺاهيو ويندو. 13 جنوري تي مجيب الرحمان صدر سان ملاقات ڪئي. 14 جنوري تي صدر يحي خان ڍاڪا ۾ پڌرو ڪيو تہ مجيب الرحمان ملڪ جو وزيراعظم ٿيندو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 جنوري تي صدر يحي ذولفقار علي ڀٽو سان لاڙڪاڻي واري رھائشگاھ تي مذاڪرات ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جنوري تي مجيب الرحمان ۽ ذوالفقار علي ڀٽو ڍاڪا ۾ آئين ٺاھڻ لاء مذاڪرات ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 13 فيبروري تي يحي خان 3 مارچ 1971 تي ڍاڪا ۾ آئين ٺاھڻ لاء قومي اسيمبلي جو اجلاس سڏائڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 فيبروري تي ذوالفقار علي ڀٽو پھرين پرڏيهي واپار، ڪرنسي ۽ محصولن متعلق سمجھوتو ٿيڻ تائين قومي اسيمبلي جي ان اجلاس جي بائيڪاٽ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 فيبروري تي جماعت اسلامي جي مولانا مودودي ان بائيڪاٽ جي مذمت ڪئي ۽ مطالبو ڪيو تہ اڪثريت حاصل ڪندڙ جماعت کي آئين جو مسودو پيش ڪرڻ جو موقعو ڏنو وڃي ۽ ٻيا ان جي ڪمزورين تي بحث ڪن<ref name = " پاڪستان "/>.24 فيبروري تي مجيب الرحمان پنھجن ڇھن نقطن تي سمجھوتو ڪرڻ کان کتو جواب ڏئي ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. 28 فيبروري تي عوامي ليگ مغربي پاڪستان جي ميمبرن کي اجلاس ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني. ذوالفقار علي ڀٽي ٻہ متبادل ڏنا تہ يا قومي اسيمبلي جي اجلاس کي ملتوي ڪيو وڃي يا وري آئين ٺاھڻ لاء رکيل مدت کي ختم ڪيو وڃي<ref name = " پاڪستان "/>. صدر يحي پھرين مارچ 1971 تي 3 مارچ واري اجلاس کي سياستدانن وچ ۾ آئين ٺاھڻ لاء معقول افھام تفھيم ٿيڻ تائين ملتوي ڪري ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. نتيجي ۾ مشرقي پاڪستان ۾ عوامي ليگ ھڙتالون ۽ مظاھرا شروع ڪري ڇڏيا جنهن ڪري ڍاڪا ۾ ڪرفيو لڳائڻو پيو<ref name = " پاڪستان "/>. 3 مارچ تي صدر ڍاڪا ۾ 10 مارچ تي سڀني چونڊ کٽيندڙ سياسي جماعتن جي 12 اڳواڻن کي آئيني مشاورت لاء گھرايو پر عوامي ليگ ان گڏجاڻيءَ جو بائڪاٽ ڪيو ۽ پرامن عدم تعاون واري تحريڪ شروع ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 6 مارچ 1971ع تي جنرل ٽڪا خان کي مشرقي پاڪستان جو گورنر مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. صدر 25 مارچ 1971ع تي قومي اسيمبلي جو ڍاڪا ۾ اجلاس سڏايو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 مارچ 1971 تي شيخ مجيب الرحمان ماڻھن کي نجات حاصل ڪرڻ لاء جدوجهد جو سڏ ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 مارچ 1971 تي مجيب الرحمان کي گرفتار ڪيو ويو ۽ عوامي ليگ جي پوئلڳن جي خلاف فوجي آپريشن شروع ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 26 مارچ 1971 تي صدر عوامي ليگ تي بندش وڌي<ref name = " پاڪستان "/>. 4 اپريل 1971 تي آنڌرا گانڌي مشرقي پاڪستان جي عوام جي مڪمل حمايت جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 مئي 1971ع تي ذوالفقار علي ڀٽو لاھور ۾ پريس ڪانفرنس ڪندي چونڊيل نمائندن کي اقتدار منتقل ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. 28 جون 1971 تي يحي خان آئين تيار ڪرڻ لاءِ ماھرن جي ڪاميٽي جوڙي<ref name = " پاڪستان "/>. 5 آگسٽ 1971 تي حڪومت ايسٽ پاڪستان جي تنازعي تي 125 صفحن تي مشتمل وائيٽ پيپر جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 سيپٽمبر 1971 تي صدر يحي پھرين مارچ کان پنج سيپٽمبر تائين اوڀر پاڪستان ۾ ڏوھ ڪندڙن يا ڏوھن جي الزامن ۾ آيلن کي عام معافي ڏيڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 5 سيپٽمبر تي پاڪستان انڊيا طرفان نئين دھلي ۾ نامنھاد بنگلاديش مشن قائم ڪرڻ خلاف انڊيا جي حڪومت سان سخت احتجاج ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 آڪٽوبر 1971 تي چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ملڪ مان سياسي سرگرمين تان بندش ھٽائي ڇڏي<ref name = " پاڪستان "/>. 10 نومبر 1971 تي انڊيا پاڪستان تي حملو ڪيو، ان جي فوج بيلونيا لڳ پاڪستاني سرحد م داخل ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي. جنگ ۾ 74 ڀارتي فوجي مارجي ويا ۽ 130 زخمي ٿيا. 16 نومبر تي انڊيا جي فوج اوڀر پاڪستان ۾ ڊاڪا طرف پيشقدمي ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. اوڀر پاڪستان ۾ ڀارتي فوجي مداخلت تي صدر يحي 23 نومبر تي ملڪ ۾ ايمرجنسي لڳائي<ref name = " پاڪستان "/>. 3 ڊسمبر تي فوج کي ڀارت تي حملي جو حڪم ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 7 ڊسمبر 1971 م يحي خان بينگال سان تعلق رکندڙ نورالامين کي پاڪستان جو اٺون وزيراعظم مقرر ڪيو ۽ ذولفقار علي ڀٽو پاڪستان جو نائب وزيراعظم سميت پرڏيهي وزير بڻائي مخلوط حڪومت ٺاهي وئي<ref name = " پاڪستان "/>.8 ڊسمبر 1971 تي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي ھڪ قرارداد وسيلي ھڪدم جنگبندي ۽ فوجن کي پنھنجي پنھنجي سرحد طرف ھٽائڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 ڊسمبر1971 تي يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي صدر رچرڊ نڪسن انڊيا کان پاڪستان تي فوجي حملو ھڪدم روڪڻ جو مطالبو ڪيو ۽ فوجي پيشقدمي جي تسلسل کي عالمي راء جي انحرافي قرار ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. يونائيٽيڊ اسٽيٽس سيڪيورٽي ڪائونسل جي ٻيھر اجلاس جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 ڊسمبر تي سويت يونين يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي انھن رٿن کي ٽيون دفعو ويٽو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. ساڳي ڏينھن ذوالفقار علي ڀٽو سڪيورٽي ڪائونسل جي اجلاس مان اٿي آيو. 16 ڊسمبر تي پاڪستاني فوج اوڀر پاڪستان ۾ پيش پئي<ref name = " پاڪستان "/>. جنرل جگجيت سنگھ اروڙا ۽ ليفٽيننٽ جنرل امير عبدالله خان نيازي ۽ ٻنھي ڌرين جي وچ ۾ جنگبندي طئي ڪئي وئي. ٻارتي فوج ڍاڪا ۾ داخل ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستاني فوج جا 95000 فوجي ڍاڪا ۾ ٿيل ھڪ تقريب ۾ ڀارتي فوج آڏو ھٿيار ڦٽا ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 17 ڊسمبر تي پاڪستاني صدر جنگبندي جو اعلان ڪيو. 28 ڊسمبر 1971ع تي يحي خان اقتدار ذوالفقار علي ڀٽو جي حوالي ڪيو جيڪو ملڪ جو نئون صدر ۽ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 ڊسمبر تي ذوالفقار علي ڀٽو جي حڪم تي شيخ مجيب الرحمان کي جيل مان ڪڍي گھر ۾ نظربند ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 ڊسمبر تي صدر ڀٽو پنھنجي ڏھ رڪني صدارتي ڪابينه جوڙي ين ۾ ڊاڪٽر مبشر حسن، شيخ محمد رشيد، غلام مصطفي جتوئي ۽ حفيظ پيرزادو شامل ھيا<ref name = " پاڪستان "/>. 24 ڊسمبر تي ڀٽو اوڀر پاڪستان ۾ شڪست جي جاچ لاء چيف جسٽس حمود الرحمان جي سربراھي ۾ ڪميشن جوڙي. ڪميشن جا رڪن چيف جسٽس آف پاڪستان حمود الرحمان، چيف جسٽس سنڌ بلوچستان ھاء ڪورٽ جسٽس طفيل علي عبدالرحمان ھيا جن کي ٽن مھينن ۾ رپورٽ پيش ڪرڻ لاء چيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر تي ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان ائٽامڪ ڪميشن کي پنھنجي ذمي ورتو<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1942ع تي تحريڪ استقلال جي ايئر مارشل اصغر خان لاھور م پريس ڪانفرنس ذريعي مارشل لا ختم ڪرڻ، مجيب الرحمان کي آزاد ڪرڻ ۽ يحي خان کي گرفتار ڪري ان خلاف کليل مقدمو ھلائڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 جنوري 1972ع تي عوامي ليگ جي مجيب الرحمان کي آزاد ڪري پي آء اي جي جھاز م لنڊن روانو ڪيو وي<ref name = " پاڪستان "/> 26 جنوري 1972ر تي سويت يونين بنگلاديش کي تسليم ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. === ذوالفقار علي ڀٽو جو صدارتي دؤر === اقتدار جي منتقلي ۽ صدر پاڪستان ٿيڻ بعد ذوالفقار علي ڀٽو کي درپيش سڀ کان وڏو چئلينج ھڪ متفقه نئين آئين جي تشڪيل ھيو. 23 جنوري 1972 تي ليفٽيننٽ جنرل گل حسن کي ٽن سالن لاء پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ڪيو ويو بعد ۾ 3 مارچ 1972 تي ان سميت ايئرفورس جي ڪمانڊر ايئر مارشل رحيم خان ھٽائي انھن جي جاء تي ترتيبوار جنرل ٽڪا خان ۽ ايئر مارشل ظفر چوڌري کي مقرر ڪيو ويو. 10 مارچ تي ٽڪا خان ڊيلي ٽيليگراف کي انٽرويو ۾ ٻڌايو تہ 30000 بنگالي فوج سان مقابلي ۾ مارجي ويا ھئا ۽ ان کان وڌيڪَ انگ اکر وڌاءُ ھو. 11 اپريل تي عبوري آئين جو مسودو پارلياماني ليڊرن ۾ ورھايو ويو ۽ 17 اپريل 1972ع تي نيشنل اسيمبلي منظوري ڏني مخالف ڌر ووٽنگ ۾ شامل نه ٿي <ref name = " پاڪستان "/>. ساڳي تاريخ تي پاڪستان جي آئين جي تياري لاء قومي اسيمبلي جي 25 رڪنن جي محمود علي قصوري جي سربراهي ۾ ھائوس ڪميٽي جوڙي وئي پر بعد ۾ 4 آڪٽوبر تي قصوري اختلافن جي ڪري ان ذميواري تان استعيفا ڏئي ۽ 29 آڪٽوبر تي کيس پيپلزپارٽي مان ٻاھر ڪڍيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 اپريل تي صدر عبوري آئين جي توثيق ڪئي ۽ 3 سال ۽ 26 بعد مارشل لا ختم ڪئي وئي ۽ آئين جي حاڪميت جي بحالي ٿي. صدر ۽ چيف جسٽس حمود الرحمان راولپنڊي ۾ ان آئين تحت قسم کنيا<ref name = " پاڪستان "/>.25 اپريل 1972 تي پھرين مئي کي مزدورن جو ڏينھن ڪري ملھائڻ جو اعلان ڪيو ويو ۽ پھرين مئي 1972 تي پاڪستان ۾ پھريون ڀيرو اھو ڏينھن ملھايو ويو. ساڳي ڏينھن ممتاز ڀٽو، سردار عطاءُ الله خان مينگل، مولانا مفتي محمود سنڌ، بلوچستان ۽ سرحد جا وزير اعليَ مقرر ڪيا ويا جڏهن ته پنجاب لاء ملڪ معراج خالد کي نامزد ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 38 جون تي شملا سمٽ ۾ ڀٽو ۽ اندراگانڌي پنھنجن ايڊيز کان سواءِ ملاقات ڪئي. مذاڪرات جاري رھيا ۽ 3 جولاءِ تي ٻنھي شملا معاھدي تي صحيحون ڪيون. ٻنھي اڳواڻن طئي ڪيو تہ ٻنھي ملڪن جون فوجون پنھنجي پراڻي سرحدي پوزيشن تي اينديون، تڪرارن کي پرامن طريقي سان حل ڪيو ويندو، ڪشمير ڪنٽرول لائين ۾ مداخلت ۽ انحرافي نہ ڪئي ويندي، واپاري ۽ ثقافتي تعلق بحال ڪيا ويندا<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جولاء تي سنڌ اسيمبلي سنڌي کي اردو وانگر صوبي جي سرڪاري ٻولي بڻائڻ جي منظوري ڏني جنھن تي ڪراچي ۽ حيدرآباد ۾ اردو جي حق ۾ پرتشدد مظاھرا شروع ٿي ويا جنھن ڪري ڪرفيو لڳائڻو پيو. ھڪ دفعو ٻيھر جنگ اخبار بم رئيس امروهي جو شعر ''اردو کا جنازہ ہے ذرا دھوم سے نکلے'' ڇاپيو ويو. فسادن ۾ پوليس جي فائرنگ چ۾ 12 ڄڻا مارجي ويا 150 زخمي ٿيا. 16 جولاءِ 1972 تي گورنر سنڌ ٽيچنگ، پروموشن اينڊ يوز آف سنڌي لينگويج بل 1972ع جي توثيق ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/>. 8 جولاءِ 1972 ۾ حمود الرحمان واري جنگي ڪميشن جي رپورٽ تي ميمبرن سپريم ڪورٽ جي چيمبر ۾ صحيحون ڪيون ۽ 13 جولاءِ تي چيف جسٽس حمود الرحمان اھا رپورٽ صدر کي پيش ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>.14 جولاء 1972 تي نيشنل اسيمبلي شملا معاهدي جي منظوري ڏني جڏھن ته ڀارتي لوڪ سڀا ان جي توثيق پھرين آگسٽ تي ڪئي ۽ 29 آگسٽ بتي نيو دھلي ۾ ٻنھي ملڪن شملا معاهدي تي عملدرآمد واري ايگريمينٽ تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر 1972 تي جنيوا ڪنوينشن جي پاسداري ۾ پاڪستان ڀارت جي سمورن جنگي قيدين کي آزاد ڪري ڇڏيو ۽ سلسلو 27 آڪٽوبر 1973 تي مڪمل ٿيو. 6 نومبر 1972 تي ڀارت مان پاڪستاني جنگي قيدين جي واپسي شروع ٿي<ref name = " پاڪستان "/> 9 نومبر 1972 ۾ پاڪستان سيٽو مان نڪري آيو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر تي وزير قانون عبدالحفيظ پيرزادي تيار ٿيل نئين آئين جو مسودو قومي اسيمبلي ۾ پيش ڪيو ۽ 11 اپريل تي قومي اسيمبلي يڪراءِ ان کي منظور ڪيو. مخالف ڌر بائيڪاٽ ختم ڪيو اٺ تڪراري شقن ۾ ترميم ڪئي وئي. ٽن ميمبرن محمود علي قصوري، احمد رضا قصوري ۽ شاھ احمد نوراني ووٽنگ ۾ حصو نہ ورتو. 14 آگسٽ 1973ع تي نئون آئين عمل ۾ اچي ويو <ref name = " پاڪستان "/>. 30 مارچ 1973 تي حڪومت جي خلاف سازش جي الزام ۾ فوج، ايئرفورس ۽ نيوي جي 24 آفيسرن جون گرفتاريون ٿيون<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جولاء 1973 تي نيشنل آئڊنٽٽي ڪارڊ جي اسڪيم جاري ٿي جنھن تحت پھريون ڪارڊ ذوالفقار علي ڀٽو جو جاري ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آگسٽ 1973 تي پاڪستان جي دفاع جي بجٽ ٻيڻي ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 آگسٽ 1973 تي چوڌري فضل الاھي ملڪ جو صدر چونڊيو ويو. ھن 139 ووٽ کنيا جڏھن ته نعپ جي اميدوار 45 ووٽ کنيا. === وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو جو پارلياماني دؤر === 13 آگسٽ 1973ع تي ذوالفقار علي ڀٽو نئين آئين تحت پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر 1973 تي ڪراچي ڀرسان پپري ۾ وزيراعظم ملڪ جي پھرين اسٽيل پلانٽ جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 23 فيبروري 1974 تي لاھور ۾ اسلامڪ سمٽ ڪانفرنس منعقد ٿي<ref name = " پاڪستان "/>.5 مئي 1974 تي ڀارت ائٽمي ڌماڪو ڪيو ۽ نيوڪليئر ڪلب ۾ شامل ٿي ويا<ref name = " پاڪستان "/>. 14 اپريل 1974ع تي وفاقي حڪومت بلوچستان ۾ فوجي آپريشن ختم ڪرڻ ۽ 15 مئي کان سول انتظاميه بحال ڪرڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جون 1974 تي وزيراعظم ٽن ڏينهن جي دوري تي بنگلاديش روانو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 آگسٽ 1974ع تي پارليامينٽ جي عمارت جو سنگ بنياد رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 7 سيپٽمبر 1974 تي آئين ۾ ترميم ڪري قرار ڏنو ويو ته ختم نبوت تي ايمان نہ رکندڙ مسلمان نه رھندو ۽ ختم نبوت جي خلاف تبليغ تي سزا ڏني ويندي. ان ائيني ترميم جي نتيجي ۾ احمدي جماعت يا قادياني ختم نبوت جي مطلق عقيدي کي نہ مڃڻ ڪري غير مسلم اقليت ۾ شامل ٿي ويا. 11 سيپٽمبر تي قومي اسيمبلي انھن کي باقاعده غير مسلم قرار ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 آڪٽوبر 1974 تي وزيراعظم پيش پوندڙ بلوچ قبيلن کي عام معافي ڏيڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 11 نومبر 1974 ۾ ايم اين اي آحمد رضا قصوري جو پيءُ نواب محمد احمد قصوري لاھور ۾ قاتلاڻي حملي ۾ گولي لڳڻ سبب فوت ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 جنوري 1975 تي دھشتگردي واريون خاص عدالتون قائم ڪيون ويون<ref name = " پاڪستان "/>. 8 فيبروري 1975 تي سرحد صوبي جو وزير اعلي حيات محمد شيرپائو پشاور ۾ جلسي کي خطاب ڪندي بم ڌماڪي ۾ مارجي ويو جنھن ڪري 15 فيبروري تي نيشنل عوامي پارٽي تي بندش وڌي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 1965 واري جنگ ۾ آمريڪا پاڪستان تي ھٿيارن ڏيڻ تي پابندي لڳائي ھئي جيڪا 12 فيبروري 1975 تي ختم ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ڪراچي ۾ ٽرام سروس 20 اپريل 1885 ۾ شروع ٿي ھئي جنھن کي 30 اپريل 1975 ۾ ختم ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جولاءِ 1975 ۾ اسلامي نظرياتي ڪائونسل وياج يا ربا کي ختم ڪري زڪوات متعارف ڪرڻ جي سفارش ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 19 سيپٽمبر 1975 تي ايئرپورٽ سڪيورٽي فورس قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 31 آڪٽوبر 1975 تي سپريم ڪورٽ نعپ کي پاڪستان جي وجود جي خلاف ھجڻ ڪري ٽوڙي ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو جنھن بعد نيشنل ڊيموڪريٽڪ پارٽي قائم ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1976 تي بلوچستان اسيمبلي کي معطل ڪري بلوچستان ۾ وفاقي راڄ قائم ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 3 جنوري 1976 تي وزيراعظم ڪراچي کي ميٽروپوليٽن جو درجو ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 6 فيبروري 1976 تي جنرل ضياءَ الحق کي نئون آرمي چيف مقرر ڪيو ويو جنھن پھرين مارچ تي جنرل ٽڪا خان کان چارج ورتي<ref name = " پاڪستان "/>. 23 مارچ 1976ع ۾ وزيراعظم اسلام آباد ۾ سپريم ڪورٽ جي موجوده عمارت جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 24 جنوري 1976ع ۾ لاھور امرتسر ٽرين سروس جي شروعات لاء نيودھلي ۾ معاھدو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 5 آگسٽ 1976 تي وزيراعظم پورٽ قاسم جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آڪٽوبر 1976 تي يونائيٽيڊ اسٽيٽس فرانس کان پاڪستان کي نيوڪليئر پلانٽ نہ ڏيڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 آڪٽوبر 1976 تي سعودي بادشاھ خالد بن عبدالعزيز اسلام آباد ۾ شاھ فضل مسجد جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. وزيراعظم سرڪاري ملازمن جي رٽائرمينٽ جي عمر وڌائي 60 سال ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 20 ڊسمبر 1976 تي پي ٽي وي جي رنگين نشريات جي شروعات ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جنوري 1977 تي حڪومت عام چونڊن لاء 7 مارچ جي تاريخ جو اعلان ڪيو ۽ پھرين جولاء کان جمعو عام موڪل جو ڏينهن بڻايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 جنوري تي صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ڇڏي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 جنوري تي ڀٽو جي پيپلز پارٽي سان مقابلي لاءِ پاڪستان نيشنل الائنس جو قيام ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 جنوري تي پاڪستان ماتا کان پاڪ ملڪن ۾ شامل ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ڀٽو کي اليڪشن ڪميشن بغير مقابلي جي چونڊيل قرار ڏنو. مخالف اميدوار جماعت اسلامي سنڌ جي امير مولانا جان محمد عباسي ان فيصلي خلاف اليڪشن ڪميشن ۾ 25 جنوري تي اپيل داخل ڪئي وئي تہ کيس اغوا ڪيو ويو ھو جيڪا 13 فيبروري تي اغوا جي ثبوت نہ ھجڻ ڪري رد ڪئي وئي. پھرين مارچ تي پي اين اي جي سڏ تي پوري ملڪ ۾ ھڙتال ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 مارچ 1977 تي عام چونڊون ٿيون جن ۾ ڪل 200 سيٽن مان پيپلزپارٽي 155 سيٽون، پي اين اي 35 سيٽون کٽيون. پي اين اي اڳواٽ رٿيل ڌانڌلي جو الزام لڳايو<ref name = " پاڪستان "/>. 10 مارچ تي صوبائي اسيمبلين جي چونڊ ٿي جنھن جو پي اين اي بائڪاٽ ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 26 مارچ تي قومي اسيمبلي ۾ ميمبرن قسم کنيو پر پي اين اي بائيڪاٽ ڪيو ۽ ملڪ ۾ ھڙتال جو سڏ ڏنو.28 مارچ تي ڀٽو ٻيھر وزيراعظم چونڊجي آيو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 اپريل تي ڀٽو لاھور ۾ مولانا مودودي سان ملاقات ڪئي جنھن کانئس استعفي ڏيڻ جو مشورو ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 اپريل 1977 تي ڪراچي ، لاھور، حيدرآباد ۾ مارشل لا ۽ راولپنڊي ب۾ ڪرفيو لاڳو ڪيو ويو.28 اپريل 1977 ۾ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس ۾ خطاب ڪندي وزيراعظم يونائيٽيڊ اسٽيٽس تي الزام لڳايو تہ پاڪستان ۾ سياسي بحران جي پٺيان ان جو ھٿ آھي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جون تي لاھور ھاء ڪورٽ ڪراچي، لاھور ۽ حيدرآباد ۾ مارشل لا ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 جون 1977 تي مذاڪرات بعد حڪومت ۽ پي اين اي ۾ معاملا طئي ٿي ويا. حڪومت ٻيھر چونڊون ڪرائڻ تي راضي ٿي وئي. 3 جولاءِ تي ڀٽو اعلان ڪيو تہ معاھدو ٿي چڪو آهي رڳو صحيحون ٿيڻيون آهن آھن پر اصغر خان پڌرائي ڪئي تہ پي اين اي جي ڪائونسل منظور ناھي ڪيو. 5 جولاء 1977 تي جنرل ضياءُ الحق فوجي بغاوت ڪري مارشل لا لاڳو ڪئي، ڀٽو ۽ ٻيا سياستدان گرفتار ڪيا ويا، آئين کي جزوي طور تي معطل ڪيو ويو ۽ صدر فضل الاهي کي برقرار رکيو ويو ۽ ٽن مھينن ۾ چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. سياسي سرگرمين تي بندش وڌي وئي. چئن ماڻھن تي مشتمل فوجي ڪائونسل قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. === ٻين مارشلا === 5 جولاءِ 1977 تي ملڪ م چيف آف آرمي اسٽاف [[جنرل ضياءَ الحق]] فوجي بغاوت ذريعي ڀٽو سرڪار کي معزول ڪري اقتدار تي قبضو ڪي، ۽ پوء ملڪ جو صدر بڻجي ويو. ذولفقار علي ڀٽو تي ھڪ سياسي اڳواڻ جي پيء جي قتل جي جاچ ۾ شامل ڪري گرفتار ڪري ان تي [[لاھور ھاء ڪورٽ]] م خون جو مقدمو ھلايو ويو جنھن م کيس موت جي سزا ڏني وئي ۽ ان جي سپريم ڪورٽ م اپيل پڻ رد ٿي وئ. اھڙي طرح ذولفقار علي ڀٽو کي ڦاسي ڏني وئي. ملڪ ۾ پرويژنل ڪانسٽيٽيوشنل آرڊر يا پي سي او جي نالي سان عبوري آئين ڏئي سياسي نظام ھلايو ويو. 1985 م [[پاڪستان ۾ ريفرينڊم، 1985|ريفرينڊم]] ڪرايو ويو جنھن تحت جنرل ضياءَ الحق ملڪ جو صدر برقرار رھڻ جو حق حاصل ڪيو ۽ ائين ۾ ھڪ وڏي ترميم ڪئي جيڪا اٺين ترميم جي نالي سان مشھور ٿي. جنھن تحت ملڪ جو نظام نيم پارلياماني ۽ نيم صدارتي ٿي ويو ء صدر کي بي پناھ اختيار ڏنا ويا. ملڪ م غيرجمائتي بنيادن تي چونڊون پڻ ڪرايون ويون. اھڙي طرح 24 مارچ 1985 تي [[محمد خان جوڻيجو]] ملڪ جو ڏھون وزيراعظم ٿيو. 1973 جي آئين کي نئين ترميم سان بحال ڪيو ويو. 1987 ۾ [[اوجڙي ڪيمپ وارو واقعو]] ٿيو جنھن جي جاچ واري معاملي تي اختلاف سبب 29 مئي 1988 تي جنرلل ضياءَ الحق محمد خان جوڻيجو جي حڪومت سميت سڀ صوبائي حڪومتون برطرف ڪري سڀ قومي ۽ صوبائي اسيمبليون ٽوڙي ملڪ م جماعتن بنيادن تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو. آگسٽ 1988 ۾ جنرل ضياءَ الحق پنھنجي لڳ ڀڳ سموري فوجي قيادت سميت [[بھاولپور وارو سانحو، 1988|سي 130 جھاز جي حادٽي]] م بھاولپور ڀرسان مارجي ويو. سينيٽ چيئرمين [[غلام اسحاق خان]] ملڪ جو صدر ٿيو.۽ [[جنرل مرزا اسلم بيگ]] چيف آف آرمي اسٽاف مقرر ٿيو.<br> جنرل ضياءَ الحق اسلامي ضابطا متعارف ڪرايا جن ۾ [[زڪوات]] واري ٽيڪس، شريعت ڪورٽون، اسلامي سزائن جو نفاذ، بينڪن مان وياج جو جزوي خاتمو، تعليمي نصاب کي اسلامي بڻائڻ لاءِ نظرثانيون شامل ھيا<ref name = " اسلام "/>. 1980 واري ڏهاڪي م پاڪستان يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۽ ٻين ملڪن سان سان سھڪار ڪندي افغانستان تي 1978ع کان قابض سوويت فوج جي خلاف افغان مجاهدن جي گوريلا جنگ ۾ مدد ڪئي. لکين افغاني پنھنجي سرزمين تي تڪليفن سبب پاڪستان ۾ پناهگير ٿي آيا ۽ پاڪستان ۾ انھن جون پناهگير ڪيمپون ويڙھاڪن جي ڀرتي جي لاء زرخيز زمين بڻجي ويون<ref name = " اسلام "/>. === 1988 کان 1998 تائين جمھوري دور === 2 ڊسمبر 1988 تي [[بينظير ڀٽو]] ملڪ جي يارھين وزيراعظم ٿي. 6 آگسٽ 1990 تي صدر غلام اسحاق بينظير ڀٽو جي حڪومت ڪرپشن جي الزامن تي برطرف ڪري اسيمبليون ٽوڙي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو. اھڙي طرح چونڊن م 6 نومبر 1990 تي [[ميان نواز شريف]] ملڪ جو ٻارھون وزيراعظم ٿيو. 1993ع ۾ ميان نوازشريف جي حڪومت کي صدر غلام اسحاق برطرف ڪري اسيمبليون ٽوڙي نئين چونڊن جو اعلان ڪيو پر سپريم ڪورٽ ان قدم کي ڪالعدم قرار ڏئي حڪومت بحال ڪئي پر پوء ٻنھي 18 جولاء 1993ع تي نوازشريف ۽ غلام اسحاق خان پنھنجن عھدن تان استعيفا ڏئي. اليڪشن ٿيڻ بعد 18 آڪٽوبر 1993تي بينظير ڀٽو ملڪ جي تيرھين وزيراعظم ٿي ۽ پوء [[فاروق لغاري]] ملڪ جو صدر ٿيو. 5 نومبر 1996 تي ڪرپشن جي الزامن تي صدر فاروق لغاري بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪري سموريون اسيمبليون ٽوڙي نئين اليڪشن جو اعلان ڪيو. 17 فيبروري 1997ع تي ميان نواز شريف ملڪ جو چوڏھون وزيراعظم ٿيو === ٽين مارشلا === 12 آڪٽوبر 1999 تي چيف آف آرمي اسٽاف [[پرويز مشرف|جنرل پرويز مشرف]] فوجي بغاوت ذريعي اقتدار تي قبضو ڪري کيس برطرف ڪري آئين کي معطل ڪندي مارشل لا لاڳو ڪئي. 2002 ۾ چونڊون ٿيون ۽ 22 نومبر 2002 تي [[ظفر الله خان جمالي|ظفرالله جمالي]] ملڪ جو پندرھون وزيراعظم ٿيو جيڪو 26 جون 2004 تائين رھيو. کانئس استعيفا ورتي وئي ۽ 26 آگسٽ 2004 تائين [[چوڌري شجاعت]] ملڪ جو سورھون وزيراعظم رھيو. 28 آگسٽ 2004 کان 15 نومبر 2007 تائين پرويز مشرف جي رضامندي سان [[شوڪت عزيز]] ملڪ جو سترھون وزيراعظم رھيو. جنھن بعد نگران حڪومت م 27 ڊسمبر 2007 تي بينظير ڀٽو کي راولپنڊي م قاتلاڻي حملي ۾ شھيد ڪيو ويو<br> پاڪستاني [[انٽر سروس انٽيليجنس]] بنيادپرست اسلامي تنظيم طالبان جي مدد ڪئي جنھن تقريبن سموري افغانستان تي 1996ع کان 2001ع تائين حڪمراني قائم ڪئي. 2001 کان پاڪستاني حڪومت دھشتگردي جي خلاف ۽ افغانستان چ۾ طالبان ۽ القائده جي خلاف فوجي ڪارروائي ۾ يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي مدد ڪئي<ref name = "اسلام "/>. === 2008 کان جمھوري دؤر === ملڪ ۾ 2008 ۾ عام چونڊون ٿيون. [[يوسف رضا گيلاني]] ملڪ جو ارڙھون وزيراعظم ٿيو ۽ جنرل پرويز مشرف فوج جو عھدو ڇڏڻ بعد صدرات جو عھدو بہ ڇڏيو ء [[آصف علي زرداري]] ملڪ جو صدر ٿيو. آئين م ترميم ڪري صدر جا اختيار ختم ڪري وزيراعظم جا اصل اختيار بحال ڪري ان کي حقيقي چيف ايگزيڪيوٽو بڻايو ويو. 26 آڪٽوبر 2012 تي ڪورٽ جي فيصلي تي نا اھل ٿي وڃڻ ڪري يوسف رضا گيلاني فارغ ٿي ويو ۽ [[راجا پرويز اشرف]] ملڪ جو اوڻويھون وزيراعظم ٿيو جيڪو 24 مارچ 2013 تائين رھيو ۽ پاڪستان جي ان قومي اسيمبلي ملڪ ٺھڻ بعد پھريون دفعو پنھنجو آئيني مدو پورو ڪيو. نئين چونڊن بعد 5 جون 2013 تي ميان محمد نوازشريف ملڪ جو ويھون وزيراعظم ٿيو . 28 جولاءِ 2017 عدالت کيس نااهل قرار ڏنو جنھن ڪري عھدي تان معزول ٿي ويو ۽ سندس پارٽي جو [[شاھد خاقان عباسي]] ملڪ جو ايڪويھون وزيراعظم تيو ۽ 31 مئي 2018 تي قومي اسيمبلي جي مدي پوري ٿيڻ تائين ان عھدي تي رھيو جنھن کان پوءِ عام چونڊون ٿيون ۽ تحريڪ انصاف جو [[عمران خان]] 18 آگسٽ 2018 تي ملڪ جو ٻاويھون وزيراعظم ٿيو. == جاگرافي == [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ واقع ھن ملڪ جي ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]]، اوڀر ۾ [[ڀارت|انڊيا]]، اولھه ۾ [[ايران]] ۽ [[افغانستان]] ۽ اتر ۾ [[چين]] واقع آهن.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي بين الاقوامي سرحد جي ڊيگھ 7,257 ڪلوميٽر آهي جنھن مان 2,670 ڪلوميٽر افغانستان سان، 438 ڪلوميٽر چين سان، 3,190 ڪلوميٽر انڊيا سان ۽ 959 ڪلوميٽر ايران سان ملي ٿيون.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي سمنڊ سان ملندڙ حد 1,046 ڪلوميٽر آهي. پاڪستان جي سمنڊ جي پاڻي ۽ فضائي اسپيس جي حد ان جي ڪناري جي حد کان سمنڊ طرف 12 [[ناٽيڪل ميل]] تائين آهي، جنھن کان علاوه اڳتي وڌيڪ 200 ناٽيڪل ميلن تائين ملڪ جو معاشي زون آھي جتي کنڊ جي حد ھوندي آھي.<ref name="سي آء اي"/> ان جو جاگرافيائي مقام 00 °30 اتر ۽ °70 00 اوڀر آھي.<ref name="سي آء اي"/> ان جي ڪل پکيڙ 8,80,940 چورس ڪلوميٽر آھي.<ref name="area_from_factbook">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html World Factbook]. Retrieved 3 November 2006. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=24 May 2020 }}</ref> (آزاد ڪشمير ۽ گلگت بلتستان کان سواءِ) ان جي ڪل پکيڙ 7,96,095 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 7,70,875 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 25,220 چورس ڪلوميٽر پاڻي اٿس. ايراضي م دنيا جو ملڪن م 37ھين نمبر تي آهي.<ref name="سي آء اي ">- https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=2020-05-24 }} -</ref> جنھن جو 24 سيڪڙو علائقو زرعي آھي جنھن مان وري 40 سيڪڙو پوک جي قابل، 13 سيڪڙو پوک ھيٺ، 20 سيڪڙو بيڪار ۽ 3 سيڪڙو ٻيلا آهن. پاڪستان ۾ ٽي بندرگاھون آهن جن جا نالا ڪراچي پورٽ، بن قاسم پورٽ ۽ گوادر پورٽ آھن. ملڪ جي [[ٽوپوگرافي]] مطابق ملڪ ٽن مختلف جاگرافيائي خطن ۾ ورھايل آھي جن ۾ شامل آهن؛<ref name="سي آء اي"/> اتريان مٺاھان ميدان؛ سنڌو ندي جي ٻنھي پاسن وارو وچيون ۽ ملڪ جي اوڀر وارو ميداني علائقو؛ ۽ ملڪ جي ڏکڻ ۽ اولھه پاسي واري بلوچستان جي زمين. ملڪ جي سراسري بلندي سطح سمنڊ کان 900 ميٽر آهي.<ref name="سي آء اي"/> سڀ کان ھيٺاھون مقام عربي سمنڊ جي سطح آھي جيڪا زيرو ميٽر آهي.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جو بلند ترين مقام گاڊون آسٽن جبل جي چوٽي ڪي-2 اھي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 8,611 ميٽر بلند آھي.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي قدرتي وسيلن ۾ شامل آهن: زرخيز زمين، وڏي پيماني تي مليل قدرتي گئس جا ذخيرا، محدود پيٽروليم، گھٽ معيار وارا ڪوئلي جا ذخيرا، ڪچو لوھه، ٽامو، لوڻ ۽ لائيم اسٽون.<ref name="سي آء اي"/> 2011ع جي تخميني مطابق ھن ملڪ جي زمين جو 35.2 سيڪڙو زرعي زمين تي مشتمل آهي جنھن مان 27.6 سيڪڙو پوکي لائق آھي. 1.1 سيڪڙو زمين تي مستقل فصل پوکيا ويندا آهن ۽ 6.5 سيڪڙو زمين تي چراگاھون آھن.<ref name="سي آء اي"/> 2011ع جي تخميني مطابق زرعي زمين کان سواءِ 2.1 سيڪڙو زمين تي ٻيلا واقع آھن ۽ ملڪ جي باقي غير زرعي زمين 62.7 سيڪڙو آهي جنھن ۾ جبل، ريگستان ء ٻي غير زرعي زمين شامل آهي.<ref name="سي آء اي"/> 2012ع جي تخميني مطابق ملڪ جي آبپاشي واري زمين 2,02,000 چورس ڪلوميٽر تي مشتمل آهي.<ref name="سي آء اي"/> ارضياتي طور پاڪستان کي هيٺين ٽن خطن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: # جابلو علائقو # ميداني علائقو # مٿانهون پٽ ===جابلو علائقو=== پاڪستان جي اتر ۽ اولهه ۾ [[جابلو علائقو]] آهي. هن ۾ اتر وارا جبل، [[هماليہ]] جون شاخون آهن، جن جون قطارون ديوارن وانگر هڪٻئي پٺيان بيٺل آهن. انهن ۾ [[چترال]] ۽ [[مري|مريءَ]] جا پهاڙ، [[ڪاغان وادي]] ۽ قبائلي علائقن جا پهاڙ شامل آهن. انهن جبلن مان هماليه جبل جي سراسري اوچائي 20 هزار فوٽ آهن، جنهنڪري اُن جون چوٽيون سدائين برف سان ڍڪيل رهنديون آهن، [[گلگت]] جي ويجهو [[نانگا پربت]] جي چوٽي 26 هزار فوٽ اچي آهي ۽ [[قراقرم]] جابلو قطار ۾ [[ڪي-2|K-2]] جي پهاڙي 8,611 ميٽر اچي آهي، جتي وسيع برف موجود رهندي آهي. اتر-اولهه واريءَ سرحد تي [[هندوڪش]] جبل پکڙيل آهي، جنهن جي چوٽي ([[ترچ مير]]) 25,353 فوٽ آهي. پهاڙي لڪن جهڙوڪ: [[بابُوسر]]، [[دره خنجراب]] ۽ [[لواري]] وغيره بہ گهڻو ڪري برف سان ڍڪيل هوندا آهن، گرمين ۾ برف ڳرڻ کان پوءِ ئي آمدرفت ٿيندي آهي. {{Multiple image | align = left | direction = vertical | width = 200 | image1 = K2 2006b.jpg | caption1 = زمين تي ٻيون نمبر اوچي جابلو چوٽي [[ڪي-2]] پاڪستان ۾ واقع آهي. | image2 = Katpana Desert (Cold Desert) - Road view.jpg | caption2 = دنيا جي سڀ کان اوچي ٿڌي رڻپٽ (Cold Desert)جو نالو [[ڪٽپانہ]] آھي ۽ اھو [[اسڪردو]]،پاڪستان ۾ واقع آهي. | image3 = Nanga Parbat The Killer Mountain.jpg | caption3 = زمين جو نائون نمبر وڏو جبل [[نانگا پربت]]پاڪستان۾واقع آهي. | image4 = Deosai "The Land of Giants".jpg | caption4 = ديوسائي يا ديون جي سرزمين دنيا جو ٻيو نمبر اوچو الپائين ميداني خطو پاڪستان ۾ آهي جتي نيشنل پارڪ پڻ آھي.آھي . }} هماليه جبل، جيڪي صديون کان ڏکڻ ايشيا ۽ وچ ايشيا جي وچ ۾ قدرتي ۽ ثقافتي حدبندي رهيا آهن، برصغير جي اترئين قدرتي ديوار بڻجن ٿا. انهن جا اولهه وارا سلسلا پاڪستان جي سڄي اترئين ڇيڙي تي پکڙيل آهن ۽ لڳ ڀڳ 200 ميل (320 ڪلوميٽر) اندر ملڪ تائين پکڙجن ٿا. ڪشمير ۽ اتر پاڪستان ۾ پکڙيل اولهه هماليه نظام ٽن الڳ جابلو سلسلن ۾ ورهائجي ٿو، جيڪي ڏکڻ کان اتر طرف ترتيبوار پير پنجال، زنسڪار ۽ لداخ سلسلا آهن<ref name=" برٽانيڪا "/>. انهن کان وڌيڪ اتر ۾ قراقرم سلسلو واقع آهي، جيڪو هماليه کان الڳ پر ان سان ڳنڍيل هڪ جدا جابلث نظام آهي. اهي جابلو سلسلا سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 13,000 فوٽ (4,000 ميٽر) کان وٺي 19,500 فوٽ (6,000 ميٽر) کان به وڌيڪ اوچائيءَ تائين پهچن ٿا. هن علائقي جون چار چوٽيون 26,000 فوٽ (8,000 ميٽر) کان مٿي آهن، جڏهن ته ڪيترائي جبل 15,000 فوٽ (4,500 ميٽر) کان وڌيڪ اوچا آهن. انهن مان نمايان چوٽين ۾ نانگا پربت (26,660 فوٽ / 8,126 ميٽر) ۽ ڪي ٽو، جيڪو گوڊون آسٽن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو (28,251 فوٽ / 8,611 ميٽر)، شامل آهن، جيڪي گلگت-بلتستان ۾ واقع آهن<ref name=" برٽانيڪا "/>. ملڪ جا اتر ۽ اولهه وارا علائقا گهڻي ڀاڱي زلزلي واري سرگرميءَ جي اثر هيٺ رهن ٿا، جيڪا جغرافيائي طور نوجوان جبلستاني نظام جو قدرتي نتيجو آهي. سڄي علائقي ۾ معمولي زميني جهٽڪا عام آهن. تنهن هوندي به، ڪيترائي زلزلا انتهائي شديد ۽ تباهه ڪن ثابت ٿيا آهن، جنهن جو هڪ وڏو سبب عمارتن جي ناقص تعمير آهي، جڏهن ته جبلستاني علائقن ۾ گهڻيون آباديون انتهائي اوچين ۽ خطري واري جڳهن تي قائم آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. تاريخي طور پاڪستان ۾ تازن دور جا وڏا ۽ تباهه ڪندڙ زلزلا 1935ع، 1945ع، 1974ع ۽ 2005ع ۾ آيا آهن. انهن مان آخري ٻه زلزلا ملڪ جي انتهائي اترئين علائقن ۾ پيش آيا. 2005ع وارو زلزلو، جيڪو ان وقت جي اتر اولهه سرحدي صوبي (هاڻوڪي خيبر پختونخوا) ۽ آزاد ڪشمير جي جبلستاني سرحدي علائقي ۾ مرڪوز هو، اندازاً 80 هزار کان 90 هزار ماڻهن جي حياتيون ڳڙڪائي ويو ۽ سڄي علائقي کي مڪمل طور تي تباهه ڪري ڇڏيو<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===ميداني علائقو=== پاڪستان جو تقريباً اوڀر وارو حصو ميداني آهي. ان کي [[وادي سنڌ جي تهذيب|سنڌو ماٿري]] چوندا آهن، ڇوتہ [[سنڌو درياھه]] ۽ ان جون ڀرتي ڪندڙ شاخون: [[ڪابل ندي]]، [[جهلم ندي]]، [[ستلج ندي]]، [[راوي ندي]]، [[بياس ندي]] ۽ [[چناب ندي]] آهن. سنڌو درياهه وارو علائقو وسيع ميدان آهي، جيڪو [[ڪشمير]] کان وٺي [[عربي سمنڊ]] تائين پکڙيل آهي، اُن جا ٻه حصا آهن: # '''سنڌوءَ جو مٿيون حصو''' هن حصي ۾ [[پنجاب]] ۽ [[بهاولپور]] جا علائقا شامل آهن. هتي جي زمين زرخيز آهي، ڇو تہ هتي نهرن جو ڄار وڇايل آهي. بهاولپور واري خطي ۾، اوڀر طرف جيڪو حصو خشڪ آهي، ان کي [[چولستان]] چوندا آهن. # '''سنڌوءَ جو هيٺاهون ميدان''' هن حصي ۾ سنڌو درياهه جو پيٽ وڌيڪ ويڪرو آهي. اُن کان سواءِ برسات جي اڻاٺ سبب ڪجهه زمين ريگستان بنجي وئي، انهيءَ کي آباد ڪرڻ لاءِ [[گڊو بئراج|گڊو]]، [[سکر]] ۽ [[ڪوٽڙي|ڪوٽڙيءَ]] وٽان [[بئراج]] ٺاهي، ڪيتريون ئي شاخون ڪڍيون ويون آهن. سنڌو درياهه جي ميداني علائقي هڪ وسيع ۽ انتهائي زرخيز زميني پٽي آهي، جيڪا لڳ ڀڳ 200 هزار چورس ميل (518 هزار چورس ڪلوميٽر) ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. هن ميدان جي ڍلان اتر ۾ هماليه جبلن جي پيرن کان شروع ٿي ڏکڻ ۾ عربي سمنڊ تائين آهستي آهستي لهندي وڃي ٿي. هن ڍلان جو سراسري ڍنگ في ميل لڳ ڀڳ هڪ فوٽ (هر 5 ڪلوميٽرن تي لڳ ڀڳ هڪ ميٽر) کان وڌيڪ ناهي. ننڍڙي سطحي اڻبرابري (مايڪرو ريليف) کان سواءِ، هي ميدان مجموعي طور هموار ۽ بنا نمايان قدرتي نشانين جي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. جغرافيائي بناوت جي فرق جي بنياد تي، سنڌو ميدان کي ٻه حصا ڪيو وڃي ٿو: مٿيون سنڌو ميدان ۽ هيٺيون سنڌو ميدان. مٿيون سنڌو ميدان سنڌو درياهه ۽ ان جي اهم معاون درياهن—جهلم، چناب، راوي، بياس ۽ ستلج—ذريعي سيراب ٿئي ٿو. اهي درياهه پنجاب صوبي ۾ وچ وارن علائقن (interfluves) جو هڪ منظم نظام ٺاهين ٿا، جيڪي مقامي طور دوآب سڏجن ٿا. “پنجاب” جو نالو به فارسي لفظ پنج آب مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي “پنج درياهه”، جيڪو هن علائقي جي هائيڊروگرافيءَ جي سڃاڻپ آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. هيٺئين سنڌو ميدان ۾ سنڌو درياهه نائلي نوعيت (Nilotic character) رکي ٿو، يعني اهو هڪ وڏو واحد درياهه طور وهي ٿو، جنهن ۾ ڪا به اهم معاون شاخ شامل نه ٿئي ٿي. ميدان مٺن ڪوٽ جي ويجهو تنگ ٿي هڪ قدرتي لنگهه (corridor) جي صورت اختيار ڪري ٿو، جتي سليمان جبلستان ميدان جي ويجهو اچي ٿو ۽ سنڌو درياهه پنهنجي آخري وڏي معاون، پنجند درياهه، سان ملي ٿو، جيڪو پاڻ پنجاب جي پنجن درياهن جي گڏجڻ سان ٺهي ٿو. هي علائقو، خاص طور سنڌو درياهه جي ڪنارن سان لڳ ڀڳ، بار بار ٻوڏن جي مسئلي کي منهن ڏئي ٿو. اهي ٻوڏون گهڻو ڪري جولاءِ ۽ آگسٽ جي مهينن ۾ ٿيندڙ تيز برساتن جو نتيجو هونديون آهن، جيڪي ميداني علائقن لاءِ هڪ دائمي قدرتي خطرو بڻيل آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===مٿانهون پٽ=== هن علائقي جا ٻه حصا آهن؛ # [[پوٽوهار]]، جهلم درياء جي ڪناري سان، ٻه هزار فوٽ اوچو جابلو لوڻ ([[سينڌي لوڻ]]) جو پهاڙي سلسلو الهندي طرف هليو وڃي ٿو، جنهن ۾ هر هنڌ [[لوڻ]] جون ڇپون ملن ٿيون. اهو سڄو علائقو باراني آهي. ان ۾ [[تيل|معدني تيل]]، [[ڪوئلو]] ۽ ٻي معدنيات جا ذخيرا موجود آهن. سالٽ رينج يا ڪوہ نمڪ، [[جهلم ندي|جهلم نديءَ]] جي الهندي ڪناري سان لڳو لڳ ڏکڻ اولهه طرف [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙيل آهي. ان سلسلي جي اوچائي لڳ ڀڳ ست سؤ ميٽر ٿيندي. ڪوهستان لوڻ ۽ اتر اولهه وارن جبلن وچ ۾ [[پوٽوهار]] جو مٿانهون پٽ آهي. ان ۾ [[اٽڪ]]، [[راولپنڊي]] (خاص ڪري ڪوهه مري ۽ ڪهوٽا جا علائقا) ۽ [[جهلم ضلعو]] شامل آهن. # [[ڪوھ سليمان|سليمان جبل]] ۽ [[کيرٿر جبل]] جي الهندي ۾ بلوچستان نهايت مٿانهون علائقو آهي، جنهن جي اوچائي 600 کان 900 ميٽر ٿيندي. هتي جي هوا نهايت خشڪ آهي ۽ برسات نه پوڻ ڪري سبب صوبي جي گهڻي ايراضي غيرآباد آهي. وچ ۾ لوڻ واري پاڻيءَ جي ڍنڍ آهي، اترئين حصي ۾ [[ڪروميم]] جا ذخيرا ملن ٿا. ===آبھوا=== [[فائل:Pakistan map of Köppen climate classification.svg|thumb|280px| پاڪستان جي [[ڪوپن ڪلائيميٽ]] جي درجہ بندي]] ھن ملڪ جي موسم گھڻي ڀاڱي گرم رھندي آھي. ريگستاني علائقن ۾ خشڪ، ملڪ جي اتر-اولھ پاسي [[ٽيمپريٽ]]، اتر ۾ آرڪٽڪ ھوندي آھي.<ref name="سي آء اي"/> پاڪستان پُوري پُني ڪمر بند ۾ اچي ٿو. پاڪستان جو گهڻو حصو [[سمنڊ]] کان پري آهي ۽ اتر ۾ اچا [[جبل]] اٿس. اهوئي سبب آهي، جو هتان جي آبهوا مجموعي طور خشڪ ۽ گرم آهي. گرميءَ جي موسم ۾ پاڪستان جو گرمي پد سڀ کان وڌيڪ [[سبي]]، [[جيڪب آباد]]، [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] ۽ [[نوابشاھ]] ۾ آهي. تازو جون 2010ع ۾ [[موهن جو دڙو|موهن جي دڙي]] واري علائقي۾ گرمي پد °54 سينٽي گريڊ تائين وڃي پهتو هو، جيڪو پاڪستان جي تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد رڪارڊ ٿيو. ان کان اڳ سبي، جيڪب آباد، سکر ۽ نوابشاھ ۾ وڌ کان وڌ °51 سينٽي گريڊ تائين گرمي پد مختلف وقتن تي رڪارڊ ٿيو، جڏهن تہ [[سيارو|سياري]] ۾ پاڪستان ۾ سخت سيءُ ٿئي ٿو. پاڪستان ۾ [[برسات]] تمام گهٽ پوندي آهي. بلوچستان ۽ سنڌ ۾ سراسري 5 انچ برسات پوندي آهي. پاڪستان جي آبهوا جو سڀ کان نمايان ۽ وسيع پهلو [[خشڪ موسم|خشڪي]] (aridity) آهي، جڏهن ⁠تہ ان جي برِاعظمي (continental) نوعيت گرمي پد جي انتهائن مان چٽي طرح ظاهر ٿئي ٿي. پاڪستان برساتي مون سون نظام جي ڪناري تي واقع آهي، جيڪو سالياني طور سوڪھڙي ۽ وسڪاري دورن تي مشتمل هوندو آهي. ملڪ ۾ ورکا عام طور بيقاعده (غير يقيني) هوندي آهي ۽ ان جي مقدار ۾ سالياني لحاظ کان گهڻي تبديلي ايندي رهي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. [[مون سون]] جون وسڪاري هوائون، جن جون حدون هر سال بدلجنديون رهن ٿيون، وقفي وقفي سان ملڪ ۾ داخل ٿين ٿيون، ۽ اڪثر نمي اونهاري جي موسم دوران حاصل ٿئي ٿي. [[عربي سمنڊ]] مان ايندڙ طوفاني هوائون ساحلي علائقن ۾ برسات جو سبب بڻجن ٿيون، پر انهن جي شدت ۽ نوعيت پڻ غير مستقل هوندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. مون سون جي [[برسات]] جي اثرائتيت گهٽ سمجهي وڃي ٿي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اها بنيادي طور جولاءِ جي شروعات کان سيپٽمبر جي وچ تائين محدود رهندي آهي، جڏهن گرمي پد تمام گهڻو هوندو آهي ۽ پاڻي جو وڏو حصو بخارات ذريعي ضايع ٿي ويندو آهي. اتر ۾، [[پشاور]] ۾ سالياني سراسري [[برسات|ورکا]] لڳ ڀڳ 13 انچ (330 ملي ميٽر) آهي، جڏهن⁠تہ [[راولپنڊي]] ۾ اها مقدار وڌي 37 انچ (950 ملي ميٽر) تائين پهچي ٿي. [[پاڪستان جا ميداني علائقا|ميداني علائقن]] ۾ ورکا اڃا به گهٽ ۽ وڌيڪ غير يقيني هوندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان جي [[برِاعظمي آبهوا]] جي هڪ اهم خصوصيت موسمي ۽ روزاني بنيادن تي گرمي پد ۾ انتهائي فرق آهي. اتر ۾ بلند جبلن ۽ برف سان ڍڪيل علائقن ۾ اوچائي آبهوا کي ٿڌو بڻائي ٿي، جڏهن⁠تہ [[بلوچستان جو پليٽو|بلوچستان جي پليٽو]] تي گرمي پد ڪجهه وڌيڪ رهندو آهي. ساحلي پٽيءَ ۾ [[سمنڊ جي هوا]] (sea breezes) آبهوا کي معتدل بڻائي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. ملڪ جي باقي حصن ۾، خاص طور ميداني علائقن ۾، اونهاري دوران گرمي پد انتهائي بلند ٿي ويندو آهي. جون مهيني ۾ ميداني علائقن جو سراسري گرمي پد لڳ ڀڳ 100 ڊگري فارن هائيٽ (38 ڊگري سينٽي گريڊ) هوندو آهي، جڏهن⁠تہ وڌ ۾ وڌ گرمي پد 117 ڊگري فارن هائيٽ (47 ڊگري سينٽي گريڊ) کان به مٿي ٿي سگهي ٿو. [[سنڌ]] جي شهر [[جيڪب آباد]] ۾ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد 127 ڊگري فارن هائيٽ (53 ڊگري سينٽي گريڊ) رڪارڊ ڪيو ويو آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. اونهاري ۾ ميداني علائقن تي ڏينهن دوران گرم ۽ خشڪ هوائون، جن کي لوُو چيو وڃي ٿو، وهنديون آهن. وڻ گهڻي [[نمي]] وڃائڻ کان بچڻ لاءِ پنهنجا پن ڇڏي ڏين ٿا. هي خشڪ ۽ سخت گرمي ڪڏهن ڪڏهن مٽيءَ جي طوفانن ۽ گجگوڙ سان گڏ برساتن سبب عارضي طور گهٽجي وڃي ٿي، جنهن سان گرمي پد ۾ ٿوري رعايت اچي ٿي. شام جو موسم نسبتاً ٿڌي ٿيندي آهي، ۽ ڏينهن ۽ رات جي گرمي پد ۾ فرق ڪڏهن ڪڏهن 20 کان 30 ڊگري فارن هائيٽ (11 کان 17 ڊگري سينٽي گريڊ) تائين پهچي ويندو آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. سياري جي موسم ٿڌي هوندي آهي، ۽ جنوري مهيني ۾ گهٽ ۾ گهٽ اوسط گرمي پد لڳ ڀڳ 40 ڊگري فارن هائيٽ (4 ڊگري سينٽي گريڊ) رڪارڊ ڪيو ويندو آهي، خاص طور ميداني علائقن ۾، جڏهن⁠تہ اترين جبلستاني علائقن ۾ گرمي پد ان کان به گهڻو گهٽ ٿي سگهي ٿو<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===نديون=== پاڪستان جي سڀ کان وڏي ندي، سنڌو ندي آھي جنھن کي انگريزي ۾ انڊس سڏين ٿا. عربن ان کي مھران جو نالو ڏنو جيڪو پوء سنڌي ۾ مھراڻ ٿي ويو. سنڌو ندي پاڪستان کي ھماليه جبلن کان عربي سمنڊ تائين ٻن حصن ۾ ورھائي ٿي.<ref name=" اسلام "> [Encyclopedia of Islam، Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor، Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001، pages 541,542] </ref> پاڪستان جون ٻيون نديون [[چناب ندي]]، [[راوي ندي]]، [[جھلم ندي]]، [[ستلج ندي]]، [[ڪابل ندي]] شامل آهن. ===ڍنڍون=== پاڪستان جي کاري پاڻي واري وڏي ۾ وڏي ڍنڍ [[منڇر ڍنڍ]] آھي جيڪا سنڌ جي ضلعي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] ۾ [[سيوھڻ]] ۾ بوبڪ جي ڀرسان واقع آهي. ===ريگستان=== سنڌو ميداني علائقي جو ڏکڻ اوڀر حصو، جيڪو اوڀر [[بهاولپور]] کان وٺي ڏکڻ ۾ [[ٿرپارڪر]] واري علائقي تائين پکڙيل آهي، هڪ عام ريگستاني خطو آهي. هي علائقو پاڪستان ۽ ڀارت جي وچ ۾ واقع [[ٿر ريگستان]] جي قدرتي واڌ (توسيع) سمجهيو وڃي ٿو. اهو مرڪزي آبپاشيءَ واري ميداني پٽيءَ کان الڳ آهي، جنهن جي حدبندي بهاولپور ۾ [[گھاگھر درياھ]] جي سڪي ويل وهڪري ۽ سنڌ ۾ اڀرندي [[نارا واهه]] ذريعي ٿئي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. هن ريگستاني علائقي کي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو. بهاولپور ۾ ان کي [[چولستان ريگستان|چولستان]] يا [[روهي]] چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ سنڌ ۾ اهو علائقو [[پاٽ]] يا [[ٿر ريگستان]] جي نالي سان مشهور آهي. ريگستان جي سطح ريت جي ٽڪرين ۽ ريتيلي ڏاندن جو هڪ پيچيده ۽ اڻبرابري جال آهي، جيڪو فطري طور خشڪ ۽ بي آب آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پنجاب جي دوآبن مان سڀ کان اولهه ۾ واقع [[سنڌ ساگر دوآب]] جو وڏو حصو تاريخي طور غير پيداواري بنجر علائقو هو، جنهن کي [[ٿل ريگستان]] چيو ويندو هو. 1946ع ۾ [[سنڌو درياھ]] تي [[ڪلاباغ]] ڀرسان [[جناح براج]] جي تعمير کان اڳ هي علائقو پوک لاءِ موزون نه هو. بعد ۾، جناح براج مان نڪرندڙ [[ٿل ڪينال نظام]] ذريعي پاڻي فراهم ٿيڻ سبب ريگستان جا وسيع حصا زرخيزيءَ ۾ تبديل ٿي ويا ۽ اڄ اهي علائقا پوک ۽ زرعي پيداوار لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان جو وڏي ۾ وڏو رڻپٽ يا ريگستان [[ٿر]] آھي. {{Coord|30|N|70|E|display=title}} == معيشت == پاڪستان جو قيام 1947 م ٿيو پر اڃان تائين اھو ترقي پذير ملڪ آھي جنھن جو وڏو سبب وڏي عرصي کان سياسي عدم استحڪام ۽ ٻاھرين سيڙپ جي ڪمي آھي<ref name="سي آء اي"/>. 28 فيبروري 1948ع ۾ پاڪستان جي پھرين وزير خزانه [[ملڪ غلام محمد]] پاڪستان جي پھرين بجيٽ پيش ڪئي جيڪا پنج لک روپيه بچت واري بجيٽ ھئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين اپريل 1948ع تي پاڪستان پنھنجا پھريان سڪا ۽ ھڪ روپئي جو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيا، ۽ 10 مئي تي گورنر جنرل اسٽيٽ بينڪ آف پاڪستان جي قيام جو حڪم جاري ڪيو. 25 جون تي ذاھد حسين اسٽيٽ بينڪ جو پھريون گورنر مقرر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/> پھرين آڪٽوبر 1948ع تي اسٽيٽ بينڪ ملڪ م 5 روپئي ۽ 10 روپئي ۽ 100 روپئي جا پھريون دفعو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1952ع تي پھريون ڀيرو انڊيا جي ڪرنسي نوٽن جي ملڪ ۾ گردش بند ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين آگسٽ 1955ع تي آء ايم ايف جي منظوري سان روپئي جو قدر ٻيھر مقرر ڪندي ھڪ روپئي کي 0.186621 گرام سون ۽ 4.76190 يو ايس ڊالر جي برابر بڻايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ٻاھرين سيڙپڪاري نہ ٿيڻ جو وڏو سبب امن امان جو مسئلا ۽ توانائي جو بحران آھي<ref name="سي آء اي"/>. ملڪ جي جي برآمد جو اڌ حصو ڪپڙي جي صنعت جو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تخميني مطابق پاڪستان جي [[جي ڊي پي]] 1061 [[ٽرلين]] ڊالر ھئي جيڪا دنيا م 25 نمبر تي ھئي ء ان جي ان سال حقيقي واڌ 5.4 سيڪڙو ھئي<ref name="سي آء اي"/>. 2016 جي تخميني مطابق جي ڊي پي جو 24.4 حصو زراعت جو، 19.1 حصو صنعت جو ۽ 2017 جي تخميني مطابق 56.5 سيڪڙو حصو خدمتن جو ھيو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي صنعت م ڪپڙي جي صنعت، دوائن جي صنعت، طبي اوزارن جي صنعت، ڪنسٽرڪشن واري سامان جي صنعت، ڪاغذ جي صنعت ، ڀاڻ جي صنعت ۽ گانگٽن جي صنعت شامل آهن<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م صنعتي پيداوار جي واڌ جي شرح 5.4 سيڪڙو ھئي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م مزدورن جو تعداد 6،38،90،000 ھيو جنھن ۾ ٻار ۽ وچ اوڀر ۾ ڪم ڪندڙ مزدور پڻ شامل آهن. ان تعداد جو 42.3 سيڪڙو زرعي مزدور، 22.6 سيڪڙو صنعتي مزدور ء 35.1 سيڪڙو خدمتن وارا مزدور شامل آهن ۽ ان ڪاٿي مطابق پاڪستان جو دنيا م نائون نمبر ملڪ ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م بيروزگاري جي شرح 6 سيڪڙو ھئي ۽ دنيا م ان جو درجو 90 نمبر تي ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2817 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان جي آمدني 46.81 ارب ڊالر ھئي ء خرچ 64=49 ارب ڊالر ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تفصيل مطابق پاڪستان جي برآمد 17.7 سيڪڙو آمريڪا، 7.7 سيڪڙو يونائيٽيڊ ڪنگڊم، 6 سيڪڙو چين، 5.8 سيڪڙو جرمني، 5.2 سيڪڙو افغانستان، 5.5 سيڪڙو متحده عرب امارات ۽ 4.1 سيڪڙو اسپين سان ھئي<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي درآمد ساڳي سال جي تفصيل مطابق پاڪستان جي برآمد جو 27.4 سيڪڙو چين، 13.7 سيڪڙو متحده عرب امارات، 4.9 سيڪڙو آمريڪا، 4.3 سيڪڙو انڊونيشيا، 4.2 سيڪڙو سعودي عرب جو آهي<ref name="سي آء اي"/> [[فائل:Ise building2.png|thumb|upright|کاٻو|اسلام آباد ۾ اسٽاڪ ايڪسچينج ٽاور]] پاڪستان نيم صنعتي معيشت وارو ملڪ آهي<ref>{{cite web|url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T3V-3Y21V48-F&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=2d4b7d3ce3b0b4005140c271bb7312a7|title=Agricultural Economics : An analysis of industrial–agricultural interactions: a case study in Pakistan|publisher=ScienceDirect|accessdate=2 January 2010}}</ref><ref name="siteresources.worldbank.org">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf|title=World Bank Document|format=PDF|accessdate=2 January 2010}}</ref> ڪراچي ۽ پنجاب جا شھري علائقا وڌيڪ ترقي واريون معيشتون آھن جيڪي باقي ٻين پوئتي پيل علائقن سان گڏ ملڪي معيشت کي ٽيڪ ڏئي بيٺيون آهن<ref name="siteresources.worldbank.org"/> 1947ع ۾ ھڪ غريب ترين ملڪ ھجڻ جي باوجود ھن ملڪ جي معيشت جي واڌ جي شرح عالمي شرح جي ڀيٽ ۾ شروعاتي چئن ڏھاڪن ۾ بھتر رھي پر بعد 90 واري ڏھاڪي جي پوئين حصي تائين انتشار وارين پاليسين ڪري سستي جو شڪار ٿي وئي<ref name="econ_1990s">{{cite web|url=http://www.epb.gov.pk/v1/travelguide/|title=Economy|publisher=Pakistan Trade Development Authority|accessdate=8 March 2009}}</ref> تازو وڏن معاشي سڌارن سان معيشت ڏسڻ م مضبوط ٿي آھي ۽ خاص طور تي مينيوفيڪچرنگ ۽ مالياتي خدمتن جي شعبن تيزي سان ترقي ڪئي آھي، ۽ پرڏيھي مٽاسٽا واري مارڪيٽ ۾ بھتري آئي آهي <ref name="econ_1990s"/> 2005 ۾ پرڏيھي قرض 40 ارب يو ايس ڊالر ھيو. پاڪستان جي جي ڊي پي قوت خريد جي برابري واري پيماني مطابق 475 ارب يو ايس ڊالر ھئي<ref name="imfdata">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2007&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=&pr.x=59&pr.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects (PPP)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=8 October 2007}}</ref> جڏھن تہ ان جي في ڪس آمدني 2,942 ڊالر $ ھئي<ref name="imfdata"/> پاڪستان ۾ غربت جي شرح 23 ۽ 28 سيڪڙو جي وچ تي ھئي<ref name="wbundp">{{cite web|url=http://www.dawn.com/2006/06/20/top1.htm|title=WB, UNDP question poverty estimates|work=Dawn |location=Pakistan Group of Newspapers|date=20 June 2006|accessdate=12 February 2008}}</ref><ref name="ciapeople">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#People|title=Pakistan: People|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=12 February 2008}}</ref> === زراعت === پاڪستان بنيادي طور هڪ زرعي ملڪ آهي. هتان جي مکيه زرعي پيداوار ۾: [[ڪڻڪ]]، [[ڪپھ]]، [[چانور]]، [[ڪمند]]، [[سڻي]]، [[تيلي ٻج]]، ڀاڄيون ۽ ميوا شامل آهن. 1958ع کان اڳ زرعي سڌارا جدا جدا صوبن ۾ محدود پيماني تي نافذ ڪيا ويا هئا. انهن کي نافذ ڪري واسطيدار صوبن جي مرضيءَ تي ڇڏيو ويو هو، جنهنڪري جنوري 1959ع ۾ مختلف صوبن ۾ اڻپورا سڌارا نافذ ڪيا ويا. انهن پٽاندڙ ڪو بہ ماڻهو پنج سؤ ايڪڙ نهري يا هڪ هزار ايڪڙ باراني ايراضي کان وڌيڪ زمين رکي نه پئي سگهيو. پاڪستان ٺهڻ کان اڳ اولهه پنجاب جي علائقن ۾ في ايڪڙ پيداواري يونٽن جو اندازو مقرر ڪيو ويو هو. سٺي زمين جي هڪ ايڪڙ ۾ 72 پيداواري يونٽ مڃيا ويندا هئا. ان ريت ڪو بہ ماڻهو 36000 پيداواري يونٽن کان وڌيڪ زمين پاڻ وٽ رکي نٿي سگهيو، البت ان ايراضي کانسواءِ هڪ زميندار وٽ 150 ايڪڙ باغن لاءِ ۽ 183 ايڪڙ ايراضيءَ تائين ورهائي سگهيو ٿي. ان ايراضيءَ کانسواءِ باقي سڄي ايراضي حڪومت وٺي، هارين ۽ حقدار آبادگارن ۾ ورهائي ڇڏي. 1972ع ۽ 1977ع جي دوران [[ذوالفقار علي ڀٽو|ذوالفقار علي ڀُٽي]] جي حڪومت ۾ زرعي آندا ويا. انهن سڌارن تحت هارين کي زرعي مقصدن جي لاءِ بهتر سهولتون ۽ آسان شرطن تي قرض ڏيڻ شامل هئا. انهن سڌارن موجب زمين جي حد ملڪيت ۾ ڪمي ڪري هڪ فرد جي حد ملڪيت 500 نهري ايڪڙن مان گهٽائي 100 ايڪڙ ڪئي وئي. اهڙيءَ طرح غير نهري ايراضيءَ جي في سيڪڙو حد ملڪيت 300 ايڪڙ ڪئي وئي. انهن سڌارن تحت هارين کي زرعي مقصدن لاءِ گهڻيون سهولتون ۽ آسان شرطن تي قرض ڏيڻ شامل هئا. === صنعت === 12 جنوري 1952ع تي [[پاڪستان انڊسٽريل ڊولپمينٽ ڪارپوريشن]] قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. گڏيل پاڪستان سڻيءَ جو گهر هوندي، مغربي پاڪستان ۾ سڻيءَ جو هڪ بہ ڪارخانو موجود نه هو، جيڪي هئا سي بہ ننڍا ۽ معمولي درجي جا هئا. ورهاڱي کان اڳ کنڊ ٺاهڻ جا ننڍا ننڍا ڪارخانا هئا. فقط اٽي پيهڻ جون چڪيون، هڪ ٻه بسڪوٽ ٺاهڻ جا ڪارخانا، هڪ اڌ شراب ٺاهڻ ۽ [[بناسپتي گيھ]] جا ڪارخانا هئا. ورهاڱي کان پوءِ صنعتن ۾ واڌارو آيو. ملڪي ضرورت واريون شيون ٻاهران گهرائڻ بدران پاڪستان ۾ ئي ٺهڻ شروع ٿيون. ان مقصد سان ترقياتي بورڊ، [[پاڪستان صنعتي مالياتي ڪارپوريشن]] (جنهن اڳتي هلي [[صنعتي ترقياتي بئنڪ]] (I.D.B.P) جو روپ ورتو، صنعتي سرمايه ڪاري ڪارپوريشن، ٽيرف ڪميشن، ڇهن سالن واري رٿا، صنعتي ترقياتي ڪارپوريشن، [[گهريلو هنرن جي صنعت]]، [[پهرين پنج ساله رٿ]] (1955ع کان 1960ع) [[ٻي پنج ساله رٿ]](1965ع تائين)، [[ٽين پنج ساله رٿ]] (1970ع تائين)، [[چوٿين پنج ساله رٿ]] (1975ع تائين) ۽ انهن کان علاوه وقت بوقت پاڪستان ۾ [[سائنسي تحقيقاتي ڪائونسل]] ۽ انهيءَ قسم جا ٻيا ادارا پڻ قائم ٿيندا رهيا. هن وقت پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي صنعتون قائم آهن. جن ۾ [[لوھ]]، [[کنڊ]]، [[گيھ]] جا ڪارخانا ۽ [[سمال انڊسٽريز]] ۾ پڻ واڌارو آيو آهي. جڏهن تہ اڃا بہ وڌيڪ [[پرڏيهي سيڙپ]] ۽ صنعتي موقعن جي ضرورت گهڻي آهي. ملڪ ۾ هن وقت [[فولاد]] جا ڪارخانا (ڏسو: [[پاڪستان اسٽيل ملز]])، ڪپڙي جون صنعتون، [[کاڄرو تيل]]، [[ڪيميڪل انڊسٽري]]، [[سيمينٽ]]، [[شگرمل|شگر ملز]]، [[چمڙو|چمڙي]] ۽ [[ڪپھ جو ڪارخانو|ڪپھ جا ڪارخانا]] وڏي تعداد ۾ موجود آهن، پر پوءِ بہ عالمي سطح تي سيڙپڪاريءَ جي ضرورت پيش اچي ٿي. === قدرتي وسيلا ۽ معدنيات === پاڪستان مختلف قدرتي ۽ معدني وسيلن سان مالامال آهي، جهڙوڪ: [[ڪوئلو]]، [[سينڌو لوڻ]]، [[تيل]] ۽ [[گئس]]، [[ڪرومائيٽ]]، [[جپسم]]، [[گندرف]]، [[لوھ]]، [[سنگمرمر]]، سُرمو ۽ [[جست]] وغيره. پاڪستان ۾ ڪيترا اهڙا هنڌ آهن، جتي درياهن ۽ نهرن مان آبشارن ذريعي بجلي پيدا ڪري سگهجي ٿي. بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ [[مالاڪنڊ- درگئي منصوبو]]، [[پن بجلي]] رسول منصوبو، [[وارسڪ ڊئم]] منصوبو ۽ [[منگلا ڊئم]] کان سواءِ پنجاب ۾ ڪيترن هنڌن تي آبشار ٺاهي بجلي پيدا ڪئي وئي آهي. توانائيءَ جي پيداوار ۾ ڪوئلو بہ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪوئلي جا ذخيرا سنڌ جي [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] ضلعي ۾ لڌا ويا آهن، جڏهن تہ پنجاب جي [[مڪڙوال]]، بلوچستان جي خوست، مچ ۽ هرنائي واري علائقن ۽ سنڌ ۾ ٿر کان علاوه [[جھمپير|جهمپير]] ۽ [[لاکا، شهر|لاکڙا]] ۾ بہ ڪوئلو ملي ٿو. پنجاب ۾ 0.257 (ارب ٽن)، بلوچستان ۾ 0.196 (ارب ٽن)، [[خيبر پختونخوا]] ۾ 0.082 (ارب ٽن) ۽ سنڌ ۾ 184.123 (ارب ٽن) ڪوئلي جا ذخيرا موجود آهن. سنڌ ۾ لاکڙا، ضلعي [[دادو]] ۾ 1.328 (ارب ٽن)، [[جهرڪ]]، جهمپير ۽ ميٽنگ، ضلعي ٺٽي ۾ 7.112 (ارب ٽن)، ضلعي بدين ۾0.16 (ارب ٽن) ۽ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] ۾ سڀ کان وڌيڪ 175.505 (ارب ٽن) ڪوئلي جا ذخيرا موجود آهن. [[ٿر جو ڪوئلو|ٿر جي ڪوئلي]] جي ذخيرن جو تخمينو 175 ارب ٽن آهي. 1947ع ۾ پاڪستان ۾ کاڻين جي ڳولا جا فقط 5 ماهر هئا، پر هن وقت انهن ماهرن جو تعداد هزارن تائين پهچي ويو آهي. 1967ع ۾ پاڪستان ۾ تيل جي پيداوار ساڍا چار لک ٽن هئي، جنهن مان ملڪ جي 12 سيڪڙو ضرورت پوري ٿيندي هئي. هن خطي ۾ تيل جو پهريون کوهه 1886ع ۾ [[ڪُنڊل]] (پنجاب) ۾ کوٽيو ويو هو ۽ 1915ع ۾ [[پوٽوهار]] ۾ تيل جو ذخيرو معلوم ٿيو. ورهاڱي کان ٿورو اڳ خيرپور ضلعي مان تيل نڪتو. قيام پاڪستان بعد تيل جي ڳولا جاري رهي. 1949ع ۾ چڪوال ۾ تيل ملڻ ۾ ڪاميابي ٿي، 1950ع ۾ برما آئل ڪمپنيءَ جي شراڪت سان پاڪستان پئٽروليم لميٽيڊ جو قيام عمل ۾ آيو. هن ڪمپنيءَ 1952ع ۾ سُئي جي ڳوٺ (بلوچستان) وٽ گئس ڳولي لڌي. هن وقت ڪيترن ئي ملڪن جون ڪمپنيون تيل جي ڳولا ۾ مصروف آهن. سنڌ جي [[بدين]]، دادو، حيدرآباد ۽ [[سانگهڙ]] وارن علائقن ۾ تيل جا وڏا ذخيرا دريافت ٿيا آهن. [[اٽڪ آئل ڪمپني]]، راولپنڊيءَ جو تيل صاف ڪرڻ جو ڪارخانو ڪم ڪري رهيو آهي. گذريل 50 سالن ۾ ٻيو ڪارخانو 1962ع ۾ ڪراچيءَ ۾ قائم ٿيو. ٽيون ڪارخانو 1966ع ۾ قائم ٿيو. ٻنهي ڪارخانن جي پيداوار 41 لک ٽن سالياني آهي. هن وقت ملڪ جي ڪيترن ئي هنڌن تي تيل دريافت ٿيو آهي، جتي پلانٽ لڳائي تيل جي صفائي ڪري توانائي طور ڪتب آڻجي ٿو. سنڌ ۾ [[خيرپور]] کانسواءِ دادوءَ جي [[جوهي]] تعلقي ([[ڀت جبل]])، بدين ضلعي جي [[گولاڙچي]]، [[ٽنڊو محمد خان|ٽنڊي محمد خان]] لڳ [[ڌارو]] ۽ ضلعي [[گھوٽڪي|گهوٽڪيءَ]] جي [[عادلپور]] واري علائقن ۾ بہ تيل جا کوهه دريافت ٿيا آهن (وڌيڪ ڏسو: پيٽروليم). مغربي پاڪستان ۾ گئس جا 7 ذخيرا دريافت ٿيا آهن، جن مان هن وقت تقريباً 82 ارب مڪعب فوٽ گئس سالياني نڪري ٿي. ان جو 47 سيڪڙو ڪيميائي ڀاڻ جي تياريءَ ۾ ڪچي مال طور استعمال ٿيندو آهي ۽ 48 سيڪڙو گئس گهرو استعمال ۾ ايندي آهي. گئس جو وڏو ذخيرو بلوچستان جي ’سُئي‘ واري علائقي ۾ آهي، جتان پاڪستان جو اڪثر حصو گئس جي سهولت ماڻي رهيو آهي. سنڌ ۾ [[ڀِت جبل]]، [[قادرپور]] ۽ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان بہ گئس لڌي وئي آهي. اندازو آهي تہ پاڪستان ۾ 40 لک ٽن کان بہ وڌيڪ لوهه جا ذخيرا آهن. لوهه جو گهڻو ذخيرو [[مڪڙوال]] ۽ [[ڪالاباغ]] واري علائقي ۾ آهي. ان کان سواءِ [[هزارا]] جي علائقي ۾ ايبٽ آباد کان 32 ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ لنگڙيال ۾ ۽ [[چترال]] ۾ بہ کاڻيون موجود آهن. بلوچستان ۾ [[خضدار]]، [[چل غازي]] ۽ [[مسلم باغ]] ۾ بہ لوھ مليو آهي. [[چاغي]] (بلوچستان) ۾ بہ اعليٰ قسم جو لوهه مليو آهي. معدنيات جي لحاظ کان بلوچستان شاهوڪار خطو آهي.پاڪستان مان ملندڙ لوھ معياري ناھي ان ڪري اھو ملڪ جي صرف 16 في صد ضرورت پوري ڪري ٿو ۽ باقي ٻاھران درآمد ڪيو وڃي ٿو. پاڪستان ۾ نهايت ئي اعليٰ قسم جو لوڻ ملي ٿو. سمنڊ جي پاڻيءَ مان بہ لوڻ ٺاهيو وڃي ٿو. پاڪستان ۾ جابلو لوڻ جون 6 کاڻيون آهن، جن مان [[کيوڙا]] ([[ضلعو جھلم|ضلعي جهلم]]) جي سڀ کان وڏي کاڻ مشهور آهي. معدني پيداوار جي انهن کاڻين ۽ ذخيرن کان سواءِ ٻيون بہ قيمتي کاڻيون آهن. مثال طور جپسم، [[ڪرومائيٽ]]، سنگمرمر، چُن جو پٿر، [[چيني مٽي]] ۽ [[شيشو|شيشي]] ٺاهڻ لاءِ واري وغيره اھو ھڪ اڇي رنگ جو ڌاتو آهي جيڪو فولادسازي، رنگسازي، تصويرڪشي يا ڦوٽوگرافي ۾ ڪم ايندو آهي. دنيا ۾ ڪرومائيٽ جا وڏا ذخيرا پاڪستان ۾ آھن. ان جو وڏو حصو برآمد ڪري زر مبادلو ڪ ڪمائي سگهجي ٿو. ان جا وڏا ذخيرا بلوچستان ۾ مسلم باغ، چاغي ۽ خاران ۾ ، خيبرپختونخوا ۾ ۽ آزاد قبائلي علائقن مان مالاڪنڊ، مھمند ايجنسي ۽ اتر وزيرستان ۾ ملن ٿا. ٽامو بجليءَ جي اوزارن ٺاھڻ ۾ ڪم ايندو آهي. بجليءَ جي تار بہ ٽامي مان ٺھندي آهي. بلوچستان ۾ سينڊڪ وٽ ٽامي جا وڏا ذخيرا آهن جپسم اڇي رنگ جو چمڪيلو پٿر آهي. اھو سيمنٽ، ڪيميائي ڀاڻ، پلاسٽر آف پيرس جي صنعت ۾ استعمال ٿيندو آهي. جپسم پنجاب جي ضلعن جھلم، ميانوالي۽ ڊيرا غازي خان ، ۽ خيبرپختونخوا ۾ڪوھاٽ، ۽ سنڌ ۾ روھڙي، ۽ بلوچستان ۾ ڪوئٽہ، سبي ۽ لورالائي مان ملندو آهي. چن جو پٿر سيمنٽ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندو آهي. جڏھن ان کي ساڙيو ويندو آهي تہ چونو حاصل ٿيندو آهي جيڪو گھرن ۾ سفيدي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ان جو استعمال شيشي، صابڻ، ڪاغذ ۽ رنگ جي صنعت ۾ پڻ ٿيندو آهي. چن جي پٿر جا وڏا ذخيرا ڊنڊوت (جھلم)، ، زندہ پير (ديرو غازي خان)، حيدرآباد لڳ مغل ڪوٽ ۽ گنجو ٽڪر، منگھو پير، ڪوٽ ڊيجي ۽ راڻي پور ۾ آھن پاڪستان۾ مختلف قسمن جو ۽ رنگن جو سنگمر مر چاغي، مردان، سوات،خيبرايجنسي ۾ ملندو آھي. اڇو ڪارو سنگمرمر اٽڪ ۾ ڪالا چٽا،جي پھاڙن مان ملندو آهي.پاڪستان جي ھيء صنعت ڪافي زرمبادلو ڪمائي ٿي. === آبپاشي جو نظام === جديد آبپاشي انجنيئرنگ جا ڪم لڳ ڀڳ 1850ع کان شروع ٿيا، ۽ برطانوي راڄ جي دور ۾ وڏا واهن جا نظام تعمير ڪيا ويا. ڪيترن ئي حالتن ۾ سنڌ ۽ پنجاب جي علائقن ۾ موجود پراڻن واهن ۽ ٻوڏ وارن نالن کي ٻيهر بحال ڪري جديد بڻايو ويو. اهڙي ريت دنيا جو سڀ کان وڏو واهن ذريعي آبپاشيءَ جو نظام وجود ۾ آيو<ref name=" برٽانيڪا"/><ref name="برٽانيڪا آن لائين">https://www.britannica.com/place/Indus-River/People </ref>. 1947ع ۾ برطانوي هندستان جي ورهاڱي وقت، هندستان ۽ اُن وقت جي اولهه پاڪستان (هاڻوڪي پاڪستان) جي وچ ۾ قائم ٿيندڙ بين الاقوامي سرحد باري دوآب ۽ ستلج وادي منصوبي جي آبپاشي نظام کي—جيڪو اصل ۾ هڪ گڏيل منصوبي طور تي ترتيب ڏنل هو—ٻن حصن ۾ ورهائي ڇڏيو. ان ورهاڱي جي نتيجي ۾ هيڊ ورڪس هندستان جي حصي ۾ آيا، جڏهن ته واهه پاڪستان جي علائقن مان گذرندا هئا. ان صورتحال سبب پاڪستان جي ڪجهه علائقن ۾ پاڻيءَ جي فراهمي متاثر ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. انهيءَ ريت پيدا ٿيل تڪرار، جيڪو ڪيترا سال جاري رهيو، آخرڪار عالمي بئنڪ جي وچ ۾ ثالثيءَ ذريعي حل ڪيو ويو. پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ 1960ع ۾ ٿيل هڪ معاهدي تحت، جيڪو سنڌو پاڻي معاهدو (Indus Waters Treaty) سڏجي ٿو، مسئلي جو حل طئي ڪيو ويو<ref name="برٽانيڪا آن لائين"/>. هن معاهدي مطابق، سنڌو طاس جي ٽن اولهه وارن درياهن—سنڌو، جهلم ۽ چناب (جمون ۽ ڪشمير جي يونين ٽيريٽري ۾ استعمال ٿيندڙ ٿوري مقدار کان سواءِ)—جو وهڪرو پاڪستان لاءِ مخصوص ڪيو ويو، جڏهن ته ٽن اوڀر وارن درياهن—راوي، بياس ۽ ستلج—جو وهڪرو مڪمل طور تي هندستان لاءِ مخصوص قرار ڏنو ويو<ref name=" برٽانيڪا آن لائين"/>. پاڪستان ۾ 19 ڪروڙ 90 لک [[ايڪڙ]] ايراضيءَ مان فقط 6 ڪروڙ 60 لک ايڪڙ زمين اهڙي آهي، جيڪا پاڻي جي سهوليت هجڻ تي آبادي ڪري سگهجي ٿي. هن وقت تائين فقط اڍائي ڪروڙ ايڪڙ ايراضي واهن ذريعي آباد ٿيندي آهي. پهرين ۽ ٻي پنج ساله منصوبي ۾ ڪن رٿائن جي شروعات ٿي، مثلاً: [[سکر بئراج]]، [[ڪوٽڙي بئراج]]، وارسڪ ڊئم، جناح بئراج، چشمه بئراج، [[گڊو بئراج]]، تونسہ بئراج ۽ راول ڊئم وغيره. ٽئين پنج ساله منصوبي ۾ هيٺيان ڪم مڪمل ڪيا ويا. [[ڪوهاٽ]] جي ويجهو 116 فوٽ اوچو، 2200 فوٽ ڊگهو بند تعمير ڪيو ويو، جيڪو [[ٽنڊا ڊئم]] جي نالي سان مشهور آهي. [[ڏکڻ وزيرستان|جنوبي وزيرستان]] ۾ [[گومل درياء]] تي بند ٻڌي [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ضلعي ديري اسماعيل خان]] جي هڪ لک 15 هزار ايڪڙ زمين آباد ڪئي وئي آهي ۽ 83 هزار ڪلو واٽ بجلي پيدا ڪرڻ جو ڪم هلندڙ آهي. [[سنڌ طاس معاهدو|سنڌ طاس معاهدي]](1960ع) هيٺ ٻه وڏي ۾ وڏا بند تعمير ٿيا: انهن مان جهلم درياهه تي [[منگلا ڊئم]] 1968ع ۾ تعمير ٿيو. هن ڍنڍ ۾ ساڍا 55 لک ايڪڙ فوٽ پاڻي ذخيرو ڪري سگهجي ٿو. هن ڊئم جو ٻيو مقصد بجلي پيدا ڪرڻ آهي. هن وقت منگلا پاور هائوس مان ٻه لک ڪلو واٽ بجلي مهيا ٿئي ٿي. منگلا ڊيم سان گڏ ترمو، سڌنائي، ميلسي، ميلسي ڀلوال ۽ بلوڪي- قادرآباد رابطي جون نهرون بہ مڪمل ٿيون سنڌ طاس معاهدي جو ٻيو وڏو منصوبو [[تربيلا ڊئم]] آهي. هن ڊئم ۾ سنڌو درياهه جو هڪ ڪروڙ 11 لک ايڪڙ فوٽ پاڻي ذخيرو ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ ساڍا 3 لک ايڪڙ زمين آباد ڪرڻ جي گنجائش رکيل آهي. پاڪستان جو گهڻو حصو ٻارهوئي وهندڙ واهن تي آباد ٿيندو آهي. سنڌو درياهه جو ميداني علائقو پاڻيءَ جي نيڪال جو مناسب بندوبست نه هئڻ سبب سم ۽ ڪلر ۾ وڪوڙيل آهي. پنجاب جي 50 لک ايڪڙن کي سخت نقصان پهتو آهي. سم ۽ ڪلر کان نجات ڏيارڻ لاءِ واپڊا هڪ وسيع رٿا جوڙي پنجاب ۾ 1800 ٽيوب ويل لڳايا هئا. ٻئي پنج ساله منصوبي تحت 1966ع ۾ وڌيڪ 1400 [[ٽيوب ويل]] هنيا ويا. پاڻيءَ جي نيڪال لاءِ ساڍا چار سؤ ميل [[سم]] ناليون کوٽيون ويون، جن ۾ سم جو پاڻي سمنڊ تائين پهچايو ويو. خيرپور اسڪيم هيٺ سم هيٺ آيل زمين ۾ ٽيوب ويل لڳائي زمين کي سم کان آجو ڪيو ويو. اهڙيءَ طرح [[لاڙڪاڻو]] ۽ [[شڪارپور]] اسڪيم هيٺ 126 ڊگهيون ناليون کوٽي، سم کي پاڻيءَ جي ڍنڍن ڍورن ۾ نيڪال ڪيو ويو. ماضيءَ ۾ [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|نواز ليگ]] ۽ ٻين حڪومتن ڪالاباغ واري هنڌ ”[[ڪالاباغ ڊئم]]“ ٺاهڻ تي زور ڏنو، سنڌوءَ جي پاڻيءَ تي ٺهندڙ ڊئم تي سنڌ سميت [[خيبر پختونخوا]] واسين بہ خدشن جو اظهار ڪيو آهي. [[سنڌ]] جو موقف آهي تہ ڪالاباغ ڊئم ٺهڻ سان سنڌ کي پهچندڙ پاڻي ۾ گهڻي گهٽتائي اچي ويندي ۽ سنڌ جون زمينون غيرآباد ٿينديون ۽ معيشت کي ڪاپاري ڌَڪ رسندو، ڇاڪاڻ تہ سنڌ ۾ هن وقت بہ پاڻيءَ جي شديد کوٽ سبب پريشانيءَ واري صورتحال آهي. ڪيترو عرصو ان ڊئم جي خلاف احتجاج ڪيا ويا، تازو [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] حڪومت اقتدار ۾ اچڻ سان ئي ان تڪراري ڊئم جي منصوبي کي هميشه لاءِ ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جي تائيد سنڌ سميت خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان اسيمبلي بہ ڪئي. == سياسي نظام == پاڪستان ۾ [[وفاق|وفاقي]] [[پارلياماني نظام]] رائج آهي<ref name="gop1">{{cite web|url=http://202.83.164.26/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os_hQN68AZ3dnIwN3C3MDAyOPYDNvXwMjQwNnI6B8pFm8n79RqJuJp6GhhZmroYGRmYeJk0-Yp4G7izEB3eEg-_DrB8kb4ACOBvp-Hvm5qfoFuREGWSaOigDeD0uL/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfVUZKUENHQzIwT0gwODAySFMyNzZWMzEwMDE!/|title=About Government|publisher=Government of Pakistan|accessdate=5 March 2009}}</ref> رياست جو سربراھ صدر آھي جنھن جي چونڊ اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدت لاء ملڪ جي سينيٽ، قومي اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبلن جا رڪن گڏجي ڪندا آهن. ان جي حيثيت رسمي ھوندي آھي. اھو پاڪستان جي گڏيل فوج جو ڪمانڊر انچيف آهي. حڪومت جو سربراھ وزيراعظم آھي جيڪو ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو آھي. وزيراعظم جي چونڊ پڻ اڻ سڌي طرح قومي اسيمبلي جا رڪن ڪندا آهن. وزيراعظم قومي اسيمبلي ۾ وڏي جماعت يا وڏي اتحاد جو اڳواڻ ھوندو آھي. پاڪستان جي مقننه يا قانونساز ادارو ملڪ جي پارليامينٽ آھي جيڪا ٻہ ايواني آھي. ان جو سرڪاري نالو مجلس شوره آھي. ان جي مٿئين ايوان کي سينيٽ ۽ ھيٺين ايوان کي قومي اسيمبلي سڏيو ويندو آهي. سينيٽ جا 100 رڪن آھن جن جي چونڊ ڇھن سالن لاء متناسب نمائندگي واري طريقي سان اڻ سڌي طرح صوبائي اسيمبلين جا رڪن ڪندا آهن. قومي اسيمبلي جا 342 رڪن آھن جن مان 272 رڪنن جي سڌي چونڊ سادي اڪثريت جي ووٽ جي بنياد تي ٿيندي آهي باقي 70 رڪنن جي متناسب نمائندگي جي بنياد تي چونڊ ٿيندي آهي. انھن 70 رڪنن م 60 عورتون ۽ 10 غير مسلم شامل ھوندا آھن. اھي سمورا 342 رڪن پنجن سالن جي لاء چونڊيا ويندا آهن. 17 آگسٽ 2018ع تي قومي ڪرڪيٽ جو اڳوڻو رانديگر ۽ [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] جو چيئرمين [[عمران خان]] ملڪ جو 22ھون وزيراعظم چونڊيو ويو. ھن قومي اسيمبلي ۾ چونڊ ۾ 176 ووٽ حاصل ڪيا جڏهن تي ان سان مقابلو ڪندڙ پاڪستان مسلم ليگ نون جي اڳواڻ ميان [[شھباز شريف]] 96 ووٽ کنيا. پاڪستان تحريڪ انصاف عام چونڊن م قومي اسيمبلي جون 116 جنرل سيٽون کٽيون ھيون<ref>{{cite news |title=Imran Khan won Pakistan general election, 2018 and became the 22nd Prime Minister of Pakistan |url=https://en.dailypakistan.com.pk/headline/leader-of-the-house-national-assembly-to-elect-new-prime-minister-of-pakistan-today/ |access-date=22 August 2018 |work=[[Daily Pakistan]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822081728/https://en.dailypakistan.com.pk/headline/leader-of-the-house-national-assembly-to-elect-new-prime-minister-of-pakistan-today/ |archive-date=22 August 2018 |url-status=dead }}</ref>. پاڪستان ھڪ وفاقي ريپبلڪ آھي. ملڪ جي وڏين سياسي جماعتن ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف کان سواءِ [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پاڪستان مسلم ليگ نون]] المعروف [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|نوازليگ]] ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] شامل آهن [[فائل:A night side view of Prime Minister's Secretariat Building.jpg|thumb|200px|کاٻو|[[اسلام آباد ۾ پاڪستاني وزيراعظم جي آفيس]]]] ملڪ م موجوده آئين 1973 ۾ نافذ ٿيو جنھن مطابق وفاقي رياست ۽ فوج جو سربراھ ملڪ جو صدر آھي ۽ صوبائي رياستن جو سربراھ صدر طرفان مقر ڪيل صوبائي گورنر ھوندو آھي. [[فائل:Parliament House, Islamabad by Usman Ghani.jpg|thumb|200px|کاٻو|[[پاڪستان جي پارليامينٽ|مجلس شوره]]]] ھر صوبي جي حڪومت جو سربراھ وزير اعلي ھوندو آھي ۽ ھر صوبي جي الڳ قانونساز اسيمبلي ھوندي آھي. ملڪ ۾ ووٽ جو حق 18 سالن جي عمر ۾ ملندو آھي. قومي ۽ صوبائي اسيمبلين جو مدو پنج سال ھوندو آھي ۽ سينٽ جي ھر اڌ سينيٽرن جو مدو ڇھ سال آهي تنھن ڪري سينيٽ جي ھر ٽئين سال چونڊ ٿيندي آهي ۽ اھو ايوان ڪڏهن بہ مڪمل خالي ني ٿيندو آهي. 2009ع ۾ اترين علائقي گلگت کي صوبي جهڙي حيثيت ڏئي، ’گلگت- بلتستان‘ جو نالو ڏئي، قمر الزمان ڪائرا کي اتان جو پهريون گورنر مقرر ڪري اتي چونڊون ڪرايون ويون ۽ ، جنهن ۾ پاڪستان پيپلزپارٽي وڏي اڪثريت سان کٽي آئي ۽ ان پارٽي جي ئي چونڊيل اميدوار سيد مهدي شاهه کي گلگت- بلتستان جو پهريون وزيراعليٰ مقرر ڪيو ويو ۽ گـورنـر ڊاڪٽر شمع خالد جي وفات کان پوءِ فيبروري 2011ع ۾ پيــر ڪرم علي شاهه کي گلگت- بلتستان جو نئون گورنر بڻايو ويو. == پرڏيهي پاليسي == پاڪستان جي پرڏيهي پاليسيءَ جو بنيادي نڪتو اهو رهيو آهي تہ سڀ قومون برابر آهن ۽ هر قوم کي آزاد رهڻ جو حق حاصل آهي. پاڪستان سدائين دنيا جي هر محڪوم ملڪ، خاص ڪري يورپي استحصال جي شڪار ٿيل ايشيائي ملڪن جي حق خود اختياريءَ ۽ آزاديءَ جي مطالبي جي ڀرپور حمايت ڪئي آهي. ان کان سواءِ اسلامي ملڪن سان پاڪستانين جو دلي ڳانڍاپو رهيو آهي، ان جي جهلڪ بہ ملڪ جي خارجه پاليسيءَ ۾ نظر ايندي. قائداعظم پاڪستان جي قيام وقت چيو هو تہ: اسين دنيا جي سڀني ملڪن سان دوستيءَ جا خواهشمند آهيون ۽ ڪنهن ملڪ سان دشمني رکڻ نٿا چاهيون. هڪڙو ڀارت اهڙو ملڪ آهي، جنهن سان خوشگوار تعلقات قائم نه ٿي سگهيا آهن، ان جو سبب ڪشمير، [[بنگلاديش]] جي قيام ۽ پاڻيءَ جي ورڇ جهڙا مسئلا آهن، جيڪي صلح جي راهه ۾ رڪاوٽ بڻيل آهن، پر عالمي مبصرن موجب اهي مسئلا جامع ڳالهين ذريعي حل ٿي سگهن ٿا. [[فائل:Motorcade in Arrival Ceremonies for Muhammad Ayub Khan, President of Pakistan use.jpg|thumb|180px|alt=(L-R) پاڪستان جو صدر ايوب خان 1961 ۾ آمريڪا جي دوري دوران آمريڪي صدر جان ايف ڪينيڊي سان گڏ ڪار ۾]] === پاڪ چين تعلقات === 20 ڊسمبر 1956ع تي چين جو وزيراعظم چو اين لائي پاڪستان جي ڏھن ڏينھن جي دوري تي ڪراچي پھتو<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان جا پنهنجي دوست ملڪن سان بهترين لاڳاپا رهيا آهن. چين سان 1963ع ۾ باقاعدي تجارتي معاهدو ٿيو. 1965ع ۾ چين، پاڪستان کي ڇهن ڪروڙ ڊالرن جي مدد ڏني، جن مان ٽئڪسيلا ۾ وڏين هيوي مشينن ٺاهڻ جو هڪ وڏو ڪارخانو قائم ڪيو ويو. مشهور تاريخي ”شاهراهه ريشم“ کي ٻيهر کولڻ جو معاهدو ٿيو. جون 1968ع ۾ چين جي تعاون سان هٿيارن ٺاهڻ جو ڪارخانو قائم ڪيو ويو. چين سان دوستيءَ تي پاڪستان کي فخر رهيو آهي ۽ اها دوستي شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي جي ڪوششن سان قائم ٿي ۽ اڄ بہ قائم آهي. چين هن وقت بہ واپاري توڙي دفاعي سامان جي مد ۾ پاڪستان جي مدد ڪندو رهي ٿو. [[فائل:Huseyn Shaheed Suhrawardy and Zhou Enlai signing the Treaty of Friendship Between China and Pakistan in Beijing.jpg|200px|thumb|پاڪستاني وزيراعظم حسين شھيد سھروردي چيني وزيراعظم چو اين لائي سان گڏ پاڪ چين دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪرڻ وقت. چين جو سڀ کان وڏو سفارتخانو پاڪستان ۾ آھي.<ref>{{cite web |url=http://asiancorrespondent.com/130710/china-unveils-pakistan-embassy-its-largest-in-the-world/ |title=China opens 'largest' embassy in Pakistan, strengthens South Asia presence |work=asiancorrespondent.com}}</ref>]] === پاڪ روس تعلقات === 1948ع ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ سفارتي تعلقات قائم ٿيا. شروع ۾ پاڪستان پوري طرح يورپي بلاڪ ۾ شامل هو، تنهنڪري سياسي تعلقات ۾ ڪو واڌارو نه آيو. روس ”سينٽو“ ۽ ”سيٽو“ ۾ پاڪستان جي شموليت تي ناراض هو ۽ پاڪستان کي شڪايت هئي تہ روس پختونستان جي مسئلي ۽ ڪشمير جي مسئلي ۾ اجائي مداخلت پئي ڪئي. بهرحال ٻنهي ملڪن وچ ۾ اقتصادي ۽ واپاري ناتا قائم رهيا آهن. مارچ 1961ع ۾ روس پاڪستان کي تيل جي ڳولا ۾ فني امداد کان سواءِ 3 ڪروڙ ڊالر قرض ڏنو. ان کان سواءِ اسٽيل مل لڳائڻ لاءِ پاڪستان کي مالي ۽ فني امداد ڏني، هن وقت اها اسٽيل مل ايشيا جي وڏي فولادِي مِل آهي. ان کان سواءِ روس ۽ پاڪستان کي ڪيترين ئي رٿائن ۾ مالي ۽ فني مدد ڏيندو رهيو آهي. === پاڪ افغان تعلقات === افغانستان، جيڪو ڪيتري عرصي کان غير مستحڪم ۽ طالبانن جي ڪري تڪراري ملڪ رهيو آهي. هي واحد ملڪ هو، جنهن پاڪستان جي اقوام متحده ۾ ميمبرشپ جي مخالفت ڪئي هئي، پر پاڪستان، افغانستان ڏانهن دوستاڻو رويو جاري رکيو. 1963ع ۾ شهنشاهه ايران جي ڪوششن سان لاڳاپا بهتر ٿيا. اتي هلندڙ تشدد جي طالبانن جي ڪاررواين جي پر تشدد واقعن تي پاڪستان کي بہ ڳڻتي رهي آهي، ڇاڪاڻ تہ طالبانن جا ڪجهه گروپ پاڪستان ۾ بہ ڪارروايون ڪندا رهيا آهن، پر جنرل پرويز مشرف، آمريڪا جي حمايت سان افغانستان ۾ پر تشدد ڪاررواين جي مخالفت ڪئي. ان سميت تازو چونڊيل صدر آصف علي زرداري پڻ افغانستان جو دورو ڪري، ڪرزئي حڪومت سان لاڳاپا بهتر بنائڻ لاءِ ڪوشش ڪئي آهي. === پاڪ عرب تعلقات === پاڪستان جا عرب ملڪن سان ڏاڍا پراڻا ۽ گھرا تعلق رھيا آھن. پاڪستان نه رڳو اسرائيل جي سخت مخالفت ڪئي، پر اڄ ڏينهن تائين ان کي تسليم بہ نه ڪيو آهي. 2 مئي 1949ع ۾ پاڪستان گڏيل قومن م اسرائيل جي رڪنيت جي سختي سان مخالفت ڪئي هئي<ref name = " پاڪستان "/>. هن وقت شام، يمن، اردن، ڪويت، سوڊان، لبيا، تيونس، مراڪش ۽ الجزائر سان پاڪستان جا انتهائي خوشگوار لاڳاپا آهن. === يونائيٽيڊ اسٽيٽس سان تعلقات === 19 مئي 1954ع تي پاڪستان ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ميوچوئل ڊفينس اسسٽنس ايگريمينٽ تي صحيحون ڪيون جنھن تحت يونائيٽيڊ اسٽيٽس پاڪستان کي ٽيڪنيڪل فوجي مدد ۽ سامان ڏيڻو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. آمريڪا پاڪستان ۾ جمهوري حڪومتن جي حمايت ڪندو رهيو آهي، پر فوجي حڪمرانن کي بہ مختلف وقتن تي آمريڪا جي حمايت حاصل رهي آهي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري واقعن (2001ع) کان پوءِ جڏهن آمريڪا طالبانن ۽ القائده خلاف سخت ڪارروائي جو فيصلو ڪيو، تہ کيس پاڪستان جي مدد جي ضرورت پيش آئي ۽ تڏهوڪي آرمي چيف ۽ پاڪستان جي اڳوڻي صدر جنرل (ر) پرويز مشرف، سندس ها ۾ ها ملائي، سندس ڀرپور حمايت جو اعلان ڪيو. ان کان سواءِ جڏهن انتهاپسندن جون ڪارروايون پاڪستان جي اترين علائقن سميت وڏن شهرن: پشاور، اسلام آباد، لاهور، ڪراچي وغيره ۾ وڌي ويون، تہ دهشتگردن خلاف آپريشن ۾ آمريڪا، پاڪستان جي ڀرپور مدد ڪئي ۽ اهو تعاون اڄ تائين جاري آهي.ان کان سواءِ پاڪستان جي اترين علائقن ۾ 2005ع ۾ آيل زلزلي توڙي 2010ع واري وڏيءَ ٻوڏ سبب ٿيل تباهڪارين واري آزمائشي صورتحال ۾ ٻين ملڪن سان گڏ آمريڪا پڻ مالي مدد ڪئي. === گڏيل قومن ۾ ڪردار === پاڪستان 1947ع کان وٺي [[اقوام متحده|گڏيل قومن]] ۽ ’ڪامن ويلٿ گيمز فيڊريشن‘ جو ميمبر آهي. ان کان سوآءِ ڏکڻ ايشيائي ملڪن جي سهڪاري تنظيم ’سارڪ‘ (SAARC) جي باني ميمبرن مان هڪ آهي. سارڪ جا اجلاس ڊسمبر 1988ع ۽ جنوري 2004ع ۾ اسلام آباد (پاڪستان) ۾ ٿيا. پاڪستان طرفان محمد نعيم الحسن، جنوري 1996ع کان ڊسمبر 1998ع تائين، سارڪ جو جنرل سيڪريٽري بہ رهي چڪو آهي. === پاڪ انڊونيشيا تعلقات === انڊونيشيا جو صدر عبدالرحيم سوئيڪارنو پھريون رياستي سربراھ آھي جيڪو پھريون دفعو 30 جنوري 1950ع تي پاڪستان جي ٻن ڏينھن جي سرڪاري دوري تي آيو<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ سعودي عرب تعلقات === 14 اپريل 1954ع تي سعودي عرب جو بادشاھ سعود ابن عبدالعزيز پاڪستان جي ڏھ ڏينهن جي دوري تي ڪراچي پھتو ۽ ساڳي ڏينھن درگاھي ھائڊل ورڪس جو افتتاح ڪيو <ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ ايران تعلقات === 19 فيبروري 1950ع تي پاڪستان ۽ ايران تھران ۾ دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ ترڪي تعلقات === 2 اپريل 1954ع تي پاڪستان ترڪي وچ ۾ پنجن سالن جو گڏيل دفاع وارو معاھدو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ عراق تعلقات === 26 فيبروري 1950ع تي بغداد ۾ عراق ۽ پاڪستان دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪيون ===ڪشمير وارو تڪرار=== 1947ع کان وٺي، اولھين هماليه جبلن سان لاڳاپيل ڪشمير جو علائقو تڪراري رهيو آهي، جتي پاڪستان، هندستان ۽ چين هر هڪ پنهنجي پنهنجي ڪنٽرول هيٺ علائقا سنڀالي ٿو. پاڪستان جي انتظام هيٺ ايندڙ علائقي جو هڪ حصو “آزاد ڪشمير” تي مشتمل آهي، جنهن کي پاڪستان نظرياتي طور هڪ خودمختيار رياست سمجهي ٿو، جنهن جو گاديءَ جو هنڌ مظفرآباد آهي. پاڪستان جي انتظام هيٺ ڪشمير جو ٻيو حصو گلگت ۽ بلتستان تي مشتمل آهي، جنهن کي 2009ع کان گڏيل طور “گلگت-بلتستان” سڏيو وڃي ٿو<ref name=" برٽانيڪا"/>. == انتظامي ورهاست == {| [[پاڪستان جا صوبا ۽ انتظامي]] |- !style="width:200px;"| انتظامي علائقو ! style="width:100px;"|گادي ! style="width:100px; text-align: center;"|آبادي |- || [[بلوچستان]] || [[ڪوئيٽا|ڪوئٽہ]] || 12,344,408 |- || [[پنجاب]] || [[لاھور]] || 11،00،12،442 |- || [[سنڌ]] || [[ڪراچي]] || 4,78,86,051 |- || [[خيبرپختونخواه]] || [[پشاور]] || 3،05،23،371 |- || [[گلگت بلتستان]] || [[گلگت]] || 18،00،000 |- || [[فاٽا]] || -- || 50,01,676 |- || [[آزاد ڪشمير]] || [[مظفرآباد]] || 45,67,982 |- ||[[اسلام آباد وفاقي گاديءَ وارو علائقو]] ||[[اسلام آباد]] ||28,51,868 |- |} پاڪستان ۾ چار صوبن: [[سنڌ]]، پنجاب، بلوچستان ۽ خيبر پختونخواه (اڳوڻي سرحد) ۽ ٽي انتظامي خطا: آزاد ڪشمير، گلگت بلتستان ۽ فيڊرل ڪيپيٽل ٽيريٽري آھن. == عدالت == پاڪستان جو عدالتي نظام ڪامن لا سسٽم وارو آھي جيڪو انگريزي قانون جي بنياد تي جڙيل آھي. پاڪستان جي سڀ کان وڏي عدالت سپريم ڪورٽ آھي جنھن جي مکيه سيٽ اسلام آباد م آھي ۽ ان جون ٻيون سيٽون لاھور، ڪراچي ، پشاور ۽ ڪوئٽه م آھن. اھا آئين تحت قائم ٿيل عدالت اھي جنھن م 17 جج ھوندا آھن جن م سڀ کان سينيئر چيف جسٽس آف پاڪستان ھوندو آھي . ٻيون آئيني عدالتون صوبائي ھونديون آھن جن کي ھاء ڪورٽ چوندا آهن. [[فائل:Supreme Court of Pakistan, Islamabad by Usman Ghani.jpg|thumb|200px|کاٻو|پاڪستان جي وڏي۾وڏي عدالت [[سپريم ڪورٽ]]]] پاڪستان م پنج ھاء ڪورٽون آھن جن م سنڌ ھاء ڪورٽ، لاھور ھاء ڪورٽ، پشاور ھاء ڪورٽ ، بلوچستان ھاء ڪورٽ ۽ اسلام آباد ھاء ڪورٽ شامل آھن. ملڪ جي آئيني عدالتن م ھڪ وفاقي شريعت ڪورٽ آھي جيڪا شرعي معاملن تي فيصلا ڏيندي آهي. ملڪ جون باقي عدالتون آئيني نہ پر قانوني آھن جيڪي پارليامينٽ م پاس ٿيندڙ قانونن جي بنياد تي جوڙيون ويون آهن. انھن م مقرر جج سرڪاري ملازم ھوندا آھن جن تي نوڪرين جا قانون ء قائده لاڳو ٿيندا آھن. انھن عدالتن م ضلعي عدالتون، بينڪنگ ڪورٽون، دھشتگردي روڪڻ واريون ڪورٽون، منشيات روڪڻ واريون ڪورٽون، ليبر ڪورٽون، فيملي ڪورٽون، ڪنزيومر ڪورٽون، ڪسٽم ڪورٽون، ۽ کوڙ صوبائي ء وفاقي ٽربيونل ۽ ڪورٽون شامل آهن. == جاندار == پاڪستان ۾ قسمين قسمين [[جانور]]/ جاندار ملن ٿا، جن ۾ [[شينهن]]، [[برفاني چيتا]] (هماليه ۽ چترال ۾)، [[جھنگراڙ ٻلو|جهنگراڙ ٻلا]] (ريگستاني علائقن ۾)، مُشڪ ٻليون، [[نوريئڙو|نوريئڙا]]، [[چراخ]]، [[ڳورپٽ]]، [[بگهڙ]]، [[لومڙ]]، [[گدڙ]]، [[ڪتو|ڪتا]]، [[رڇ]]، [[ڀولو|ڀولڙا]]، [[لڌڙو|لڌڙا]]، [[گڏهه|گڏھ]]، [[ٻڪري|ٻڪريون]]، [[رڍ|رڍون]]، [[مارخور]] (بلوچستان، چترال ۽ سوات ۾)، [[سرھ]] ۽ گڍ(سنڌ جي جابلو علائقي ۾)، [[هرڻ]]([[ڪارو هرڻ]] سنڌ جي ريگستاني علائقي ۾)،[[روجھ]](نيل گانءِ)، [[ڦاڙھو|ڦاڙها]]، [[مشڪ هرڻ]]، [[سانڀر]]، [[سُوئر]]، [[ڍڳو|ڍڳيون]]/ گانيون، [[مينھن|مينهون]]، [[گھوڙو|گهوڙا]]، [[اُٺ]] ۽[[ٻُلهڻ]] (سنڌو درياهه ۾) شامل آهي [[فائل:Medvěd plavý (Ursus arctos isabellinus).jpg|150px|thumb|رڇ]] [[فائل:Tibetan Wolf.JPG|150px|thumb|تبتي بگھڙ]] [[فائل:Lightmatter snowleopard.jpg|150px|thumb|برفاني چيتو]] === پکي === پاڪستان جي مختلف علائقن ۾ ڪيترن قسمن جا پکي عام جام ٿين ٿا، جن ۾:[[تتر]]، [[تلور]]، [[ٻٽير]]، [[چڪور]]، [[ٻگھ|ٻَگھ]]، [[بدڪ]]، مرغابيون، مينا، [[مور|مَور]]، [[ڪوئل]]، هُدهُد ([[ڪاٺ ڪٺو|ڪاٺ ڪُٽو]])، [[طوطو|طوطا]]، [[ڪبوتر]]، [[ڳيرو|ڳيرا]]، [[ڪانء|ڪانوَ]]، [[جھرڪي|جهرڪيون]]، [[ڪڪڙ]]، [[ڊيل|ڊيلون]]، [[نيرڳ|نيرڳيون]]، [[آڙي|آڙيون]]، [[ابابيل]]، [[سرڻ|سرڻيون]]، [[ڳجھ|ڳجهون]]، [[باز]]، [[عقاب]] ۽ [[شڪرو|شڪرا]] وغيره اچي وڃن ٿا. === ريڙهيون پائيندڙ جانور مڇيون === پاڪستان ۾ ريڙهيون پائيندڙ جانورن ۾[[واڳون]]، [[مانگر مڇ]]، [[ڪڇون]]، [[ڪرڙي|ڪرڙيون]]، سانڊا، گِلوئيون، [[مڇي|مڇيون]] ([[ڪرڙو|ڪُرڙا]]، [[پلو|پلا]]، موراکيون۽ [[پاپليٽ]]وغيره اچي وڃن ٿا)، سامونڊي پيداوار ۾ مرجان ۽ جهينگا قابل ذڪر آهن. ان کان سواءِ ٻيا بہ هزارين [[جيت]] ۽سُرڻا هن سرزمين جي پيداوار آهن. == وڻ ٽڻ ٻوٽا == پاڪستان ۾ ٻيلن جي ايراضي هڪ [[ڪروڙ]]ايڪڙن کان بہ گهٽ آهي. اهو اندازو مجموعي ايراضيءَ جو ساڍا چار سيڪڙو آهي، ان مان اڌ وڻن جو ڪاٺ اڏاوتن ۽ [[ٻارڻ]] جي ڪم اچي ٿو، باقي حصو بيڪار ٻوٽن ۽ [[ول|ولين]] تي مشتمل آهي. اهوئي سبب آهي، جو ٻيلن جي پيداوار اڻ پوري آهي، انهيءَ ڪري ملڪ لاءِ [[عمارتي ڪاٺ]] ٻين ملڪن مان گهرائڻو پوندو آهي. حڪومت جي اها ئي ڪوشش آهي تہ جديد طريقن سان موجوده ٻيلن کي ترقي ڏني وڃي. پاڪستان ۾ وڻڪار جي ايراضي هڪ [[ڪروڙ]] ايڪڙن کان وڌيڪ آهي، جيڪو ملڪ جي جملي ايراضيءَ جو ساڍا 4 سيڪڙو آهي. پاڪستان جو گهڻو علائقو ويران ۽ خشڪ آهي. هتي فقط 2 سيڪڙو ٻيلا ۽ جهنگ آهن. گهڻي وڻڪار اترئين ۽ اولاهين پهاڙي علائقي ۾ آهي. اڪثر درياهي ڪنارن تي ٻيلا آهن. ميداني علائقن ۾ [[ٽالهي]]، [[توت]]، [[ٻٻر]] ۽ لئيءَ جا وڻ ٿيندا آهن. سنڌ ۽ پنجاب ۾ [[انب]]، [[ڪيلو|ڪيلا]]، [[زيتون]]، سنگتڙا ۽ مالٽا وغيره ٿيندا آهن. بلوچستان ۽ صوبي [[خيبر پختونخوا|خيبرپختونخواهه]] ۾ [[بادام]]، [[صوف|صوفن]]، [[زردالو|زردالن]] ۽ [[انگور|انگورن]] وغيره جا باغ گهڻا آهن. جابلو ايراضيءَ ۾ جدا جدا اوچائيءَ تي ڪيترن ئي قسمن جا وڻ ٿيندا آهن. مثال طور: ٽن هزارن فوٽن جي اندر چِنار وغيره جا وڻ ٿيندا آهن. ٽن هزارن فوٽن کان مٿي [[چيل]] ۽ [[ديال]] جا وڻ آهن. ستن هزارن فوٽن تي صنوبر جا وڻ ۽ ڏهن هزارن فوٽن تي فقط ”[[برج]]“ جا وڻ ٿيندا آهن. انهن جهنگن ۾ بي انداز ٻوٽيون ۽ گل ٿيندا آهن. انهيءَ سلسلي ۾ ’[[سوات ضلعو|سوات]]‘ جا پهاڙ قابل ذڪر آهن. == آبادي == پاڪستان جي پھرين آدمشماري جي شروعات 9 فيبروري 1951ع ۾ ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان ھڪ گھڻ قومي، گھڻ نسلي ۽ طرحين طرحين جون ٻوليون ڳالھائيندڙ ماڻھن جي سرزمين آھي. ھتي جون ثقافتون پڻ ھڪ حصي کان ٻئي حصي تائين مختلف آھن. ملڪ جي آبادي جولاء 2017 جي تخميني مطابق جولاءِ 2020 م پاڪستان جو آباديءَ جو تخمينو 233,500,636 ڪروڙ ھيو. جولاءِ 2017 ۾ ملڪ جي ڪٿيل آبادي جو تخمينو 207774000 ھيو<ref name="سي آء اي"/>. چين، انڊيا، آمريڪا ۽ انڊونيشيا کان پوء ھي ملڪ دنيا جو آبادي م پنجون نمبر وڏو ملڪ آهي. پاڪستان جي ماڻھن کي پاڪستاني سڏيو ويندو آهي<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي آبادي م 44.7 سيڪڙو پنجابي، 15.4 سيڪڙو پختون يا پٺاڻ، 14.1 سيڪڙو سنڌي، 8.4 سيڪڙو سرائيڪي، 7.6 سيڪڙو اردو ڳالهائيندڙ، 3.6 سيڪڙو بلوچ ۽ 6.3 سيڪڙو باقي ٻين نسلي گروهن سان تعلق رکندڙ آھن<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي ڳتيل آبادي وارو علائقو پنجاب جو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق پاڪستان جي آبادي جي واڌ جي شرح 2.07 سيڪڙو آهي ۽ واڌ جي ان شرح ج ۾ دنيا جي ملڪن سان ڀيٽ ۾ 45 نمبر تي آهي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق پاڪستان ۾ في ھزار ماڻھن م ڄم جي شرح 27.4 آھي ۽ في ھزار ماڻھن م موت جي شرح 6.2 آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق ملڪ جي 37.2 سيڪڙو آبادي شھرن ۾ رھي ٿي ۽ ان شھري آبادي ۾ سالياني واڌ جي 2.53 سيڪڙو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تخميني مطابق ٻار ڄڻڻ وقت ملڪ جي آبادي جي ھر ھڪ لک ٻار ڄڻيندڙ عورتن مان 140 فوت ٿي وڃن ٿيون<ref name="سي آء اي"/>. 2016 جي تخميني مطابق ملڪ جي بجيٽ جو 2.8 سيڪڙو خرچ صحت تي ٿئي ٿو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان ۾ 15سال ۽ ان کان مٿي عمر وارن جي آبادي جو خواندگي تناسب 2015 ۾ 59.1 سيڪڙو ھيو<ref name="سي آء اي"/>. === مذھب === پاڪستان اسلامي ريپبلڪ آھي ۽ ملڪ جو سرڪاري مذھب اسلام آھي. اھو مسلم اڪثريت وارو ملڪ آهي. ملڪ جي مسلمانن جي فقه جي لاءِ قانون جو مفروضو آھي تہ ملڪ جو ھر مسلمان حنفي فقه سان تعلق رکندڙ آهي جيڪڏهن ڪو ان فقه سان تعلق نہ ٿو رکي تہ ان کي ثبوت طور قسمنامو ڏيڻو پوندو آهي. ملڪ ۾ مذھبي اقليتن ۾ ھندو، عيسائي، سک ۽ پارسي شامل آهن جن کي آئين ۾ مڪمل تحفظ ڏنل آھي. 2010 جي تخميني مطابق پاڪستان جي آبادي جو 96.4 سيڪڙو مسلمان ۽ 3.6 سيڪڙو ھندو، عيسائي، سک ۽ ٻين مذھبن سان تعلق رکندڙ آھن<ref name="سي آء اي"/>. ملڪ جي 97 سيڪڙو آبادي مسلمان آهي جنھن جو 75 سيڪڙو سني ۽ 25 سيڪڙو [[اثنه اشعري]] (شيعه) ڪجهه اسماعيلي شامل آهن<ref name=" جاگرافي "> [Encyclopedia of WORLD GEOGRAPHY، R.W. MCCOLL, PH.D. GENERAL EDITOR، Facts On File, Inc. 132 West 31st Street New York NY 1001، pages 699,700 ] </ref> {{bar box |float = right |title =2010 ۾ پاڪستان ۾ مذھبن جي شرح |bars = {{bar percent|[[سني مسلمان]]|DarkSlateGray|85}} {{bar percent|[[شيعه مسلمان]]|DarkSlateGray| 11.4}} {{bar percent|[[ھندو ۽ٻيا]]|DarkSlateGray|3.6}} }} == ٻوليون == 52 فيبروري 1948ع تي اردو کي پاڪستان جي قومي ٻولي جو درجو ڏنو ويو جنھن جي منظوري آئين ساز اسيمبلي ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالهائيون وڃن ٿيون.جن ۾ اھم [[سنڌي]]، [[پنجابي]]، [[سرائڪي]]، (ڌني، شاهه پوري، پوٽوهاري، هندڪو)، [[پشتو]]، [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[براھوي ٻولي|براهوي]] ،[[اردو]]،[[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي لهجو|ڪڇي]]، ميواتي، [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، رانگڙي، ميمڻي ٻوليون بہ هتي ڳالهايون وڃن ٿيون. اردو ھن ملڪ ۾ رابطي جي زبان ۽ قومي ۽ دفتري ٻولي آهي. [[انگريزي]] پڻ پاڪستان جي دفتري ٻولي آهي. 2017 جي تخميني مطابق پاڪستان م مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻھن جي شرح ھيٺين طرح آھي<ref name="سي آء اي"/>. {{bar box |float = left |title =پاڪستان م مادري زبانون <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-34215293|title=Uncommon tongue: Pakistan's confusing move to Urdu|work=BBC News|accessdate=7 February 2016}}</ref> |bars = {{bar percent|[[پنجابي ٻولي|پنجابي]]|DarkSlateGray|48}} {{bar percent|[[سنڌي ٻولي|سنڌي]]|DarkSlateGray|12}} {{bar percent|[[سرائيڪي ٻولي|سرائيڪي]]|DarkSlateGray|10}} {{bar percent|[[پشتو ٻولي|پشتو]]|DarkSlateGray|8}} {{bar percent|[[اردو]]|DarkSlateGray|8}} {{bar percent|[[بلوچي ٻولي|بلوچي]]|DarkSlateGray|3}} {{bar percent|[[ھندڪو ٻولي|ھندڪو]] |DarkSlateGray |2}} {{bar percent|[[بروھي ٻولي|بروھي]]|DarkSlateGray|1}} {{bar percent|بروشسڪي ۽ ٻيون ٻوليون |DarkSlateGray|8}} }} === پاڪستاني ٻولين جو تعارف === #پنجابي: هيءَ پنجاب صوبي جي ٻولي آهي. پنجابي ٻوليءَ جا مختلف لهجا [[لاهور]]، [[سيالڪوٽ]]، [[گجرانوالا]] ۽ [[شيخوپوره|شيخو پوره]] ضلعن ۾ ڳالهايا وڃن ٿا. [[وارث شاھ]]، [[بلهي شاھ]] ۽ [[سلطان باھو|سلطان باهُو]]، پنجابي زبان جا وڏا شاعر آهن. #پشتو: هيءَ خيبر پختونخوا صوبي جي ٻولي آهي، جيڪا هن صوبي سان گڏ بلوچستان ۾ بہ وڏي تعداد ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. پشتو جا بہ ڪيترائي لهجا آهن (ڏسو: [[پشتو زبان]]). [[رحمان بابا]] ۽ [[خوشحال خان خٽڪ]]، پشتوءَ جا وڏا شاعر آهن. #[[سنڌي]]: سنڌي، [[سنڌ]] جي قومي ٻولي آهي، جيڪا [[سنڌ]] ۾ تعليمي ۽ دفتري زبان بہ آهي. [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[سنڌ]] کان سواءِ [[بلوچستان]] جي وڏي حصي، پنجاب جي سرائيڪي پَٽي، هندستان جي [[راجسٿان]]، [[ڪڇ]] ۽ [[گجرات]] کان سواءِ ٻين ڪيترن حصن ۾ بہ ڳالهائي وڃي ٿي.سنڌي ٻوليءَ جو قومي شاعر [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] رح نه رڳو [[سنڌ]]، پر دنيا جي شاعرن ۾ مٿانهين حيثيت رکي ٿو. ان کان سواءِ [[سچل سرمست]]، سامي، روحل، بيدل ۽ ٻين ڪلاسيڪي شاعرن کان سواءِ جديد شاعرن ۾ [[شيخ اياز]]، [[نارائڻ شيام]]، [[طالب الموليٰ]]، [[نياز همايوني]]، [[تنوير عباسي]]، [[استاد بخاري]]، [[امداد حسيني]] ۽ ٻيا شمار ٿين ٿا. [[سنڌي ٻولي]]ءَ ۾ ڪيتريون ئي اخبارون، رسالا ۽ ڪتاب پڻ ڇپجي رهيا آهن. #سرائيڪي: پاڪستان جي آباديءَ جو 10.42 سيڪڙو سرائيڪي ڳالهائيندڙ آهن، هيءَ ٻولي پنجاب جي [[ملتان]]، [[ساهيوال]]، [[اوڪاڙا]]، [[خانيوال]]، [[جهنگ ضلعو|جهنگ]]، [[گجرانوالا]]، [[فيصل آباد]]، [[چنيوٽ]] ۽ ٻين شهرن کان سواءِ سنڌ ۾ بہ وڏي پئماني تي ڳالهائي وڃي ٿي. [[خواجا غلام فريد]] سرائيڪيءَ جو اهم وڏو شاعر ٿي گذريو آهي. #بلوچي: بلوچي اڪثريت سان بلوچستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. بلوچيءَ جي اهم لهجن ۾ [[سرحدي رڪشاڻي]]، [[قلاتي]]، [[کاراني]]، [[مڪراني]]، [[جدگالي]] وغيره لهجا آهن. [[مست توڪلي]] ۽ [[بالاچ]]، بلوچيءَ جا اهم شاعر ٿي گذريا آهن. #براهوي (Brahvi): انگريز لسانيات جي ماهرن براهوي ٻوليءَ کي دراوڙي ٻوليءَ جي شاخ ڪوٺيو آهي، پر جديد تحقيق ان ڳالهه کي رد ڪندي اهو خيال ڏيکاريو آهي تہ شايد هن ٻوليءَ جو تعلق [[مهرڳڙھ]] ۾ رهندڙ سنڌو ماٿريءَ جي ماڻهن جي ڪنهن ٻوليءَ سان هجي. [[مينگل]] مشهور براهوي قبيلو آهن. سنڌي ٻولي جي ليکڪ ۽ ڪالم نگار [[حليم بروهي]] جي خيال ۾ اصلوڪي سنڌي ٻولي اصل بروهي ئي آهي. #[[هندڪو]] (Hindko): هندڪو، قديم انڊو-آرين ٻوليءَ مان نڪتل هڪ شاخ آهي، جيڪا خيبر پختونخوا، [[پشـاور]]، [[پنجاب]]، [[مانسهره]]، [[آزاد ڪشمير]]، [[ايبٽ آباد]] ۽[[هزاره]] جا اٽڪل 40 لک (4 ملين) ماڻهو ڳالهائين ٿا. هيءَ ٻولي [[سنڌي]] ۽ سرائيڪيءَ سان ويجهو لاڳاپو رکي ٿي. == توانائي == پاڪستان م 2017 جي ڪاٿي مطابق 52200000 ماڻھو بجلي جي سھولت کان محروم آھن ۽ ڪل آبادي جو 74 سيڪڙو تائين بجلي جي سھولت آھي. ان سھولت جو تناسب ۾ شھري علائقن جو 90 سيڪڙو ۽ ٻھراڙيءَ جي علائقن جو 64 سيڪڙو اچي وڃي ٿو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان بجلي، گئس ۽ تيل درآمد ڪندڙ ملڪن م شامل آهي<ref name="سي آء اي"/>. === ائٽمي توانائي === ”[[پاڪستان انرجي ڪائونسل]]“ جو قيام پُر امن استعمال جي مقصد سان ٿيو ۽ قيام جي ٻئي سال ان جو نالو بدلائي ”[[ائٽامڪ انرجي ڪميشن]]“ رکيو ويو. هيءُ ادارو ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پهريون تحقيقاتي ۽ ترقياتي مرڪز، ۽ ٻيون جوهري توانائي حاصل ڪرڻ جو عملي مرڪز. پهرئين مرڪز جو ذيلي ادارو آهي ”جوهري سائنس ۽ ٽيڪنالاجي“ اسلام آباد. هتي ڊسمبر 1965ع ۾ پنج ميگاواٽ جو هڪ [[جوهري ري ائڪٽر]] لڳايو ويو ۽ ان ۾ جوهري طبعيات، جوهري ڳاڻيٽي، جوهري ڪيميا، طبي طبعيات ۽ برقيات تي ڪم ٿي رهيو آهي. ٻيو جوهري توانائيءَ جو مرڪز لاهور ۾ آهي، جيڪو 1961ع ۾ قائم ٿيو. ٽيون جوهري توانائيءَ جو زرعي تحقيقاتي مرڪز [[ٽنڊو ڄام|ٽنڊي ڄام]] ۾ 1965ع ۾ قائم ٿيو، چوٿون مرڪز ميڊيڪل ريڊيو آئسوٽوپ ٽنڊوڄام آهي. پاڪستاني سائنسدانن جي ڪامياب تجربن جي بدولت، پاڪستان هن وقت دنيا جي ائٽمي طاقت رکندڙ ملڪن ۾ شمار ٿئي ٿو. ان ڏس ۾ شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي پنهنجي حڪومت ۾ سائنسدانن جي همٿ افزائي ڪئي ۽ ملڪ کي ائٽمي طاقت بڻائڻ جو خواب نيٺ تڪميل تي پهتو. ويجهي ماضيءَ ۾ مئي 1998ع ڌاري پهريون ائٽمي تجربو ڪيو ويو. ان کانسواءِ ٻيا ننڍا ننڍا تحقيقي مرڪز ڪراچيءَ، ڄامشوري، ملتان، لاهور ۽ پشاور ۾ کوليا ويا آهن. جوهري توانائيءَ سان بجلي پيدا ڪرڻ جو مرڪز ڪراچيءَ ۾ قائم ڪيو ويو آهي، جيڪو 137 ميگاواٽ بجلي پيدا ڪندو آهي. پاڪستان ۾ ائٽم کي ٽوڙڻ جو پهريون تجربو [[نيلور]] واري هنڌ 1965ع ۾ ڪيو ويو. انرجي ڪميشن، اعليٰ توانائيءَ جا طبعياتي مسئلن تي بہ تحقيق ۾ مصروف آهي. اهو ڪم بين الاقوامي معيار جو آهي. انهيءَ سلسلي ۾ [[ڊاڪٽر عبدالسلام]] (تڏهوڪي مشير سائنسي امور) ۽ [[ڊاڪٽر. آءِ. ايڇ عثماني]] (صدر ائٽامڪ انرجي ڪميشن) سرگرم رهيا. جوهري توانائيءَ لاءِ ڳري پاڻيءَ جي ضرورت ٿيندي آهي. قدرتي گئس مان مصنوعي ڀاڻ تيار ڪرڻ لاءِ ڪارخانن مان تيار ٿيل پاڻي حاصل ڪرڻ جو ڪم ورتو ويو آهي. ائٽمي توانائيءَ جي باري ۾ پاڪستان، روس سان ”پاڻي“ وٺڻ جو معاهدو ڪيو آهي. بجليءَ جي پيداوار کي مناسب ۽ صحيح طريقي سان پهچائڻ لاءِ اُتر ۽ ڏکڻ جي حصن ۾ ورهايو ويو آهي. اترئين حصي ۾ پنجاب، صوبو سرحد ۽ [[بهاولپور]] شامل آهن. انهن سڀني کي هڪڙي ”گرڊ“ (Grid) ۾ ملايو ويو، جنهن ۾ [[وارسڪ]]، [[مالاڪنڊ]]، [[درگئي]]، [[ڪرم ڳڙهي]]، [[رسول]]، [[شادي وال]]، [[چيچوڪي مليان]]، [[گجرانوالا]] ۽ رينالاجو [[هائيڊل بجلي گهر]]، لائلپور، ساهيوال ۽ ملتان جا [[اسٽيم بجلي گهر]] ۽ لائلپور جو [[ڊيزل بجلي گهر]]، ڏاکڻي اترين سنڌ، ڪوئيٽا ۽ قلات جي علائقن تي مشتمل آهي. پاڪستان جا اهم بجلي گهر هيٺيان آهن: #[[ملتان بجلي گهر]] #[[موبائل گئس ٽربائن، شاهدره لاهور،]] #[[ڪوئيٽا ٿرمل پاور اسٽيشن]] #[[ڄامشورو ٿرمل پاور اسٽيشن]] #[[سکر ٿرمل پاور پراجيڪٽ]] #[[لائلپور اسٽيم پاور اسٽيشن]] #[[گجرانوالا هائيڊل اسٽيشن]] #[[شادي وال هائيڊل اسٽيشن]] #[[چيچوڪي مليان هائيڊل اسٽيشن]] #[[وارسڪ پاور اسٽيشن]] #[[ڄامشورو بجلي گهر]] #[[لاکڙا پاور هائوس]] #[[ڪوٽ ادو بجلي گھر]] #حب ۽ ٻيا ڪيترائي پاور هائوس ڪم ڪري رهيا آهن. == سياحت == پاڪستان جي سرزمين جو حسن ۽ هتي جي رهواسين جو اخلاق سڄيءَ دنيا جي سياحن لاءِ ڪشش جو باعث آهي. تنهنڪري هتي سياحت لاءِ ايندڙ ٻاهرين ملڪن جي ماڻهن جو تعداد ڏينهون ڏينهن وڌندڙ آهي. 1965ع ۾ سياحت کاتي، سياحن کي سهوليتون ڏيڻ لاءِ رٿا تيار ڪئي هئي، جنهن ۾ هيٺيون ننڍيون رٿائون عمل ۾ آنديون ويون: * ملڪ جي جدا جدا حصن، جهڙوڪ گلگت، هزارا، چترال، ڪالام ۽ ناران ۾ ريسٽ هائوسن جي تعمير ۽ آمد ورفت جون سهوليتون مهيا ڪرڻ. * ڪوهه پيمائي، برف ۾ رانديون، مڇيءَ جو شڪار، وغيره. * سياحت کي ترقي ڏيڻ لاءِ ملڪ جي وڏن شهرن ۾ معلومات جا سينٽر کوليا ويا آهن، وڏن شهرن جي هوائي اڏن تي اطلاعات کاتي پاران هوٽلون کوليون ويون آهن. ٻين ملڪن ۾ نمائش لاءِ سياحت کاتو، پاڪستان بابت رنگين فلمون بہ تيار ڪندو آهي. 1966ع کي ”سياحت جو سال“ ڪري ملهايو ويو هو. پاڪستان لوازان جي بين الاقوامي ميلي ۾ شرڪت ڪئي، جنهن ۾ پنج لک ماڻهن پاڪستاني اسٽال ڏٺو، ان کان سواءِ پراگ جي نمائش ۾ پاڪستان جا خوبصورت منظر ۽ وڏيون وڏيون تصويرون موڪليون ويون، جيڪي سياحن لاءِ پُرڪشش هيون. جنوري 1967ع ۾ ”نئچرل جاگرافڪ مخزن“ ۾، ”پاڪستان اسٽوري“ جي عنوان سان هڪ باتصوير طويل مقالو شايع ڪيو ۽ نئشنل جاگرفڪ سوسائٽيءَ، واشنگٽن ۾ پاڪستاني نوادارات تي هڪ نمائش جو انتظام ڪيو. ڊسمبر 1967ع ۾ جهنگلي جانورن جي تحفظ لاءِ عالمي تنظيم جي هڪ وفد پاڪستان جو دورو ڪيو ۽ هتي جي جهنگلي جانورن تي هڪ مختصر فلم تيار ڪئي. سياحت کاتي جي درخواست تي لاڙڪاڻي ايڪسپريس جو ’موهن جو دڙو ايڪسپريس‘ نالو رکيو ويو. پاڪستان جي سرزمين قسمين قسمين نظارن جو ڏيک ڏيندڙ آهي. هتي اوچا جبل بہ آهن، زرخيز ميدان بہ آهن، رڻ پٽ بہ آهن تہ گهاٽا ٻيلا بہ آهن. گهاٽي آباديءَ وارا شهر بہ آهن تہ آثار قديمه جا دڙا، ڀڙا، ڪوٽ ۽ قلعا بہ آهن. سياحت جي لحاظ کان هيٺ ڄاڻايل ==ماڳ ۽ مڪان== پاڪستان ۾ هي ذڪر جوڳا ماڳ ۽ مڪان آهن: [[ڪراچي]]، ڀنڀور، ٺٽو، مڪلي، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]، خيرپور، سکر، روهڙي، اروڙ، ڪوٽ ڏيجي، [[موهن جو دڙو]]، سيوهڻ، ڪوئيٽا، لاهور، راولپنڊي، اسلام آباد، هڙپا، ٽئڪسيلا، پشاور، مانسهره، بالاڪوٽ، شهباز ڳڙهي، مري، نٿيا گلي، ڪاغان وادي، سوات وادي، پشاور، گلگت ۽ هنزا ۽ ٻيا ڪيترائي ماڳ مڪان. [[سنڌ]] جي ثقافت کاتي بہ سياحت کي هٿي وٺرائڻ لاءِ تمام گهڻيون ڪوششون ڪيون آهن، ثقافت کاتي جي صوبائي وزير محترمه سسئي پليجو [[سنڌ]] ۾ موجود آرڪيالاجيڪل ماڳن کي وفاق کان سنڌ جي تحويل ۾ آڻارائي پنهنجي ذميوارين ۾ آندو آهي، ان کان سواءِ سنڌ حڪومت جي مدد سان گورک هِل تي تعميراتي ڪم ۽ رهائشي سهولتين جو ڪم بہ تيزيءَ سان هلندڙ آهي. == آمدرفت جا ذريعا == ملڪ ۾ آمدورفت جا 5 مکيه ذريعا آهن: ريلوي، هاءِ وي، موٽر وي، سمنڊ، درياهه ۽ هوائي رستا. '''ريلوي''': '''روڊ رستا''':مسافرن ۽ سامان، ٻنهي جي آمدورفت ۽ باربرداريءَ لاءِ ريلوي کان پوءِ وڏو ذريعو روڊ ۽ پڪا رستا آهن، جيڪي ريلوي کان وڌيڪ آرامده آهن. ڳوٺن کان مارڪيٽن تائين زرعي پيداوار، ڪارخانن تائين خام مال ۽ سڀني شهرن ۽ ڳوٺن تائين پهچڻ ۾ روڊ رستا ئي بهتر ذريعو آهن. هر پنج سالا رٿا ۾ گهڻو ڪري اوليت روڊن ۽ رستن کي ڏني پئي وئي. 1967ع جي آخر ۾ پاڪستان ۾ رستن جي ڊيگهه ٻه هزار ميل ٿي وئي. پاڪستان جي قديم ترين سڙڪ ”گرانڊ ٽرنڪ روڊ“ جي نالي سان مشهور آهي، جيڪا سورهين صدي عيسويءَ ۾ شيرشاهه سوريءَ ٺهرائي هئي. ورهاڱي وقت پاڪستان ۾ رستن جي ڪل ڊيگهه 13781 ميل هئي. انهن ۾ گهڻا رستا پنجاب ۽ سرحد صوبن ۾ هئا. 1949ع ۾ هڪڙو سينٽرل روڊ فنڊ قائم ڪيو ويو، جنهن جو 85 سيڪڙو پُلين جي تعمير ۽ 15 سيڪڙو تحقيقي ڪمن تي صرف ڪيو ويو، جن ۾ سپرهاءِ وي، نئشنل هاءِ وي ۽ موٽروي وغيره جا منصوبا شامل آهن. هن وقت ملڪ ۾ روڊن جو ڄار وڇائڻ جو سلسلو جاري آهي، ان ڏس ۾ نيشنل هاءِ وي اٿارٽي مصروف عمل آهي. '''بندرگاهه''':ملڪ جي ورهاڱي وقت پاڪستان جو اڪيلو بندر ڪراچي هو. ان جي لنگر گاهه ۽ ورڪشاپ وغيره لاءِ 2474 ايڪڙ زمين مختصر ڪئي وئي هئي. سڄي بندر جوانتظام ڪراچي پورٽ ٽرسٽ وٽ آهي. هڪ اعليٰ بندرگاهه ۾ جيڪي سهوليتون موجود هئڻ گهرجن، سي سڀ هتي موجود آهن. موجوده وقت ۾ پاڪستان جي سامونڊي ڪناري سان مڪاني طور مڇي مارڻ لاءِ ڪم ايندر مياڻيون ۽ ننڍڙا بندر بہ سڌاري وڌائي وڏن بندرگاهن ۾ تبديل ڪرڻ جي ڪوشش ٿي رهي آهي، تہ جيئن ڪراچي بندرگاهن تان جهازن جي آمدورفت تان بار گهٽجي. مثال طور گوادر، سون مياڻي، قاسم بندر ۽ ڪيٽي بندر وغيره.ھن وقت پاڪستان ۾ ٽي بندرگاھون آهن جن ۾ ڪراچي پورٽ، بن قاسم پورٽ ۽ گوادر پورٽ شامل آهن. '''ھوائي اڏا''': پاڪستان ۾ 110 ھوائي اڏا آهن جن مان 104 استعمال ۾ آھن. == نشريات == هن وقت پاڪستان ۾ 33 ريڊيو اسٽيشنون ۽ 29 ايف. ايم اسٽيشنون آهن، جيڪي: لاهور، پشاور، ڪراچي، راولپنڊي، اسلام آباد، ملتان، آزاد ڪشمير، خيرپور، حيدرآباد، ڪوئيٽا، لاڙڪاڻي، مٺي، نوابشاهه، خضدار، گلگت ۽ اسڪردو ۾ آهن، جن ۾ 20 ٻولين ۾ پروگرام نشر ڪيا ويندا آهن. جڏهن تہ ڪراچي، حيدرآباد، لاهور، اسلام آباد ۽ ٻين شهرن ۾ نجي ايم. ايف چينل بہ وڏي تعداد ۾ نشريات ڏئي رهيا آهن. ٽيليويزن: پاڪستان ۾ ٽيليويزن اسٽيشن قائم ڪرڻ جو فيصلو 1964ع ۾ ٿيو. انهيءَ سلسلي ۾ جپان جي نوپن اليڪٽرڪ ڪمپنيءَ سان معاهدو ڪيو ويو ۽ تجرباتي طور ننڍي پيماني تي ٻه ٽيليويزن اسٽيشنون قائم ڪيون ويون. 26 نومبر 1964ع تي لاهور ۾ هڪڙو يونٽ قائم ڪيو ويو. فيبروري 1965ع ۾ پنجن ڪروڙن رپين جي لاڳت سان ٽيليويزن ڪارپوريشن قائم ڪئي وئي، جنهن ۾ اڌ رقم حڪومت طرفان ۽ اڌ رقم جپان ۽ برطانيا جي ڪمپنيءَ مهيا ڪئي. 1967ع ۾ ڪراچي ٽيليويزن اسٽيشن ڪم شروع ڪيو. جنوري 1967ع ۾ راولپنڊي- اسلام آباد ۾ بہ هڪ اسٽيشن قائم ڪئي ويئي. ملڪ ۾ لکين ٽيليويزن سيٽ اچي ويا. نين ڪمپنين، درآمد لائسنس ذريعي سيٽ تيار ڪرڻ شروع ڪيا. هن وقت ريڊيو وانگر ٽيليويزن ڪمرشل سروس شروع آهي. پاڪستان جي سرڪاري ٽي. وي ڪارپوريشن جو نالو پي. ٽي. وي آهي، جڏهن تہ هينئر هڪ اندازي موجب چاليهه کن نجي چئنل پڻ نشريات ڏئي رهيا آهن، تن ۾ تفريحي ۽ نيوز چينل شامل آهن. انهن ۾ سنڌي چئنل ڪي. ٽي. اين، سنڌ ٽي. وي، ڪشش ٽي. وي، مهراڻ ٽي. وي، آواز ٽي. وي، ڌرتي ٽي. وي بہ شامل آهن. == منصوبابندي ۽ ترقي == شهري ضرورت جي تڪميل لاءِ ٽائون ڪاميٽيون ۽ ميونسپالٽيون تہ ملڪ ۾ شروع کان ئي موجود هيون، پر اها ذميداري روز روز ايتري وڌندي وئي جو وڏن شهرن ۾ ”امپروومينٽ ٽرسٽ“ قائم ڪيا ويا. حڪومت طرفان پي. ڊبليو. ڊي ۽ رٿابنديءَ واري کاتي، شهرن ۾ اڏاوت جي سلسلي ۾ ذميداريون پنهنجي ذمي ڪيون. گاديءَ واري شهر جي تعمير جو ڪم ڪئپيٽل ڊيولپمينٽ اٿارٽيءَ جي سپرد هو. اهڙيءَ طرح ريلوي، ٽپال، آبپاشي وغيره جي کاتن، پنهنجن ملازمن لاءِ خود گهر اڏائڻ جو سلسلو جاري ڪيو. '''سماجي بهبود'''پاڪستان هڪ فلاحي مملڪت آهي. 1955ع ۽ 1962ع جي آئين ۾ حڪومت جو فرض قرار ڏنو ويو آهي تہ هو مذهب، ملت، رنگ ۽ نسل جي فرق کان سواءِ هر شهريءَ جي معيارِ زندگيءَ کي ترقي ڏئي، دولت جي ارتڪاز (هڪ هنڌ گڏ ٿيڻ) کي روڪي، ملڪ جي سڀني طبقن جي وچ ۾ عدل ۽ انصاف قائم ڪري. هر شخص لاءِ کاڌو، ڪپڙا، گهر، علاج ۽ تعليم جون بنيادي ضرورتون مهيا ڪري ۽ جيڪي ماڻهو جسماني نقص يا ڪنهن ٻئي سبب جي ڪري روزي ڪمائي نه سگهندا هجن، انهن جي ڪفالت ڪري. 1947ع جي ورهاڱي وقت وسيع پيماني تي لڏپلاڻ ٿي، جنهن کي حڪومت سنڀالي نه سگهي. ڪي ماڻهو پنهنجي ڪوشش سان تہ ڪي ماڻهو تعليم، صحت عامه، عدالت، زراعت ۽ امداد باهمي ۽ عوامي انجمنن ذريعي روزگار سان لڳا. پر انهيءَ سلسلي ۾ حڪومت جي اڳيان بي انتها تڪليفون هيون. سماجي بهبود جو ڪم محنت جي وزارت جي حوالي هو. هن وقت سماجي ڀلائيءَ جو الڳ کاتو ۽ وزير مقرر ڪيل آهي. پهرئين پنج ساله منصوبي (1955ع) ۾ جن ٽن مسئلن طرف خاص ڌيان ڏنو ويو، سي هئا: سماجي منصوبہ بندي، سماجي تحقيقات ۽ سماجي ڪم. 1961ع ۾ ”سوشل ويلفيئر ايجنسيز آرڊيننس“ جاري ڪيو ويو تہ جيئن نجي ادارن ۾ ڪارڪردگيءَ کي بهتر ڪيو وڃي. گداگري وڏي لعنت آهي. اسلام ان کي سختيءَ سان روڪيو آهي. ليڪن ان لاءِ ضروري آهي تہ بي پهچ ماڻهن جي حفاظت ۽ امداد جو بندوبست ڪيو وڃي. افلاس، جهالت، عصمت فروشي، گداگري، بيروزگاريءَ، ٻوڏ ۽ طوفان مان پيدا ٿيل خرابين جي ڪري ملڪ ۾ ڪيتريون ئي خرابيون پيدا ٿي رهيون آهن. جن کي دور ڪرڻ لاءِ حڪومت هڪڙي ڪميشن بہ مقرر ڪئي آهي. رٽائرڊ فوجين ۽ پٺتي پيلن جي بهبوديءَ لاءِ بہ حڪومت ڪي شعبا قائم ڪري ڇڏيا آهن. تنهن هوندي بہ سماجي بهبود جي سلسلي ۾ اڃا گهڻو ڪجهه ڪم ڪرڻو آهي. مختلف قدرتي آفتن جهڙوڪ: 2005ع واري زلزلي جي صورت ۾ پاڙيسري ملڪ پڻ مدد لاءِ فلاحي ڪم ڪن ٿا. اهڙي طرح پاڪستان بہ مختلف وقتن تي ٻين ملڪن جي مدد ڪندو رهي ٿو. == رانديون == قيام پاڪستان کان اڳ سڄي ملڪ ۾ راندين لاءِ انجمنون ۽ ڪلب موجود هئا، جن کي پوءِ منظم ڪري ’اسپورٽس ڪنٽرول بورڊ‘ قائم ڪيو ويو. هاڪي، پاڪستان جي قومي راند آهي، جڏهن تہ ڪرڪيٽ جو شمار پاڪستان جي پسنديده راندين ۾ ٿئي ٿو. پاڪستاني ٽيم دنيا جي ڪرڪيٽ راند ۾ پنهنجو نالو روشن ڪيو آهي. ڪيترائي رانديگر عالمي شهرت حاصل ڪري چڪا آهن. 1992ع ۾ پاڪستان ڪرڪيٽ جو عالمي ڪپ کٽيو هو، جڏهن تہ تازو 2010ع ۾ ٽي- ٽوئنٽي ورلڊ ڪپ ۾ پڻ پاڪستان جي سوڀ ٿي. چيو وڃي ٿو تہ ٽوئنٽي ٽوئنٽي ڪرڪيٽ جو آغاز بہ ڪراچيءَ (پاڪستان) کان ٿيو، هن وقت ٽوئنٽي ٽوئنٽي ڪرڪيٽ مئچون پوري دنيا ۾ پسند ڪيون وڃن ٿيون. هاڪيءَ کي بہ قومي راندين جو درجو حاصل آهي. گذريل پنجاهه سالن ۾ پاڪسـتان جي هاڪي ٽيم اولمپڪ گرائونڊ ۾ پـاڻ مڃـائي چڪي آهي. اسڪـوائـش بـه دنـيــا جـي مشـهـور رانـد آهي. پاڪستاني رانديگر هن وقت تائين سڄيءَ دنيا ۾ چئمپين آهن. فوٽ بال ۽ ٽينس رانديون بہ پاڪستان ۾ هلنديون آهن. ديسي راندين ۾ پنجاب جي ڪُـشتي، سـنـڌ ۽ بـلـوچسـتان جي مـلـهه ۽ ڪوڏي ڪـوڏي قـومي راندين ۾ شامل آهن. سنڌ ۽ پنجاب جون ٽيمون ”ڪوڏي ڪوڏي“ يا ڪٻڊيءَ جي مقابلن ۾ هڪٻئي جي سامهون هونديون آهن. گهوڙن جي ريس، ڪراچي، لاهور ۽ راولپنڊيءَ ۾ ٿيندي آهي، ان لاءِ خاص ميدان آهن. ريس ۾ کٽيندڙ گهوڙي کي قائداعظم گولڊ ڪپ ۽ هزارين رپيا ڏنا ويندا آهن. گهوڙن جي ٻي راند ”پولو“ آهي، جيڪا فقط گلگت ۾ کيڏي ويندي آهي. گولف بہ پاڪستان جي دل پسند راندين ۾ شمار ٿئي ٿي. جڏهن تہ فٽبال جا بہ ڪيترائي بهترين رانديگر ملڪ ۾ موجود آهن. ==فن تعمیر== [[فائل:Badshahi Masjid - Side View.jpg|200px|thumb|کاٻو|بادشاھي مسجد، لاھور]] ==آبادي جي جوڙجڪ== ===ٻوليون=== پاڪستان ۾ درزنن ۾ ٻوليون ڳالهائجن ٿيون. ملڪ جون ٻه سرڪاري ٻوليون [[اردو ٻولي|اردو]] ۽ انگريزي آهن<ref>{{cite web |url=http://time.com/3975587/pakistan-english-urdu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160521083507/http://time.com/3975587/pakistan-english-urdu/ |date=2016-05-21 }} |title=Why Pakistan Is Replacing English With Urdu |author=Aditya Agrawal |date=28 July 2015 |publisher=Time, Inc.</ref>|accessdate=21 April 2016}}. انگريزي ٻولي اڃا تائين پاڪستان جي [[wikt:elite|اشرافيه]] طبقي ۾ ۽ حڪومت جي اڪثر [[Ministry (وزارت (حڪومتي شعبو)|وزارتن]] ۾ استعمال ٿيندي رهي ٿي. پاڪستان ۾ ڳالهائجندڙ ٻين اهم ٻولين ۾ [[سرائيڪي ٻولي|سرائڪي]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]، [[ھندڪو ٻولي|هندڪو]]، [[پشتو ٻولي|پشتو]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[براھوي ٻولي|براهوي]]، [[کوور|کوور]]، [[بلتي ٻولي|بلتي]] ۽ ڪيترين ئي [[پاڪستان جون ٻوليون| ٻيون]] ٻوليون شامل آهن. ان کان علاوه، [[شينا ٻولي|شينا]] به پاڪستان جي علائقائي ٻولين مان هڪ آهي، جيڪا خاص طور تي [[گلگت-بلتستان]] ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ===مذهب=== {{bar box |title=پاڪستان ۾ مذهب |titlebar=#ddd |left1=مذهب |right1=سيڪڙو |float=left |bars= {{bar percent|[[پاڪستان ۾ اسلام|سني اسلام]]|#009000|75}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ اسلام|شيعه اسلام]]|#009550|20}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ ھندو مت|هندومت]]|#FF4500|2.1}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ عيسائيت|عيسائيت]]|#9955BB|1.3}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ احمدي|احمدي]]|#FF3000|0.2}} {{bar percent|[[پاڪستان جا مذھب|باقيئ ٻيا]]|#FF4000|0.3}} }} پاڪستان جي آبادي جو وڏو حصو (تقريباً 90 کان 95 سيڪڙو) [[مسلمان| مسلمانن]] تي مشتمل آهي<ref>{{cite web |title=Muslim Population By Country |url=https://www.worldatlas.com/articles/countries-with-the-largest-muslim-populations.html |website=WorldAtlas |date=8 March 2019 |access-date=9 June 2021 }}</ref>. انهن مان [[ڏني مذھب|سني]] مسلمان ملڪ جي آبادي جو لڳ ڀڳ 70–75 سيڪڙو آهن، جڏهن⁠تہ [[شيعہ مذھب|شيعه]] مسلمانن جو تناسب 20–25 سيڪڙو آهي. پاڪستان ۾ ٻين مذهبن جا پوئلڳ پڻ موجود آهن، جن ۾ [[عيسائيت]]، [[هندومت]]، [[سک مت]]، [[زرتشتي مت]]، [[بھائي مذھب|بهائي مذهب]]، ذڪريت، [[احمدي مذھب|احمدي]]، [[يهوديت]]، [[ٻڌ مت]] ۽ [[قدرتي عقيدا]] شامل آهن<ref>{{cite web |last=Khan |first=Iftikhar A. |date=28 May 2018 |title=Number of non-Muslim voters in Pakistan shows rise of over 30pc |url=https://www.dawn.com/news/1410442 |access-date=27 November 2023 |website=DAWN.COM }}</ref>. [[برطانوي هندستان]] جي خاتمي کان پوءِ نئين ٺهندڙ پاڪستاني رياست ۾ [[هندومت]] جي سياسي حيثيت گهٽجي وئي، پر ان باوجود هن مذهب پاڪستان جي ثقافت، سياست ۽ علائقائي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. حقيقت ۾، پاڪستان دنيا ۾ هندن جي آبادي جي لحاظ کان چوٿين وڏي ملڪ طور سڃاتو وڃي ٿو. لفظ '''"انڊو-"''' يا '''"ھندو"'''—جنهن مان '''ھندتوا''', '''ھندي''', '''انڊيا''' ۽ '''انڊونيشيا''' جهڙا لفظ ٺهيا—اصل ۾ ڪلاسڪي فارسي لفظ '''"هندو / Hindū"''' مان نڪتل آهي، جيڪو وچين فارسي جي صورت "'''Hindūk/Hindūg'''" وسيلي، قديم پروٽو-فارسي لفظ '''"𐏃𐎡𐎯𐎢𐏁 / Hindo"''' تائين وڃي ٿو<ref>{{cite web |last=Mahmood |first=Parvez |date=25 May 2019 |title='We the people of Pakistan, irrespective of religion, are the true Indians' |url=https://theprint.in/opinion/we-the-people-of-pakistan-irrespective-of-religion-are-the-true-indians/240771/ |access-date=30 September 2024 |website=ThePrint }}</ref>. هي اصطلاح [[Sindh|سنڌ]] ۽ [[Indus River|سنڌو درياهه]] (Sindhu) سان لاڳاپيل آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته "هندو" جو تصور جغرافيائي ۽ تاريخي طور سنڌو ماٿري سان جڙيل رهيو آهي<ref> {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hindu |title=Hindu (noun) |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hinduism |title=Hinduism {{!}} Etymology of Hinduism by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hindi |title=Hindi {{!}} Etymology of the name Hindi by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Indonesia |title=Indonesia {{!}} Etymology of Indonesia by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} </ref>. سنڌو درياهه [[هندومت]] جي مقدس درياهن مان هڪ آهي، جنهن سبب ڪيترن محققن جي خيال ۾ پاڪستان—خاص طور تي سنڌ—هندومت جي ابتدا ۽ ارتقا ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 40 کان 100 لک هندو رهن ٿا، جن مان گهڻا [[پنجاب (پاڪستان)|پنجاب]] ۽ [[سنڌ]] ۾ آباد آهن، جيڪي قديم طور تي ويدن جي سرزمين طور سڃاتل آهن<ref>{{cite web |title=The Hindus in Sindh |url=https://hal.science/hal-03959098/document |access-date=27 November 2023 |website=Archive ouverte HAL }}</ref>. ==قومي نشان== اسلامي ملڪن ۾ [[انڊونيشيا]] کانپوء ٻيون نمبر وڏو ملڪ آهي. ان جي پکيڙ [[آزاد ڪشمير]] ۽ [[گلگت بلتستان]] سميت <small>'''8,80,940'''</small> چورس ڪلوميٽر آھي. پکيڙ ۾ ھي ملڪ دنيا جو 34ھون وڏو ملڪ آهي. دنيا ۾ <small>'''7هين'''</small> وڏي فوج پاڪستان وٽ آهي. هن جو گادي جو هنڌ سال <small>'''1960ع'''</small> تائين [[ڪراچي]] ھيو جنھن بعد نئون شھر [[اسلام آباد]] ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو. پاڪستان جي آبادي ۽ پکيڙ ۾ سڀ کان وڏو شھر [[ڪراچي]] ۽ ٻئين نمبر تي [[لاھور]] آھي. پاڪستان ننڍي کنڊ جي مسلمانن لاءِ ڌار وطن طور <small>'''14'''</small> <small>'''آگسٽ'''</small> <small>'''1947ع'''</small> تي وجود ۾ آيو. ان جو اعلان <small>'''14'''</small> <small>'''آگسٽ'''</small> رات جو ٻارهين بجي ريڊيو پاڪستان جي ذريعي ڪيو ويو. <small>'''23 مارچ 1956ع'''</small> ۾ پاڪستان ريپبلڪ بڻيو ۽ کيس <small>'''اسلامي جمھوريه پاڪستان'''</small> جو نالو ڏنو ويو. پاڪستان ۽ انڊيا وچ ۾ [[ڪشمير]] ھڪ تڪراري علائقو آهي جنھن تي ٻنھي ملڪن وچ ۾ جنگون پڻ لڳي چڪيون آهن. ==گيلري== {| class="infobox borderless" |+ پاڪستان جا قومي اھڃاڻ (سرڪاري) |- !'''قومي جانور''' | [[مارخور]] | [[فائل:Markhor.jpg|50px]] |- ! '''قومي پکي''' | [[چڪور]] | [[فائل:Keklik.jpg|50px]] |- ! '''قومي وڻ''' | [[چيل|سيڊرس ديودارا]] | [[فائل:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|50px]] |- ! '''قومي گل''' | [[ياسمين (گل)|گل ياسمين]] | [[فائل:Jasminum officinale.JPG|50px]] |- ! '''قومي ورثي وارو رياستي جانور''' | [[برفاني چيتو]] | [[فائل:Snow Leopard 13.jpg|50px]] |- ! '''قومي ورثي وارو رياستي پکي''' | [[شاھين باز]] | [[فائل:Vándorsólyom.JPG|50px]] |- ! '''پاڻي وارو قومي جانور''' | [[سنڌوندي واري ڊالفن]] | [[فائل:Platanista gangetica.jpg|50px]] |- ! '''قومي ريڙهيون پائيندڙ جاندار''' | [[سنڌوندي جو واڳون]] | [[فائل:Persiancrocodile.jpg|50px]] |- ! '''قومي مڇي''' | [[سونھري مھسير]] | [[فائل:Mahasher.JPG|50px]] |- ! '''قومي خشڪي۽ ہاڻي وارو جانور ''' | [[سنڌو ماٿري وارو ڏيڏر]] | [[فائل:Bufo stomaticus04.jpg|50px]] |- ! '''قومي پوپٽ''' | [[مماٿيما ايمبڪا|ھندي واڱڻائي شھنشاھ]] | [[فائل:VB 023 Indian Purple Emperor.jpg|50px]] |- ! '''قومي ميوو''' | [[انب]] | [[فائل:Chaunsa.JPG|50px]] |- ! '''قومي پوک''' | [[ڪمند]] | [[فائل:Shentu - rural landscape east of Shanwei cun - P1260072.JPG|50px]] |- ! '''قومي مشروب''' | [[ڪماد|ڪماد جو رس]] | [[فائل:Sugarcanejuice.jpg|50px]] |- ! '''قومي ڀاڄي''' | [[ڀينڊي]] | [[فائل:Bucket of raw okra pods.jpg|50px]] |- ! '''قومي طعام''' | [[برياني]] (وڏي گوشت واري) | [[فائل:Bukhari Rice ارز بخاري بالدجاج.JPG|50px]] |- ! '''قومي راند''' | [[ھاڪي]] (ميداني) | [[فائل:HOCKEY ARGENTINA PAKISTAN.jpg|50px]] |- ! '''قومي لباس''' | [[شلوار قميص]] | [[فائل:Zainab Chottani with her show stoppers.jpg|50px]] |- ! '''قومي مسجد''' | [[فيصل مسجد]]، [[اسلام آباد]] | [[فائل:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg |50px]] |- ! '''قومي مقبرو''' | [[مزار قائد]]، [[ڪراچي]] | [[فائل: Mazar-E-Quaid.jpg|50px]] |- ! '''قومي ندي''' | [[سنڌو درياھ]] | [[فائل:Indus river from karakouram highway.jpg|50px]] |- ! '''قومي جبل''' | [[ڪي 2|K-2]] | [[فائل:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|50px]] |- |} ==پڻ ڏسو== {{flagicon|Pakistan}} [[:باب:پاڪستان]] * [[پاڪستان جي حڪومت]] * [[پاڪستان جا انتظامي ايڪا]] * [[پاڪستان جي ثقافت]] * [[پاڪستان جي معيشت]] * [[پاڪستان جي جاگرافي]] ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |date=2021-01-10 }} at [[:en:The World Factbook|CIA World Factbook]] {{Pakistan topics}} {{Geography of Pakistan}} {{Asia}} {{authority control}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:ملڪ]] [[زمرو:وفاق]] [[زمرو:وفاقي جمهوريا]] [[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جا ملڪ]] [[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون]] [[زمرو:اردو ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:پنجابي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:سنڌي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:پشتو ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:بلوچي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:براهوي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ڪشميري ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] [[زمرو:1947ع ۾ ايشيا قائم ٿيڻ وارا]] [[زمرو:1947ع ۾ ايشيا قائم ٿيڻ وارا ادارا ۽ ملڪ]] ==حوالا== {{حوالا}} ryj8i0sktrfacntqqc2mw811rbd9vgk 380868 380818 2026-05-26T15:30:31Z Intisar Ali 8681 /* */ 380868 wikitext text/x-wiki {{بهترين مضمون|فيبروري 2021}} {{Infobox country | conventional_long_name = اسلامي جمھوريه پاڪستان | common_name = پاڪستان | native_name = {{native name|ur|{{nobold|{{Nastaliq|اسلامی جمہوریہ پاكستان}}}}|italics=off}}<br/><small>{{transl|اردو|ALA-LC|''Islāmī Jumhūriyah Pākistān''}}</small><ref name="LatinSpelling">{{cite book|author=James Minahan|title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems [2 Volumes]|date=23 December 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34497-8|page=141}}</ref> | image_flag = Flag of Pakistan.svg | image_coat = Coat of arms of Pakistan.svg | symbol_type = [[پاڪستان جو رياستي نشان|رياستي نشان]] | national_motto = '''ايمان، اتحاد، تنظيم''' <br/> "Faith, Unity, Discipline"<ref name="The State Emblem">{{cite web |title=The State Emblem |url=http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |archivedate=1 July 2007 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, [[پاڪستان حڪومت]]. |accessdate=18 December 2013}}</ref> | national_anthem = ''[[پاڪستان جو قومي ترانو|پاڪ سرزمين شادباد]] <br/>[[فائل:Pakistan anthem - United States Navy Band.ogg]] | image_map = Pakistan (orthographic projection).svg | map_width = 280px | map_caption = پاڪستاني اختيار وارو علائقو چٽي سائي رنگ سان ڏيکاريل ۽ اختيار کان ٻاهر علائقو ھلڪي سائي رنگ سان ڏيکاريل | capital = [[اسلام آباد]] | coordinates = {{Coord|33|40|N|73|10|E|type:city}} | largest_city = [[ڪراچي]]<br/>{{small|{{coord|24|51|36|N|67|00|36|E|display=inline}}}} | official_languages = [[اردو]]<ref>{{cite web|title=SC orders immediate implementation of Urdu as official language|url=http://tribune.com.pk/story/952913/sc-orders-implementation-of-urdu-as-official-language/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=7 September 2015|accessdate=8 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Pakistan to replace English with Urdu as official language|url=http://tribune.com.pk/story/928480/pakistan-to-replace-english-with-urdu-as-official-language/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=29 July 2015|accessdate=8 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/288574-PM-approves-implementation-of-Urdu-language-in-gov|title=PM approves implementation of Urdu language in govt departments – Pakistan – Dunya News|work=dunyanews.tv}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1193624|title=PM, president to deliver speeches in Urdu on foreign trips, SC told|author=Irfan Haider|work=dawn.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenewsteller.com/pakistan/govt-submits-plan-to-supreme-court-to-promote-urdu-as-official-language/19569/|title=Govt. submits plan to Supreme Court to promote Urdu as official language|work=The News Teller}}</ref><br/>[[پاڪستان ۾ انگريزي|انگريزي]] | national_languages = [[اردو]] | languages_type = مقامي ٻوليون | languages = [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[پشتو ٻولي|پشتو]]، [[سرائڪي ٻولي|سرائڪي]], [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[ڪشميري ٻولي|ڪشميري]]، [[براھوي ٻولي|براھوي]]، [[شينا ٻولي|شينا]]، [[بلتي ٻولي|بلتي]]، [[کووار ٻولي|کووار]]، [[بروشسڪي]]، [[يدغه ٻولي|يدغه]]، [[داميلي ٻولي|داميلي]]، [[ڪيلاشه ٻولي|ڪيلاشه]]، [[گوار-باتي ٻولي|گوار-باتي]]، [[ڊوماڪي ٻولي|ڊوماڪي]]<ref>{{cite web|title=Population by Mother Tongue |url=http://www.census.gov.pk/MotherTongue.htm |publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan |accessdate=28 December 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912021653/http://www.census.gov.pk/MotherTongue.htm |archivedate=12 September 2011}}</ref> | ethnic_groups = 44.68% [[پنجابي ماڻھو|پنجابي]]<br/>15.42% [[پختون ماڻھو|پختون]]<br/>14.1% [[سنڌي ماڻهو|سنڌي]]<br/>8.38% [[سرائڪي ماڻھو|سرائڪي]]<br/>7.57% [[اردو ڳالهائيندڙ سنڌي]]<br/>3.57% [[بلوچ ماڻھو|بلوچ]]<br> 1.85% [[هندو]]<br> 6.28% ٻيا<ref name="cia"> [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html "Pakistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=2020-05-24 }} The World Factbook — Central Intelligence Agency.</ref> | ethnic_groups_year = 2016 | religion = 96.4% [[اسلام]] {{small|(سرڪاري)}} <br/>3.6% ۽ ٻيا<ref name="cia"/> | demonym = [[پاڪستاني]] | government_type = [[وفاق|وفاقي]] [[پارلياماني نظام|پارليامينٽري]] [[ريپبلڪ|آئيني جمھوريت]] | leader_title1 = [[پاڪستان جا صدر|صدر]] | leader_name1 = [[آصف علي زرداري]] | leader_title2 = [[پاڪستان جا وزيراعظم|وزيراعظم]] | leader_name2 = [[شهباز شريف]] | leader_title3 = [[پاڪستان جي سينيٽ جا چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | leader_name3 = [[يوسف رضا گيلاني]] | leader_title4 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] | leader_name4 = [[اياز صادق]] | leader_title5 = [[پاڪستان جا چيف جسٽس|چيف جسٽس]] | leader_name5 = [[يحييٰ آفريدي]] | legislature = ''[[پاڪستان جي پارليامينٽ|مجلس شورہ]]'' | upper_house = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] | lower_house = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] | sovereignty_type = آزادي | sovereignty_note = [[گڏيل بادشاھت|برطانيه]] کان | established_event1 = {{nowrap|[[الله آباد تقرير|خيال]]}}<ref>{{cite web|url=http://www.allamaiqbal.com/publications/journals/review/oct83/2.htm|title= THE CONCEPT OF PAKISTAN IN THE LIGHT OF IQBAL's ADDRESS AT ALLAHABAD | author=Ehsan Rashid| year=1977|publisher=Iqbal Memorial Talks |accessdate=5 March 2014}} Ehsan Rashid explains how concept of Pakistan and Iqbal's Allahabad address are interlinked.</ref> | established_date1 = 29 ڊسمبر 1930ع | established_event2 = {{nowrap|[[پاڪستان جو ٺھراءُ|ٺھراءُ]]}} | established_date2 = 28 جنوري 1933ع | established_event3 = {{nowrap|[[لاھور ٺھراء|ٺھراءُ]]}} | established_date3 = 23 مارچ، 1940ع | established_event4 = [[ڊومينين]] | established_date4 = 14 آگسٽ 1947ع | established_event5 = جمهوريا جو قيام | established_date5 = 23 مارچ 1956ع | area_km2 = 881,913 | area_footnote = {{efn|"Includes data for Pakistani territories of Kashmir; [[آزاد ڪشمير]] ({{convert|13297|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and [[گلگت بلتستان]] ({{convert|72520|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx |title=Pakistan statistics |publisher=Geohive |accessdate=20 April 2013}}</ref> Excluding these territories would produce an area figure of {{convert|796,095|km2|sqmi|abbr=on}}."}}<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/as/pk/where-is-pakistan.html|title=Where is Pakistan?|author=|date=|work=worldatlas.com}}</ref> | area_rank = 33ھون | area_sq_mi = 307,374 | percent_water = 2.86 | population_estimate = 24,14,99,431 <ref name="cia"/> | population_estimate_year = 2025ع | population_estimate_rank = 5ھون | population_density_km2 = 273.8 | population_density_sq_mi = 709.1 | population_density_rank = 56ھون | GDP_PPP = 1.584 تريلين آمريڪي ڊالر<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=78&pr.y=18&sy=2014&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=NGDP_RPCH,NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=| title=Pakistan | publisher=International Monetary Fund | accessdate=15 January 2017}}</ref><nowiki>}}</nowiki> | GDP_PPP_year = 2024ع | GDP_PPP_rank = 24هون | GDP_PPP_per_capita = 6,715 آمريڪي ڊالر<ref name="imf2"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 137ھون | GDP_nominal = 374.595 ارب آمريڪي ڊالر <ref name="imf2"/><nowiki>}}</nowiki> | GDP_nominal_year = 2024ع | GDP_nominal_rank = 43ھون | GDP_nominal_per_capita = 1,588 آمريڪي ڊالر<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 143ھون | Gini = 29.6<!--number only--> | Gini_year = 2018ع | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?end=2013&locations=PK&start=1987&view=chart |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=World Bank |accessdate=28 February 2017}}</ref> | Gini_rank = 168هون | HDI = 0.544 <!--number only-->| HDI_year = 2023ع <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->| HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=17 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> | HDI_rank = 147ھون | currency = [[پاڪستاني رپيو]] (₨) | currency_code = PKR | time_zone = [[پاڪستان جو معياري وقت]] | utc_offset = +5^b | drives_on = کاٻو پاسو <ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120110085150/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5 |archivedate=10 January 2012 |title=Driving—the good, the bad and the ugly |author=Miguel Loureiro |date=28 July 2005 |work=Daily Times |accessdate=6 February 2014 |location=Pakistan}}</ref> | calling_code = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|+92]] | cctld = [[.pk]] | official_website = {{URL|http://www.pakistan.gov.pk/}} | footnote_a = | footnote_b = | area_magnitude = }} '''پاڪستان''' (''Pakistan'')، سرڪاري طور تي اسلامي جمھوريه پاڪستان (اسلامڪ ريپبلڪ آف پاڪستان)؛ اردو: <small>'''اسلامی جمہوریہ پاکستان'''</small>)، [[ڏکڻ ايشيا]] جي ننڍي کنڊ ۾ هڪ ملڪ آهي. اهو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ آهي، جنهن جي آبادي 24 ڪروڙ 15 لک کان وڌيڪ آهي ۽ سال 2023ع تائين ٻيو نمبر وڏو مسلمان آبادي وارو ملڪ آهي. [[اسلام آباد]] ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ آهي، جڏهن ته [[ڪراچي]] ان جو سڀ کان وڏو شهر ۽ مالي مرڪز آهي. پاڪستان 8,80,940 چورس ڪلوميٽر جي پکيڙ سان، 33هون وڏو ملڪ آهي. ان جون سامونڊي سرحدون ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]]، ڏکڻ اولهه ۾ [[عمان جي نار]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ سر ڪريڪ سان گھيريل آهن، جڏهن زميني سرحدون، اوڀر ۾ [[ڀارت]]، اولهه ۾ [[افغانستان]]، ڏکڻ اولهه ۾ [[ايران]] ۽ اتر اوڀر ۾ [[چين]] سان لڳل آهن. اهو پڻ عمان جي نار ۾ [[اومان|عمان]] سان هڪ سامونڊي سرحد شيئر ڪري ٿو، جڏهن کي اتر اولهه ۾ افغانستان جي هڪ تنگ پٽي، [[واخان ڪوريڊور]]، هن کي [[وچ ايشيا]] جي ملڪ، [[تاجڪستان]] کان الڳ ڪندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان ڪيترن ئي قديم ثقافتن جو مرڪز آهي، جنهن ۾ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ [[مهرڳڙھه|مهرڳڙهه]] جو 8,500 سال پراڻو، جديد پٿر جي دور (نِيَولِٿِڪ) جو ماڳ، ڪانسي دور جي [[سنڌو ماٿري|سنڌو ماٿري جي تهذيب]] ۽ قديم [[گندھارا|گنڌارا تهذيب]] شامل آهن. پاڪستان جي جديد رياست کي ٺهندڙ علائقا ڪيترن ئي سلطنتن ۽ خاندانن جي دائري ۾ هئا، جن ۾ هخامنشي، موريا، ڪشان، گپتا، اموي خلافت، هندو شاهي، دهلي سلطنت، سما ۽ شاهميري ۽ مغل دور شامل آهن. انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا مطابق پاڪستان قدرتي بناوتن جي انتهائي گهڻ رخي تنوع تي مشتمل ملڪ آهي. ملڪ جي اتر اولهه ۾ اوچن پامير جبلن ۽ قراقرم سلسلي کان شروعات ٿئي ٿي، جتان ڪيترن ئي جبلستاني سلسلن، پيچيده وادين ۽ غير آباد پليٽن مان گذرندي، هي علائقو ڏکڻ طرف زرخيز ۽ هموار سنڌو درياهه جي ميدان تائين پهچي ٿو، جيڪو آخرڪار عربي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. پاڪستان ۾ قديم ريشم واٽ (سلڪ روڊ) جو هڪ اهم حصو ۽ خيبر لنگهه پڻ شامل آهن، جيڪو صديون گذرڻ سان ٻاهرين اثرن کي هڪ حد تائين الڳ رهندڙ برصغير ڏانهن آڻڻ جو ذريعو رهيو آهي. پاڪستان جي انتظام هيٺ ڪشمير واري علائقي ۾ واقع ڪي ٽو (K2) ۽ نانگا پربت جهڙا اوچا جبل عالمي سطح تي جبلن تي چڙهڻ وارن لاءِ وڏو چيلينج سمجهيا وڃن ٿا. سنڌو درياهه، جيڪو ملڪ جي حياتيءَ جي شريان آهي، ان جي ڪناري تي موهن جي دڙي جو قديم آثار واقع آهي، جيڪو انساني تهذيب جي ابتدائي مرڪزن مان هڪ شمار ٿئي ٿو<ref name=" برٽانيڪا">{{Cite news|title=https://www.britannica.com/place/Pakistan }}</ref>. انهيءَ قدرتي عظمت جي باوجود، پاڪستان سياسي ۽ ثقافتي سڃاڻپ جي حوالي سان گهڻن چئلينجن کي منهن ڏيندو رهيو آهي. ملڪ جي قيام وقت ان کي هڪ پارلياماني جمهوريت طور ترتيب ڏنو ويو هو، جيڪا سيڪيولر خيالن جي حمايت ڪندي هئي، پر وقت سان گڏ ملڪ ڪيترين فوجي بغاوتن مان گذريو. نتيجي طور، مذهب—خاص طور سني اسلام جي قدرن سان وابستگي—سياسي قيادت کي پرکڻ جو اهم معيار بڻجي وئي آهي. ان کان علاوه، اتر پاڪستان جا ڪجهه علائقا، خاص طور خيبر پختونخوا جا اهي حصا جيڪي اڳ وفاقي انتظام هيٺ قبائلي علائقا (فاٽا) سڏبا هئا، 2001ع ۾ افغانستان تي آمريڪي حملي کان پوءِ مختلف شدت پسند اسلامي گروهن، جن ۾ پاڙيسري افغانستان جا طالبان به شامل آهن، لاءِ پناهگاهه بڻجي ويا. ملڪ جي مختلف حصن ۾ وقت بوقت نسلي، مذهبي ۽ سماجي تڪرار اڀرندا رهيا آهن، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن انهن علائقن کي مرڪزي اختيارين لاءِ عملي طور ناقابلِ حڪمراني بڻائي ڇڏين ٿا، جڏهن ته مذهبي اقليتن خلاف تشدد جا واقعا پڻ وڌندا رهيا آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. 1947ع ۾ ورهاڱي وقت، لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ مسلمان پناهگير هندستان مان پنهنجا گهر ڇڏي پاڪستان لڏي آيا، جن مان اٽڪل اسي لک مغربي پاڪستان ۾ آباد ٿيا. ان جي مقابلي ۾، لڳ ڀڳ ايتري ئي تعداد ۾ هندو ۽ سک آبادي انهن علائقن مان، جيڪي پاڪستان جو حصو بڻيا، لڏي هندستان هلي وئي. اڳين تاريخي هجرتن جي ڀيٽ ۾، جيڪي صدين تي پکڙيل هيون، اهي افراتفريءَ ڀريون آباديءَ جون لڏپلاڻون هڪ سال کان به گهٽ عرصي ۾ ٿي ويون. انهن واقعن جا اثر برصغير جي زندگيءَ تي اڄ تائين محسوس ڪيا وڃن ٿا، خاص طور پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ جاري رقابتن جي صورت ۾. ٻنهي ملڪن وچ ۾ چار جنگيون ٿي چڪيون آهن، جن مان ٽي (1948–49ع، 1965ع ۽ 1999ع) ڪشمير جي مسئلي تي وڙهيون ويون. 1998ع کان وٺي ٻنهي ملڪن وٽ ايٽمي هٿيار پڻ موجود آهن، جنهن سبب ٻنهي جي وچ ۾ تڪرار ۽ ڇڪتاڻ وڌيڪ شدت اختيار ڪري وئي آهي<ref name=" برٽانيڪا/>. [[پاڪستان جي تاريخ|پاڪستان تحريڪ]]، جيڪا برطانوي هندستان جي مسلمانن لاءِ وطن جي ڳولا ڪري رهي هئي ۽ آل انڊيا مسلم ليگ پاران سال 1946ع ۾ چونڊ ۾ ڪاميابين جي ذريعي وڌيڪ اعتماد حاصل ڪيو، پاڪستان 1947ع ۾ برطانوي هندستاني سلطنت جي ورهاڱي کان پوءِ آزادي حاصل ڪئي، جنهن پنهنجي مسلم اڪثريتي علائقن کي الڳ رياست جو درجو ڏنو ۽ ان سان گڏ هڪ بي مثال وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ جاني نقصان پڻ ٿيو. شروعاتي طور تي برطانوي دولت مشترڪه جو هڪ ماتحت، پاڪستان سرڪاري طور تي 1956 ۾ پنهنجو آئين تيار ڪيو ۽ هڪ اعلان ڪيل اسلامي جمهوريه طور اڀريو. دنيا جي ستين وڏي هٿياربند فوج سان، پاڪستان کي هڪ وچولي طاقت وارو ملڪ سمجهيو ويندو آهي. اها هڪ اعلان ڪيل ايٽمي هٿيارن واري رياست ۽ هڪ وڏي ۽ تيزي سان وڌندڙ وچولي طبقي سان، اڀرندڙ ۽ ترقي ڪندڙ معيشتن ۾ شمار ٿئي ٿو. آزادي کان وٺي پاڪستان جي سياسي تاريخ اهم معاشي ۽ فوجي ترقي جي دورن سان گڏوگڏ سياسي ۽ معاشي عدم استحڪام جي دورن سان نمايان رهي آهي. پاڪستان نسلي ۽ لساني طور تي هڪ متنوع ملڪ آهي ۽ هڪ متنوع جاگرافي ۽ جهنگلي جيوت رکي ٿو. ملڪ کي ڪيترن ئي چئلينجن جو سامهون آهي، جن ۾ ناخواندگي، ڪرپشن ۽ دهشتگردي شامل آهن. پاڪستان گڏيل قومن، شنگھائي تعاون تنظيم (SCO)، اسلامي تعاون تنظيم (OIC)، قومن جي دولت مشترڪه، علائقائي تعاون لاءِ ڏکڻ ايشيائي ايسوسيئيشن ۽ دهشتگردي جي انسداد لاء اسلامي فوجي اتحاد جو ميمبر آهي ۽ آمريڪا طرفان هڪ اهم غير نيٽو اتحادي طور نامزد ڪيو ويو آهي. == نالو ۽ قومي ترانو == پاڪستان لفظ ٻن لفظن پاڪ ۽ ستان ( جاء يا ملڪ) مان نڪتل آھي. پاڪستان لفظ جي معني آهي پاڪ جاء. اھو نالو 28 جنوري 1933 ۾ برطانيا م ھڪ مسلمان شاگرد چوڌري رحمت علي پاران ھڪ پمفليٽ "ھاڻي يا ڪڏھن بہ نه" ۾ ڏنو ھيو<ref name="nowornever">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_rahmatali_1933.html|title=Now or never: Are we to live or perish for ever?|author=Choudhary Rahmat Ali|publisher=Columbia University|date=28 January 1933|accessdate=4 December 2007}}</ref>.<br> پاڪستان جي قومي تراني لاءِ ڏسو: *[[پاڪستان جو قومي ترانو]] *[[پاڪستان جو ترانو]] === قومي جھنڊو === پاڪستان جو موجوده جھنڊو [[سيد اميرالدين قدوائي]] ڊزائين ڪيو. ان جو بنياد مسلم ليگ جي اصل جھنڊي کي بڻايو ويو. آزادي کان ڪجهه ڏينھن اڳ 8 آگسٽ 1947 ع تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي ان جي قومي پرچم طور منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. جھنڊي ۾ اڇو رنگ غير مسلم اقليت جي ۽ تيز سائو رنگ مسلم اڪثريت جي نمائندگي ڪري ٿو. ھلال ترقي جي ۽ پنج ڪنڊو تارو روشني ۽ علم جي نمائندگي ڪري ٿو. ==تاريخ== ===تاريخ کان اڳ ۽ قديم تاريخ=== ڏکڻ ايشيا ۾ ڪجهه قديم انساني تهذيبون موجوده پاڪستان کي گهيريل علائقن مان پيدا ٿيون. علائقي ۾ سڀ کان پهريان ڄاتل سڃاتل رهواسي هيٺين پيليوليٿڪ دوران سواني هئا، جنهن جا نوادرات پنجاب جي سوان وادي مان مليا آهن. ===سنڌو ندي واري تھذيب=== [[فائل:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|150px|کاٻو|موئن جو دڙو مان مليل انڊس پريسٽ ڪنگ يا مذھبي بادشاھ جو پتلو]] سنڌو ندي جي تھذيب ميسوپوٽيميا ۽ نيل ندي جي تھذيبن جي مقابلي واري دنيا جي شروعاتي تھذيبن منجھان ھڪ آھي، سنڌو ماٿريء جو علائقو، جيڪو موجوده پاڪستان جي گھڻي حصي کي ڍڪي ٿو، ڪيترن ئي مسلسل قديم ثقافتن جو هنڌ هو، جنهن ۾ جديد پٿر جو دور (7000-4300 ق.م.) کان وٺي سنڌو ماٿري تهذيب جي مختلف هنڌن تائين، جنهن ۾ مهرڳڙهه جو ماڳ، موهن جو دڙو، هڙپا ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ شهري زندگي جي 5,000 سالن جي تاريخ شامل آهي، جتان ڪانسي، شيشي، زمرد (jade)، [[سنگ لاجورد]] مان ٺاھيل شيون برآمد ٿيون آھن. ===آريائي قبيلن جي ڪاهه=== سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ، ڪيترائي هند-آريائي قبيلا ويدڪ دور (1500-500 ق.م) ۾ لڏپلاڻ جي ڪيترن ئي لهرن ۾ وچ ايشيا کان پنجاب ۾ منتقل ٿيا، جيڪا پاڻ سان گڏ پنهنجون مخصوص مذهبي روايتون ۽ طريقا کڻي آيا، جيڪا مقامي ثقافت سان ملايا ويا. باختر ڪلچر مان هند-آريائي مذهبي عقيدن ۽ طريقن ۽ اڳوڻي سنڌو ماٿري تهذيب جي مقامي هڙپا جي سنڌو عقيدن آخرڪار ويدڪ ڪلچر ۽ قبيلن کي جنم ڏنو. ابتدائي ويدڪ ثقافت هڪ قبائلي، شڪار گڏ ڪرڻ وارن جو سماج هو جيڪو سنڌو ماٿري ۾ مرڪز هو، جيڪو اڄ پاڪستان آهي. هن دور ۾، ويد، هندومت جا قديم ترين صحيفا، ترتيب ڏنا ويا هئا. ===ڪلاسيڪل دور=== [[فائل:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|150px|ساڄو|گنڌارا تھذيب جي دؤر جو گوتم ٻڌ جو مڪمل مجسمو]] ڪلاسيڪل تهذيبن ۾ جيڪا تهذيبون اڀريون، انهن مان سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر گندھارا تهذيب آهي، جيڪا واپاري رستن کي ڳنڍيندي، مختلف تهذيبن جي ثقافتي اثرات کي جذب ڪندي، هندستان، وچ ايشيا ۽ وچ اوڀر جي سنگم تي ترقي ڪئي. ان کان سواءِ ٽيڪسيلا وارو علائقو ۽ کوڙ ٻين علائقن ۾ دراوڙن جي تھذيبون، آرين جي تھذيبون، ھندو شاھي گھراڻن جا راڄ، ٻڌ مذھب جو عروج، يونانين جي آمد ۽ حڪمراني ۽ مقامي ننڍيون ننڍيون بادشاھتون قائم ٿيون. باختر جي علائقي تي فارس جي هخامنشي حڪمران جي حملن کانپوء، سال 326 ق.م ۾، سڪندر اعظم جهلم ۾ مختلف مقامي حڪمرانن، خاص طور تي بادشاهه پورس کي شڪست ڏئي هن علائقي کي فتح ڪيو. ان کان پوءِ موريا سلطنت قائم ڪئي، جيڪا چندر گپت موريا قائم ڪئي ۽ اشوڪا اعظم 185 ق.م. تائين وڌائي. باختر جي ڊيميٽريس (180-165 ق.م) پاران قائم ڪيل انڊو-يوناني بادشاهت ۾ گندھارا ۽ پنجاب شامل هئا ۽ مينندر (165-150 ق.م) جي دور ۾ پنهنجي وڏي حد تائين پهتي. علائقي ۾ يوناني-ٻڌ ثقافت کي خوشحال بڻايو. ٽيڪسيلا دنيا جي ابتدائي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليم جي مرڪزن مان هڪ هئي. ===اسلام جي آمد=== عرب فاتح، محمد بن قاسم 711 عيسوي ۾ سنڌ ۽ پنجاب جي ڪجهه علائقن کي فتح ڪيو. هن ڪري قائد اعظم، هن تاريخ کي پاڪستان جي بنياد جو پھريون قدم سڏيو. شروعاتي وچين دور (642 کان 1219ع) علائقي ۾ اسلام جي پکيڙ جو مشاهدو ڪيو. اٺين صدي عيسوي ۾ اسلام جي آمد کان اڳ، پاڪستان جو علائقو مختلف مذهبن جو گهر هو، جن ۾ هندومت، ٻڌمت، جين مت ۽ زرتشتي مت شامل هئا. هن دور ۾، اولياء ۽ صوفي اسلام جي تبليغ جي ذريعي، علائقائي آبادي جي اڪثريت کي اسلام قبول ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ستين کان يارهين صدي عيسوي ۾ ڪابل وادي، گندھارا ۽ اولهه پنجاب تي حڪومت ڪندڙ ترڪ ۽ هندو شاهي خاندانن جي شڪست کان پوءِ، ڪيترن ئي مسلسل مسلم سلطنتن هن علائقي تي حڪومت ڪئي، جن ۾ غزنوي سلطنت (975-1187 عيسوي)، غوري بادشاهت، دهلي سلطنت (1206-1526 عيسوي) ۽ مغل سلطنت (1526 کان 1857ع) شامل آهن. سان تبديل ڪيو ويو. === برطانوي راڄ === ھي سرزمين اڻويھين صدي عيسويءَ ۾ جي چوٿين ڏھاڪي کان ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري سرڪار جي قبضي هيٺ آئي ۽ 1857ع کان باقائده يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي دھلي واري برٽش سرڪار جي سڌي اختيار ۾ اچي وئي. 1947 ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم ڏکڻ ايشيائي برٽش انڊيا کي ورھاڱي سان آزاد ڪيو. ===تحريڪ پاڪستان=== برٽش انڊيا ۾ مسلمانن محسوس ڪيو تہ اھي جديد تعليمي نظام کان پري رھجي وڃڻ ڪري نئين نظام ۾ پوئتي رھجي ويا ھئا ۽ ھندو نظام اندر جلد ئي طاقت وٺي ويا ان ڪري سر سيد احمد مسلمانن کي روايتي مدرسن جي تعليم جي برعڪس جديد تعليم طرف راغب ڪرڻ لاء جدوجھد جو آغاز ڪيو جنھن جي مسلمان عالمن سخت مخالفت ڪئي. سر سيد احمد علي ڳڙھ م مسلمانن لاء ھڪ اسڪول قائم ڪرڻ م ڪامياب ٿي ويو جيڪو اڳتي ھلي ڪاليج ۽ پوء علي ڳڙھ يونيورسٽي بڻجي ويو. ڪراچي م حسن علي آفندي پڻ ھڪ اسڪول سنڌ مدرسة السلام جي نالي سان قائم ڪيو. انھن ادارن مان ھزارين مسلمان جديد تعليم پرائي برٽش سرڪار جي مختلف محڪمن م عملدار ٿيا ۽ ڪيترن ئي سياسي ميدان تي اچي مسلمانن جي حقن جي حاصلات ۽ تحفظ لاء جدوجھد ڪئي. پاڪستان جو باني بہ ڪراچي جي سنڌ مدرسة السلام مان ميٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪئي. سر سيد احمد جي شروع ڪيل اھا تحريڪ ننڍي کنڊ جي مسلمانن جي سياسي، مذھبي ۽ سماجي حقن جي حاصلات لاء ھڪ علحده وطن حاصل ڪرڻ جي تحريڪ ۾ تبديل ٿي وئي. {{multiple image |align=left |image1=Sir Syed1.jpg |width1=150 |caption1=سر سيد احمد خان جنھن سڀ کان اول ھندو ۽ مسلم قومن جو نظريو ڏنو. |alt1= |width2=150 |caption2=محمد علي جناح جيڪو تحريڪ پاڪستان جو سرواڻ ھيو ۽ پاڪستان جو پھريون گورنر جنرل بڻيو. |image2=Jinnah1945a.jpg |alt2= }} مسلمانن جي سياسي ۽ معاشي حقن جي حفاظت جي سلسلي ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] هڪ وڏي پارڻي بڻجي اڀري ۽ محمد علي جناح، جنهن کي [[سروجني نيڊو]] "سفير اتحاد" سڏيو آهي، سو بہ اڳتي هلي [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] کي ڇڏي اچي آل انڊيا مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو. [[محمد علي جناح]] کان گهڻو اڳ، ان قسم جي جدوجهد، [[سر سيد احمد]] جي زماني ۾ شروع ٿي چڪي هئي ۽ ان سان گڏ آئيني سڌارن جو سلسلو بہ جاري هو، جنهن ڪري، آهستي آهستي مسلمانن جي الڳ حيثيت ٺهندي وئي، مسلمانن جي الڳ حيثيت جو سلسلو ان ياداشت کان شروع ٿئي ٿو، جيڪا، 1 آڪٽوبر 1906ع تي مسلمانن جي هڪ وفد [[سر آغا خان ٽيون]] جي اڳواڻيءَ ۾، [[وائسراء|وائسراءِ ھند]] [[لارڊ منٽو]] کي پيش ڪيو. 1909ع ۾ [[مارلي منٽو سڌارا|منٽو مارلي سڌارن]]، مسلمانن جي آئيني جدوجهد جي لاءِ چڱا موقعا پيدا ڪيا. 1919ع ۾ [[مانٽيگو چيلمسفورڊ سڌارا|مانٽيگو چيلمسفورڊ سڌارن]] ۾، مسلمانن جي الڳ حيثيت جو اصول مڇيو ويو. 1934ع ۾ [[محمد علي جناح]]، مسلم ليگ جو مستقل صدر بڻايو ويو. اڳتي هلي 1948ع ۾ [[محمد علي جناح]]، هندو مسلم اتحاد ۽ اتفاق لاءِ [[قائداعظم جا چوڏھن نقطا|چوڏهن نقطا]]‘ پيش ڪيا. جناح جي ان قدم سان مسلمانن جي الڳ حيثيت لاءِ راهه هموار ٿي. 1935 ۾ [[گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935|گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ]] جي تحت صوبائي خودمختياري لاڳو ٿي. جتي مسلمانن جي [[اڪثريت]] هئي، اتي کين مڪمل سياسي اقتدار حاصل رهيو، اڳتي هلي "پاڪستان" جي ٺهڻ تائين پهتو. 1 اپريل 1937ع ۾ نئون "قانون هند" لاڳو ٿيو ۽ 36- 1937ع ۾ چونڊو ڪرايون ويون. انڊين نيشنل ڪانگريس کي ستن صوبن [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[يونائيٽيڊ پراونسز|يو پي]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[سينٽرل پراونس|سي پي]]، [[بھار (رياست)|بھار]]، [[اوڙيسيا]] ۽ [[خيبر پختونخوا|اتر اولھ سرحد صوبو]] ۾ اڪثريت حاصل ٿي؛ آل انڊيا مسلم ليگ کي [[پنجاب]]، [[سنڌ]]، [[بنگال]] ۽ [[آسام]] ۾ ڪاميابي ملي. جون 1945ع ۾، فرنٽيئر مسلم اسٽوڊنٽس جي نالي پنهنجي پيغام ۾ [[محمد علي جناح]] فرمايو: "پاڪستان مان اسان جو مطلب اهو ناهي تہ اسان غير ملڪي حڪومت کان آزادي ٿا گهرون، پر ان مان اها مراد آهي تہ اسان جو "اسلامي نطريه حيات" هجي، جنهن جي حفاظت ضروري آهي. اسان کي رڳو پنهنجي آزادي حاصل ڪرڻي ناهي، پر قابل بہ ٿيڻو آهي، جيئن اسان ان جي حفاظت بہ ڪري سگهون ۽ اسلامي تصورن ۽ اصولن تي زندگي بہ گذاري سگهون." ان حوالي سان، جواهر لال نهرو اعلان ڪيو تہ: "هندوستان ۾ رڳو ٻه قوتون آهن، هڪ انگريز ٻي ڪانگريس!" جنهن جي جواب ۾ جناح چيو تہ "بيشڪ! ٽين قوت بہ آهي، جيڪا آهي مسلمان!" 1946ع ۾، برطانيه مان هڪ وزارتي مشن آيو، جنهن هندو مسلم مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ، مختلف سياسي پارٽين ۽ اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. پر مسلمانن ان کي رد ڪري ڇڏيو. ان جي رد عمل طور بمبئيءَ ۾ مسلم ڪائونسل "راست اقدام" جو اعلان ڪيو. 16 آگسٽ 1946ع تي ڪلڪتي ۾ وڏا فساد ٿيا، جنهن ۾ شهري ماريا ويا، ڪروڙن جي جائداد ساڙي وئي. محمد علي جناح اعلان ڪيو تہ: "پاڪستان هاڻي مسلمانن لاءِ زندگيءَ جو هڪ لازمي شرط بنجي چڪو آهي، ان کي دنيا جي ڪا بہ طاقت ٽاري نه ٿي سگهي!". <ref>[http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Specialized/Book2/Book_page6.html Sindhi Adabi Board Online Library (Specialized)<!-- Bot generated title -->]{{مئل ڳنڍڻو|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> پاڪستان جي مطالبي کان اڳ ھندوستان جي ماڻھن جي سياسي ۽ معاشي حقن جي حاصلات ۽ يونائيٽيڊ ڪنگڊم کان آزاديء جي تحريڪ ۾ مسلمانن ۽ ھندن گڏجي حصو ورتو ان تحريڪ دوران هندن ۽ مسلمانن وچ ۾ نفاق جو ٻج ڇٽي منجهن سياسي، سماجي ۽ مذهبي اختلافن کي اڀاريو ويو. ھندو اڪثريت م ھجڻ ڪري پنھنجي غلبي جو اظھار ڪرڻ شروع ڪيو ۽ مذھبي نفرتن کي ھٿي ڏني نتيجي ۾ آزاديءَ جي تحريڪ ۾ حصو وٺندڙن مان مسلمانن کي ڪي شڪايتون پيدا ٿيون ۽ انهن مسلم ليگ نالي جماعت جو بنياد وڌو، جنهن جي پلئٽفارم تان هندستان جي مسلمانن، مسلم اڪثريت وارن علائقن تي مشتمل ڌار ملڪ جو خيال پيش ڪيو. 22 کان 24 مارچ 1940ع ۾ لاھور ۾ آل انڊيا مسلم ليگ جو ساليانو اجلاس قائداعظم جي صدارت ۾ منعقد ٿيو جنھن ۾ مسلمانن جي علحده رياستن جي قيام چو مطالبو ڪيو ويو. جيڪا قرارداد لاھور ۽ بعد ۾ قرارداد پاڪستان جي نالي سان مشهور ٿي. بعد ۾ 1946ع ۾ ال انڊيا مسلم ليگ جي دھلي واري اجلاس ۾ ان 1940 واري قرارداد ب۾ ترميم لاء قرارداد پيش ڪري رياستن جي جاء تي ھڪ رياست جو مطالبو شامل ڪيو ويو. 12 کان 15 اپريل 1941ع ۾ آل انڊيا مسلم ليگ جي مدراس ۾ ٿيل 28ھين اجلاس ۾ ھڪ قرارداد وسيلي ڪانگريس جي شھري نافرماني واري تحريڪ جي مخالفت ڪئي وئي.<ref name=" پاڪستان"> [Pakistan Milestone, Chronology: March 1940 to August 2010; By Professor Muhammad Yusuf; 1st edition, 2011 ]</ref> === پاڪستان جو قيام === پهرين اپريل 1943ع ۾ [[سنڌ اسيمبلي|سنڌ اسيمبليءَ]] ٺهراءُ پاس ڪيو هو. 6 جون 1946ع تي آل انڊيا مسلم ليگ [[ڪيبينيٽ پلان]] کي ۽ 8 جون تي [[ڪيبينيٽ مشن پلان]] کي قبول ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 8 آگسٽ 1946ع تي وائسراءِ ڪانگريس کي عبوري حڪومت ٺاھڻ جي دعوت ڏني جيڪا ان قبول ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/> 2 سيپٽمبر 1946 تي آل انڊيا مسلم ليگ محسوس ڪيو تہ سياسي اقتدار رڳو ھندن جي ھٿ اچڻ سان مسلمانن جو نقصان ٿيندو تنھنڪري مسلم ليگ ايگزيڪيوٽو ڪائونسل ۾ شرڪت جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> ليگ طرفان لياقت علي خان، آء آء چندريگر، سردار عبدالرب نشتر، راجا غضنفر علي خان ۽ جوگندرناٿ منڊل (شيڊولڊ ڪاسٽ) 26 آڪٽوبر 1946 تي بطور ڪائونسلر قسم کنيو. اھڙي طرح مسلم ليگ بہ عبوري حڪومت ۾ شامل ٿي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 26 آڪٽوبر تي لياقت علي خان کي برٽش انڊيا جو نھرو جي ڪابينه ۾ وزير خزانه مقرر ڪيو ويو.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جنوري 1947ع تي بينگال اسيمبلي بينگال جي تقسيم جو فيصلو ڪيو. 23 جنوري تي پنجاب اسيمبلي پنجاب جي تقسيم جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 29 جون تي بلوچستان پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. 20 فيبروري تي لارڊ مائونٽبيٽن برٽش انڊيا جو آخري وائسراءِ مقرر ٿيو ۽ برٽش وزيراعظم ڪليمنٽ ايٽلي انڊيا کي ڇڏي ڏيڻ جو آخري اعلان ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 19 جون تي مسلم ليگ جي ھاء ڪمانڊ ڪراچي کي پاڪستان جي گادي جي هنڌ لاء چونڊيو.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جون 1947 م بينگال اسيمبلي پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. پاڪستان جي حمايت ۾ 126 ۽ مخالفت ۾ 90 ووٽ آيا.<ref name = " پاڪستان "/> 26 جون تي سنڌ اسيمبلي پاڪستان جي نئين آئين ساز اسيمبلي ۾ شموليت جو فيصلو ڪيو. فيصلي جي حق ۾ 33 ۽ مخالفت ۾ 22 ووٽ پيا. 29 جون تي بلوچستان جي شاھي جرگي جي 54 ميمبرن يڪراء ٿي پاڪستان ۾ شموليت جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 4 جولاءِ تي برطانوي ھائوس آف ڪامنز ۾ انڊين انڊپينڊنس بل پيش ڪيو ويو جنھن ۾ انڊو-پاڪستان ننڍي کنڊ مان پاڪستان ۽ انڊيا جي نالي سان ٻي ڊمئنين رياستون قائم ڪرڻ جي منظوري ڪرڻي ھئي.<ref name = " پاڪستان "/> 6 جولاءِ کان 17 جولاء تائين نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس ۾ پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ لاء ريفرينڊم ڪرايو ويو جنھن جو خان عبدالغفار خان جي خدائي خدمتگار تحريڪ ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس بائڪاٽ ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 10 جولاءِ تي برٽش وزيراعظم ڪليمنٽ ايٽلي قائداعظم محمد جناح کي پاڪستان جي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جي سفارش ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/> 13 جولاءِ تي سلھٽ پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 16 جولاءِ تي برٽش ھائوس آف لارڊز انڊين انڊپينڊنس بل منظور ڪيو ۽ 18 جولاءِ تي ان جي شاھي توثيق ڪئي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جولاءِ تي نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. 26 جولاءِ تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي جوڙي وئي. 14 آگسٽ 1947ع تي پاڪستان جو قيام عمل ۾ آيو. لارڊ مائونٽ بيٽن ڪراچيءَ ۾ پاڪستان جي پھرين آئين ساز اسيمبلي کي خطاب ڪيو ۽ قائد اعظم محمد علي جناح پاڪستان جو پھريون گورنر جنرل ٿيو. قائداعظم لياقت علي خان کي پاڪستان جي پھرين حڪومت ٺاھڻ جي دعوت ڏني.<ref name = " پاڪستان "/> 15 آگسٽ تي لاھور ھاء ڪورٽ جي چيف جسٽس عبدالرشيد قائد اعظم کان گورنر جنرل جي عهدي جو قسم ورتو ۽ وزيراعظم لياقت علي خان پنھنجي ڪابينه سميت قسم کنيو.<ref name = " پاڪستان "/> پھرين ڪابينه ۾ لياقت علي وزيراعظم، آء آي چندريگر، ملڪ غلام محمد، عبدالرب نشتر، غضنفر علي خان، جوگندرناٿ منڊل ۽ فضل الرحمان بطور وزير قسم کنيو.<ref name = " پاڪستان "/> لياقت علي خان ان ئي ڏينھن فلائيٽ تي جوائنٽ ڊفينس ڪائونسل ۾ شرڪت لاء دھلي روانو ٿيو. ساڳي ڏينھن فيصلو ڪيو ويو تہ فوج چو جنرل ھيڊ ڪوارٽر راولپنڊي ۾ ھوندو.<ref name = " پاڪستان "/> === ڊومينن پاڪستان (1947ع- 1956ع) === 18 آگسٽ 1947ع تي گڏيل قومن جي سڪيورٽيي ڪائونسل يڪراء پاڪستان جي گڏيل قومن جي رڪنيت لاء قرارداد منظور ڪئي. اھڙي طرح 30 سيپٽمبر تي پاڪستان کي گڏيل قومن جي باقاعده رڪنيت ملي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 11 سيپٽمبر 1948ع تي 10:25 تي رات جي وقت قائد اعظم وفات ڪري ويو. حڪومت 40 ڏينھن سوڳ جو اعلان ڪيو ۽ 12 سيپٽمبر تي ان جي تدفين ٿي.<ref name = " پاڪستان "/> خواجه ناظم الدين ملڪ جو قائم مقام گورنر جنرل ٿيو جيڪو 13 نومبر تي ان عھدي لاء پڪو ڪيو ويو.<ref name = " پاڪستان "/> 12 اپريل 1950ع تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي فيصلو ڪيو ته پاڪستان جي فيڊرل ڪورٽ ملڪ جي سڀ کان وڏي عدالت آھي. آئين ساز اسيمبلي مئي 1950ع کان برطانوي [[پروي ڪائونسل]] جو اپيل وارو اختيار منسوخ ڪري ڇڏيو.<ref name = " پاڪستان "/> 6 سيپٽمبر 1950ع م جنرل محمد ايوب خان پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ٿيو ۽ 17 جنوري 1951 تي ان جنرل ڊگلس گريسي کان ان عھدي جي ذميواري ورتي.<ref name = " پاڪستان "/> 16 آڪٽوبر 1951ع تي روالپنڊي ۾ ھڪ جلسي ۾ خطاب دوران وزيراعظم لياقت علي خان تي ھڪ سعيد اڪبر نالي شخص پستول جا ٻه فائر ڪري قتل ڪيو ۽ اھو پاڻ بہ موقعي تي مارجي ويو. ان واقعي بعد گورنر جنرل خواجه ناظم الدين وزيراعظم جي ذميداري سنڀالي ۽ وزير خزانه ملڪ غلام محمد ملڪ جو ٽيون گورنر جنرل مقرر ٿيو.<ref name = " پاڪستان "/> 21 فيبروري 1952ع تي اوڀر پاڪستان جي اسيمبلي بنگالي ٻولي کي سرڪاري ٻولي بڻائڻ جي قرارداد منظور ڪئي. ساڳي ڏينھن بنگالي ٻولي کي قومي ٻولي طور رد ڪرڻ جي خلاف ڍاڪا ۾ ٿيندڙ مظاھرن ۾ 36 شاگرد مارجي ويا.<ref name = " پاڪستان "/> 7 مارچ تي جنگ اخبار ۾ رئيس امروهي جو نوحہ جي عنوان سان ٻولي تي شعر: "اردو کا جنازہ ہے ذرہ دھوم سے نکلے" ڇپيو.<ref name = " پاڪستان "/> 6 جون تي پاڪستان مسلم ليگ جي جنرل سيڪريٽري يوسف خٽڪ ون يونٽ قائم ڪرڻ جي تجويز پيش ڪئي. 17 اپريل 1953 تي گورنر جنرل ملڪ غلام محمد خواجه ناظم الدين جي ڪابينه کي برطرف ڪري ڇڏيو ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۾ پاڪستان جي سفير محمد علي بوگرہ کي نئين ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. اھڙو اعلان ڪندي گورنر جنرل ظاھر ڪيو تہ ان مطابق خواجه ناظم پاڻ کي ملڪ ۾ درپيش مسئلن کي منھن ڏيڻ ۾ مڪمل نااھل ثابت ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> محمد علي بوگرہ پاڪستان جي ٽئين وزيراعظم وزيراعظم طور قسم کنيو. 17 آگسٽ 1953ع تي حڪومت پاڪستان جنرل ايوب خان جي ڪمانڊر انچيف جي عھدي جي مدت کي ٽن سالن لاء 16 جنوري 1959ع تائين اضافو ڪيو. 5 آڪٽوبر تي محمد علي بوگرہ مسلم ليگ مان اردو۽ بنگالي ٻنھي کي قومي ٻولي قرار ڏيڻ وارو فارمولو منظور ڪرايو 19 اپريل 1954ع تي مسلم ليگ جي آئين ساز اسيمبلي ۾ شامل رڪنن ٻنھي ٻولين کي قومي ٻولي بڻائڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 7 مئي 1954 تي آئين ساز اسيمبلي ٻنھي ٻولين جي لاء قرارداد منظور ڪئي ۽ ان کان اڳ 22 اپريل تي ڪراچي ۾ ان فيصلي خلاف ڪارو ڏينھن ملھايو ويو هو.<ref name = " پاڪستان "/> 30 آڪٽوبر 1953ع تي آئين ساز اسيمبلي قرار ڏنو تہ قرآن ۽ سنت جي ابتڙ ڪو بہ قانون منظور نہ ٿيندو ۽ 2 نومبر 1953ع تي پاڪستان جو نالو تبديل ڪري اسلامي جمھوريه پاڪستان رکيو ويو. 3 جنوري 1954ع تي آئين ساز اسيمبلي جي ڪميٽي فيصلو ڪيو ته عدليه کي انتظاميه کان الڳ ڪيو ويندو. 24 جولاءِ 1954 ع تي مغربي پاڪستان وارن سمورن صوبن ۾ ڪميونسٽ پارٽي تي بندش وڌي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 21 سيپٽمبر 1954 تي آئين ساز اسيمبلي پبلڪ اينڊ ريپريزنٽيٽو آفس ڊسڪئاليفڪيشن ايڪٽ مختصرن [[پروڊا]] کي ٽن ڪلاڪن جي بحث کان پوء منسوخ ڪري ڇڏيو. ساڳي ڏينھن ان اسيمبلي آئين جا بنيادي اصول اختيار ڪيا ۽ قرار ڏنو ته ملڪ جي سپريم اختياري پارليامينٽ آھي. پارليامينٽ گورنر جنرل جي مرضي تي وزيرن جي ڪابينه ٺاھڻ ۽ ان جي مشوري جي پابندي وارن گورنر جنرل جي اختيارن کي محدود ڪري ڇڏيو. 22 سيپٽمبر تي آئين ساز اسيمبلي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935ع]] ۾ گورنر جا اختيار گھٽائڻ جون چار ترميمون ڪيون. 24 سيپٽمبر تي سينٽرل وزير قانون استعيفا ڏئي. ساڳي تاريخ تي وزيراعظم بوگرہ قوم کي خطاب ڪندي نئين چونڊن جو اعلان ڪيو تہ جئين آئين ساز اسيمبلي جا رڪن آئين ٺاھڻ لاء نئون مينڊٽ حاصل ڪن. گورنر جنرل اسيمبلي ٽوڙي ڇڏي ء ايمرجنسي لاڳو ڪري محمد علي بوگرہ کي نئي ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. ان ڪابينه م فوج جي حاضر خدمت ڪمانڊر ان چيف جنرل ايوب خان کي وزير دفاع ۽ ميجر جنرل اسڪندر مرزا کي وزير داخلا طور شامل ڪيو ويو. 24 آڪٽوبر تي گورنر جنرل آئين ساز اسيمبلي جي ٽوڙڻ وارو پروڪليميشڻ جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/> جنھن کي آئين ساز اسيمبلي جي اسپيڪر مولوي تميز الدين سنڌ ھاء ڪورٽ ۾ چئلينج ڪيو.. 22 نومبر 1954ع تي وزيراعظم محمد علي بوگرہ ريڊيو تي ون يونٽ ٺاھڻ جو اعلان ڪيو. 25 نومبر تي سرحد صوبي جي اسيمبلي ۽ 30 نومبر 1954ع تي پنجاب صوبي جي اسيمبلي يڪراءِ ٿي ون يونٽ جي رٿ جي حمايت ڪئي.11 ڊسمبر تي سنڌ اسيمبلي غالب اڪثريت سان ون يونٽ ۾ شموليت جي حمايت ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1955ع تي بلوچستان جي رياستن ون يونٽ ۾ شامل ٿيڻ واري دستاويز تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. 20 ڊسمبر تي حسين شھيد سھروردي وزير قانون طور قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 فيبروري 1955ع ۾ سنڌ ھاء ڪورٽ جي بينچ يڪراء ٿي مولوي تميز الدين جي مينڊيمس واري رٽ منظور ڪندي آئين ساز اسيمبلي کي بحال ڪيو. 22 فيبروري تي فيڊرل ڪورٽ فيڊريشن آف پاڪستان جي ۽ 9 پاڪستاني وزيرن جي اپيل تي سنڌ ھاء ڪورٽ جي فيصلي تي اسٽي آرڊر جاري ڪيو. 21 مارچ تي فيڊرل ڪورٽ سنڌ ھاء ڪورٽ جي فيصلي کي ڪالعدم قرار ڏئي ڇڏيو ۽ 25 مارچ تي تفصيلي فيصلو جاري ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 جون 1955 ۾ ٻين آئين ساز اسيمبلي جي لاء چونڊون ٿيون ۽ 7 جولاءِ تي ان اسيمبليءَ جو پھريون اجلاس مري ۾ ٿيو جنھن ۾ مشتاق احمد گرماني کي عبوري چيرمين چونڊيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>.گورنر جنرل غلام محمد بيمار ھجڻ جي ڪري ٻه مھينن لاء موڪل تي ويو ۽ 6 آگسٽ 1955ع تي ان جي جاء تي اسڪندر مرزا قائم مقام گورنر جنرل ٿيو. 7 آگسٽ تي محمد علي بوگرہ کان استعفي ورتي وئي ۽ ان جي جاء تي اڳوڻي وزير خزانه ۽ انڊيا جي شھر جالنڌر سان تعلق رکندڙ [[چوڌري محمد علي]] کي ملڪ جو چوٿون وزيراعظم مقرر ڪيو ويو. 19 سيپٽمبر تي غلام محمد جي موڪل پوري ٿي وڃڻ بعد اسڪندر مرزا باقاعده ملڪ جي چوٿين گورنر جنرل جو قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. محمد علي بوگرہ کي بعد ۾ 10 فيبروري 1957ع تي آمريڪا م سفير مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 30 سيپٽمبر 1955 تي نئين آئين ساز اسيمبلي ٽن ھفتن جي بحث کان پوء ويسٽ پاڪستان (ون يونٽ) جو بل منظور ڪيو جنھن بجي 3 آڪٽوبر تي گورنر جنرل توثيق ڪئي. 14 آڪٽوبر تي اوڀر بينگال جو نالو ايسٽ پاڪستان رکيو ويو ۽ باقي ون يونٽ واري صوبي جو نالو ويسٽ پاڪستان رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. === ريپبلڪ جو قيام === 29 فيبروري 1956ع تي ملڪ جي ٻين آئين ساز اسيمبلي ملڪ جو پھريون آئين منظور ڪيو جنھن جو بنياد [[قراداد مقاصد 1949]] ھيو. ملڪ کي وفاقي ريپبلڪ بڻايو ويو ۽ ان جو نالو اسلامي جمھوريه پاڪستان رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 2 مارچ تي اھو نئون آئين عمل ۾ آيو. اسڪندر مرزا کي عبوري مدت لاء ملڪ جو پھريون صدر چونڊيو ويو جنھن 23 مارچ تي قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. سيپٽمبر 1956 م چوڌري محمد علي کي پارٽي جي صدارت تان هٽايو ويو ۽ ھن خلاف تحريڪ عدم اعتماد آندي وئي جنھن ڪري ھن 8 سيپٽمبر 1956ع تي استعيفا ڏئي ڇڏي ۽ 12 تاريخ تي بينگال جو [[حسين شھيد سھروردي]] ملڪ جو پنجون وزيراعظم ٿيو. جنھن جنرل ايوب خان کي ٽن سالن جي ايڪسٽينشن ڏني. سويت يونين جي ڀيٽ م يونائيٽيڊ اسٽيٽس سان تعلقات فوجي سطح تائين وڏائي مضبوط ڪرڻ تي عوامي ليگ ۾ ان جي ڏاڍي مخالفت ٿي چڪي هئي. ھن 17 آگسٽ 1957 م استعيفا ڏئي ڇڏي. ۽ ساڳي تاريخ تي بمبئي م پيدا ٿيندڙ [[آء آء چندريگر]] پاڪستان جو ڇھون وزيراعظم ٿيو جنهن اسيمبلي جي پھرين اجلاس م اليڪشن جي نظام ۾ سڌارن آڻڻ جو اعلان ڪيو پر جلد ئي سياسي سرگرميون ٿيون ء ھن جي خلاف تحريڪ عدم اعتماد اسيمبلي ۾ آڻڻ جي ڪوشش ٿي جنھن ڪري ھن ساڳي سال 11 ڊسمبر تي استعيفا ڏئي ڇڏي. ان بعد ھاڻوڪي سرگوڌا ضلعي سان تعلق رکندڙ ملڪ فيروز خان نون ساڳي سال 16 ڊسمبر تي پاڪستان جو ستون وزيراعظم ٿيو. ھن جي ڪوششن سان گوادر پاڪستان جو حصو بڻجي ويو. اسڪندر مرزا ج جي صدارت جو مدو پورو تيڻ وارو ھو ۽ ھي ان جي ٻيھر صدر ٿيڻ تي راضي نہ ھيو جنھن ڪري 7 آڪٽوبر ۽ 8 آڪٽوبر جي وچ واري رات اسڪندر مرزا کيس برطرف ڪري آئين منسوخ ڪري ملڪ م مارشلا لڳائڻ جو اعلان ڪيو. 14 سيپٽمبر 1957 تي ويسٽ پاڪستان جي اسيمبلي نيشنل عوامي پارٽي جي ون يونٽ کي ٽوڙڻ جي قرارداد منظور ڪئي. 7 آڪٽوبر تي اسڪندر مرزا مارشل لا لاڳو ڪندي سموريون قانونساز اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون === مارشلا ۽ صدارتي نظام === اسڪندر مرزا جو تعلق بينگال جي شھر مرشد آباد سان ھيو ۽ [[سراج الدوله]] سان 1757 ۾ [[جنگ پلاسي]] ۾ غداري ڪندڙ [[مير جعفر]] جو پڙپوٽو ھيو . پھرين برٽش آرمي م آفيسر ھيو ۽ سندس مقرريون بطور پوليٽيڪل ايجنٽ پرنسلي رياستن م ٿيون. پاڪستان ٺھڻ وقت پاڪستاني فوج ۾ ڪرنل جي عھدي تي ھيو ۽ ميجر جنرل ٿي رٽائر ٿيو ھو. اسڪندر مرزا جي وقت 1956 وارو پھريون آئين نافذ ٿيو ۽ ڊومينين پاڪستان جو خاتمو آيو ۽ پاڪستان پھريون دفعو ريپبلڪ يا جمھوريه بڻيو. ان جو نالو اسلامڪ ريپبلڪ آف پاڪستان رکيو ويو. ان آئين تحت ملڪ م [[پارلياماني نظام]] لاڳو ڪيو ويو. ملڪ م رياستي سربراھ صدر ۽ حڪومتي سربراهه وزيراعظم کي بڻايو ويو. ملڪ جي [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] ھڪ ايواني ھئي يعني سينيٽ جو ايوان ڪونہ ھيو صرف قومي اسيمبلي ھئي جنھن م [[مشرقي پاڪستان]] ء [[مغربي پاڪستان]] کي برابر نمايندگي ڏني وئي ۽ قومي اسيمبلي جا اجلاس سال م اڌ ڪراچي م ۽ اڌ ڍاڪا ۾ ٿيندا ھيا. اسڪندر مرزا ڊومينين جي خاتمي تي صدر واري نئين عھدي تي مقرر ٿيو. ملڪ م سياسي عدم استحڪام عروج تي ھيو. ملڪ م صدر جي نئين مدي جي لاءِ چونڊ ٿيڻي ھئي پر 1958 م بغير ڪنھن غير معمولي سبب جي اسڪندر مرزا ملڪ جي پھرين آئين کي منسوخ ڪري ملڪ م مارشل لا لڳائي چيف آف آرمي اسٽاف [[جنرل ايوب خان]] کي چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر مقرر ڪيو. بعد ۾ جنرل ايوب اسڪندر مرزا کان زبردستي استعيفا ان بنياد تي ورتي تہ صدر جو عھدو 1956ع جي آئين تحت ھيو ۽ آئين جي منسوخي سان اھو عھدو بہ ختم ٿي چڪو ھو ۽ ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو صرف [[چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر]] ئي ھيو تنھن ڪري [[اسڪندر مرزا]] جو عھدو غيرقانوني ھيو. اسڪندر مرزا کي گرفتار ڪري ڪوئيٽا آندو ويو جتان کيس [[يونائيٽيڊ ڪنگڊم]] ۾ جلاوطن ڪيو ويو ۽ سندس باقي زندگي لنڊن م گذري. ,7 آڪٽوبر 1957 جي مارشلا بعد حسين شھيد سھروردي 12 آڪٽوبر تي استعفي ڏئي ۽ آء آء چندريگر وزيراعظم ٿيو جنھن 14 ڊسمبر تي استعفي ڏئي جنھن بعد اسڪندر مرزا ملڪ فيروز خان نون کي ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. ان 16 ڊسمبر چ1957ع تي بطور وزير اعظم قسم کنيو. 24 ڊسمبر تي اسٽيٽ بينڪ 100 روپئي جو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيو جنھن ۾ پھريون ڀيرو قائداعظم جي تصوير ڏني وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 4 سيپٽمبر 1958 تي قومي اسيمبلي ايندڙ فيبروري 1959 ۾ ملڪ ۾ عام چونڊون ڪرائڻ جي منظوري ڏني ۽ 20 سيپٽمبر تي صدر پاڪستان 15 فيبروري 1959تي چونڊون ڪرائڻ جي منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. 7 سيپٽمبر 1958 تي عمان پنھنجو گوادر پرڳڻو پاڪستان کي چار لک برطانوي پائونڊ ۾ وڪرو ڪرڻ لاء راضي ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ست آڪٽوبر 1958ع تي اسڪندر مرزا ملڪ ب۾ مارشل لا لاڳو ڪئي، 1956ع وارو آئين منسوخ ڪيو، نيشنل اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون، سڀني سياسي پارٽين کي منسوخ ڪري ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. آرمي چيف جنرل محمد ايوب خان کي ملڪ جو چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر مقرر ڪيو. 24 آڪٽوبر تي صدر 12 وزيرن تي مشتمل مرڪزي ڪابينه جوڙي جنرل ايوب خان کي ملڪ جو وزيراعظم مقرر ڪيو ۽ ذوالفقار علي ڀٽو کي ڪابينه چو وزير بڻايو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر تي صدر جو عهدو ڇڏي اختيار ايوب خان جي حوالي ڪيا. 28 آڪٽوبر تي ايوب خان بطور صدر صدارتي ڪابينه آرڊر جاري ڪري وزيراعظم جو عھدو ختم ڪري صدارتي ڪابينه جوڙي. 2 نومبر تي اسڪندر مرزا کي لنڊن روانو ڪري جلاوطن ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آگسٽ 1959ع ۾ ايوب خان بنيادي جمھوريت جو نظام آندو جنھن تحت ملڪ ۾ 8000 بنيادي يونٽ قائم ڪيا ويا. ھر يونٽ م 10 ميمبر ھر بالغ راء واري ووٽ جي بنياد تي چونڊي ڪل 80000 ھزار ميمبر چونڊي انھن ڻجظ ووٽ تي صدر جي چونڊ ڪرڻي ھئي<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر 1959 تي صدر بيسڪ ڊيموڪريسز آرڊر جاري ڪيو ۽ ساڳي تاريخ تي ايوب خان فيلڊ مارشل ٿي ويو. 2 جنوري 1960ع تي ملڪ ب۾ بيسڪ ڊيموڪريسي يونٽن جون چونڊون ٿيون<ref name = " پاڪستان "/>. 14 فيبروري 1960ع تي بنيادي يونٽن جي 80 ھزار ميمبرن ملڪ جي صدر تي اعتماد ھجڻ يا اعتماد نہ ھجڻ لاء ووٽنگ ۾ حصو ورتو. 15 فيبروري تي اليڪشن ڪميشن پڌرو ڪيو تہ غالب اڪثريت سان ميمبرن صدر ايوب تي اعتماد جو اظھار ڪيو اھڙي طرح 17 فيبروري 1960 تي ايوب خان صدر جي عھدي لاء قسم کنيو ۽ ساڳي تاريخ تي صدر ملڪ بجي نئين آئين تيار ڪرڻ لاءِ يارھن رڪني ڪميٽي جسٽس محمد شھاب الدين جي سربراهي ۾ جوڙي<ref name = " پاڪستان "/>. 19 فيبروري تي جسٽس منير جي رٽائرمينٽ تي جسٽس شھاب الدين کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 24 فيبروري 1960 تي صدارتي ڪابينه ملڪ جو نئون گادي جو هنڌ راولپنڊي جي ڀرسان اسلام آباد جي نالي سان ٺاھڻ جي منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين آگسٽ تي راولپنڊي کي پاڪستاني حڪومت جي مکيه گادي قرار ڏنو ويو. 28 نومبر 1960 تي ويسٽ پاڪستان بجي 11 انتظامي ڊويزنن ۾ ورھايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 اپريل 1961 تي اسلام آباد شھر جي اڏاوت جو ڪم شروع ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 جولاءِ 1961 تي گل ياسمين کي پاڪستان جو قومي گل قرار ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 28 آگسٽ تي ڊاڪٽر عبدالسلام کي صدر جو سائنسي معاملن جو صلاحڪار مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 مارچ 1962 تي ملڪ ۾ نئون ائين متعارف ڪرايو ويو جنھن بم صدر کي تمام گھڻا اختيار ڏنا ويا ھئا<ref name = " پاڪستان "/>. ڪنھن بہ قومي اسيمبلي يا صوبائي اسيمبلي جي اميدوار جي لاء سياسي وابستگي غيرقانوني ھئي. 6 مئي 1962ع تي ملڪ ۾ قومي اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبلين جي غير جماعتي بنيادن تي چونڊون ٿيون. 8 جون 1962ع تي صدر ايوب مارشل ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيوب۽ ساڳي تاريخ تي 1962ع جي آئين تحت چونڊيل قومي اسيمبلي جو پھريون اجلاس ٿيو ۽ ايوب خان نئين آئين تحت ملڪ جي صدر لاء قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. 13 جون 1962 تي محمد علي بوگرہ ملڪ جو پرڏيهي معاملن جو وزير ۽ ذوالفقار علي ڀٽو صنعتن جي وزير طور ڪابينه م شامل ٿيا. بوگرہ 23 جنوري 1963 تي دل جي دوري سبب وفات ڪري ويو ، 24 جنوري تي ذوالفقار علي ڀٽو ملڪ جو پرڏيهي معاملن وارو وزير ٿيو. 22 اپريل 1963 تي ايوب خان مسلم ليگ ۾ شامل ٿي ۽ 19 آگسٽ 1964ع تي مسلم ليگ جي پليٽ فارم تان صدراتي چونڊ وڙهڻ جو اعلان ڪيو. 17 سيپٽمبر 1964ع تي محترمه فاطمه جناح گڏيل مخالف جماعتن جي درخواست تي صدارتي اميدوار ٿيڻ لاء راضپو ڏيکاريو ۽ 20 سيپٽمبر تي کيس اميدوار نامزد ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1965ع تي ملڪ ۾ 1962ع واري آئين ھيٺ پھرين صدارتي چونڊ واقع ٿي جيڪا ايوب خان اڪثريت سان کٽي. ايوب خان 49647 ووٽ کنيا (ويسٽ پاڪستان مان 28927 ۽ ايسٽ پاڪستان مان 20720) جڏھن تہ محترمه فاطمه جناح 28343 ووٽ کنيا (ويسٽ پاڪستان مان 10263 ۽ اوڀر پاڪستان مان 18080) گڏيل مخالف پارٽين اليڪشن ڪميشن جي انھن نتيجن کي مڃڻ کان انڪار ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 جنوري ڪي ايوب خان جي پٽ گوھر ايوب ڪراچي ۾ ايوب خان جي مسلم ليگ جي تعاون سان فتح جي پريڊ ڪئي جيڪا تشدد ۾ تبديل ٿي وئي ۽ 23 ڄڻا جھڳڙن ب۾ مارجي ويا. فوج شھر جو ڪنٽرول سنڀالي ورتو. 21 مارچ تي ملڪ م قومي اسيمبلي جي چونڊ ٿي. اسيمبلي جي 150 سيٽن مان 120 پاڪستان مسلم ليگ ۽ باقي مخالف جماعتن کٽيون.23 مارچ تي ايوب خان پنجن سالن لاء صدر طور قسم کنيو، ان سان گڏ شعيب ۽ ذوالفقار علي ڀٽو پڻ ترتيبوار صنعت ۽ پرڏيھي معاملن جي وزير طور قسم کنيو. 26 مارچ 1965 م ذولفقار علي ڀٽو پاڪستان مسلم ليگ جو سيڪريٽري جنرل ٿيو. 23 اپريل تي رڻ ڪڇ ۾ پاڪ فوج ۽ ڀارتي فوج ۾ ويڙھ ڪئي. 6 سيپٽمبر 1965 تي انڊيا اولھ پاڪستان جي سرحدن تي حملو ڪري جنگ شروع ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ملڪ م ايمرجنسي لاڳو ڪئي وئي. 7 سيپٽمبر تي چين ڀارت جي مذمت ڪئي. 10 سيپٽمبر تي ميجر عزيز ڀٽي لاھور واري محاذ تي شھيد ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 سيپٽمبر تي صدر ايوب قوم کي خطاب ڪندي عالمي امن جي مفاد خاطر فوج کي 23 سيپٽمبر تي 3:00 بجي رات جو جنگ بندي جو حڪم ڏنو. انڊيا پڻ سڪيورٽي ڪائونسل جي جنگ بندي واري قرارداد کي غيرمشروط قبول ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. ملائيشيا پاڪستان جي سيڪيورٽي ڪائونسل م مخالفت ڪئي ھئي جنھن ڪري 5 آڪٽوبر تي پرڏيهي وزير ذوالفقار علي ڀٽو پريس ڪانفرنس ڪندي ملائيشيا سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. سويت يونين جي ٽياڪڙي سان 10 جنوري 1966 تي نو نقطن واري تاشقند واري معاهدي تي صحيحون ڪيون ويون<ref name = " پاڪستان "/>. 12 فيبروري 1966 تي مجيب الرحمان پنھنجي پارٽي جو 6 نقاطي پروگرام پڌرو ڪندي صوبائي خودمختياري جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 جون 1966 تي ذوالفقار علي ڀٽو وزارت ڇڏي بيماري واري موڪل تي ھليو ويو ۽ ان جو ڇڏيل پرڏيهي کاتو ايوب خان پاڻ سنڀاليو<ref name = " پاڪستان "/>. 20 جولاءِ تي شريف الدين پيرزادو. پرڏيھي وزير ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 سيپٽمبر 1966 تي جنرل محمد یحییٰ پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر 1966 تي ايوب خان سياستدانن تان [[ايبڊو]] (EBDO) جون پابنديون ھٽائي ڇڏيون<ref name = " پاڪستان "/>. 9 جولاءِ 1967 تي محترمه فاطمه جناح ڪراچي ۾ وفات ڪري وئي ۽ کيس ٻئي ڏينھن قائداعظم واري مقبري ۾ دفنايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 سيپٽمبر 1967 تي ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان پيپلزپارٽي نالي پارٽي ٺاهڻ جو اعلان ڪيو ۽ 30 نومبر تي لاھور ۾ ان پارٽي جو بنياد وڌو ويو جنھن جو چيئرمين ذوالفقار علي ڀٽو ۽ جنرل سيڪريٽري جَي اَي رحيم ٿيو. پھرين ڊسمبر تي ڊاڪٽر مبشر حسن جي لاھور واري رھائشگاھ تي پارٽي جو پھريون ڪنوينشن ٿيو جنھن م ذوالفقار علي ڀٽو کي چيئرمين چونڊيو ويو ي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 ڊسمبر 1967 تي قومي اسيمبلي بيسڪ ڊيموڪريسي جي 8000 يونٽن کي وڌائي 12000 ڪيو. 6 جنوري 1968 تي اگرتلا واري ملڪ جي خلاف سازش منظر عام تي آئي ۽ 18 جنوري تي مجيب الرحمان کي ان سازش جي الزم ۾ گرفتار ڪيو ويو. نومبر 1968 م راولپنڊي ۾ احتجاج دوران شاگرد جي قتل کان پوء شاگردن مظاھرا شروع ڪيا جيڪي پشاور ، ڪراچي ۽ لاھور تائين ڦھلجي ڪنٽرول کان ٻاهر ٿي ويا. 13 مارچ تي ايئر مارشل اصغر خان جسٽس پارٽي ٺاھي<ref name = " پاڪستان "/>. 25 مارچ 1965ع تي صدر ايوب صدر جو عھدو ڇڏيو ۽ اقتدار آرمي چيف جنرل یحیٰی جي حوالي ڪيو جنھن ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪئي ۽ اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون ۽ 1962 جو آئين منسوخ ڪري ڇڏيو. 31 مارچ تي يحي خان صدر جو عھدو سنڀاليو<ref name = " پاڪستان "/>. === ون يونٽ جو خاتمو ۽ عام چونڊون === 4 مارچ تي صدر پرويژنل ڪانسٽيٽيوشنل آرڊر يا پي سي او جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 سيپٽمبر 1969تي جنرل يحي موروڪو ۾ پھرين اسلامي سربراهي ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جولاء 1970 تي صدر يحي خان ون يونٽ منسوخ ڪري سنڌ، پنجاب، سرحد ۽ بلوچستان جي صوبائي حيثيت بحال ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ملڪ ۾ 5 آڪٽوبر 1970 تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. اوڀر پاڪستان ۾ ٻوڏ اچڻ ڪري 15 آگسٽ تي چونڊ جي تاريخ کي ملتوي ڪري 7 ڊسمبر 1970 تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. 12 نومبر 1970 تي سائڪلون اچڻ ۽ 30 فوٽ اوچي سامونڊي لھرن جي ڪري آيل تباھي ۾ ڏھ لکن کان وڌيڪَ ماڻھو فوت ٿي ويا. 7 ڊسمبر 1970 تي قومي اسيمبلي جي 313 سيٽن لاء چونڊون ٿيون. مجيب الرحمان جي عوامي ليگب151 سيٽون کڻي اڪثريت سان کٽي آئي. پيپلزپارٽي 81 سيٽون کڻي ٻيون نمبر وڏي پارٽي ٿي وئي. باقي ٻيون جماعتون 81 سيٽون کڻي آيون جن ۾ جماعت اسلامي، پي ڊي پي، مسلم ليگ (سي)، مسلم ليگ (ڪيو)، جي يو پي، ۽ نعپ شامل ھيون. 17 ڊسمبر تي صوبائي اسيمبلين جون چونڊون ٿيون جن جي نتيجو قومي اسيمبلي جي نتيجي سان مطابقت وارو آيو. === سياسي بحران ۽ بينگال جي علحدگي === 3 جنوري 1971 تي مجيب الرحمان اعلان ڪيو تہ ملڪ جو نئون آئين اولھ پاڪستان جي نمائندن جي صلاح سان ان جي ڇھ نقاطي پروگرام جي بنياد تي ٺاهيو ويندو. 13 جنوري تي مجيب الرحمان صدر سان ملاقات ڪئي. 14 جنوري تي صدر يحي خان ڍاڪا ۾ پڌرو ڪيو تہ مجيب الرحمان ملڪ جو وزيراعظم ٿيندو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 جنوري تي صدر يحي ذولفقار علي ڀٽو سان لاڙڪاڻي واري رھائشگاھ تي مذاڪرات ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جنوري تي مجيب الرحمان ۽ ذوالفقار علي ڀٽو ڍاڪا ۾ آئين ٺاھڻ لاء مذاڪرات ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 13 فيبروري تي يحي خان 3 مارچ 1971 تي ڍاڪا ۾ آئين ٺاھڻ لاء قومي اسيمبلي جو اجلاس سڏائڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 فيبروري تي ذوالفقار علي ڀٽو پھرين پرڏيهي واپار، ڪرنسي ۽ محصولن متعلق سمجھوتو ٿيڻ تائين قومي اسيمبلي جي ان اجلاس جي بائيڪاٽ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 فيبروري تي جماعت اسلامي جي مولانا مودودي ان بائيڪاٽ جي مذمت ڪئي ۽ مطالبو ڪيو تہ اڪثريت حاصل ڪندڙ جماعت کي آئين جو مسودو پيش ڪرڻ جو موقعو ڏنو وڃي ۽ ٻيا ان جي ڪمزورين تي بحث ڪن<ref name = " پاڪستان "/>.24 فيبروري تي مجيب الرحمان پنھجن ڇھن نقطن تي سمجھوتو ڪرڻ کان کتو جواب ڏئي ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. 28 فيبروري تي عوامي ليگ مغربي پاڪستان جي ميمبرن کي اجلاس ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني. ذوالفقار علي ڀٽي ٻہ متبادل ڏنا تہ يا قومي اسيمبلي جي اجلاس کي ملتوي ڪيو وڃي يا وري آئين ٺاھڻ لاء رکيل مدت کي ختم ڪيو وڃي<ref name = " پاڪستان "/>. صدر يحي پھرين مارچ 1971 تي 3 مارچ واري اجلاس کي سياستدانن وچ ۾ آئين ٺاھڻ لاء معقول افھام تفھيم ٿيڻ تائين ملتوي ڪري ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. نتيجي ۾ مشرقي پاڪستان ۾ عوامي ليگ ھڙتالون ۽ مظاھرا شروع ڪري ڇڏيا جنهن ڪري ڍاڪا ۾ ڪرفيو لڳائڻو پيو<ref name = " پاڪستان "/>. 3 مارچ تي صدر ڍاڪا ۾ 10 مارچ تي سڀني چونڊ کٽيندڙ سياسي جماعتن جي 12 اڳواڻن کي آئيني مشاورت لاء گھرايو پر عوامي ليگ ان گڏجاڻيءَ جو بائڪاٽ ڪيو ۽ پرامن عدم تعاون واري تحريڪ شروع ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 6 مارچ 1971ع تي جنرل ٽڪا خان کي مشرقي پاڪستان جو گورنر مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. صدر 25 مارچ 1971ع تي قومي اسيمبلي جو ڍاڪا ۾ اجلاس سڏايو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 مارچ 1971 تي شيخ مجيب الرحمان ماڻھن کي نجات حاصل ڪرڻ لاء جدوجهد جو سڏ ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 مارچ 1971 تي مجيب الرحمان کي گرفتار ڪيو ويو ۽ عوامي ليگ جي پوئلڳن جي خلاف فوجي آپريشن شروع ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 26 مارچ 1971 تي صدر عوامي ليگ تي بندش وڌي<ref name = " پاڪستان "/>. 4 اپريل 1971 تي آنڌرا گانڌي مشرقي پاڪستان جي عوام جي مڪمل حمايت جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 مئي 1971ع تي ذوالفقار علي ڀٽو لاھور ۾ پريس ڪانفرنس ڪندي چونڊيل نمائندن کي اقتدار منتقل ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. 28 جون 1971 تي يحي خان آئين تيار ڪرڻ لاءِ ماھرن جي ڪاميٽي جوڙي<ref name = " پاڪستان "/>. 5 آگسٽ 1971 تي حڪومت ايسٽ پاڪستان جي تنازعي تي 125 صفحن تي مشتمل وائيٽ پيپر جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 سيپٽمبر 1971 تي صدر يحي پھرين مارچ کان پنج سيپٽمبر تائين اوڀر پاڪستان ۾ ڏوھ ڪندڙن يا ڏوھن جي الزامن ۾ آيلن کي عام معافي ڏيڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 5 سيپٽمبر تي پاڪستان انڊيا طرفان نئين دھلي ۾ نامنھاد بنگلاديش مشن قائم ڪرڻ خلاف انڊيا جي حڪومت سان سخت احتجاج ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 آڪٽوبر 1971 تي چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ملڪ مان سياسي سرگرمين تان بندش ھٽائي ڇڏي<ref name = " پاڪستان "/>. 10 نومبر 1971 تي انڊيا پاڪستان تي حملو ڪيو، ان جي فوج بيلونيا لڳ پاڪستاني سرحد م داخل ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي. جنگ ۾ 74 ڀارتي فوجي مارجي ويا ۽ 130 زخمي ٿيا. 16 نومبر تي انڊيا جي فوج اوڀر پاڪستان ۾ ڊاڪا طرف پيشقدمي ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. اوڀر پاڪستان ۾ ڀارتي فوجي مداخلت تي صدر يحي 23 نومبر تي ملڪ ۾ ايمرجنسي لڳائي<ref name = " پاڪستان "/>. 3 ڊسمبر تي فوج کي ڀارت تي حملي جو حڪم ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 7 ڊسمبر 1971 م يحي خان بينگال سان تعلق رکندڙ نورالامين کي پاڪستان جو اٺون وزيراعظم مقرر ڪيو ۽ ذولفقار علي ڀٽو پاڪستان جو نائب وزيراعظم سميت پرڏيهي وزير بڻائي مخلوط حڪومت ٺاهي وئي<ref name = " پاڪستان "/>.8 ڊسمبر 1971 تي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي ھڪ قرارداد وسيلي ھڪدم جنگبندي ۽ فوجن کي پنھنجي پنھنجي سرحد طرف ھٽائڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 ڊسمبر1971 تي يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي صدر رچرڊ نڪسن انڊيا کان پاڪستان تي فوجي حملو ھڪدم روڪڻ جو مطالبو ڪيو ۽ فوجي پيشقدمي جي تسلسل کي عالمي راء جي انحرافي قرار ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. يونائيٽيڊ اسٽيٽس سيڪيورٽي ڪائونسل جي ٻيھر اجلاس جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 ڊسمبر تي سويت يونين يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي انھن رٿن کي ٽيون دفعو ويٽو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. ساڳي ڏينھن ذوالفقار علي ڀٽو سڪيورٽي ڪائونسل جي اجلاس مان اٿي آيو. 16 ڊسمبر تي پاڪستاني فوج اوڀر پاڪستان ۾ پيش پئي<ref name = " پاڪستان "/>. جنرل جگجيت سنگھ اروڙا ۽ ليفٽيننٽ جنرل امير عبدالله خان نيازي ۽ ٻنھي ڌرين جي وچ ۾ جنگبندي طئي ڪئي وئي. ٻارتي فوج ڍاڪا ۾ داخل ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستاني فوج جا 95000 فوجي ڍاڪا ۾ ٿيل ھڪ تقريب ۾ ڀارتي فوج آڏو ھٿيار ڦٽا ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 17 ڊسمبر تي پاڪستاني صدر جنگبندي جو اعلان ڪيو. 28 ڊسمبر 1971ع تي يحي خان اقتدار ذوالفقار علي ڀٽو جي حوالي ڪيو جيڪو ملڪ جو نئون صدر ۽ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 ڊسمبر تي ذوالفقار علي ڀٽو جي حڪم تي شيخ مجيب الرحمان کي جيل مان ڪڍي گھر ۾ نظربند ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 ڊسمبر تي صدر ڀٽو پنھنجي ڏھ رڪني صدارتي ڪابينه جوڙي ين ۾ ڊاڪٽر مبشر حسن، شيخ محمد رشيد، غلام مصطفي جتوئي ۽ حفيظ پيرزادو شامل ھيا<ref name = " پاڪستان "/>. 24 ڊسمبر تي ڀٽو اوڀر پاڪستان ۾ شڪست جي جاچ لاء چيف جسٽس حمود الرحمان جي سربراھي ۾ ڪميشن جوڙي. ڪميشن جا رڪن چيف جسٽس آف پاڪستان حمود الرحمان، چيف جسٽس سنڌ بلوچستان ھاء ڪورٽ جسٽس طفيل علي عبدالرحمان ھيا جن کي ٽن مھينن ۾ رپورٽ پيش ڪرڻ لاء چيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر تي ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان ائٽامڪ ڪميشن کي پنھنجي ذمي ورتو<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1942ع تي تحريڪ استقلال جي ايئر مارشل اصغر خان لاھور م پريس ڪانفرنس ذريعي مارشل لا ختم ڪرڻ، مجيب الرحمان کي آزاد ڪرڻ ۽ يحي خان کي گرفتار ڪري ان خلاف کليل مقدمو ھلائڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 جنوري 1972ع تي عوامي ليگ جي مجيب الرحمان کي آزاد ڪري پي آء اي جي جھاز م لنڊن روانو ڪيو وي<ref name = " پاڪستان "/> 26 جنوري 1972ر تي سويت يونين بنگلاديش کي تسليم ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. === ذوالفقار علي ڀٽو جو صدارتي دؤر === اقتدار جي منتقلي ۽ صدر پاڪستان ٿيڻ بعد ذوالفقار علي ڀٽو کي درپيش سڀ کان وڏو چئلينج ھڪ متفقه نئين آئين جي تشڪيل ھيو. 23 جنوري 1972 تي ليفٽيننٽ جنرل گل حسن کي ٽن سالن لاء پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ڪيو ويو بعد ۾ 3 مارچ 1972 تي ان سميت ايئرفورس جي ڪمانڊر ايئر مارشل رحيم خان ھٽائي انھن جي جاء تي ترتيبوار جنرل ٽڪا خان ۽ ايئر مارشل ظفر چوڌري کي مقرر ڪيو ويو. 10 مارچ تي ٽڪا خان ڊيلي ٽيليگراف کي انٽرويو ۾ ٻڌايو تہ 30000 بنگالي فوج سان مقابلي ۾ مارجي ويا ھئا ۽ ان کان وڌيڪَ انگ اکر وڌاءُ ھو. 11 اپريل تي عبوري آئين جو مسودو پارلياماني ليڊرن ۾ ورھايو ويو ۽ 17 اپريل 1972ع تي نيشنل اسيمبلي منظوري ڏني مخالف ڌر ووٽنگ ۾ شامل نه ٿي <ref name = " پاڪستان "/>. ساڳي تاريخ تي پاڪستان جي آئين جي تياري لاء قومي اسيمبلي جي 25 رڪنن جي محمود علي قصوري جي سربراهي ۾ ھائوس ڪميٽي جوڙي وئي پر بعد ۾ 4 آڪٽوبر تي قصوري اختلافن جي ڪري ان ذميواري تان استعيفا ڏئي ۽ 29 آڪٽوبر تي کيس پيپلزپارٽي مان ٻاھر ڪڍيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 اپريل تي صدر عبوري آئين جي توثيق ڪئي ۽ 3 سال ۽ 26 بعد مارشل لا ختم ڪئي وئي ۽ آئين جي حاڪميت جي بحالي ٿي. صدر ۽ چيف جسٽس حمود الرحمان راولپنڊي ۾ ان آئين تحت قسم کنيا<ref name = " پاڪستان "/>.25 اپريل 1972 تي پھرين مئي کي مزدورن جو ڏينھن ڪري ملھائڻ جو اعلان ڪيو ويو ۽ پھرين مئي 1972 تي پاڪستان ۾ پھريون ڀيرو اھو ڏينھن ملھايو ويو. ساڳي ڏينھن ممتاز ڀٽو، سردار عطاءُ الله خان مينگل، مولانا مفتي محمود سنڌ، بلوچستان ۽ سرحد جا وزير اعليَ مقرر ڪيا ويا جڏهن ته پنجاب لاء ملڪ معراج خالد کي نامزد ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 38 جون تي شملا سمٽ ۾ ڀٽو ۽ اندراگانڌي پنھنجن ايڊيز کان سواءِ ملاقات ڪئي. مذاڪرات جاري رھيا ۽ 3 جولاءِ تي ٻنھي شملا معاھدي تي صحيحون ڪيون. ٻنھي اڳواڻن طئي ڪيو تہ ٻنھي ملڪن جون فوجون پنھنجي پراڻي سرحدي پوزيشن تي اينديون، تڪرارن کي پرامن طريقي سان حل ڪيو ويندو، ڪشمير ڪنٽرول لائين ۾ مداخلت ۽ انحرافي نہ ڪئي ويندي، واپاري ۽ ثقافتي تعلق بحال ڪيا ويندا<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جولاء تي سنڌ اسيمبلي سنڌي کي اردو وانگر صوبي جي سرڪاري ٻولي بڻائڻ جي منظوري ڏني جنھن تي ڪراچي ۽ حيدرآباد ۾ اردو جي حق ۾ پرتشدد مظاھرا شروع ٿي ويا جنھن ڪري ڪرفيو لڳائڻو پيو. ھڪ دفعو ٻيھر جنگ اخبار بم رئيس امروهي جو شعر ''اردو کا جنازہ ہے ذرا دھوم سے نکلے'' ڇاپيو ويو. فسادن ۾ پوليس جي فائرنگ چ۾ 12 ڄڻا مارجي ويا 150 زخمي ٿيا. 16 جولاءِ 1972 تي گورنر سنڌ ٽيچنگ، پروموشن اينڊ يوز آف سنڌي لينگويج بل 1972ع جي توثيق ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/>. 8 جولاءِ 1972 ۾ حمود الرحمان واري جنگي ڪميشن جي رپورٽ تي ميمبرن سپريم ڪورٽ جي چيمبر ۾ صحيحون ڪيون ۽ 13 جولاءِ تي چيف جسٽس حمود الرحمان اھا رپورٽ صدر کي پيش ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>.14 جولاء 1972 تي نيشنل اسيمبلي شملا معاهدي جي منظوري ڏني جڏھن ته ڀارتي لوڪ سڀا ان جي توثيق پھرين آگسٽ تي ڪئي ۽ 29 آگسٽ بتي نيو دھلي ۾ ٻنھي ملڪن شملا معاهدي تي عملدرآمد واري ايگريمينٽ تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر 1972 تي جنيوا ڪنوينشن جي پاسداري ۾ پاڪستان ڀارت جي سمورن جنگي قيدين کي آزاد ڪري ڇڏيو ۽ سلسلو 27 آڪٽوبر 1973 تي مڪمل ٿيو. 6 نومبر 1972 تي ڀارت مان پاڪستاني جنگي قيدين جي واپسي شروع ٿي<ref name = " پاڪستان "/> 9 نومبر 1972 ۾ پاڪستان سيٽو مان نڪري آيو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر تي وزير قانون عبدالحفيظ پيرزادي تيار ٿيل نئين آئين جو مسودو قومي اسيمبلي ۾ پيش ڪيو ۽ 11 اپريل تي قومي اسيمبلي يڪراءِ ان کي منظور ڪيو. مخالف ڌر بائيڪاٽ ختم ڪيو اٺ تڪراري شقن ۾ ترميم ڪئي وئي. ٽن ميمبرن محمود علي قصوري، احمد رضا قصوري ۽ شاھ احمد نوراني ووٽنگ ۾ حصو نہ ورتو. 14 آگسٽ 1973ع تي نئون آئين عمل ۾ اچي ويو <ref name = " پاڪستان "/>. 30 مارچ 1973 تي حڪومت جي خلاف سازش جي الزام ۾ فوج، ايئرفورس ۽ نيوي جي 24 آفيسرن جون گرفتاريون ٿيون<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جولاء 1973 تي نيشنل آئڊنٽٽي ڪارڊ جي اسڪيم جاري ٿي جنھن تحت پھريون ڪارڊ ذوالفقار علي ڀٽو جو جاري ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آگسٽ 1973 تي پاڪستان جي دفاع جي بجٽ ٻيڻي ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 آگسٽ 1973 تي چوڌري فضل الاھي ملڪ جو صدر چونڊيو ويو. ھن 139 ووٽ کنيا جڏھن ته نعپ جي اميدوار 45 ووٽ کنيا. === وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو جو پارلياماني دؤر === 13 آگسٽ 1973ع تي ذوالفقار علي ڀٽو نئين آئين تحت پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر 1973 تي ڪراچي ڀرسان پپري ۾ وزيراعظم ملڪ جي پھرين اسٽيل پلانٽ جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 23 فيبروري 1974 تي لاھور ۾ اسلامڪ سمٽ ڪانفرنس منعقد ٿي<ref name = " پاڪستان "/>.5 مئي 1974 تي ڀارت ائٽمي ڌماڪو ڪيو ۽ نيوڪليئر ڪلب ۾ شامل ٿي ويا<ref name = " پاڪستان "/>. 14 اپريل 1974ع تي وفاقي حڪومت بلوچستان ۾ فوجي آپريشن ختم ڪرڻ ۽ 15 مئي کان سول انتظاميه بحال ڪرڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جون 1974 تي وزيراعظم ٽن ڏينهن جي دوري تي بنگلاديش روانو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 آگسٽ 1974ع تي پارليامينٽ جي عمارت جو سنگ بنياد رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 7 سيپٽمبر 1974 تي آئين ۾ ترميم ڪري قرار ڏنو ويو ته ختم نبوت تي ايمان نہ رکندڙ مسلمان نه رھندو ۽ ختم نبوت جي خلاف تبليغ تي سزا ڏني ويندي. ان ائيني ترميم جي نتيجي ۾ احمدي جماعت يا قادياني ختم نبوت جي مطلق عقيدي کي نہ مڃڻ ڪري غير مسلم اقليت ۾ شامل ٿي ويا. 11 سيپٽمبر تي قومي اسيمبلي انھن کي باقاعده غير مسلم قرار ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 آڪٽوبر 1974 تي وزيراعظم پيش پوندڙ بلوچ قبيلن کي عام معافي ڏيڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 11 نومبر 1974 ۾ ايم اين اي آحمد رضا قصوري جو پيءُ نواب محمد احمد قصوري لاھور ۾ قاتلاڻي حملي ۾ گولي لڳڻ سبب فوت ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 جنوري 1975 تي دھشتگردي واريون خاص عدالتون قائم ڪيون ويون<ref name = " پاڪستان "/>. 8 فيبروري 1975 تي سرحد صوبي جو وزير اعلي حيات محمد شيرپائو پشاور ۾ جلسي کي خطاب ڪندي بم ڌماڪي ۾ مارجي ويو جنھن ڪري 15 فيبروري تي نيشنل عوامي پارٽي تي بندش وڌي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 1965 واري جنگ ۾ آمريڪا پاڪستان تي ھٿيارن ڏيڻ تي پابندي لڳائي ھئي جيڪا 12 فيبروري 1975 تي ختم ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ڪراچي ۾ ٽرام سروس 20 اپريل 1885 ۾ شروع ٿي ھئي جنھن کي 30 اپريل 1975 ۾ ختم ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جولاءِ 1975 ۾ اسلامي نظرياتي ڪائونسل وياج يا ربا کي ختم ڪري زڪوات متعارف ڪرڻ جي سفارش ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 19 سيپٽمبر 1975 تي ايئرپورٽ سڪيورٽي فورس قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 31 آڪٽوبر 1975 تي سپريم ڪورٽ نعپ کي پاڪستان جي وجود جي خلاف ھجڻ ڪري ٽوڙي ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو جنھن بعد نيشنل ڊيموڪريٽڪ پارٽي قائم ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1976 تي بلوچستان اسيمبلي کي معطل ڪري بلوچستان ۾ وفاقي راڄ قائم ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 3 جنوري 1976 تي وزيراعظم ڪراچي کي ميٽروپوليٽن جو درجو ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 6 فيبروري 1976 تي جنرل ضياءَ الحق کي نئون آرمي چيف مقرر ڪيو ويو جنھن پھرين مارچ تي جنرل ٽڪا خان کان چارج ورتي<ref name = " پاڪستان "/>. 23 مارچ 1976ع ۾ وزيراعظم اسلام آباد ۾ سپريم ڪورٽ جي موجوده عمارت جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 24 جنوري 1976ع ۾ لاھور امرتسر ٽرين سروس جي شروعات لاء نيودھلي ۾ معاھدو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 5 آگسٽ 1976 تي وزيراعظم پورٽ قاسم جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آڪٽوبر 1976 تي يونائيٽيڊ اسٽيٽس فرانس کان پاڪستان کي نيوڪليئر پلانٽ نہ ڏيڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 آڪٽوبر 1976 تي سعودي بادشاھ خالد بن عبدالعزيز اسلام آباد ۾ شاھ فضل مسجد جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. وزيراعظم سرڪاري ملازمن جي رٽائرمينٽ جي عمر وڌائي 60 سال ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 20 ڊسمبر 1976 تي پي ٽي وي جي رنگين نشريات جي شروعات ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جنوري 1977 تي حڪومت عام چونڊن لاء 7 مارچ جي تاريخ جو اعلان ڪيو ۽ پھرين جولاء کان جمعو عام موڪل جو ڏينهن بڻايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 جنوري تي صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ڇڏي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 جنوري تي ڀٽو جي پيپلز پارٽي سان مقابلي لاءِ پاڪستان نيشنل الائنس جو قيام ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 جنوري تي پاڪستان ماتا کان پاڪ ملڪن ۾ شامل ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ڀٽو کي اليڪشن ڪميشن بغير مقابلي جي چونڊيل قرار ڏنو. مخالف اميدوار جماعت اسلامي سنڌ جي امير مولانا جان محمد عباسي ان فيصلي خلاف اليڪشن ڪميشن ۾ 25 جنوري تي اپيل داخل ڪئي وئي تہ کيس اغوا ڪيو ويو ھو جيڪا 13 فيبروري تي اغوا جي ثبوت نہ ھجڻ ڪري رد ڪئي وئي. پھرين مارچ تي پي اين اي جي سڏ تي پوري ملڪ ۾ ھڙتال ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 مارچ 1977 تي عام چونڊون ٿيون جن ۾ ڪل 200 سيٽن مان پيپلزپارٽي 155 سيٽون، پي اين اي 35 سيٽون کٽيون. پي اين اي اڳواٽ رٿيل ڌانڌلي جو الزام لڳايو<ref name = " پاڪستان "/>. 10 مارچ تي صوبائي اسيمبلين جي چونڊ ٿي جنھن جو پي اين اي بائڪاٽ ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 26 مارچ تي قومي اسيمبلي ۾ ميمبرن قسم کنيو پر پي اين اي بائيڪاٽ ڪيو ۽ ملڪ ۾ ھڙتال جو سڏ ڏنو.28 مارچ تي ڀٽو ٻيھر وزيراعظم چونڊجي آيو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 اپريل تي ڀٽو لاھور ۾ مولانا مودودي سان ملاقات ڪئي جنھن کانئس استعفي ڏيڻ جو مشورو ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 اپريل 1977 تي ڪراچي ، لاھور، حيدرآباد ۾ مارشل لا ۽ راولپنڊي ب۾ ڪرفيو لاڳو ڪيو ويو.28 اپريل 1977 ۾ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس ۾ خطاب ڪندي وزيراعظم يونائيٽيڊ اسٽيٽس تي الزام لڳايو تہ پاڪستان ۾ سياسي بحران جي پٺيان ان جو ھٿ آھي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جون تي لاھور ھاء ڪورٽ ڪراچي، لاھور ۽ حيدرآباد ۾ مارشل لا ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 جون 1977 تي مذاڪرات بعد حڪومت ۽ پي اين اي ۾ معاملا طئي ٿي ويا. حڪومت ٻيھر چونڊون ڪرائڻ تي راضي ٿي وئي. 3 جولاءِ تي ڀٽو اعلان ڪيو تہ معاھدو ٿي چڪو آهي رڳو صحيحون ٿيڻيون آهن آھن پر اصغر خان پڌرائي ڪئي تہ پي اين اي جي ڪائونسل منظور ناھي ڪيو. 5 جولاء 1977 تي جنرل ضياءُ الحق فوجي بغاوت ڪري مارشل لا لاڳو ڪئي، ڀٽو ۽ ٻيا سياستدان گرفتار ڪيا ويا، آئين کي جزوي طور تي معطل ڪيو ويو ۽ صدر فضل الاهي کي برقرار رکيو ويو ۽ ٽن مھينن ۾ چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. سياسي سرگرمين تي بندش وڌي وئي. چئن ماڻھن تي مشتمل فوجي ڪائونسل قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. === ٻين مارشلا === 5 جولاءِ 1977 تي ملڪ م چيف آف آرمي اسٽاف [[جنرل ضياءَ الحق]] فوجي بغاوت ذريعي ڀٽو سرڪار کي معزول ڪري اقتدار تي قبضو ڪي، ۽ پوء ملڪ جو صدر بڻجي ويو. ذولفقار علي ڀٽو تي ھڪ سياسي اڳواڻ جي پيء جي قتل جي جاچ ۾ شامل ڪري گرفتار ڪري ان تي [[لاھور ھاء ڪورٽ]] م خون جو مقدمو ھلايو ويو جنھن م کيس موت جي سزا ڏني وئي ۽ ان جي سپريم ڪورٽ م اپيل پڻ رد ٿي وئ. اھڙي طرح ذولفقار علي ڀٽو کي ڦاسي ڏني وئي. ملڪ ۾ پرويژنل ڪانسٽيٽيوشنل آرڊر يا پي سي او جي نالي سان عبوري آئين ڏئي سياسي نظام ھلايو ويو. 1985 م [[پاڪستان ۾ ريفرينڊم، 1985|ريفرينڊم]] ڪرايو ويو جنھن تحت جنرل ضياءَ الحق ملڪ جو صدر برقرار رھڻ جو حق حاصل ڪيو ۽ ائين ۾ ھڪ وڏي ترميم ڪئي جيڪا اٺين ترميم جي نالي سان مشھور ٿي. جنھن تحت ملڪ جو نظام نيم پارلياماني ۽ نيم صدارتي ٿي ويو ء صدر کي بي پناھ اختيار ڏنا ويا. ملڪ م غيرجمائتي بنيادن تي چونڊون پڻ ڪرايون ويون. اھڙي طرح 24 مارچ 1985 تي [[محمد خان جوڻيجو]] ملڪ جو ڏھون وزيراعظم ٿيو. 1973 جي آئين کي نئين ترميم سان بحال ڪيو ويو. 1987 ۾ [[اوجڙي ڪيمپ وارو واقعو]] ٿيو جنھن جي جاچ واري معاملي تي اختلاف سبب 29 مئي 1988 تي جنرلل ضياءَ الحق محمد خان جوڻيجو جي حڪومت سميت سڀ صوبائي حڪومتون برطرف ڪري سڀ قومي ۽ صوبائي اسيمبليون ٽوڙي ملڪ م جماعتن بنيادن تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو. آگسٽ 1988 ۾ جنرل ضياءَ الحق پنھنجي لڳ ڀڳ سموري فوجي قيادت سميت [[بھاولپور وارو سانحو، 1988|سي 130 جھاز جي حادٽي]] م بھاولپور ڀرسان مارجي ويو. سينيٽ چيئرمين [[غلام اسحاق خان]] ملڪ جو صدر ٿيو.۽ [[جنرل مرزا اسلم بيگ]] چيف آف آرمي اسٽاف مقرر ٿيو.<br> جنرل ضياءَ الحق اسلامي ضابطا متعارف ڪرايا جن ۾ [[زڪوات]] واري ٽيڪس، شريعت ڪورٽون، اسلامي سزائن جو نفاذ، بينڪن مان وياج جو جزوي خاتمو، تعليمي نصاب کي اسلامي بڻائڻ لاءِ نظرثانيون شامل ھيا<ref name = " اسلام "/>. 1980 واري ڏهاڪي م پاڪستان يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۽ ٻين ملڪن سان سان سھڪار ڪندي افغانستان تي 1978ع کان قابض سوويت فوج جي خلاف افغان مجاهدن جي گوريلا جنگ ۾ مدد ڪئي. لکين افغاني پنھنجي سرزمين تي تڪليفن سبب پاڪستان ۾ پناهگير ٿي آيا ۽ پاڪستان ۾ انھن جون پناهگير ڪيمپون ويڙھاڪن جي ڀرتي جي لاء زرخيز زمين بڻجي ويون<ref name = " اسلام "/>. === 1988 کان 1998 تائين جمھوري دور === 2 ڊسمبر 1988 تي [[بينظير ڀٽو]] ملڪ جي يارھين وزيراعظم ٿي. 6 آگسٽ 1990 تي صدر غلام اسحاق بينظير ڀٽو جي حڪومت ڪرپشن جي الزامن تي برطرف ڪري اسيمبليون ٽوڙي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو. اھڙي طرح چونڊن م 6 نومبر 1990 تي [[ميان نواز شريف]] ملڪ جو ٻارھون وزيراعظم ٿيو. 1993ع ۾ ميان نوازشريف جي حڪومت کي صدر غلام اسحاق برطرف ڪري اسيمبليون ٽوڙي نئين چونڊن جو اعلان ڪيو پر سپريم ڪورٽ ان قدم کي ڪالعدم قرار ڏئي حڪومت بحال ڪئي پر پوء ٻنھي 18 جولاء 1993ع تي نوازشريف ۽ غلام اسحاق خان پنھنجن عھدن تان استعيفا ڏئي. اليڪشن ٿيڻ بعد 18 آڪٽوبر 1993تي بينظير ڀٽو ملڪ جي تيرھين وزيراعظم ٿي ۽ پوء [[فاروق لغاري]] ملڪ جو صدر ٿيو. 5 نومبر 1996 تي ڪرپشن جي الزامن تي صدر فاروق لغاري بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪري سموريون اسيمبليون ٽوڙي نئين اليڪشن جو اعلان ڪيو. 17 فيبروري 1997ع تي ميان نواز شريف ملڪ جو چوڏھون وزيراعظم ٿيو === ٽين مارشلا === 12 آڪٽوبر 1999 تي چيف آف آرمي اسٽاف [[پرويز مشرف|جنرل پرويز مشرف]] فوجي بغاوت ذريعي اقتدار تي قبضو ڪري کيس برطرف ڪري آئين کي معطل ڪندي مارشل لا لاڳو ڪئي. 2002 ۾ چونڊون ٿيون ۽ 22 نومبر 2002 تي [[ظفر الله خان جمالي|ظفرالله جمالي]] ملڪ جو پندرھون وزيراعظم ٿيو جيڪو 26 جون 2004 تائين رھيو. کانئس استعيفا ورتي وئي ۽ 26 آگسٽ 2004 تائين [[چوڌري شجاعت]] ملڪ جو سورھون وزيراعظم رھيو. 28 آگسٽ 2004 کان 15 نومبر 2007 تائين پرويز مشرف جي رضامندي سان [[شوڪت عزيز]] ملڪ جو سترھون وزيراعظم رھيو. جنھن بعد نگران حڪومت م 27 ڊسمبر 2007 تي بينظير ڀٽو کي راولپنڊي م قاتلاڻي حملي ۾ شھيد ڪيو ويو<br> پاڪستاني [[انٽر سروس انٽيليجنس]] بنيادپرست اسلامي تنظيم طالبان جي مدد ڪئي جنھن تقريبن سموري افغانستان تي 1996ع کان 2001ع تائين حڪمراني قائم ڪئي. 2001 کان پاڪستاني حڪومت دھشتگردي جي خلاف ۽ افغانستان چ۾ طالبان ۽ القائده جي خلاف فوجي ڪارروائي ۾ يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي مدد ڪئي<ref name = "اسلام "/>. === 2008 کان جمھوري دؤر === ملڪ ۾ 2008 ۾ عام چونڊون ٿيون. [[يوسف رضا گيلاني]] ملڪ جو ارڙھون وزيراعظم ٿيو ۽ جنرل پرويز مشرف فوج جو عھدو ڇڏڻ بعد صدرات جو عھدو بہ ڇڏيو ء [[آصف علي زرداري]] ملڪ جو صدر ٿيو. آئين م ترميم ڪري صدر جا اختيار ختم ڪري وزيراعظم جا اصل اختيار بحال ڪري ان کي حقيقي چيف ايگزيڪيوٽو بڻايو ويو. 26 آڪٽوبر 2012 تي ڪورٽ جي فيصلي تي نا اھل ٿي وڃڻ ڪري يوسف رضا گيلاني فارغ ٿي ويو ۽ [[راجا پرويز اشرف]] ملڪ جو اوڻويھون وزيراعظم ٿيو جيڪو 24 مارچ 2013 تائين رھيو ۽ پاڪستان جي ان قومي اسيمبلي ملڪ ٺھڻ بعد پھريون دفعو پنھنجو آئيني مدو پورو ڪيو. نئين چونڊن بعد 5 جون 2013 تي ميان محمد نوازشريف ملڪ جو ويھون وزيراعظم ٿيو . 28 جولاءِ 2017 عدالت کيس نااهل قرار ڏنو جنھن ڪري عھدي تان معزول ٿي ويو ۽ سندس پارٽي جو [[شاھد خاقان عباسي]] ملڪ جو ايڪويھون وزيراعظم تيو ۽ 31 مئي 2018 تي قومي اسيمبلي جي مدي پوري ٿيڻ تائين ان عھدي تي رھيو جنھن کان پوءِ عام چونڊون ٿيون ۽ تحريڪ انصاف جو [[عمران خان]] 18 آگسٽ 2018 تي ملڪ جو ٻاويھون وزيراعظم ٿيو. == جاگرافي == [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ واقع ھن ملڪ جي ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]]، اوڀر ۾ [[ڀارت|انڊيا]]، اولھه ۾ [[ايران]] ۽ [[افغانستان]] ۽ اتر ۾ [[چين]] واقع آهن.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي بين الاقوامي سرحد جي ڊيگھ 7,257 ڪلوميٽر آهي جنھن مان 2,670 ڪلوميٽر افغانستان سان، 438 ڪلوميٽر چين سان، 3,190 ڪلوميٽر انڊيا سان ۽ 959 ڪلوميٽر ايران سان ملي ٿيون.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي سمنڊ سان ملندڙ حد 1,046 ڪلوميٽر آهي. پاڪستان جي سمنڊ جي پاڻي ۽ فضائي اسپيس جي حد ان جي ڪناري جي حد کان سمنڊ طرف 12 [[ناٽيڪل ميل]] تائين آهي، جنھن کان علاوه اڳتي وڌيڪ 200 ناٽيڪل ميلن تائين ملڪ جو معاشي زون آھي جتي کنڊ جي حد ھوندي آھي.<ref name="سي آء اي"/> ان جو جاگرافيائي مقام 00 °30 اتر ۽ °70 00 اوڀر آھي.<ref name="سي آء اي"/> ان جي ڪل پکيڙ 8,80,940 چورس ڪلوميٽر آھي.<ref name="area_from_factbook">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html World Factbook]. Retrieved 3 November 2006. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=24 May 2020 }}</ref> (آزاد ڪشمير ۽ گلگت بلتستان کان سواءِ) ان جي ڪل پکيڙ 7,96,095 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 7,70,875 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 25,220 چورس ڪلوميٽر پاڻي اٿس. ايراضي م دنيا جو ملڪن م 37ھين نمبر تي آهي.<ref name="سي آء اي ">- https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=2020-05-24 }} -</ref> جنھن جو 24 سيڪڙو علائقو زرعي آھي جنھن مان وري 40 سيڪڙو پوک جي قابل، 13 سيڪڙو پوک ھيٺ، 20 سيڪڙو بيڪار ۽ 3 سيڪڙو ٻيلا آهن. پاڪستان ۾ ٽي بندرگاھون آهن جن جا نالا ڪراچي پورٽ، بن قاسم پورٽ ۽ گوادر پورٽ آھن. ملڪ جي [[ٽوپوگرافي]] مطابق ملڪ ٽن مختلف جاگرافيائي خطن ۾ ورھايل آھي جن ۾ شامل آهن؛<ref name="سي آء اي"/> اتريان مٺاھان ميدان؛ سنڌو ندي جي ٻنھي پاسن وارو وچيون ۽ ملڪ جي اوڀر وارو ميداني علائقو؛ ۽ ملڪ جي ڏکڻ ۽ اولھه پاسي واري بلوچستان جي زمين. ملڪ جي سراسري بلندي سطح سمنڊ کان 900 ميٽر آهي.<ref name="سي آء اي"/> سڀ کان ھيٺاھون مقام عربي سمنڊ جي سطح آھي جيڪا زيرو ميٽر آهي.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جو بلند ترين مقام گاڊون آسٽن جبل جي چوٽي ڪي-2 اھي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 8,611 ميٽر بلند آھي.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي قدرتي وسيلن ۾ شامل آهن: زرخيز زمين، وڏي پيماني تي مليل قدرتي گئس جا ذخيرا، محدود پيٽروليم، گھٽ معيار وارا ڪوئلي جا ذخيرا، ڪچو لوھه، ٽامو، لوڻ ۽ لائيم اسٽون.<ref name="سي آء اي"/> 2011ع جي تخميني مطابق ھن ملڪ جي زمين جو 35.2 سيڪڙو زرعي زمين تي مشتمل آهي جنھن مان 27.6 سيڪڙو پوکي لائق آھي. 1.1 سيڪڙو زمين تي مستقل فصل پوکيا ويندا آهن ۽ 6.5 سيڪڙو زمين تي چراگاھون آھن.<ref name="سي آء اي"/> 2011ع جي تخميني مطابق زرعي زمين کان سواءِ 2.1 سيڪڙو زمين تي ٻيلا واقع آھن ۽ ملڪ جي باقي غير زرعي زمين 62.7 سيڪڙو آهي جنھن ۾ جبل، ريگستان ء ٻي غير زرعي زمين شامل آهي.<ref name="سي آء اي"/> 2012ع جي تخميني مطابق ملڪ جي آبپاشي واري زمين 2,02,000 چورس ڪلوميٽر تي مشتمل آهي.<ref name="سي آء اي"/> ارضياتي طور پاڪستان کي هيٺين ٽن خطن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: # جابلو علائقو # ميداني علائقو # مٿانهون پٽ ===جابلو علائقو=== پاڪستان جي اتر ۽ اولهه ۾ [[جابلو علائقو]] آهي. هن ۾ اتر وارا جبل، [[هماليہ]] جون شاخون آهن، جن جون قطارون ديوارن وانگر هڪٻئي پٺيان بيٺل آهن. انهن ۾ [[چترال]] ۽ [[مري|مريءَ]] جا پهاڙ، [[ڪاغان وادي]] ۽ قبائلي علائقن جا پهاڙ شامل آهن. انهن جبلن مان هماليه جبل جي سراسري اوچائي 20 هزار فوٽ آهن، جنهنڪري اُن جون چوٽيون سدائين برف سان ڍڪيل رهنديون آهن، [[گلگت]] جي ويجهو [[نانگا پربت]] جي چوٽي 26 هزار فوٽ اچي آهي ۽ [[قراقرم]] جابلو قطار ۾ [[ڪي-2|K-2]] جي پهاڙي 8,611 ميٽر اچي آهي، جتي وسيع برف موجود رهندي آهي. اتر-اولهه واريءَ سرحد تي [[هندوڪش]] جبل پکڙيل آهي، جنهن جي چوٽي ([[ترچ مير]]) 25,353 فوٽ آهي. پهاڙي لڪن جهڙوڪ: [[بابُوسر]]، [[دره خنجراب]] ۽ [[لواري]] وغيره بہ گهڻو ڪري برف سان ڍڪيل هوندا آهن، گرمين ۾ برف ڳرڻ کان پوءِ ئي آمدرفت ٿيندي آهي. {{Multiple image | align = left | direction = vertical | width = 200 | image1 = K2 2006b.jpg | caption1 = زمين تي ٻيون نمبر اوچي جابلو چوٽي [[ڪي-2]] پاڪستان ۾ واقع آهي. | image2 = Katpana Desert (Cold Desert) - Road view.jpg | caption2 = دنيا جي سڀ کان اوچي ٿڌي رڻپٽ (Cold Desert)جو نالو [[ڪٽپانہ]] آھي ۽ اھو [[اسڪردو]]،پاڪستان ۾ واقع آهي. | image3 = Nanga Parbat The Killer Mountain.jpg | caption3 = زمين جو نائون نمبر وڏو جبل [[نانگا پربت]]پاڪستان۾واقع آهي. | image4 = Deosai "The Land of Giants".jpg | caption4 = ديوسائي يا ديون جي سرزمين دنيا جو ٻيو نمبر اوچو الپائين ميداني خطو پاڪستان ۾ آهي جتي نيشنل پارڪ پڻ آھي.آھي . }} هماليه جبل، جيڪي صديون کان ڏکڻ ايشيا ۽ وچ ايشيا جي وچ ۾ قدرتي ۽ ثقافتي حدبندي رهيا آهن، برصغير جي اترئين قدرتي ديوار بڻجن ٿا. انهن جا اولهه وارا سلسلا پاڪستان جي سڄي اترئين ڇيڙي تي پکڙيل آهن ۽ لڳ ڀڳ 200 ميل (320 ڪلوميٽر) اندر ملڪ تائين پکڙجن ٿا. ڪشمير ۽ اتر پاڪستان ۾ پکڙيل اولهه هماليه نظام ٽن الڳ جابلو سلسلن ۾ ورهائجي ٿو، جيڪي ڏکڻ کان اتر طرف ترتيبوار پير پنجال، زنسڪار ۽ لداخ سلسلا آهن<ref name=" برٽانيڪا "/>. انهن کان وڌيڪ اتر ۾ قراقرم سلسلو واقع آهي، جيڪو هماليه کان الڳ پر ان سان ڳنڍيل هڪ جدا جابلث نظام آهي. اهي جابلو سلسلا سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 13,000 فوٽ (4,000 ميٽر) کان وٺي 19,500 فوٽ (6,000 ميٽر) کان به وڌيڪ اوچائيءَ تائين پهچن ٿا. هن علائقي جون چار چوٽيون 26,000 فوٽ (8,000 ميٽر) کان مٿي آهن، جڏهن ته ڪيترائي جبل 15,000 فوٽ (4,500 ميٽر) کان وڌيڪ اوچا آهن. انهن مان نمايان چوٽين ۾ نانگا پربت (26,660 فوٽ / 8,126 ميٽر) ۽ ڪي ٽو، جيڪو گوڊون آسٽن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو (28,251 فوٽ / 8,611 ميٽر)، شامل آهن، جيڪي گلگت-بلتستان ۾ واقع آهن<ref name=" برٽانيڪا "/>. ملڪ جا اتر ۽ اولهه وارا علائقا گهڻي ڀاڱي زلزلي واري سرگرميءَ جي اثر هيٺ رهن ٿا، جيڪا جغرافيائي طور نوجوان جبلستاني نظام جو قدرتي نتيجو آهي. سڄي علائقي ۾ معمولي زميني جهٽڪا عام آهن. تنهن هوندي به، ڪيترائي زلزلا انتهائي شديد ۽ تباهه ڪن ثابت ٿيا آهن، جنهن جو هڪ وڏو سبب عمارتن جي ناقص تعمير آهي، جڏهن ته جبلستاني علائقن ۾ گهڻيون آباديون انتهائي اوچين ۽ خطري واري جڳهن تي قائم آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. تاريخي طور پاڪستان ۾ تازن دور جا وڏا ۽ تباهه ڪندڙ زلزلا 1935ع، 1945ع، 1974ع ۽ 2005ع ۾ آيا آهن. انهن مان آخري ٻه زلزلا ملڪ جي انتهائي اترئين علائقن ۾ پيش آيا. 2005ع وارو زلزلو، جيڪو ان وقت جي اتر اولهه سرحدي صوبي (هاڻوڪي خيبر پختونخوا) ۽ آزاد ڪشمير جي جبلستاني سرحدي علائقي ۾ مرڪوز هو، اندازاً 80 هزار کان 90 هزار ماڻهن جي حياتيون ڳڙڪائي ويو ۽ سڄي علائقي کي مڪمل طور تي تباهه ڪري ڇڏيو<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===ميداني علائقو=== پاڪستان جو تقريباً اوڀر وارو حصو ميداني آهي. ان کي [[وادي سنڌ جي تهذيب|سنڌو ماٿري]] چوندا آهن، ڇوتہ [[سنڌو درياھه]] ۽ ان جون ڀرتي ڪندڙ شاخون: [[ڪابل ندي]]، [[جهلم ندي]]، [[ستلج ندي]]، [[راوي ندي]]، [[بياس ندي]] ۽ [[چناب ندي]] آهن. سنڌو درياهه وارو علائقو وسيع ميدان آهي، جيڪو [[ڪشمير]] کان وٺي [[عربي سمنڊ]] تائين پکڙيل آهي، اُن جا ٻه حصا آهن: # '''سنڌوءَ جو مٿيون حصو''' هن حصي ۾ [[پنجاب]] ۽ [[بهاولپور]] جا علائقا شامل آهن. هتي جي زمين زرخيز آهي، ڇو تہ هتي نهرن جو ڄار وڇايل آهي. بهاولپور واري خطي ۾، اوڀر طرف جيڪو حصو خشڪ آهي، ان کي [[چولستان]] چوندا آهن. # '''سنڌوءَ جو هيٺاهون ميدان''' هن حصي ۾ سنڌو درياهه جو پيٽ وڌيڪ ويڪرو آهي. اُن کان سواءِ برسات جي اڻاٺ سبب ڪجهه زمين ريگستان بنجي وئي، انهيءَ کي آباد ڪرڻ لاءِ [[گڊو بئراج|گڊو]]، [[سکر]] ۽ [[ڪوٽڙي|ڪوٽڙيءَ]] وٽان [[بئراج]] ٺاهي، ڪيتريون ئي شاخون ڪڍيون ويون آهن. سنڌو درياهه جي ميداني علائقي هڪ وسيع ۽ انتهائي زرخيز زميني پٽي آهي، جيڪا لڳ ڀڳ 200 هزار چورس ميل (518 هزار چورس ڪلوميٽر) ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. هن ميدان جي ڍلان اتر ۾ هماليه جبلن جي پيرن کان شروع ٿي ڏکڻ ۾ عربي سمنڊ تائين آهستي آهستي لهندي وڃي ٿي. هن ڍلان جو سراسري ڍنگ في ميل لڳ ڀڳ هڪ فوٽ (هر 5 ڪلوميٽرن تي لڳ ڀڳ هڪ ميٽر) کان وڌيڪ ناهي. ننڍڙي سطحي اڻبرابري (مايڪرو ريليف) کان سواءِ، هي ميدان مجموعي طور هموار ۽ بنا نمايان قدرتي نشانين جي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. جغرافيائي بناوت جي فرق جي بنياد تي، سنڌو ميدان کي ٻه حصا ڪيو وڃي ٿو: مٿيون سنڌو ميدان ۽ هيٺيون سنڌو ميدان. مٿيون سنڌو ميدان سنڌو درياهه ۽ ان جي اهم معاون درياهن—جهلم، چناب، راوي، بياس ۽ ستلج—ذريعي سيراب ٿئي ٿو. اهي درياهه پنجاب صوبي ۾ وچ وارن علائقن (interfluves) جو هڪ منظم نظام ٺاهين ٿا، جيڪي مقامي طور دوآب سڏجن ٿا. “پنجاب” جو نالو به فارسي لفظ پنج آب مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي “پنج درياهه”، جيڪو هن علائقي جي هائيڊروگرافيءَ جي سڃاڻپ آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. هيٺئين سنڌو ميدان ۾ سنڌو درياهه نائلي نوعيت (Nilotic character) رکي ٿو، يعني اهو هڪ وڏو واحد درياهه طور وهي ٿو، جنهن ۾ ڪا به اهم معاون شاخ شامل نه ٿئي ٿي. ميدان مٺن ڪوٽ جي ويجهو تنگ ٿي هڪ قدرتي لنگهه (corridor) جي صورت اختيار ڪري ٿو، جتي سليمان جبلستان ميدان جي ويجهو اچي ٿو ۽ سنڌو درياهه پنهنجي آخري وڏي معاون، پنجند درياهه، سان ملي ٿو، جيڪو پاڻ پنجاب جي پنجن درياهن جي گڏجڻ سان ٺهي ٿو. هي علائقو، خاص طور سنڌو درياهه جي ڪنارن سان لڳ ڀڳ، بار بار ٻوڏن جي مسئلي کي منهن ڏئي ٿو. اهي ٻوڏون گهڻو ڪري جولاءِ ۽ آگسٽ جي مهينن ۾ ٿيندڙ تيز برساتن جو نتيجو هونديون آهن، جيڪي ميداني علائقن لاءِ هڪ دائمي قدرتي خطرو بڻيل آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===مٿانهون پٽ=== هن علائقي جا ٻه حصا آهن؛ # [[پوٽوهار]]، جهلم درياء جي ڪناري سان، ٻه هزار فوٽ اوچو جابلو لوڻ ([[سينڌي لوڻ]]) جو پهاڙي سلسلو الهندي طرف هليو وڃي ٿو، جنهن ۾ هر هنڌ [[لوڻ]] جون ڇپون ملن ٿيون. اهو سڄو علائقو باراني آهي. ان ۾ [[تيل|معدني تيل]]، [[ڪوئلو]] ۽ ٻي معدنيات جا ذخيرا موجود آهن. سالٽ رينج يا ڪوہ نمڪ، [[جهلم ندي|جهلم نديءَ]] جي الهندي ڪناري سان لڳو لڳ ڏکڻ اولهه طرف [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙيل آهي. ان سلسلي جي اوچائي لڳ ڀڳ ست سؤ ميٽر ٿيندي. ڪوهستان لوڻ ۽ اتر اولهه وارن جبلن وچ ۾ [[پوٽوهار]] جو مٿانهون پٽ آهي. ان ۾ [[اٽڪ]]، [[راولپنڊي]] (خاص ڪري ڪوهه مري ۽ ڪهوٽا جا علائقا) ۽ [[جهلم ضلعو]] شامل آهن. # [[ڪوھ سليمان|سليمان جبل]] ۽ [[کيرٿر جبل]] جي الهندي ۾ بلوچستان نهايت مٿانهون علائقو آهي، جنهن جي اوچائي 600 کان 900 ميٽر ٿيندي. هتي جي هوا نهايت خشڪ آهي ۽ برسات نه پوڻ ڪري سبب صوبي جي گهڻي ايراضي غيرآباد آهي. وچ ۾ لوڻ واري پاڻيءَ جي ڍنڍ آهي، اترئين حصي ۾ [[ڪروميم]] جا ذخيرا ملن ٿا. ===آبھوا=== [[فائل:Pakistan map of Köppen climate classification.svg|thumb|280px| پاڪستان جي [[ڪوپن ڪلائيميٽ]] جي درجہ بندي]] ھن ملڪ جي موسم گھڻي ڀاڱي گرم رھندي آھي. ريگستاني علائقن ۾ خشڪ، ملڪ جي اتر-اولھ پاسي [[ٽيمپريٽ]]، اتر ۾ آرڪٽڪ ھوندي آھي.<ref name="سي آء اي"/> پاڪستان پُوري پُني ڪمر بند ۾ اچي ٿو. پاڪستان جو گهڻو حصو [[سمنڊ]] کان پري آهي ۽ اتر ۾ اچا [[جبل]] اٿس. اهوئي سبب آهي، جو هتان جي آبهوا مجموعي طور خشڪ ۽ گرم آهي. گرميءَ جي موسم ۾ پاڪستان جو گرمي پد سڀ کان وڌيڪ [[سبي]]، [[جيڪب آباد]]، [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] ۽ [[نوابشاھ]] ۾ آهي. تازو جون 2010ع ۾ [[موهن جو دڙو|موهن جي دڙي]] واري علائقي۾ گرمي پد °54 سينٽي گريڊ تائين وڃي پهتو هو، جيڪو پاڪستان جي تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد رڪارڊ ٿيو. ان کان اڳ سبي، جيڪب آباد، سکر ۽ نوابشاھ ۾ وڌ کان وڌ °51 سينٽي گريڊ تائين گرمي پد مختلف وقتن تي رڪارڊ ٿيو، جڏهن تہ [[سيارو|سياري]] ۾ پاڪستان ۾ سخت سيءُ ٿئي ٿو. پاڪستان ۾ [[برسات]] تمام گهٽ پوندي آهي. بلوچستان ۽ سنڌ ۾ سراسري 5 انچ برسات پوندي آهي. پاڪستان جي آبهوا جو سڀ کان نمايان ۽ وسيع پهلو [[خشڪ موسم|خشڪي]] (aridity) آهي، جڏهن ⁠تہ ان جي برِاعظمي (continental) نوعيت گرمي پد جي انتهائن مان چٽي طرح ظاهر ٿئي ٿي. پاڪستان برساتي مون سون نظام جي ڪناري تي واقع آهي، جيڪو سالياني طور سوڪھڙي ۽ وسڪاري دورن تي مشتمل هوندو آهي. ملڪ ۾ ورکا عام طور بيقاعده (غير يقيني) هوندي آهي ۽ ان جي مقدار ۾ سالياني لحاظ کان گهڻي تبديلي ايندي رهي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. [[مون سون]] جون وسڪاري هوائون، جن جون حدون هر سال بدلجنديون رهن ٿيون، وقفي وقفي سان ملڪ ۾ داخل ٿين ٿيون، ۽ اڪثر نمي اونهاري جي موسم دوران حاصل ٿئي ٿي. [[عربي سمنڊ]] مان ايندڙ طوفاني هوائون ساحلي علائقن ۾ برسات جو سبب بڻجن ٿيون، پر انهن جي شدت ۽ نوعيت پڻ غير مستقل هوندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. مون سون جي [[برسات]] جي اثرائتيت گهٽ سمجهي وڃي ٿي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اها بنيادي طور جولاءِ جي شروعات کان سيپٽمبر جي وچ تائين محدود رهندي آهي، جڏهن گرمي پد تمام گهڻو هوندو آهي ۽ پاڻي جو وڏو حصو بخارات ذريعي ضايع ٿي ويندو آهي. اتر ۾، [[پشاور]] ۾ سالياني سراسري [[برسات|ورکا]] لڳ ڀڳ 13 انچ (330 ملي ميٽر) آهي، جڏهن⁠تہ [[راولپنڊي]] ۾ اها مقدار وڌي 37 انچ (950 ملي ميٽر) تائين پهچي ٿي. [[پاڪستان جا ميداني علائقا|ميداني علائقن]] ۾ ورکا اڃا به گهٽ ۽ وڌيڪ غير يقيني هوندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان جي [[برِاعظمي آبهوا]] جي هڪ اهم خصوصيت موسمي ۽ روزاني بنيادن تي گرمي پد ۾ انتهائي فرق آهي. اتر ۾ بلند جبلن ۽ برف سان ڍڪيل علائقن ۾ اوچائي آبهوا کي ٿڌو بڻائي ٿي، جڏهن⁠تہ [[بلوچستان جو پليٽو|بلوچستان جي پليٽو]] تي گرمي پد ڪجهه وڌيڪ رهندو آهي. ساحلي پٽيءَ ۾ [[سمنڊ جي هوا]] (sea breezes) آبهوا کي معتدل بڻائي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. ملڪ جي باقي حصن ۾، خاص طور ميداني علائقن ۾، اونهاري دوران گرمي پد انتهائي بلند ٿي ويندو آهي. جون مهيني ۾ ميداني علائقن جو سراسري گرمي پد لڳ ڀڳ 100 ڊگري فارن هائيٽ (38 ڊگري سينٽي گريڊ) هوندو آهي، جڏهن⁠تہ وڌ ۾ وڌ گرمي پد 117 ڊگري فارن هائيٽ (47 ڊگري سينٽي گريڊ) کان به مٿي ٿي سگهي ٿو. [[سنڌ]] جي شهر [[جيڪب آباد]] ۾ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد 127 ڊگري فارن هائيٽ (53 ڊگري سينٽي گريڊ) رڪارڊ ڪيو ويو آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. اونهاري ۾ ميداني علائقن تي ڏينهن دوران گرم ۽ خشڪ هوائون، جن کي لوُو چيو وڃي ٿو، وهنديون آهن. وڻ گهڻي [[نمي]] وڃائڻ کان بچڻ لاءِ پنهنجا پن ڇڏي ڏين ٿا. هي خشڪ ۽ سخت گرمي ڪڏهن ڪڏهن مٽيءَ جي طوفانن ۽ گجگوڙ سان گڏ برساتن سبب عارضي طور گهٽجي وڃي ٿي، جنهن سان گرمي پد ۾ ٿوري رعايت اچي ٿي. شام جو موسم نسبتاً ٿڌي ٿيندي آهي، ۽ ڏينهن ۽ رات جي گرمي پد ۾ فرق ڪڏهن ڪڏهن 20 کان 30 ڊگري فارن هائيٽ (11 کان 17 ڊگري سينٽي گريڊ) تائين پهچي ويندو آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. سياري جي موسم ٿڌي هوندي آهي، ۽ جنوري مهيني ۾ گهٽ ۾ گهٽ اوسط گرمي پد لڳ ڀڳ 40 ڊگري فارن هائيٽ (4 ڊگري سينٽي گريڊ) رڪارڊ ڪيو ويندو آهي، خاص طور ميداني علائقن ۾، جڏهن⁠تہ اترين جبلستاني علائقن ۾ گرمي پد ان کان به گهڻو گهٽ ٿي سگهي ٿو<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===نديون=== پاڪستان جي سڀ کان وڏي ندي، سنڌو ندي آھي جنھن کي انگريزي ۾ انڊس سڏين ٿا. عربن ان کي مھران جو نالو ڏنو جيڪو پوء سنڌي ۾ مھراڻ ٿي ويو. سنڌو ندي پاڪستان کي ھماليه جبلن کان عربي سمنڊ تائين ٻن حصن ۾ ورھائي ٿي.<ref name=" اسلام "> [Encyclopedia of Islam، Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor، Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001، pages 541,542] </ref> پاڪستان جون ٻيون نديون [[چناب ندي]]، [[راوي ندي]]، [[جھلم ندي]]، [[ستلج ندي]]، [[ڪابل ندي]] شامل آهن. ===ڍنڍون=== پاڪستان جي کاري پاڻي واري وڏي ۾ وڏي ڍنڍ [[منڇر ڍنڍ]] آھي جيڪا سنڌ جي ضلعي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] ۾ [[سيوھڻ]] ۾ بوبڪ جي ڀرسان واقع آهي. ===ريگستان=== سنڌو ميداني علائقي جو ڏکڻ اوڀر حصو، جيڪو اوڀر [[بهاولپور]] کان وٺي ڏکڻ ۾ [[ٿرپارڪر]] واري علائقي تائين پکڙيل آهي، هڪ عام ريگستاني خطو آهي. هي علائقو پاڪستان ۽ ڀارت جي وچ ۾ واقع [[ٿر ريگستان]] جي قدرتي واڌ (توسيع) سمجهيو وڃي ٿو. اهو مرڪزي آبپاشيءَ واري ميداني پٽيءَ کان الڳ آهي، جنهن جي حدبندي بهاولپور ۾ [[گھاگھر درياھ]] جي سڪي ويل وهڪري ۽ سنڌ ۾ اڀرندي [[نارا واهه]] ذريعي ٿئي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. هن ريگستاني علائقي کي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو. بهاولپور ۾ ان کي [[چولستان ريگستان|چولستان]] يا [[روهي]] چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ سنڌ ۾ اهو علائقو [[پاٽ]] يا [[ٿر ريگستان]] جي نالي سان مشهور آهي. ريگستان جي سطح ريت جي ٽڪرين ۽ ريتيلي ڏاندن جو هڪ پيچيده ۽ اڻبرابري جال آهي، جيڪو فطري طور خشڪ ۽ بي آب آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پنجاب جي دوآبن مان سڀ کان اولهه ۾ واقع [[سنڌ ساگر دوآب]] جو وڏو حصو تاريخي طور غير پيداواري بنجر علائقو هو، جنهن کي [[ٿل ريگستان]] چيو ويندو هو. 1946ع ۾ [[سنڌو درياھ]] تي [[ڪلاباغ]] ڀرسان [[جناح براج]] جي تعمير کان اڳ هي علائقو پوک لاءِ موزون نه هو. بعد ۾، جناح براج مان نڪرندڙ [[ٿل ڪينال نظام]] ذريعي پاڻي فراهم ٿيڻ سبب ريگستان جا وسيع حصا زرخيزيءَ ۾ تبديل ٿي ويا ۽ اڄ اهي علائقا پوک ۽ زرعي پيداوار لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان جو وڏي ۾ وڏو رڻپٽ يا ريگستان [[ٿر]] آھي. {{Coord|30|N|70|E|display=title}} == معيشت == پاڪستان جو قيام 1947 م ٿيو پر اڃان تائين اھو ترقي پذير ملڪ آھي جنھن جو وڏو سبب وڏي عرصي کان سياسي عدم استحڪام ۽ ٻاھرين سيڙپ جي ڪمي آھي<ref name="سي آء اي"/>. 28 فيبروري 1948ع ۾ پاڪستان جي پھرين وزير خزانه [[ملڪ غلام محمد]] پاڪستان جي پھرين بجيٽ پيش ڪئي جيڪا پنج لک روپيه بچت واري بجيٽ ھئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين اپريل 1948ع تي پاڪستان پنھنجا پھريان سڪا ۽ ھڪ روپئي جو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيا، ۽ 10 مئي تي گورنر جنرل اسٽيٽ بينڪ آف پاڪستان جي قيام جو حڪم جاري ڪيو. 25 جون تي ذاھد حسين اسٽيٽ بينڪ جو پھريون گورنر مقرر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/> پھرين آڪٽوبر 1948ع تي اسٽيٽ بينڪ ملڪ م 5 روپئي ۽ 10 روپئي ۽ 100 روپئي جا پھريون دفعو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1952ع تي پھريون ڀيرو انڊيا جي ڪرنسي نوٽن جي ملڪ ۾ گردش بند ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين آگسٽ 1955ع تي آء ايم ايف جي منظوري سان روپئي جو قدر ٻيھر مقرر ڪندي ھڪ روپئي کي 0.186621 گرام سون ۽ 4.76190 يو ايس ڊالر جي برابر بڻايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ٻاھرين سيڙپڪاري نہ ٿيڻ جو وڏو سبب امن امان جو مسئلا ۽ توانائي جو بحران آھي<ref name="سي آء اي"/>. ملڪ جي جي برآمد جو اڌ حصو ڪپڙي جي صنعت جو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تخميني مطابق پاڪستان جي [[جي ڊي پي]] 1061 [[ٽرلين]] ڊالر ھئي جيڪا دنيا م 25 نمبر تي ھئي ء ان جي ان سال حقيقي واڌ 5.4 سيڪڙو ھئي<ref name="سي آء اي"/>. 2016 جي تخميني مطابق جي ڊي پي جو 24.4 حصو زراعت جو، 19.1 حصو صنعت جو ۽ 2017 جي تخميني مطابق 56.5 سيڪڙو حصو خدمتن جو ھيو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي صنعت م ڪپڙي جي صنعت، دوائن جي صنعت، طبي اوزارن جي صنعت، ڪنسٽرڪشن واري سامان جي صنعت، ڪاغذ جي صنعت ، ڀاڻ جي صنعت ۽ گانگٽن جي صنعت شامل آهن<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م صنعتي پيداوار جي واڌ جي شرح 5.4 سيڪڙو ھئي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م مزدورن جو تعداد 6،38،90،000 ھيو جنھن ۾ ٻار ۽ وچ اوڀر ۾ ڪم ڪندڙ مزدور پڻ شامل آهن. ان تعداد جو 42.3 سيڪڙو زرعي مزدور، 22.6 سيڪڙو صنعتي مزدور ء 35.1 سيڪڙو خدمتن وارا مزدور شامل آهن ۽ ان ڪاٿي مطابق پاڪستان جو دنيا م نائون نمبر ملڪ ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م بيروزگاري جي شرح 6 سيڪڙو ھئي ۽ دنيا م ان جو درجو 90 نمبر تي ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2817 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان جي آمدني 46.81 ارب ڊالر ھئي ء خرچ 64=49 ارب ڊالر ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تفصيل مطابق پاڪستان جي برآمد 17.7 سيڪڙو آمريڪا، 7.7 سيڪڙو يونائيٽيڊ ڪنگڊم، 6 سيڪڙو چين، 5.8 سيڪڙو جرمني، 5.2 سيڪڙو افغانستان، 5.5 سيڪڙو متحده عرب امارات ۽ 4.1 سيڪڙو اسپين سان ھئي<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي درآمد ساڳي سال جي تفصيل مطابق پاڪستان جي برآمد جو 27.4 سيڪڙو چين، 13.7 سيڪڙو متحده عرب امارات، 4.9 سيڪڙو آمريڪا، 4.3 سيڪڙو انڊونيشيا، 4.2 سيڪڙو سعودي عرب جو آهي<ref name="سي آء اي"/> [[فائل:Ise building2.png|thumb|upright|کاٻو|اسلام آباد ۾ اسٽاڪ ايڪسچينج ٽاور]] پاڪستان نيم صنعتي معيشت وارو ملڪ آهي<ref>{{cite web|url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T3V-3Y21V48-F&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=2d4b7d3ce3b0b4005140c271bb7312a7|title=Agricultural Economics : An analysis of industrial–agricultural interactions: a case study in Pakistan|publisher=ScienceDirect|accessdate=2 January 2010}}</ref><ref name="siteresources.worldbank.org">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf|title=World Bank Document|format=PDF|accessdate=2 January 2010}}</ref> ڪراچي ۽ پنجاب جا شھري علائقا وڌيڪ ترقي واريون معيشتون آھن جيڪي باقي ٻين پوئتي پيل علائقن سان گڏ ملڪي معيشت کي ٽيڪ ڏئي بيٺيون آهن<ref name="siteresources.worldbank.org"/> 1947ع ۾ ھڪ غريب ترين ملڪ ھجڻ جي باوجود ھن ملڪ جي معيشت جي واڌ جي شرح عالمي شرح جي ڀيٽ ۾ شروعاتي چئن ڏھاڪن ۾ بھتر رھي پر بعد 90 واري ڏھاڪي جي پوئين حصي تائين انتشار وارين پاليسين ڪري سستي جو شڪار ٿي وئي<ref name="econ_1990s">{{cite web|url=http://www.epb.gov.pk/v1/travelguide/|title=Economy|publisher=Pakistan Trade Development Authority|accessdate=8 March 2009}}</ref> تازو وڏن معاشي سڌارن سان معيشت ڏسڻ م مضبوط ٿي آھي ۽ خاص طور تي مينيوفيڪچرنگ ۽ مالياتي خدمتن جي شعبن تيزي سان ترقي ڪئي آھي، ۽ پرڏيھي مٽاسٽا واري مارڪيٽ ۾ بھتري آئي آهي <ref name="econ_1990s"/> 2005 ۾ پرڏيھي قرض 40 ارب يو ايس ڊالر ھيو. پاڪستان جي جي ڊي پي قوت خريد جي برابري واري پيماني مطابق 475 ارب يو ايس ڊالر ھئي<ref name="imfdata">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2007&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=&pr.x=59&pr.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects (PPP)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=8 October 2007}}</ref> جڏھن تہ ان جي في ڪس آمدني 2,942 ڊالر $ ھئي<ref name="imfdata"/> پاڪستان ۾ غربت جي شرح 23 ۽ 28 سيڪڙو جي وچ تي ھئي<ref name="wbundp">{{cite web|url=http://www.dawn.com/2006/06/20/top1.htm|title=WB, UNDP question poverty estimates|work=Dawn |location=Pakistan Group of Newspapers|date=20 June 2006|accessdate=12 February 2008}}</ref><ref name="ciapeople">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#People|title=Pakistan: People|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=12 February 2008}}</ref> === زراعت === پاڪستان بنيادي طور هڪ زرعي ملڪ آهي. هتان جي مکيه زرعي پيداوار ۾: [[ڪڻڪ]]، [[ڪپھ]]، [[چانور]]، [[ڪمند]]، [[سڻي]]، [[تيلي ٻج]]، ڀاڄيون ۽ ميوا شامل آهن. 1958ع کان اڳ زرعي سڌارا جدا جدا صوبن ۾ محدود پيماني تي نافذ ڪيا ويا هئا. انهن کي نافذ ڪري واسطيدار صوبن جي مرضيءَ تي ڇڏيو ويو هو، جنهنڪري جنوري 1959ع ۾ مختلف صوبن ۾ اڻپورا سڌارا نافذ ڪيا ويا. انهن پٽاندڙ ڪو بہ ماڻهو پنج سؤ ايڪڙ نهري يا هڪ هزار ايڪڙ باراني ايراضي کان وڌيڪ زمين رکي نه پئي سگهيو. پاڪستان ٺهڻ کان اڳ اولهه پنجاب جي علائقن ۾ في ايڪڙ پيداواري يونٽن جو اندازو مقرر ڪيو ويو هو. سٺي زمين جي هڪ ايڪڙ ۾ 72 پيداواري يونٽ مڃيا ويندا هئا. ان ريت ڪو بہ ماڻهو 36000 پيداواري يونٽن کان وڌيڪ زمين پاڻ وٽ رکي نٿي سگهيو، البت ان ايراضي کانسواءِ هڪ زميندار وٽ 150 ايڪڙ باغن لاءِ ۽ 183 ايڪڙ ايراضيءَ تائين ورهائي سگهيو ٿي. ان ايراضيءَ کانسواءِ باقي سڄي ايراضي حڪومت وٺي، هارين ۽ حقدار آبادگارن ۾ ورهائي ڇڏي. 1972ع ۽ 1977ع جي دوران [[ذوالفقار علي ڀٽو|ذوالفقار علي ڀُٽي]] جي حڪومت ۾ زرعي آندا ويا. انهن سڌارن تحت هارين کي زرعي مقصدن جي لاءِ بهتر سهولتون ۽ آسان شرطن تي قرض ڏيڻ شامل هئا. انهن سڌارن موجب زمين جي حد ملڪيت ۾ ڪمي ڪري هڪ فرد جي حد ملڪيت 500 نهري ايڪڙن مان گهٽائي 100 ايڪڙ ڪئي وئي. اهڙيءَ طرح غير نهري ايراضيءَ جي في سيڪڙو حد ملڪيت 300 ايڪڙ ڪئي وئي. انهن سڌارن تحت هارين کي زرعي مقصدن لاءِ گهڻيون سهولتون ۽ آسان شرطن تي قرض ڏيڻ شامل هئا. === صنعت === 12 جنوري 1952ع تي [[پاڪستان انڊسٽريل ڊولپمينٽ ڪارپوريشن]] قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. گڏيل پاڪستان سڻيءَ جو گهر هوندي، مغربي پاڪستان ۾ سڻيءَ جو هڪ بہ ڪارخانو موجود نه هو، جيڪي هئا سي بہ ننڍا ۽ معمولي درجي جا هئا. ورهاڱي کان اڳ کنڊ ٺاهڻ جا ننڍا ننڍا ڪارخانا هئا. فقط اٽي پيهڻ جون چڪيون، هڪ ٻه بسڪوٽ ٺاهڻ جا ڪارخانا، هڪ اڌ شراب ٺاهڻ ۽ [[بناسپتي گيھ]] جا ڪارخانا هئا. ورهاڱي کان پوءِ صنعتن ۾ واڌارو آيو. ملڪي ضرورت واريون شيون ٻاهران گهرائڻ بدران پاڪستان ۾ ئي ٺهڻ شروع ٿيون. ان مقصد سان ترقياتي بورڊ، [[پاڪستان صنعتي مالياتي ڪارپوريشن]] (جنهن اڳتي هلي [[صنعتي ترقياتي بئنڪ]] (I.D.B.P) جو روپ ورتو، صنعتي سرمايه ڪاري ڪارپوريشن، ٽيرف ڪميشن، ڇهن سالن واري رٿا، صنعتي ترقياتي ڪارپوريشن، [[گهريلو هنرن جي صنعت]]، [[پهرين پنج ساله رٿ]] (1955ع کان 1960ع) [[ٻي پنج ساله رٿ]](1965ع تائين)، [[ٽين پنج ساله رٿ]] (1970ع تائين)، [[چوٿين پنج ساله رٿ]] (1975ع تائين) ۽ انهن کان علاوه وقت بوقت پاڪستان ۾ [[سائنسي تحقيقاتي ڪائونسل]] ۽ انهيءَ قسم جا ٻيا ادارا پڻ قائم ٿيندا رهيا. هن وقت پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي صنعتون قائم آهن. جن ۾ [[لوھ]]، [[کنڊ]]، [[گيھ]] جا ڪارخانا ۽ [[سمال انڊسٽريز]] ۾ پڻ واڌارو آيو آهي. جڏهن تہ اڃا بہ وڌيڪ [[پرڏيهي سيڙپ]] ۽ صنعتي موقعن جي ضرورت گهڻي آهي. ملڪ ۾ هن وقت [[فولاد]] جا ڪارخانا (ڏسو: [[پاڪستان اسٽيل ملز]])، ڪپڙي جون صنعتون، [[کاڄرو تيل]]، [[ڪيميڪل انڊسٽري]]، [[سيمينٽ]]، [[شگرمل|شگر ملز]]، [[چمڙو|چمڙي]] ۽ [[ڪپھ جو ڪارخانو|ڪپھ جا ڪارخانا]] وڏي تعداد ۾ موجود آهن، پر پوءِ بہ عالمي سطح تي سيڙپڪاريءَ جي ضرورت پيش اچي ٿي. === قدرتي وسيلا ۽ معدنيات === پاڪستان مختلف قدرتي ۽ معدني وسيلن سان مالامال آهي، جهڙوڪ: [[ڪوئلو]]، [[سينڌو لوڻ]]، [[تيل]] ۽ [[گئس]]، [[ڪرومائيٽ]]، [[جپسم]]، [[گندرف]]، [[لوھ]]، [[سنگمرمر]]، سُرمو ۽ [[جست]] وغيره. پاڪستان ۾ ڪيترا اهڙا هنڌ آهن، جتي درياهن ۽ نهرن مان آبشارن ذريعي بجلي پيدا ڪري سگهجي ٿي. بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ [[مالاڪنڊ- درگئي منصوبو]]، [[پن بجلي]] رسول منصوبو، [[وارسڪ ڊئم]] منصوبو ۽ [[منگلا ڊئم]] کان سواءِ پنجاب ۾ ڪيترن هنڌن تي آبشار ٺاهي بجلي پيدا ڪئي وئي آهي. توانائيءَ جي پيداوار ۾ ڪوئلو بہ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪوئلي جا ذخيرا سنڌ جي [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] ضلعي ۾ لڌا ويا آهن، جڏهن تہ پنجاب جي [[مڪڙوال]]، بلوچستان جي خوست، مچ ۽ هرنائي واري علائقن ۽ سنڌ ۾ ٿر کان علاوه [[جھمپير|جهمپير]] ۽ [[لاکا، شهر|لاکڙا]] ۾ بہ ڪوئلو ملي ٿو. پنجاب ۾ 0.257 (ارب ٽن)، بلوچستان ۾ 0.196 (ارب ٽن)، [[خيبر پختونخوا]] ۾ 0.082 (ارب ٽن) ۽ سنڌ ۾ 184.123 (ارب ٽن) ڪوئلي جا ذخيرا موجود آهن. سنڌ ۾ لاکڙا، ضلعي [[دادو]] ۾ 1.328 (ارب ٽن)، [[جهرڪ]]، جهمپير ۽ ميٽنگ، ضلعي ٺٽي ۾ 7.112 (ارب ٽن)، ضلعي بدين ۾0.16 (ارب ٽن) ۽ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] ۾ سڀ کان وڌيڪ 175.505 (ارب ٽن) ڪوئلي جا ذخيرا موجود آهن. [[ٿر جو ڪوئلو|ٿر جي ڪوئلي]] جي ذخيرن جو تخمينو 175 ارب ٽن آهي. 1947ع ۾ پاڪستان ۾ کاڻين جي ڳولا جا فقط 5 ماهر هئا، پر هن وقت انهن ماهرن جو تعداد هزارن تائين پهچي ويو آهي. 1967ع ۾ پاڪستان ۾ تيل جي پيداوار ساڍا چار لک ٽن هئي، جنهن مان ملڪ جي 12 سيڪڙو ضرورت پوري ٿيندي هئي. هن خطي ۾ تيل جو پهريون کوهه 1886ع ۾ [[ڪُنڊل]] (پنجاب) ۾ کوٽيو ويو هو ۽ 1915ع ۾ [[پوٽوهار]] ۾ تيل جو ذخيرو معلوم ٿيو. ورهاڱي کان ٿورو اڳ خيرپور ضلعي مان تيل نڪتو. قيام پاڪستان بعد تيل جي ڳولا جاري رهي. 1949ع ۾ چڪوال ۾ تيل ملڻ ۾ ڪاميابي ٿي، 1950ع ۾ برما آئل ڪمپنيءَ جي شراڪت سان پاڪستان پئٽروليم لميٽيڊ جو قيام عمل ۾ آيو. هن ڪمپنيءَ 1952ع ۾ سُئي جي ڳوٺ (بلوچستان) وٽ گئس ڳولي لڌي. هن وقت ڪيترن ئي ملڪن جون ڪمپنيون تيل جي ڳولا ۾ مصروف آهن. سنڌ جي [[بدين]]، دادو، حيدرآباد ۽ [[سانگهڙ]] وارن علائقن ۾ تيل جا وڏا ذخيرا دريافت ٿيا آهن. [[اٽڪ آئل ڪمپني]]، راولپنڊيءَ جو تيل صاف ڪرڻ جو ڪارخانو ڪم ڪري رهيو آهي. گذريل 50 سالن ۾ ٻيو ڪارخانو 1962ع ۾ ڪراچيءَ ۾ قائم ٿيو. ٽيون ڪارخانو 1966ع ۾ قائم ٿيو. ٻنهي ڪارخانن جي پيداوار 41 لک ٽن سالياني آهي. هن وقت ملڪ جي ڪيترن ئي هنڌن تي تيل دريافت ٿيو آهي، جتي پلانٽ لڳائي تيل جي صفائي ڪري توانائي طور ڪتب آڻجي ٿو. سنڌ ۾ [[خيرپور]] کانسواءِ دادوءَ جي [[جوهي]] تعلقي ([[ڀت جبل]])، بدين ضلعي جي [[گولاڙچي]]، [[ٽنڊو محمد خان|ٽنڊي محمد خان]] لڳ [[ڌارو]] ۽ ضلعي [[گھوٽڪي|گهوٽڪيءَ]] جي [[عادلپور]] واري علائقن ۾ بہ تيل جا کوهه دريافت ٿيا آهن (وڌيڪ ڏسو: پيٽروليم). مغربي پاڪستان ۾ گئس جا 7 ذخيرا دريافت ٿيا آهن، جن مان هن وقت تقريباً 82 ارب مڪعب فوٽ گئس سالياني نڪري ٿي. ان جو 47 سيڪڙو ڪيميائي ڀاڻ جي تياريءَ ۾ ڪچي مال طور استعمال ٿيندو آهي ۽ 48 سيڪڙو گئس گهرو استعمال ۾ ايندي آهي. گئس جو وڏو ذخيرو بلوچستان جي ’سُئي‘ واري علائقي ۾ آهي، جتان پاڪستان جو اڪثر حصو گئس جي سهولت ماڻي رهيو آهي. سنڌ ۾ [[ڀِت جبل]]، [[قادرپور]] ۽ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان بہ گئس لڌي وئي آهي. اندازو آهي تہ پاڪستان ۾ 40 لک ٽن کان بہ وڌيڪ لوهه جا ذخيرا آهن. لوهه جو گهڻو ذخيرو [[مڪڙوال]] ۽ [[ڪالاباغ]] واري علائقي ۾ آهي. ان کان سواءِ [[هزارا]] جي علائقي ۾ ايبٽ آباد کان 32 ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ لنگڙيال ۾ ۽ [[چترال]] ۾ بہ کاڻيون موجود آهن. بلوچستان ۾ [[خضدار]]، [[چل غازي]] ۽ [[مسلم باغ]] ۾ بہ لوھ مليو آهي. [[چاغي]] (بلوچستان) ۾ بہ اعليٰ قسم جو لوهه مليو آهي. معدنيات جي لحاظ کان بلوچستان شاهوڪار خطو آهي.پاڪستان مان ملندڙ لوھ معياري ناھي ان ڪري اھو ملڪ جي صرف 16 في صد ضرورت پوري ڪري ٿو ۽ باقي ٻاھران درآمد ڪيو وڃي ٿو. پاڪستان ۾ نهايت ئي اعليٰ قسم جو لوڻ ملي ٿو. سمنڊ جي پاڻيءَ مان بہ لوڻ ٺاهيو وڃي ٿو. پاڪستان ۾ جابلو لوڻ جون 6 کاڻيون آهن، جن مان [[کيوڙا]] ([[ضلعو جھلم|ضلعي جهلم]]) جي سڀ کان وڏي کاڻ مشهور آهي. معدني پيداوار جي انهن کاڻين ۽ ذخيرن کان سواءِ ٻيون بہ قيمتي کاڻيون آهن. مثال طور جپسم، [[ڪرومائيٽ]]، سنگمرمر، چُن جو پٿر، [[چيني مٽي]] ۽ [[شيشو|شيشي]] ٺاهڻ لاءِ واري وغيره اھو ھڪ اڇي رنگ جو ڌاتو آهي جيڪو فولادسازي، رنگسازي، تصويرڪشي يا ڦوٽوگرافي ۾ ڪم ايندو آهي. دنيا ۾ ڪرومائيٽ جا وڏا ذخيرا پاڪستان ۾ آھن. ان جو وڏو حصو برآمد ڪري زر مبادلو ڪ ڪمائي سگهجي ٿو. ان جا وڏا ذخيرا بلوچستان ۾ مسلم باغ، چاغي ۽ خاران ۾ ، خيبرپختونخوا ۾ ۽ آزاد قبائلي علائقن مان مالاڪنڊ، مھمند ايجنسي ۽ اتر وزيرستان ۾ ملن ٿا. ٽامو بجليءَ جي اوزارن ٺاھڻ ۾ ڪم ايندو آهي. بجليءَ جي تار بہ ٽامي مان ٺھندي آهي. بلوچستان ۾ سينڊڪ وٽ ٽامي جا وڏا ذخيرا آهن جپسم اڇي رنگ جو چمڪيلو پٿر آهي. اھو سيمنٽ، ڪيميائي ڀاڻ، پلاسٽر آف پيرس جي صنعت ۾ استعمال ٿيندو آهي. جپسم پنجاب جي ضلعن جھلم، ميانوالي۽ ڊيرا غازي خان ، ۽ خيبرپختونخوا ۾ڪوھاٽ، ۽ سنڌ ۾ روھڙي، ۽ بلوچستان ۾ ڪوئٽہ، سبي ۽ لورالائي مان ملندو آهي. چن جو پٿر سيمنٽ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندو آهي. جڏھن ان کي ساڙيو ويندو آهي تہ چونو حاصل ٿيندو آهي جيڪو گھرن ۾ سفيدي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ان جو استعمال شيشي، صابڻ، ڪاغذ ۽ رنگ جي صنعت ۾ پڻ ٿيندو آهي. چن جي پٿر جا وڏا ذخيرا ڊنڊوت (جھلم)، ، زندہ پير (ديرو غازي خان)، حيدرآباد لڳ مغل ڪوٽ ۽ گنجو ٽڪر، منگھو پير، ڪوٽ ڊيجي ۽ راڻي پور ۾ آھن پاڪستان۾ مختلف قسمن جو ۽ رنگن جو سنگمر مر چاغي، مردان، سوات،خيبرايجنسي ۾ ملندو آھي. اڇو ڪارو سنگمرمر اٽڪ ۾ ڪالا چٽا،جي پھاڙن مان ملندو آهي.پاڪستان جي ھيء صنعت ڪافي زرمبادلو ڪمائي ٿي. === آبپاشي جو نظام === جديد آبپاشي انجنيئرنگ جا ڪم لڳ ڀڳ 1850ع کان شروع ٿيا، ۽ برطانوي راڄ جي دور ۾ وڏا واهن جا نظام تعمير ڪيا ويا. ڪيترن ئي حالتن ۾ سنڌ ۽ پنجاب جي علائقن ۾ موجود پراڻن واهن ۽ ٻوڏ وارن نالن کي ٻيهر بحال ڪري جديد بڻايو ويو. اهڙي ريت دنيا جو سڀ کان وڏو واهن ذريعي آبپاشيءَ جو نظام وجود ۾ آيو<ref name=" برٽانيڪا"/><ref name="برٽانيڪا آن لائين">https://www.britannica.com/place/Indus-River/People </ref>. 1947ع ۾ برطانوي هندستان جي ورهاڱي وقت، هندستان ۽ اُن وقت جي اولهه پاڪستان (هاڻوڪي پاڪستان) جي وچ ۾ قائم ٿيندڙ بين الاقوامي سرحد باري دوآب ۽ ستلج وادي منصوبي جي آبپاشي نظام کي—جيڪو اصل ۾ هڪ گڏيل منصوبي طور تي ترتيب ڏنل هو—ٻن حصن ۾ ورهائي ڇڏيو. ان ورهاڱي جي نتيجي ۾ هيڊ ورڪس هندستان جي حصي ۾ آيا، جڏهن ته واهه پاڪستان جي علائقن مان گذرندا هئا. ان صورتحال سبب پاڪستان جي ڪجهه علائقن ۾ پاڻيءَ جي فراهمي متاثر ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. انهيءَ ريت پيدا ٿيل تڪرار، جيڪو ڪيترا سال جاري رهيو، آخرڪار عالمي بئنڪ جي وچ ۾ ثالثيءَ ذريعي حل ڪيو ويو. پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ 1960ع ۾ ٿيل هڪ معاهدي تحت، جيڪو سنڌو پاڻي معاهدو (Indus Waters Treaty) سڏجي ٿو، مسئلي جو حل طئي ڪيو ويو<ref name="برٽانيڪا آن لائين"/>. هن معاهدي مطابق، سنڌو طاس جي ٽن اولهه وارن درياهن—سنڌو، جهلم ۽ چناب (جمون ۽ ڪشمير جي يونين ٽيريٽري ۾ استعمال ٿيندڙ ٿوري مقدار کان سواءِ)—جو وهڪرو پاڪستان لاءِ مخصوص ڪيو ويو، جڏهن ته ٽن اوڀر وارن درياهن—راوي، بياس ۽ ستلج—جو وهڪرو مڪمل طور تي هندستان لاءِ مخصوص قرار ڏنو ويو<ref name=" برٽانيڪا آن لائين"/>. پاڪستان ۾ 19 ڪروڙ 90 لک [[ايڪڙ]] ايراضيءَ مان فقط 6 ڪروڙ 60 لک ايڪڙ زمين اهڙي آهي، جيڪا پاڻي جي سهوليت هجڻ تي آبادي ڪري سگهجي ٿي. هن وقت تائين فقط اڍائي ڪروڙ ايڪڙ ايراضي واهن ذريعي آباد ٿيندي آهي. پهرين ۽ ٻي پنج ساله منصوبي ۾ ڪن رٿائن جي شروعات ٿي، مثلاً: [[سکر بئراج]]، [[ڪوٽڙي بئراج]]، وارسڪ ڊئم، جناح بئراج، چشمه بئراج، [[گڊو بئراج]]، تونسہ بئراج ۽ راول ڊئم وغيره. ٽئين پنج ساله منصوبي ۾ هيٺيان ڪم مڪمل ڪيا ويا. [[ڪوهاٽ]] جي ويجهو 116 فوٽ اوچو، 2200 فوٽ ڊگهو بند تعمير ڪيو ويو، جيڪو [[ٽنڊا ڊئم]] جي نالي سان مشهور آهي. [[ڏکڻ وزيرستان|جنوبي وزيرستان]] ۾ [[گومل درياء]] تي بند ٻڌي [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ضلعي ديري اسماعيل خان]] جي هڪ لک 15 هزار ايڪڙ زمين آباد ڪئي وئي آهي ۽ 83 هزار ڪلو واٽ بجلي پيدا ڪرڻ جو ڪم هلندڙ آهي. [[سنڌ طاس معاهدو|سنڌ طاس معاهدي]](1960ع) هيٺ ٻه وڏي ۾ وڏا بند تعمير ٿيا: انهن مان جهلم درياهه تي [[منگلا ڊئم]] 1968ع ۾ تعمير ٿيو. هن ڍنڍ ۾ ساڍا 55 لک ايڪڙ فوٽ پاڻي ذخيرو ڪري سگهجي ٿو. هن ڊئم جو ٻيو مقصد بجلي پيدا ڪرڻ آهي. هن وقت منگلا پاور هائوس مان ٻه لک ڪلو واٽ بجلي مهيا ٿئي ٿي. منگلا ڊيم سان گڏ ترمو، سڌنائي، ميلسي، ميلسي ڀلوال ۽ بلوڪي- قادرآباد رابطي جون نهرون بہ مڪمل ٿيون سنڌ طاس معاهدي جو ٻيو وڏو منصوبو [[تربيلا ڊئم]] آهي. هن ڊئم ۾ سنڌو درياهه جو هڪ ڪروڙ 11 لک ايڪڙ فوٽ پاڻي ذخيرو ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ ساڍا 3 لک ايڪڙ زمين آباد ڪرڻ جي گنجائش رکيل آهي. پاڪستان جو گهڻو حصو ٻارهوئي وهندڙ واهن تي آباد ٿيندو آهي. سنڌو درياهه جو ميداني علائقو پاڻيءَ جي نيڪال جو مناسب بندوبست نه هئڻ سبب سم ۽ ڪلر ۾ وڪوڙيل آهي. پنجاب جي 50 لک ايڪڙن کي سخت نقصان پهتو آهي. سم ۽ ڪلر کان نجات ڏيارڻ لاءِ واپڊا هڪ وسيع رٿا جوڙي پنجاب ۾ 1800 ٽيوب ويل لڳايا هئا. ٻئي پنج ساله منصوبي تحت 1966ع ۾ وڌيڪ 1400 [[ٽيوب ويل]] هنيا ويا. پاڻيءَ جي نيڪال لاءِ ساڍا چار سؤ ميل [[سم]] ناليون کوٽيون ويون، جن ۾ سم جو پاڻي سمنڊ تائين پهچايو ويو. خيرپور اسڪيم هيٺ سم هيٺ آيل زمين ۾ ٽيوب ويل لڳائي زمين کي سم کان آجو ڪيو ويو. اهڙيءَ طرح [[لاڙڪاڻو]] ۽ [[شڪارپور]] اسڪيم هيٺ 126 ڊگهيون ناليون کوٽي، سم کي پاڻيءَ جي ڍنڍن ڍورن ۾ نيڪال ڪيو ويو. ماضيءَ ۾ [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|نواز ليگ]] ۽ ٻين حڪومتن ڪالاباغ واري هنڌ ”[[ڪالاباغ ڊئم]]“ ٺاهڻ تي زور ڏنو، سنڌوءَ جي پاڻيءَ تي ٺهندڙ ڊئم تي سنڌ سميت [[خيبر پختونخوا]] واسين بہ خدشن جو اظهار ڪيو آهي. [[سنڌ]] جو موقف آهي تہ ڪالاباغ ڊئم ٺهڻ سان سنڌ کي پهچندڙ پاڻي ۾ گهڻي گهٽتائي اچي ويندي ۽ سنڌ جون زمينون غيرآباد ٿينديون ۽ معيشت کي ڪاپاري ڌَڪ رسندو، ڇاڪاڻ تہ سنڌ ۾ هن وقت بہ پاڻيءَ جي شديد کوٽ سبب پريشانيءَ واري صورتحال آهي. ڪيترو عرصو ان ڊئم جي خلاف احتجاج ڪيا ويا، تازو [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] حڪومت اقتدار ۾ اچڻ سان ئي ان تڪراري ڊئم جي منصوبي کي هميشه لاءِ ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جي تائيد سنڌ سميت خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان اسيمبلي بہ ڪئي. == سياسي نظام == پاڪستان ۾ [[وفاق|وفاقي]] [[پارلياماني نظام]] رائج آهي<ref name="gop1">{{cite web|url=http://202.83.164.26/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os_hQN68AZ3dnIwN3C3MDAyOPYDNvXwMjQwNnI6B8pFm8n79RqJuJp6GhhZmroYGRmYeJk0-Yp4G7izEB3eEg-_DrB8kb4ACOBvp-Hvm5qfoFuREGWSaOigDeD0uL/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfVUZKUENHQzIwT0gwODAySFMyNzZWMzEwMDE!/|title=About Government|publisher=Government of Pakistan|accessdate=5 March 2009}}</ref> رياست جو سربراھ صدر آھي جنھن جي چونڊ اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدت لاء ملڪ جي سينيٽ، قومي اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبلن جا رڪن گڏجي ڪندا آهن. ان جي حيثيت رسمي ھوندي آھي. اھو پاڪستان جي گڏيل فوج جو ڪمانڊر انچيف آهي. حڪومت جو سربراھ وزيراعظم آھي جيڪو ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو آھي. وزيراعظم جي چونڊ پڻ اڻ سڌي طرح قومي اسيمبلي جا رڪن ڪندا آهن. وزيراعظم قومي اسيمبلي ۾ وڏي جماعت يا وڏي اتحاد جو اڳواڻ ھوندو آھي. پاڪستان جي مقننه يا قانونساز ادارو ملڪ جي پارليامينٽ آھي جيڪا ٻہ ايواني آھي. ان جو سرڪاري نالو مجلس شوره آھي. ان جي مٿئين ايوان کي سينيٽ ۽ ھيٺين ايوان کي قومي اسيمبلي سڏيو ويندو آهي. سينيٽ جا 100 رڪن آھن جن جي چونڊ ڇھن سالن لاء متناسب نمائندگي واري طريقي سان اڻ سڌي طرح صوبائي اسيمبلين جا رڪن ڪندا آهن. قومي اسيمبلي جا 342 رڪن آھن جن مان 272 رڪنن جي سڌي چونڊ سادي اڪثريت جي ووٽ جي بنياد تي ٿيندي آهي باقي 70 رڪنن جي متناسب نمائندگي جي بنياد تي چونڊ ٿيندي آهي. انھن 70 رڪنن م 60 عورتون ۽ 10 غير مسلم شامل ھوندا آھن. اھي سمورا 342 رڪن پنجن سالن جي لاء چونڊيا ويندا آهن. 17 آگسٽ 2018ع تي قومي ڪرڪيٽ جو اڳوڻو رانديگر ۽ [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] جو چيئرمين [[عمران خان]] ملڪ جو 22ھون وزيراعظم چونڊيو ويو. ھن قومي اسيمبلي ۾ چونڊ ۾ 176 ووٽ حاصل ڪيا جڏهن تي ان سان مقابلو ڪندڙ پاڪستان مسلم ليگ نون جي اڳواڻ ميان [[شھباز شريف]] 96 ووٽ کنيا. پاڪستان تحريڪ انصاف عام چونڊن م قومي اسيمبلي جون 116 جنرل سيٽون کٽيون ھيون<ref>{{cite news |title=Imran Khan won Pakistan general election, 2018 and became the 22nd Prime Minister of Pakistan |url=https://en.dailypakistan.com.pk/headline/leader-of-the-house-national-assembly-to-elect-new-prime-minister-of-pakistan-today/ |access-date=22 August 2018 |work=[[Daily Pakistan]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822081728/https://en.dailypakistan.com.pk/headline/leader-of-the-house-national-assembly-to-elect-new-prime-minister-of-pakistan-today/ |archive-date=22 August 2018 |url-status=dead }}</ref>. پاڪستان ھڪ وفاقي ريپبلڪ آھي. ملڪ جي وڏين سياسي جماعتن ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف کان سواءِ [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پاڪستان مسلم ليگ نون]] المعروف [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|نوازليگ]] ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] شامل آهن [[فائل:A night side view of Prime Minister's Secretariat Building.jpg|thumb|200px|کاٻو|[[اسلام آباد ۾ پاڪستاني وزيراعظم جي آفيس]]]] ملڪ م موجوده آئين 1973 ۾ نافذ ٿيو جنھن مطابق وفاقي رياست ۽ فوج جو سربراھ ملڪ جو صدر آھي ۽ صوبائي رياستن جو سربراھ صدر طرفان مقر ڪيل صوبائي گورنر ھوندو آھي. [[فائل:Parliament House, Islamabad by Usman Ghani.jpg|thumb|200px|کاٻو|[[پاڪستان جي پارليامينٽ|مجلس شوره]]]] ھر صوبي جي حڪومت جو سربراھ وزير اعلي ھوندو آھي ۽ ھر صوبي جي الڳ قانونساز اسيمبلي ھوندي آھي. ملڪ ۾ ووٽ جو حق 18 سالن جي عمر ۾ ملندو آھي. قومي ۽ صوبائي اسيمبلين جو مدو پنج سال ھوندو آھي ۽ سينٽ جي ھر اڌ سينيٽرن جو مدو ڇھ سال آهي تنھن ڪري سينيٽ جي ھر ٽئين سال چونڊ ٿيندي آهي ۽ اھو ايوان ڪڏهن بہ مڪمل خالي ني ٿيندو آهي. 2009ع ۾ اترين علائقي گلگت کي صوبي جهڙي حيثيت ڏئي، ’گلگت- بلتستان‘ جو نالو ڏئي، قمر الزمان ڪائرا کي اتان جو پهريون گورنر مقرر ڪري اتي چونڊون ڪرايون ويون ۽ ، جنهن ۾ پاڪستان پيپلزپارٽي وڏي اڪثريت سان کٽي آئي ۽ ان پارٽي جي ئي چونڊيل اميدوار سيد مهدي شاهه کي گلگت- بلتستان جو پهريون وزيراعليٰ مقرر ڪيو ويو ۽ گـورنـر ڊاڪٽر شمع خالد جي وفات کان پوءِ فيبروري 2011ع ۾ پيــر ڪرم علي شاهه کي گلگت- بلتستان جو نئون گورنر بڻايو ويو. == پرڏيهي پاليسي == پاڪستان جي پرڏيهي پاليسيءَ جو بنيادي نڪتو اهو رهيو آهي تہ سڀ قومون برابر آهن ۽ هر قوم کي آزاد رهڻ جو حق حاصل آهي. پاڪستان سدائين دنيا جي هر محڪوم ملڪ، خاص ڪري يورپي استحصال جي شڪار ٿيل ايشيائي ملڪن جي حق خود اختياريءَ ۽ آزاديءَ جي مطالبي جي ڀرپور حمايت ڪئي آهي. ان کان سواءِ اسلامي ملڪن سان پاڪستانين جو دلي ڳانڍاپو رهيو آهي، ان جي جهلڪ بہ ملڪ جي خارجه پاليسيءَ ۾ نظر ايندي. قائداعظم پاڪستان جي قيام وقت چيو هو تہ: اسين دنيا جي سڀني ملڪن سان دوستيءَ جا خواهشمند آهيون ۽ ڪنهن ملڪ سان دشمني رکڻ نٿا چاهيون. هڪڙو ڀارت اهڙو ملڪ آهي، جنهن سان خوشگوار تعلقات قائم نه ٿي سگهيا آهن، ان جو سبب ڪشمير، [[بنگلاديش]] جي قيام ۽ پاڻيءَ جي ورڇ جهڙا مسئلا آهن، جيڪي صلح جي راهه ۾ رڪاوٽ بڻيل آهن، پر عالمي مبصرن موجب اهي مسئلا جامع ڳالهين ذريعي حل ٿي سگهن ٿا. [[فائل:Motorcade in Arrival Ceremonies for Muhammad Ayub Khan, President of Pakistan use.jpg|thumb|180px|alt=(L-R) پاڪستان جو صدر ايوب خان 1961 ۾ آمريڪا جي دوري دوران آمريڪي صدر جان ايف ڪينيڊي سان گڏ ڪار ۾]] === پاڪ چين تعلقات === 20 ڊسمبر 1956ع تي چين جو وزيراعظم چو اين لائي پاڪستان جي ڏھن ڏينھن جي دوري تي ڪراچي پھتو<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان جا پنهنجي دوست ملڪن سان بهترين لاڳاپا رهيا آهن. چين سان 1963ع ۾ باقاعدي تجارتي معاهدو ٿيو. 1965ع ۾ چين، پاڪستان کي ڇهن ڪروڙ ڊالرن جي مدد ڏني، جن مان ٽئڪسيلا ۾ وڏين هيوي مشينن ٺاهڻ جو هڪ وڏو ڪارخانو قائم ڪيو ويو. مشهور تاريخي ”شاهراهه ريشم“ کي ٻيهر کولڻ جو معاهدو ٿيو. جون 1968ع ۾ چين جي تعاون سان هٿيارن ٺاهڻ جو ڪارخانو قائم ڪيو ويو. چين سان دوستيءَ تي پاڪستان کي فخر رهيو آهي ۽ اها دوستي شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي جي ڪوششن سان قائم ٿي ۽ اڄ بہ قائم آهي. چين هن وقت بہ واپاري توڙي دفاعي سامان جي مد ۾ پاڪستان جي مدد ڪندو رهي ٿو. [[فائل:Huseyn Shaheed Suhrawardy and Zhou Enlai signing the Treaty of Friendship Between China and Pakistan in Beijing.jpg|200px|thumb|پاڪستاني وزيراعظم حسين شھيد سھروردي چيني وزيراعظم چو اين لائي سان گڏ پاڪ چين دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪرڻ وقت. چين جو سڀ کان وڏو سفارتخانو پاڪستان ۾ آھي.<ref>{{cite web |url=http://asiancorrespondent.com/130710/china-unveils-pakistan-embassy-its-largest-in-the-world/ |title=China opens 'largest' embassy in Pakistan, strengthens South Asia presence |work=asiancorrespondent.com}}</ref>]] === پاڪ روس تعلقات === 1948ع ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ سفارتي تعلقات قائم ٿيا. شروع ۾ پاڪستان پوري طرح يورپي بلاڪ ۾ شامل هو، تنهنڪري سياسي تعلقات ۾ ڪو واڌارو نه آيو. روس ”سينٽو“ ۽ ”سيٽو“ ۾ پاڪستان جي شموليت تي ناراض هو ۽ پاڪستان کي شڪايت هئي تہ روس پختونستان جي مسئلي ۽ ڪشمير جي مسئلي ۾ اجائي مداخلت پئي ڪئي. بهرحال ٻنهي ملڪن وچ ۾ اقتصادي ۽ واپاري ناتا قائم رهيا آهن. مارچ 1961ع ۾ روس پاڪستان کي تيل جي ڳولا ۾ فني امداد کان سواءِ 3 ڪروڙ ڊالر قرض ڏنو. ان کان سواءِ اسٽيل مل لڳائڻ لاءِ پاڪستان کي مالي ۽ فني امداد ڏني، هن وقت اها اسٽيل مل ايشيا جي وڏي فولادِي مِل آهي. ان کان سواءِ روس ۽ پاڪستان کي ڪيترين ئي رٿائن ۾ مالي ۽ فني مدد ڏيندو رهيو آهي. === پاڪ افغان تعلقات === افغانستان، جيڪو ڪيتري عرصي کان غير مستحڪم ۽ طالبانن جي ڪري تڪراري ملڪ رهيو آهي. هي واحد ملڪ هو، جنهن پاڪستان جي اقوام متحده ۾ ميمبرشپ جي مخالفت ڪئي هئي، پر پاڪستان، افغانستان ڏانهن دوستاڻو رويو جاري رکيو. 1963ع ۾ شهنشاهه ايران جي ڪوششن سان لاڳاپا بهتر ٿيا. اتي هلندڙ تشدد جي طالبانن جي ڪاررواين جي پر تشدد واقعن تي پاڪستان کي بہ ڳڻتي رهي آهي، ڇاڪاڻ تہ طالبانن جا ڪجهه گروپ پاڪستان ۾ بہ ڪارروايون ڪندا رهيا آهن، پر جنرل پرويز مشرف، آمريڪا جي حمايت سان افغانستان ۾ پر تشدد ڪاررواين جي مخالفت ڪئي. ان سميت تازو چونڊيل صدر آصف علي زرداري پڻ افغانستان جو دورو ڪري، ڪرزئي حڪومت سان لاڳاپا بهتر بنائڻ لاءِ ڪوشش ڪئي آهي. === پاڪ عرب تعلقات === پاڪستان جا عرب ملڪن سان ڏاڍا پراڻا ۽ گھرا تعلق رھيا آھن. پاڪستان نه رڳو اسرائيل جي سخت مخالفت ڪئي، پر اڄ ڏينهن تائين ان کي تسليم بہ نه ڪيو آهي. 2 مئي 1949ع ۾ پاڪستان گڏيل قومن م اسرائيل جي رڪنيت جي سختي سان مخالفت ڪئي هئي<ref name = " پاڪستان "/>. هن وقت شام، يمن، اردن، ڪويت، سوڊان، لبيا، تيونس، مراڪش ۽ الجزائر سان پاڪستان جا انتهائي خوشگوار لاڳاپا آهن. === يونائيٽيڊ اسٽيٽس سان تعلقات === 19 مئي 1954ع تي پاڪستان ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ميوچوئل ڊفينس اسسٽنس ايگريمينٽ تي صحيحون ڪيون جنھن تحت يونائيٽيڊ اسٽيٽس پاڪستان کي ٽيڪنيڪل فوجي مدد ۽ سامان ڏيڻو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. آمريڪا پاڪستان ۾ جمهوري حڪومتن جي حمايت ڪندو رهيو آهي، پر فوجي حڪمرانن کي بہ مختلف وقتن تي آمريڪا جي حمايت حاصل رهي آهي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري واقعن (2001ع) کان پوءِ جڏهن آمريڪا طالبانن ۽ القائده خلاف سخت ڪارروائي جو فيصلو ڪيو، تہ کيس پاڪستان جي مدد جي ضرورت پيش آئي ۽ تڏهوڪي آرمي چيف ۽ پاڪستان جي اڳوڻي صدر جنرل (ر) پرويز مشرف، سندس ها ۾ ها ملائي، سندس ڀرپور حمايت جو اعلان ڪيو. ان کان سواءِ جڏهن انتهاپسندن جون ڪارروايون پاڪستان جي اترين علائقن سميت وڏن شهرن: پشاور، اسلام آباد، لاهور، ڪراچي وغيره ۾ وڌي ويون، تہ دهشتگردن خلاف آپريشن ۾ آمريڪا، پاڪستان جي ڀرپور مدد ڪئي ۽ اهو تعاون اڄ تائين جاري آهي.ان کان سواءِ پاڪستان جي اترين علائقن ۾ 2005ع ۾ آيل زلزلي توڙي 2010ع واري وڏيءَ ٻوڏ سبب ٿيل تباهڪارين واري آزمائشي صورتحال ۾ ٻين ملڪن سان گڏ آمريڪا پڻ مالي مدد ڪئي. === گڏيل قومن ۾ ڪردار === پاڪستان 1947ع کان وٺي [[اقوام متحده|گڏيل قومن]] ۽ ’ڪامن ويلٿ گيمز فيڊريشن‘ جو ميمبر آهي. ان کان سوآءِ ڏکڻ ايشيائي ملڪن جي سهڪاري تنظيم ’سارڪ‘ (SAARC) جي باني ميمبرن مان هڪ آهي. سارڪ جا اجلاس ڊسمبر 1988ع ۽ جنوري 2004ع ۾ اسلام آباد (پاڪستان) ۾ ٿيا. پاڪستان طرفان محمد نعيم الحسن، جنوري 1996ع کان ڊسمبر 1998ع تائين، سارڪ جو جنرل سيڪريٽري بہ رهي چڪو آهي. === پاڪ انڊونيشيا تعلقات === انڊونيشيا جو صدر عبدالرحيم سوئيڪارنو پھريون رياستي سربراھ آھي جيڪو پھريون دفعو 30 جنوري 1950ع تي پاڪستان جي ٻن ڏينھن جي سرڪاري دوري تي آيو<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ سعودي عرب تعلقات === 14 اپريل 1954ع تي سعودي عرب جو بادشاھ سعود ابن عبدالعزيز پاڪستان جي ڏھ ڏينهن جي دوري تي ڪراچي پھتو ۽ ساڳي ڏينھن درگاھي ھائڊل ورڪس جو افتتاح ڪيو <ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ ايران تعلقات === 19 فيبروري 1950ع تي پاڪستان ۽ ايران تھران ۾ دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ ترڪي تعلقات === 2 اپريل 1954ع تي پاڪستان ترڪي وچ ۾ پنجن سالن جو گڏيل دفاع وارو معاھدو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ عراق تعلقات === 26 فيبروري 1950ع تي بغداد ۾ عراق ۽ پاڪستان دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪيون ===ڪشمير وارو تڪرار=== 1947ع کان وٺي، اولھين هماليه جبلن سان لاڳاپيل ڪشمير جو علائقو تڪراري رهيو آهي، جتي پاڪستان، هندستان ۽ چين هر هڪ پنهنجي پنهنجي ڪنٽرول هيٺ علائقا سنڀالي ٿو. پاڪستان جي انتظام هيٺ ايندڙ علائقي جو هڪ حصو “آزاد ڪشمير” تي مشتمل آهي، جنهن کي پاڪستان نظرياتي طور هڪ خودمختيار رياست سمجهي ٿو، جنهن جو گاديءَ جو هنڌ مظفرآباد آهي. پاڪستان جي انتظام هيٺ ڪشمير جو ٻيو حصو گلگت ۽ بلتستان تي مشتمل آهي، جنهن کي 2009ع کان گڏيل طور “گلگت-بلتستان” سڏيو وڃي ٿو<ref name=" برٽانيڪا"/>. == انتظامي ورهاست == {| [[پاڪستان جا صوبا ۽ انتظامي]] |- !style="width:200px;"| انتظامي علائقو ! style="width:100px;"|گادي ! style="width:100px; text-align: center;"|آبادي |- || [[بلوچستان]] || [[ڪوئيٽا|ڪوئٽہ]] || 12,344,408 |- || [[پنجاب]] || [[لاھور]] || 11،00،12،442 |- || [[سنڌ]] || [[ڪراچي]] || 4,78,86,051 |- || [[خيبرپختونخواه]] || [[پشاور]] || 3،05،23،371 |- || [[گلگت بلتستان]] || [[گلگت]] || 18،00،000 |- || [[فاٽا]] || -- || 50,01,676 |- || [[آزاد ڪشمير]] || [[مظفرآباد]] || 45,67,982 |- ||[[اسلام آباد وفاقي گاديءَ وارو علائقو]] ||[[اسلام آباد]] ||28,51,868 |- |} پاڪستان ۾ چار صوبن: [[سنڌ]]، پنجاب، بلوچستان ۽ خيبر پختونخواه (اڳوڻي سرحد) ۽ ٽي انتظامي خطا: آزاد ڪشمير، گلگت بلتستان ۽ فيڊرل ڪيپيٽل ٽيريٽري آھن. == عدالت == پاڪستان جو عدالتي نظام ڪامن لا سسٽم وارو آھي جيڪو انگريزي قانون جي بنياد تي جڙيل آھي. پاڪستان جي سڀ کان وڏي عدالت سپريم ڪورٽ آھي جنھن جي مکيه سيٽ اسلام آباد م آھي ۽ ان جون ٻيون سيٽون لاھور، ڪراچي ، پشاور ۽ ڪوئٽه م آھن. اھا آئين تحت قائم ٿيل عدالت اھي جنھن م 17 جج ھوندا آھن جن م سڀ کان سينيئر چيف جسٽس آف پاڪستان ھوندو آھي . ٻيون آئيني عدالتون صوبائي ھونديون آھن جن کي ھاء ڪورٽ چوندا آهن. [[فائل:Supreme Court of Pakistan, Islamabad by Usman Ghani.jpg|thumb|200px|کاٻو|پاڪستان جي وڏي۾وڏي عدالت [[سپريم ڪورٽ]]]] پاڪستان م پنج ھاء ڪورٽون آھن جن م سنڌ ھاء ڪورٽ، لاھور ھاء ڪورٽ، پشاور ھاء ڪورٽ ، بلوچستان ھاء ڪورٽ ۽ اسلام آباد ھاء ڪورٽ شامل آھن. ملڪ جي آئيني عدالتن م ھڪ وفاقي شريعت ڪورٽ آھي جيڪا شرعي معاملن تي فيصلا ڏيندي آهي. ملڪ جون باقي عدالتون آئيني نہ پر قانوني آھن جيڪي پارليامينٽ م پاس ٿيندڙ قانونن جي بنياد تي جوڙيون ويون آهن. انھن م مقرر جج سرڪاري ملازم ھوندا آھن جن تي نوڪرين جا قانون ء قائده لاڳو ٿيندا آھن. انھن عدالتن م ضلعي عدالتون، بينڪنگ ڪورٽون، دھشتگردي روڪڻ واريون ڪورٽون، منشيات روڪڻ واريون ڪورٽون، ليبر ڪورٽون، فيملي ڪورٽون، ڪنزيومر ڪورٽون، ڪسٽم ڪورٽون، ۽ کوڙ صوبائي ء وفاقي ٽربيونل ۽ ڪورٽون شامل آهن. == جاندار == پاڪستان ۾ قسمين قسمين [[جانور]]/ جاندار ملن ٿا، جن ۾ [[شينهن]]، [[برفاني چيتا]] (هماليه ۽ چترال ۾)، [[جھنگراڙ ٻلو|جهنگراڙ ٻلا]] (ريگستاني علائقن ۾)، مُشڪ ٻليون، [[نوريئڙو|نوريئڙا]]، [[چراخ]]، [[ڳورپٽ]]، [[بگهڙ]]، [[لومڙ]]، [[گدڙ]]، [[ڪتو|ڪتا]]، [[رڇ]]، [[ڀولو|ڀولڙا]]، [[لڌڙو|لڌڙا]]، [[گڏهه|گڏھ]]، [[ٻڪري|ٻڪريون]]، [[رڍ|رڍون]]، [[مارخور]] (بلوچستان، چترال ۽ سوات ۾)، [[سرھ]] ۽ گڍ(سنڌ جي جابلو علائقي ۾)، [[هرڻ]]([[ڪارو هرڻ]] سنڌ جي ريگستاني علائقي ۾)،[[روجھ]](نيل گانءِ)، [[ڦاڙھو|ڦاڙها]]، [[مشڪ هرڻ]]، [[سانڀر]]، [[سُوئر]]، [[ڍڳو|ڍڳيون]]/ گانيون، [[مينھن|مينهون]]، [[گھوڙو|گهوڙا]]، [[اُٺ]] ۽[[ٻُلهڻ]] (سنڌو درياهه ۾) شامل آهي [[فائل:Medvěd plavý (Ursus arctos isabellinus).jpg|150px|thumb|رڇ]] [[فائل:Tibetan Wolf.JPG|150px|thumb|تبتي بگھڙ]] [[فائل:Lightmatter snowleopard.jpg|150px|thumb|برفاني چيتو]] === پکي === پاڪستان جي مختلف علائقن ۾ ڪيترن قسمن جا پکي عام جام ٿين ٿا، جن ۾:[[تتر]]، [[تلور]]، [[ٻٽير]]، [[چڪور]]، [[ٻگھ|ٻَگھ]]، [[بدڪ]]، مرغابيون، مينا، [[مور|مَور]]، [[ڪوئل]]، هُدهُد ([[ڪاٺ ڪٺو|ڪاٺ ڪُٽو]])، [[طوطو|طوطا]]، [[ڪبوتر]]، [[ڳيرو|ڳيرا]]، [[ڪانء|ڪانوَ]]، [[جھرڪي|جهرڪيون]]، [[ڪڪڙ]]، [[ڊيل|ڊيلون]]، [[نيرڳ|نيرڳيون]]، [[آڙي|آڙيون]]، [[ابابيل]]، [[سرڻ|سرڻيون]]، [[ڳجھ|ڳجهون]]، [[باز]]، [[عقاب]] ۽ [[شڪرو|شڪرا]] وغيره اچي وڃن ٿا. === ريڙهيون پائيندڙ جانور مڇيون === پاڪستان ۾ ريڙهيون پائيندڙ جانورن ۾[[واڳون]]، [[مانگر مڇ]]، [[ڪڇون]]، [[ڪرڙي|ڪرڙيون]]، سانڊا، گِلوئيون، [[مڇي|مڇيون]] ([[ڪرڙو|ڪُرڙا]]، [[پلو|پلا]]، موراکيون۽ [[پاپليٽ]]وغيره اچي وڃن ٿا)، سامونڊي پيداوار ۾ مرجان ۽ جهينگا قابل ذڪر آهن. ان کان سواءِ ٻيا بہ هزارين [[جيت]] ۽سُرڻا هن سرزمين جي پيداوار آهن. == وڻ ٽڻ ٻوٽا == پاڪستان ۾ ٻيلن جي ايراضي هڪ [[ڪروڙ]]ايڪڙن کان بہ گهٽ آهي. اهو اندازو مجموعي ايراضيءَ جو ساڍا چار سيڪڙو آهي، ان مان اڌ وڻن جو ڪاٺ اڏاوتن ۽ [[ٻارڻ]] جي ڪم اچي ٿو، باقي حصو بيڪار ٻوٽن ۽ [[ول|ولين]] تي مشتمل آهي. اهوئي سبب آهي، جو ٻيلن جي پيداوار اڻ پوري آهي، انهيءَ ڪري ملڪ لاءِ [[عمارتي ڪاٺ]] ٻين ملڪن مان گهرائڻو پوندو آهي. حڪومت جي اها ئي ڪوشش آهي تہ جديد طريقن سان موجوده ٻيلن کي ترقي ڏني وڃي. پاڪستان ۾ وڻڪار جي ايراضي هڪ [[ڪروڙ]] ايڪڙن کان وڌيڪ آهي، جيڪو ملڪ جي جملي ايراضيءَ جو ساڍا 4 سيڪڙو آهي. پاڪستان جو گهڻو علائقو ويران ۽ خشڪ آهي. هتي فقط 2 سيڪڙو ٻيلا ۽ جهنگ آهن. گهڻي وڻڪار اترئين ۽ اولاهين پهاڙي علائقي ۾ آهي. اڪثر درياهي ڪنارن تي ٻيلا آهن. ميداني علائقن ۾ [[ٽالهي]]، [[توت]]، [[ٻٻر]] ۽ لئيءَ جا وڻ ٿيندا آهن. سنڌ ۽ پنجاب ۾ [[انب]]، [[ڪيلو|ڪيلا]]، [[زيتون]]، سنگتڙا ۽ مالٽا وغيره ٿيندا آهن. بلوچستان ۽ صوبي [[خيبر پختونخوا|خيبرپختونخواهه]] ۾ [[بادام]]، [[صوف|صوفن]]، [[زردالو|زردالن]] ۽ [[انگور|انگورن]] وغيره جا باغ گهڻا آهن. جابلو ايراضيءَ ۾ جدا جدا اوچائيءَ تي ڪيترن ئي قسمن جا وڻ ٿيندا آهن. مثال طور: ٽن هزارن فوٽن جي اندر چِنار وغيره جا وڻ ٿيندا آهن. ٽن هزارن فوٽن کان مٿي [[چيل]] ۽ [[ديال]] جا وڻ آهن. ستن هزارن فوٽن تي صنوبر جا وڻ ۽ ڏهن هزارن فوٽن تي فقط ”[[برج]]“ جا وڻ ٿيندا آهن. انهن جهنگن ۾ بي انداز ٻوٽيون ۽ گل ٿيندا آهن. انهيءَ سلسلي ۾ ’[[سوات ضلعو|سوات]]‘ جا پهاڙ قابل ذڪر آهن. == آبادي == پاڪستان جي پھرين آدمشماري جي شروعات 9 فيبروري 1951ع ۾ ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان ھڪ گھڻ قومي، گھڻ نسلي ۽ طرحين طرحين جون ٻوليون ڳالھائيندڙ ماڻھن جي سرزمين آھي. ھتي جون ثقافتون پڻ ھڪ حصي کان ٻئي حصي تائين مختلف آھن. ملڪ جي آبادي جولاء 2017 جي تخميني مطابق جولاءِ 2020 م پاڪستان جو آباديءَ جو تخمينو 233,500,636 ڪروڙ ھيو. جولاءِ 2017 ۾ ملڪ جي ڪٿيل آبادي جو تخمينو 207774000 ھيو<ref name="سي آء اي"/>. چين، انڊيا، آمريڪا ۽ انڊونيشيا کان پوء ھي ملڪ دنيا جو آبادي م پنجون نمبر وڏو ملڪ آهي. پاڪستان جي ماڻھن کي پاڪستاني سڏيو ويندو آهي<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي آبادي م 44.7 سيڪڙو پنجابي، 15.4 سيڪڙو پختون يا پٺاڻ، 14.1 سيڪڙو سنڌي، 8.4 سيڪڙو سرائيڪي، 7.6 سيڪڙو اردو ڳالهائيندڙ، 3.6 سيڪڙو بلوچ ۽ 6.3 سيڪڙو باقي ٻين نسلي گروهن سان تعلق رکندڙ آھن<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي ڳتيل آبادي وارو علائقو پنجاب جو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق پاڪستان جي آبادي جي واڌ جي شرح 2.07 سيڪڙو آهي ۽ واڌ جي ان شرح ج ۾ دنيا جي ملڪن سان ڀيٽ ۾ 45 نمبر تي آهي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق پاڪستان ۾ في ھزار ماڻھن م ڄم جي شرح 27.4 آھي ۽ في ھزار ماڻھن م موت جي شرح 6.2 آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق ملڪ جي 37.2 سيڪڙو آبادي شھرن ۾ رھي ٿي ۽ ان شھري آبادي ۾ سالياني واڌ جي 2.53 سيڪڙو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تخميني مطابق ٻار ڄڻڻ وقت ملڪ جي آبادي جي ھر ھڪ لک ٻار ڄڻيندڙ عورتن مان 140 فوت ٿي وڃن ٿيون<ref name="سي آء اي"/>. 2016 جي تخميني مطابق ملڪ جي بجيٽ جو 2.8 سيڪڙو خرچ صحت تي ٿئي ٿو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان ۾ 15سال ۽ ان کان مٿي عمر وارن جي آبادي جو خواندگي تناسب 2015 ۾ 59.1 سيڪڙو ھيو<ref name="سي آء اي"/>. === مذھب === پاڪستان اسلامي ريپبلڪ آھي ۽ ملڪ جو سرڪاري مذھب اسلام آھي. اھو مسلم اڪثريت وارو ملڪ آهي. ملڪ جي مسلمانن جي فقه جي لاءِ قانون جو مفروضو آھي تہ ملڪ جو ھر مسلمان حنفي فقه سان تعلق رکندڙ آهي جيڪڏهن ڪو ان فقه سان تعلق نہ ٿو رکي تہ ان کي ثبوت طور قسمنامو ڏيڻو پوندو آهي. ملڪ ۾ مذھبي اقليتن ۾ ھندو، عيسائي، سک ۽ پارسي شامل آهن جن کي آئين ۾ مڪمل تحفظ ڏنل آھي. 2010 جي تخميني مطابق پاڪستان جي آبادي جو 96.4 سيڪڙو مسلمان ۽ 3.6 سيڪڙو ھندو، عيسائي، سک ۽ ٻين مذھبن سان تعلق رکندڙ آھن<ref name="سي آء اي"/>. ملڪ جي 97 سيڪڙو آبادي مسلمان آهي جنھن جو 75 سيڪڙو سني ۽ 25 سيڪڙو [[اثنه اشعري]] (شيعه) ڪجهه اسماعيلي شامل آهن<ref name=" جاگرافي "> [Encyclopedia of WORLD GEOGRAPHY، R.W. MCCOLL, PH.D. GENERAL EDITOR، Facts On File, Inc. 132 West 31st Street New York NY 1001، pages 699,700 ] </ref> {{bar box |float = right |title =2010 ۾ پاڪستان ۾ مذھبن جي شرح |bars = {{bar percent|[[سني مسلمان]]|DarkSlateGray|85}} {{bar percent|[[شيعه مسلمان]]|DarkSlateGray| 11.4}} {{bar percent|[[ھندو ۽ٻيا]]|DarkSlateGray|3.6}} }} == ٻوليون == 52 فيبروري 1948ع تي اردو کي پاڪستان جي قومي ٻولي جو درجو ڏنو ويو جنھن جي منظوري آئين ساز اسيمبلي ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالهائيون وڃن ٿيون.جن ۾ اھم [[سنڌي]]، [[پنجابي]]، [[سرائڪي]]، (ڌني، شاهه پوري، پوٽوهاري، هندڪو)، [[پشتو]]، [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[براھوي ٻولي|براهوي]] ،[[اردو]]،[[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي لهجو|ڪڇي]]، ميواتي، [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، رانگڙي، ميمڻي ٻوليون بہ هتي ڳالهايون وڃن ٿيون. اردو ھن ملڪ ۾ رابطي جي زبان ۽ قومي ۽ دفتري ٻولي آهي. [[انگريزي]] پڻ پاڪستان جي دفتري ٻولي آهي. 2017 جي تخميني مطابق پاڪستان م مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻھن جي شرح ھيٺين طرح آھي<ref name="سي آء اي"/>. {{bar box |float = left |title =پاڪستان م مادري زبانون <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-34215293|title=Uncommon tongue: Pakistan's confusing move to Urdu|work=BBC News|accessdate=7 February 2016}}</ref> |bars = {{bar percent|[[پنجابي ٻولي|پنجابي]]|DarkSlateGray|48}} {{bar percent|[[سنڌي ٻولي|سنڌي]]|DarkSlateGray|12}} {{bar percent|[[سرائيڪي ٻولي|سرائيڪي]]|DarkSlateGray|10}} {{bar percent|[[پشتو ٻولي|پشتو]]|DarkSlateGray|8}} {{bar percent|[[اردو]]|DarkSlateGray|8}} {{bar percent|[[بلوچي ٻولي|بلوچي]]|DarkSlateGray|3}} {{bar percent|[[ھندڪو ٻولي|ھندڪو]] |DarkSlateGray |2}} {{bar percent|[[بروھي ٻولي|بروھي]]|DarkSlateGray|1}} {{bar percent|بروشسڪي ۽ ٻيون ٻوليون |DarkSlateGray|8}} }} === پاڪستاني ٻولين جو تعارف === #پنجابي: هيءَ پنجاب صوبي جي ٻولي آهي. پنجابي ٻوليءَ جا مختلف لهجا [[لاهور]]، [[سيالڪوٽ]]، [[گجرانوالا]] ۽ [[شيخوپوره|شيخو پوره]] ضلعن ۾ ڳالهايا وڃن ٿا. [[وارث شاھ]]، [[بلهي شاھ]] ۽ [[سلطان باھو|سلطان باهُو]]، پنجابي زبان جا وڏا شاعر آهن. #پشتو: هيءَ خيبر پختونخوا صوبي جي ٻولي آهي، جيڪا هن صوبي سان گڏ بلوچستان ۾ بہ وڏي تعداد ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. پشتو جا بہ ڪيترائي لهجا آهن (ڏسو: [[پشتو زبان]]). [[رحمان بابا]] ۽ [[خوشحال خان خٽڪ]]، پشتوءَ جا وڏا شاعر آهن. #[[سنڌي]]: سنڌي، [[سنڌ]] جي قومي ٻولي آهي، جيڪا [[سنڌ]] ۾ تعليمي ۽ دفتري زبان بہ آهي. [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[سنڌ]] کان سواءِ [[بلوچستان]] جي وڏي حصي، پنجاب جي سرائيڪي پَٽي، هندستان جي [[راجسٿان]]، [[ڪڇ]] ۽ [[گجرات]] کان سواءِ ٻين ڪيترن حصن ۾ بہ ڳالهائي وڃي ٿي.سنڌي ٻوليءَ جو قومي شاعر [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] رح نه رڳو [[سنڌ]]، پر دنيا جي شاعرن ۾ مٿانهين حيثيت رکي ٿو. ان کان سواءِ [[سچل سرمست]]، سامي، روحل، بيدل ۽ ٻين ڪلاسيڪي شاعرن کان سواءِ جديد شاعرن ۾ [[شيخ اياز]]، [[نارائڻ شيام]]، [[طالب الموليٰ]]، [[نياز همايوني]]، [[تنوير عباسي]]، [[استاد بخاري]]، [[امداد حسيني]] ۽ ٻيا شمار ٿين ٿا. [[سنڌي ٻولي]]ءَ ۾ ڪيتريون ئي اخبارون، رسالا ۽ ڪتاب پڻ ڇپجي رهيا آهن. #سرائيڪي: پاڪستان جي آباديءَ جو 10.42 سيڪڙو سرائيڪي ڳالهائيندڙ آهن، هيءَ ٻولي پنجاب جي [[ملتان]]، [[ساهيوال]]، [[اوڪاڙا]]، [[خانيوال]]، [[جهنگ ضلعو|جهنگ]]، [[گجرانوالا]]، [[فيصل آباد]]، [[چنيوٽ]] ۽ ٻين شهرن کان سواءِ سنڌ ۾ بہ وڏي پئماني تي ڳالهائي وڃي ٿي. [[خواجا غلام فريد]] سرائيڪيءَ جو اهم وڏو شاعر ٿي گذريو آهي. #بلوچي: بلوچي اڪثريت سان بلوچستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. بلوچيءَ جي اهم لهجن ۾ [[سرحدي رڪشاڻي]]، [[قلاتي]]، [[کاراني]]، [[مڪراني]]، [[جدگالي]] وغيره لهجا آهن. [[مست توڪلي]] ۽ [[بالاچ]]، بلوچيءَ جا اهم شاعر ٿي گذريا آهن. #براهوي (Brahvi): انگريز لسانيات جي ماهرن براهوي ٻوليءَ کي دراوڙي ٻوليءَ جي شاخ ڪوٺيو آهي، پر جديد تحقيق ان ڳالهه کي رد ڪندي اهو خيال ڏيکاريو آهي تہ شايد هن ٻوليءَ جو تعلق [[مهرڳڙھ]] ۾ رهندڙ سنڌو ماٿريءَ جي ماڻهن جي ڪنهن ٻوليءَ سان هجي. [[مينگل]] مشهور براهوي قبيلو آهن. سنڌي ٻولي جي ليکڪ ۽ ڪالم نگار [[حليم بروهي]] جي خيال ۾ اصلوڪي سنڌي ٻولي اصل بروهي ئي آهي. #[[هندڪو]] (Hindko): هندڪو، قديم انڊو-آرين ٻوليءَ مان نڪتل هڪ شاخ آهي، جيڪا خيبر پختونخوا، [[پشـاور]]، [[پنجاب]]، [[مانسهره]]، [[آزاد ڪشمير]]، [[ايبٽ آباد]] ۽[[هزاره]] جا اٽڪل 40 لک (4 ملين) ماڻهو ڳالهائين ٿا. هيءَ ٻولي [[سنڌي]] ۽ سرائيڪيءَ سان ويجهو لاڳاپو رکي ٿي. == توانائي == پاڪستان م 2017 جي ڪاٿي مطابق 52200000 ماڻھو بجلي جي سھولت کان محروم آھن ۽ ڪل آبادي جو 74 سيڪڙو تائين بجلي جي سھولت آھي. ان سھولت جو تناسب ۾ شھري علائقن جو 90 سيڪڙو ۽ ٻھراڙيءَ جي علائقن جو 64 سيڪڙو اچي وڃي ٿو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان بجلي، گئس ۽ تيل درآمد ڪندڙ ملڪن م شامل آهي<ref name="سي آء اي"/>. === ائٽمي توانائي === ”[[پاڪستان انرجي ڪائونسل]]“ جو قيام پُر امن استعمال جي مقصد سان ٿيو ۽ قيام جي ٻئي سال ان جو نالو بدلائي ”[[ائٽامڪ انرجي ڪميشن]]“ رکيو ويو. هيءُ ادارو ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پهريون تحقيقاتي ۽ ترقياتي مرڪز، ۽ ٻيون جوهري توانائي حاصل ڪرڻ جو عملي مرڪز. پهرئين مرڪز جو ذيلي ادارو آهي ”جوهري سائنس ۽ ٽيڪنالاجي“ اسلام آباد. هتي ڊسمبر 1965ع ۾ پنج ميگاواٽ جو هڪ [[جوهري ري ائڪٽر]] لڳايو ويو ۽ ان ۾ جوهري طبعيات، جوهري ڳاڻيٽي، جوهري ڪيميا، طبي طبعيات ۽ برقيات تي ڪم ٿي رهيو آهي. ٻيو جوهري توانائيءَ جو مرڪز لاهور ۾ آهي، جيڪو 1961ع ۾ قائم ٿيو. ٽيون جوهري توانائيءَ جو زرعي تحقيقاتي مرڪز [[ٽنڊو ڄام|ٽنڊي ڄام]] ۾ 1965ع ۾ قائم ٿيو، چوٿون مرڪز ميڊيڪل ريڊيو آئسوٽوپ ٽنڊوڄام آهي. پاڪستاني سائنسدانن جي ڪامياب تجربن جي بدولت، پاڪستان هن وقت دنيا جي ائٽمي طاقت رکندڙ ملڪن ۾ شمار ٿئي ٿو. ان ڏس ۾ شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي پنهنجي حڪومت ۾ سائنسدانن جي همٿ افزائي ڪئي ۽ ملڪ کي ائٽمي طاقت بڻائڻ جو خواب نيٺ تڪميل تي پهتو. ويجهي ماضيءَ ۾ مئي 1998ع ڌاري پهريون ائٽمي تجربو ڪيو ويو. ان کانسواءِ ٻيا ننڍا ننڍا تحقيقي مرڪز ڪراچيءَ، ڄامشوري، ملتان، لاهور ۽ پشاور ۾ کوليا ويا آهن. جوهري توانائيءَ سان بجلي پيدا ڪرڻ جو مرڪز ڪراچيءَ ۾ قائم ڪيو ويو آهي، جيڪو 137 ميگاواٽ بجلي پيدا ڪندو آهي. پاڪستان ۾ ائٽم کي ٽوڙڻ جو پهريون تجربو [[نيلور]] واري هنڌ 1965ع ۾ ڪيو ويو. انرجي ڪميشن، اعليٰ توانائيءَ جا طبعياتي مسئلن تي بہ تحقيق ۾ مصروف آهي. اهو ڪم بين الاقوامي معيار جو آهي. انهيءَ سلسلي ۾ [[ڊاڪٽر عبدالسلام]] (تڏهوڪي مشير سائنسي امور) ۽ [[ڊاڪٽر. آءِ. ايڇ عثماني]] (صدر ائٽامڪ انرجي ڪميشن) سرگرم رهيا. جوهري توانائيءَ لاءِ ڳري پاڻيءَ جي ضرورت ٿيندي آهي. قدرتي گئس مان مصنوعي ڀاڻ تيار ڪرڻ لاءِ ڪارخانن مان تيار ٿيل پاڻي حاصل ڪرڻ جو ڪم ورتو ويو آهي. ائٽمي توانائيءَ جي باري ۾ پاڪستان، روس سان ”پاڻي“ وٺڻ جو معاهدو ڪيو آهي. بجليءَ جي پيداوار کي مناسب ۽ صحيح طريقي سان پهچائڻ لاءِ اُتر ۽ ڏکڻ جي حصن ۾ ورهايو ويو آهي. اترئين حصي ۾ پنجاب، صوبو سرحد ۽ [[بهاولپور]] شامل آهن. انهن سڀني کي هڪڙي ”گرڊ“ (Grid) ۾ ملايو ويو، جنهن ۾ [[وارسڪ]]، [[مالاڪنڊ]]، [[درگئي]]، [[ڪرم ڳڙهي]]، [[رسول]]، [[شادي وال]]، [[چيچوڪي مليان]]، [[گجرانوالا]] ۽ رينالاجو [[هائيڊل بجلي گهر]]، لائلپور، ساهيوال ۽ ملتان جا [[اسٽيم بجلي گهر]] ۽ لائلپور جو [[ڊيزل بجلي گهر]]، ڏاکڻي اترين سنڌ، ڪوئيٽا ۽ قلات جي علائقن تي مشتمل آهي. پاڪستان جا اهم بجلي گهر هيٺيان آهن: #[[ملتان بجلي گهر]] #[[موبائل گئس ٽربائن، شاهدره لاهور،]] #[[ڪوئيٽا ٿرمل پاور اسٽيشن]] #[[ڄامشورو ٿرمل پاور اسٽيشن]] #[[سکر ٿرمل پاور پراجيڪٽ]] #[[لائلپور اسٽيم پاور اسٽيشن]] #[[گجرانوالا هائيڊل اسٽيشن]] #[[شادي وال هائيڊل اسٽيشن]] #[[چيچوڪي مليان هائيڊل اسٽيشن]] #[[وارسڪ پاور اسٽيشن]] #[[ڄامشورو بجلي گهر]] #[[لاکڙا پاور هائوس]] #[[ڪوٽ ادو بجلي گھر]] #حب ۽ ٻيا ڪيترائي پاور هائوس ڪم ڪري رهيا آهن. == سياحت == پاڪستان جي سرزمين جو حسن ۽ هتي جي رهواسين جو اخلاق سڄيءَ دنيا جي سياحن لاءِ ڪشش جو باعث آهي. تنهنڪري هتي سياحت لاءِ ايندڙ ٻاهرين ملڪن جي ماڻهن جو تعداد ڏينهون ڏينهن وڌندڙ آهي. 1965ع ۾ سياحت کاتي، سياحن کي سهوليتون ڏيڻ لاءِ رٿا تيار ڪئي هئي، جنهن ۾ هيٺيون ننڍيون رٿائون عمل ۾ آنديون ويون: * ملڪ جي جدا جدا حصن، جهڙوڪ گلگت، هزارا، چترال، ڪالام ۽ ناران ۾ ريسٽ هائوسن جي تعمير ۽ آمد ورفت جون سهوليتون مهيا ڪرڻ. * ڪوهه پيمائي، برف ۾ رانديون، مڇيءَ جو شڪار، وغيره. * سياحت کي ترقي ڏيڻ لاءِ ملڪ جي وڏن شهرن ۾ معلومات جا سينٽر کوليا ويا آهن، وڏن شهرن جي هوائي اڏن تي اطلاعات کاتي پاران هوٽلون کوليون ويون آهن. ٻين ملڪن ۾ نمائش لاءِ سياحت کاتو، پاڪستان بابت رنگين فلمون بہ تيار ڪندو آهي. 1966ع کي ”سياحت جو سال“ ڪري ملهايو ويو هو. پاڪستان لوازان جي بين الاقوامي ميلي ۾ شرڪت ڪئي، جنهن ۾ پنج لک ماڻهن پاڪستاني اسٽال ڏٺو، ان کان سواءِ پراگ جي نمائش ۾ پاڪستان جا خوبصورت منظر ۽ وڏيون وڏيون تصويرون موڪليون ويون، جيڪي سياحن لاءِ پُرڪشش هيون. جنوري 1967ع ۾ ”نئچرل جاگرافڪ مخزن“ ۾، ”پاڪستان اسٽوري“ جي عنوان سان هڪ باتصوير طويل مقالو شايع ڪيو ۽ نئشنل جاگرفڪ سوسائٽيءَ، واشنگٽن ۾ پاڪستاني نوادارات تي هڪ نمائش جو انتظام ڪيو. ڊسمبر 1967ع ۾ جهنگلي جانورن جي تحفظ لاءِ عالمي تنظيم جي هڪ وفد پاڪستان جو دورو ڪيو ۽ هتي جي جهنگلي جانورن تي هڪ مختصر فلم تيار ڪئي. سياحت کاتي جي درخواست تي لاڙڪاڻي ايڪسپريس جو ’موهن جو دڙو ايڪسپريس‘ نالو رکيو ويو. پاڪستان جي سرزمين قسمين قسمين نظارن جو ڏيک ڏيندڙ آهي. هتي اوچا جبل بہ آهن، زرخيز ميدان بہ آهن، رڻ پٽ بہ آهن تہ گهاٽا ٻيلا بہ آهن. گهاٽي آباديءَ وارا شهر بہ آهن تہ آثار قديمه جا دڙا، ڀڙا، ڪوٽ ۽ قلعا بہ آهن. سياحت جي لحاظ کان هيٺ ڄاڻايل ==ماڳ ۽ مڪان== پاڪستان ۾ هي ذڪر جوڳا ماڳ ۽ مڪان آهن: [[ڪراچي]]، ڀنڀور، ٺٽو، مڪلي، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]، خيرپور، سکر، روهڙي، اروڙ، ڪوٽ ڏيجي، [[موهن جو دڙو]]، سيوهڻ، ڪوئيٽا، لاهور، راولپنڊي، اسلام آباد، هڙپا، ٽئڪسيلا، پشاور، مانسهره، بالاڪوٽ، شهباز ڳڙهي، مري، نٿيا گلي، ڪاغان وادي، سوات وادي، پشاور، گلگت ۽ هنزا ۽ ٻيا ڪيترائي ماڳ مڪان. [[سنڌ]] جي ثقافت کاتي بہ سياحت کي هٿي وٺرائڻ لاءِ تمام گهڻيون ڪوششون ڪيون آهن، ثقافت کاتي جي صوبائي وزير محترمه سسئي پليجو [[سنڌ]] ۾ موجود آرڪيالاجيڪل ماڳن کي وفاق کان سنڌ جي تحويل ۾ آڻارائي پنهنجي ذميوارين ۾ آندو آهي، ان کان سواءِ سنڌ حڪومت جي مدد سان گورک هِل تي تعميراتي ڪم ۽ رهائشي سهولتين جو ڪم بہ تيزيءَ سان هلندڙ آهي. == آمدرفت جا ذريعا == ملڪ ۾ آمدورفت جا 5 مکيه ذريعا آهن: ريلوي، هاءِ وي، موٽر وي، سمنڊ، درياهه ۽ هوائي رستا. '''ريلوي''': '''روڊ رستا''':مسافرن ۽ سامان، ٻنهي جي آمدورفت ۽ باربرداريءَ لاءِ ريلوي کان پوءِ وڏو ذريعو روڊ ۽ پڪا رستا آهن، جيڪي ريلوي کان وڌيڪ آرامده آهن. ڳوٺن کان مارڪيٽن تائين زرعي پيداوار، ڪارخانن تائين خام مال ۽ سڀني شهرن ۽ ڳوٺن تائين پهچڻ ۾ روڊ رستا ئي بهتر ذريعو آهن. هر پنج سالا رٿا ۾ گهڻو ڪري اوليت روڊن ۽ رستن کي ڏني پئي وئي. 1967ع جي آخر ۾ پاڪستان ۾ رستن جي ڊيگهه ٻه هزار ميل ٿي وئي. پاڪستان جي قديم ترين سڙڪ ”گرانڊ ٽرنڪ روڊ“ جي نالي سان مشهور آهي، جيڪا سورهين صدي عيسويءَ ۾ شيرشاهه سوريءَ ٺهرائي هئي. ورهاڱي وقت پاڪستان ۾ رستن جي ڪل ڊيگهه 13781 ميل هئي. انهن ۾ گهڻا رستا پنجاب ۽ سرحد صوبن ۾ هئا. 1949ع ۾ هڪڙو سينٽرل روڊ فنڊ قائم ڪيو ويو، جنهن جو 85 سيڪڙو پُلين جي تعمير ۽ 15 سيڪڙو تحقيقي ڪمن تي صرف ڪيو ويو، جن ۾ سپرهاءِ وي، نئشنل هاءِ وي ۽ موٽروي وغيره جا منصوبا شامل آهن. هن وقت ملڪ ۾ روڊن جو ڄار وڇائڻ جو سلسلو جاري آهي، ان ڏس ۾ نيشنل هاءِ وي اٿارٽي مصروف عمل آهي. '''بندرگاهه''':ملڪ جي ورهاڱي وقت پاڪستان جو اڪيلو بندر ڪراچي هو. ان جي لنگر گاهه ۽ ورڪشاپ وغيره لاءِ 2474 ايڪڙ زمين مختصر ڪئي وئي هئي. سڄي بندر جوانتظام ڪراچي پورٽ ٽرسٽ وٽ آهي. هڪ اعليٰ بندرگاهه ۾ جيڪي سهوليتون موجود هئڻ گهرجن، سي سڀ هتي موجود آهن. موجوده وقت ۾ پاڪستان جي سامونڊي ڪناري سان مڪاني طور مڇي مارڻ لاءِ ڪم ايندر مياڻيون ۽ ننڍڙا بندر بہ سڌاري وڌائي وڏن بندرگاهن ۾ تبديل ڪرڻ جي ڪوشش ٿي رهي آهي، تہ جيئن ڪراچي بندرگاهن تان جهازن جي آمدورفت تان بار گهٽجي. مثال طور گوادر، سون مياڻي، قاسم بندر ۽ ڪيٽي بندر وغيره.ھن وقت پاڪستان ۾ ٽي بندرگاھون آهن جن ۾ ڪراچي پورٽ، بن قاسم پورٽ ۽ گوادر پورٽ شامل آهن. '''ھوائي اڏا''': پاڪستان ۾ 110 ھوائي اڏا آهن جن مان 104 استعمال ۾ آھن. == نشريات == هن وقت پاڪستان ۾ 33 ريڊيو اسٽيشنون ۽ 29 ايف. ايم اسٽيشنون آهن، جيڪي: لاهور، پشاور، ڪراچي، راولپنڊي، اسلام آباد، ملتان، آزاد ڪشمير، خيرپور، حيدرآباد، ڪوئيٽا، لاڙڪاڻي، مٺي، نوابشاهه، خضدار، گلگت ۽ اسڪردو ۾ آهن، جن ۾ 20 ٻولين ۾ پروگرام نشر ڪيا ويندا آهن. جڏهن تہ ڪراچي، حيدرآباد، لاهور، اسلام آباد ۽ ٻين شهرن ۾ نجي ايم. ايف چينل بہ وڏي تعداد ۾ نشريات ڏئي رهيا آهن. ٽيليويزن: پاڪستان ۾ ٽيليويزن اسٽيشن قائم ڪرڻ جو فيصلو 1964ع ۾ ٿيو. انهيءَ سلسلي ۾ جپان جي نوپن اليڪٽرڪ ڪمپنيءَ سان معاهدو ڪيو ويو ۽ تجرباتي طور ننڍي پيماني تي ٻه ٽيليويزن اسٽيشنون قائم ڪيون ويون. 26 نومبر 1964ع تي لاهور ۾ هڪڙو يونٽ قائم ڪيو ويو. فيبروري 1965ع ۾ پنجن ڪروڙن رپين جي لاڳت سان ٽيليويزن ڪارپوريشن قائم ڪئي وئي، جنهن ۾ اڌ رقم حڪومت طرفان ۽ اڌ رقم جپان ۽ برطانيا جي ڪمپنيءَ مهيا ڪئي. 1967ع ۾ ڪراچي ٽيليويزن اسٽيشن ڪم شروع ڪيو. جنوري 1967ع ۾ راولپنڊي- اسلام آباد ۾ بہ هڪ اسٽيشن قائم ڪئي ويئي. ملڪ ۾ لکين ٽيليويزن سيٽ اچي ويا. نين ڪمپنين، درآمد لائسنس ذريعي سيٽ تيار ڪرڻ شروع ڪيا. هن وقت ريڊيو وانگر ٽيليويزن ڪمرشل سروس شروع آهي. پاڪستان جي سرڪاري ٽي. وي ڪارپوريشن جو نالو پي. ٽي. وي آهي، جڏهن تہ هينئر هڪ اندازي موجب چاليهه کن نجي چئنل پڻ نشريات ڏئي رهيا آهن، تن ۾ تفريحي ۽ نيوز چينل شامل آهن. انهن ۾ سنڌي چئنل ڪي. ٽي. اين، سنڌ ٽي. وي، ڪشش ٽي. وي، مهراڻ ٽي. وي، آواز ٽي. وي، ڌرتي ٽي. وي بہ شامل آهن. == منصوبابندي ۽ ترقي == شهري ضرورت جي تڪميل لاءِ ٽائون ڪاميٽيون ۽ ميونسپالٽيون تہ ملڪ ۾ شروع کان ئي موجود هيون، پر اها ذميداري روز روز ايتري وڌندي وئي جو وڏن شهرن ۾ ”امپروومينٽ ٽرسٽ“ قائم ڪيا ويا. حڪومت طرفان پي. ڊبليو. ڊي ۽ رٿابنديءَ واري کاتي، شهرن ۾ اڏاوت جي سلسلي ۾ ذميداريون پنهنجي ذمي ڪيون. گاديءَ واري شهر جي تعمير جو ڪم ڪئپيٽل ڊيولپمينٽ اٿارٽيءَ جي سپرد هو. اهڙيءَ طرح ريلوي، ٽپال، آبپاشي وغيره جي کاتن، پنهنجن ملازمن لاءِ خود گهر اڏائڻ جو سلسلو جاري ڪيو. '''سماجي بهبود'''پاڪستان هڪ فلاحي مملڪت آهي. 1955ع ۽ 1962ع جي آئين ۾ حڪومت جو فرض قرار ڏنو ويو آهي تہ هو مذهب، ملت، رنگ ۽ نسل جي فرق کان سواءِ هر شهريءَ جي معيارِ زندگيءَ کي ترقي ڏئي، دولت جي ارتڪاز (هڪ هنڌ گڏ ٿيڻ) کي روڪي، ملڪ جي سڀني طبقن جي وچ ۾ عدل ۽ انصاف قائم ڪري. هر شخص لاءِ کاڌو، ڪپڙا، گهر، علاج ۽ تعليم جون بنيادي ضرورتون مهيا ڪري ۽ جيڪي ماڻهو جسماني نقص يا ڪنهن ٻئي سبب جي ڪري روزي ڪمائي نه سگهندا هجن، انهن جي ڪفالت ڪري. 1947ع جي ورهاڱي وقت وسيع پيماني تي لڏپلاڻ ٿي، جنهن کي حڪومت سنڀالي نه سگهي. ڪي ماڻهو پنهنجي ڪوشش سان تہ ڪي ماڻهو تعليم، صحت عامه، عدالت، زراعت ۽ امداد باهمي ۽ عوامي انجمنن ذريعي روزگار سان لڳا. پر انهيءَ سلسلي ۾ حڪومت جي اڳيان بي انتها تڪليفون هيون. سماجي بهبود جو ڪم محنت جي وزارت جي حوالي هو. هن وقت سماجي ڀلائيءَ جو الڳ کاتو ۽ وزير مقرر ڪيل آهي. پهرئين پنج ساله منصوبي (1955ع) ۾ جن ٽن مسئلن طرف خاص ڌيان ڏنو ويو، سي هئا: سماجي منصوبہ بندي، سماجي تحقيقات ۽ سماجي ڪم. 1961ع ۾ ”سوشل ويلفيئر ايجنسيز آرڊيننس“ جاري ڪيو ويو تہ جيئن نجي ادارن ۾ ڪارڪردگيءَ کي بهتر ڪيو وڃي. گداگري وڏي لعنت آهي. اسلام ان کي سختيءَ سان روڪيو آهي. ليڪن ان لاءِ ضروري آهي تہ بي پهچ ماڻهن جي حفاظت ۽ امداد جو بندوبست ڪيو وڃي. افلاس، جهالت، عصمت فروشي، گداگري، بيروزگاريءَ، ٻوڏ ۽ طوفان مان پيدا ٿيل خرابين جي ڪري ملڪ ۾ ڪيتريون ئي خرابيون پيدا ٿي رهيون آهن. جن کي دور ڪرڻ لاءِ حڪومت هڪڙي ڪميشن بہ مقرر ڪئي آهي. رٽائرڊ فوجين ۽ پٺتي پيلن جي بهبوديءَ لاءِ بہ حڪومت ڪي شعبا قائم ڪري ڇڏيا آهن. تنهن هوندي بہ سماجي بهبود جي سلسلي ۾ اڃا گهڻو ڪجهه ڪم ڪرڻو آهي. مختلف قدرتي آفتن جهڙوڪ: 2005ع واري زلزلي جي صورت ۾ پاڙيسري ملڪ پڻ مدد لاءِ فلاحي ڪم ڪن ٿا. اهڙي طرح پاڪستان بہ مختلف وقتن تي ٻين ملڪن جي مدد ڪندو رهي ٿو. == رانديون == قيام پاڪستان کان اڳ سڄي ملڪ ۾ راندين لاءِ انجمنون ۽ ڪلب موجود هئا، جن کي پوءِ منظم ڪري ’اسپورٽس ڪنٽرول بورڊ‘ قائم ڪيو ويو. هاڪي، پاڪستان جي قومي راند آهي، جڏهن تہ ڪرڪيٽ جو شمار پاڪستان جي پسنديده راندين ۾ ٿئي ٿو. پاڪستاني ٽيم دنيا جي ڪرڪيٽ راند ۾ پنهنجو نالو روشن ڪيو آهي. ڪيترائي رانديگر عالمي شهرت حاصل ڪري چڪا آهن. 1992ع ۾ پاڪستان ڪرڪيٽ جو عالمي ڪپ کٽيو هو، جڏهن تہ تازو 2010ع ۾ ٽي- ٽوئنٽي ورلڊ ڪپ ۾ پڻ پاڪستان جي سوڀ ٿي. چيو وڃي ٿو تہ ٽوئنٽي ٽوئنٽي ڪرڪيٽ جو آغاز بہ ڪراچيءَ (پاڪستان) کان ٿيو، هن وقت ٽوئنٽي ٽوئنٽي ڪرڪيٽ مئچون پوري دنيا ۾ پسند ڪيون وڃن ٿيون. هاڪيءَ کي بہ قومي راندين جو درجو حاصل آهي. گذريل پنجاهه سالن ۾ پاڪسـتان جي هاڪي ٽيم اولمپڪ گرائونڊ ۾ پـاڻ مڃـائي چڪي آهي. اسڪـوائـش بـه دنـيــا جـي مشـهـور رانـد آهي. پاڪستاني رانديگر هن وقت تائين سڄيءَ دنيا ۾ چئمپين آهن. فوٽ بال ۽ ٽينس رانديون بہ پاڪستان ۾ هلنديون آهن. ديسي راندين ۾ پنجاب جي ڪُـشتي، سـنـڌ ۽ بـلـوچسـتان جي مـلـهه ۽ ڪوڏي ڪـوڏي قـومي راندين ۾ شامل آهن. سنڌ ۽ پنجاب جون ٽيمون ”ڪوڏي ڪوڏي“ يا ڪٻڊيءَ جي مقابلن ۾ هڪٻئي جي سامهون هونديون آهن. گهوڙن جي ريس، ڪراچي، لاهور ۽ راولپنڊيءَ ۾ ٿيندي آهي، ان لاءِ خاص ميدان آهن. ريس ۾ کٽيندڙ گهوڙي کي قائداعظم گولڊ ڪپ ۽ هزارين رپيا ڏنا ويندا آهن. گهوڙن جي ٻي راند ”پولو“ آهي، جيڪا فقط گلگت ۾ کيڏي ويندي آهي. گولف بہ پاڪستان جي دل پسند راندين ۾ شمار ٿئي ٿي. جڏهن تہ فٽبال جا بہ ڪيترائي بهترين رانديگر ملڪ ۾ موجود آهن. ==فن تعمیر== [[فائل:Badshahi Masjid - Side View.jpg|200px|thumb|کاٻو|بادشاھي مسجد، لاھور]] ==آبادي جي جوڙجڪ== ===ٻوليون=== پاڪستان ۾ درزنن ۾ ٻوليون ڳالهائجن ٿيون. ملڪ جون ٻه سرڪاري ٻوليون [[اردو ٻولي|اردو]] ۽ انگريزي آهن<ref>{{cite web |url=http://time.com/3975587/pakistan-english-urdu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160521083507/http://time.com/3975587/pakistan-english-urdu/ |date=2016-05-21 }} |title=Why Pakistan Is Replacing English With Urdu |author=Aditya Agrawal |date=28 July 2015 |publisher=Time, Inc.</ref>|accessdate=21 April 2016}}. انگريزي ٻولي اڃا تائين پاڪستان جي [[wikt:elite|اشرافيه]] طبقي ۾ ۽ حڪومت جي اڪثر [[Ministry (وزارت (حڪومتي شعبو)|وزارتن]] ۾ استعمال ٿيندي رهي ٿي. پاڪستان ۾ ڳالهائجندڙ ٻين اهم ٻولين ۾ [[سرائيڪي ٻولي|سرائڪي]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]، [[ھندڪو ٻولي|هندڪو]]، [[پشتو ٻولي|پشتو]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[براھوي ٻولي|براهوي]]، [[کوور|کوور]]، [[بلتي ٻولي|بلتي]] ۽ ڪيترين ئي [[پاڪستان جون ٻوليون| ٻيون]] ٻوليون شامل آهن. ان کان علاوه، [[شينا ٻولي|شينا]] به پاڪستان جي علائقائي ٻولين مان هڪ آهي، جيڪا خاص طور تي [[گلگت-بلتستان]] ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ===مذهب=== {{bar box |title=پاڪستان ۾ مذهب |titlebar=#ddd |left1=مذهب |right1=سيڪڙو |float=left |bars= {{bar percent|[[پاڪستان ۾ اسلام|سني اسلام]]|#009000|75}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ اسلام|شيعه اسلام]]|#009550|20}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ ھندو مت|هندومت]]|#FF4500|2.1}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ عيسائيت|عيسائيت]]|#9955BB|1.3}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ احمدي|احمدي]]|#FF3000|0.2}} {{bar percent|[[پاڪستان جا مذھب|باقيئ ٻيا]]|#FF4000|0.3}} }} پاڪستان جي آبادي جو وڏو حصو (تقريباً 90 کان 95 سيڪڙو) [[مسلمان| مسلمانن]] تي مشتمل آهي<ref>{{cite web |title=Muslim Population By Country |url=https://www.worldatlas.com/articles/countries-with-the-largest-muslim-populations.html |website=WorldAtlas |date=8 March 2019 |access-date=9 June 2021 }}</ref>. انهن مان [[ڏني مذھب|سني]] مسلمان ملڪ جي آبادي جو لڳ ڀڳ 70–75 سيڪڙو آهن، جڏهن⁠تہ [[شيعہ مذھب|شيعه]] مسلمانن جو تناسب 20–25 سيڪڙو آهي. پاڪستان ۾ ٻين مذهبن جا پوئلڳ پڻ موجود آهن، جن ۾ [[عيسائيت]]، [[هندومت]]، [[سک مت]]، [[زرتشتي مت]]، [[بھائي مذھب|بهائي مذهب]]، ذڪريت، [[احمدي مذھب|احمدي]]، [[يهوديت]]، [[ٻڌ مت]] ۽ [[قدرتي عقيدا]] شامل آهن<ref>{{cite web |last=Khan |first=Iftikhar A. |date=28 May 2018 |title=Number of non-Muslim voters in Pakistan shows rise of over 30pc |url=https://www.dawn.com/news/1410442 |access-date=27 November 2023 |website=DAWN.COM }}</ref>. [[برطانوي هندستان]] جي خاتمي کان پوءِ نئين ٺهندڙ پاڪستاني رياست ۾ [[هندومت]] جي سياسي حيثيت گهٽجي وئي، پر ان باوجود هن مذهب پاڪستان جي ثقافت، سياست ۽ علائقائي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. حقيقت ۾، پاڪستان دنيا ۾ هندن جي آبادي جي لحاظ کان چوٿين وڏي ملڪ طور سڃاتو وڃي ٿو. لفظ '''"انڊو-"''' يا '''"ھندو"'''—جنهن مان '''ھندتوا''', '''ھندي''', '''انڊيا''' ۽ '''انڊونيشيا''' جهڙا لفظ ٺهيا—اصل ۾ ڪلاسڪي فارسي لفظ '''"هندو / Hindū"''' مان نڪتل آهي، جيڪو وچين فارسي جي صورت "'''Hindūk/Hindūg'''" وسيلي، قديم پروٽو-فارسي لفظ '''"𐏃𐎡𐎯𐎢𐏁 / Hindo"''' تائين وڃي ٿو<ref>{{cite web |last=Mahmood |first=Parvez |date=25 May 2019 |title='We the people of Pakistan, irrespective of religion, are the true Indians' |url=https://theprint.in/opinion/we-the-people-of-pakistan-irrespective-of-religion-are-the-true-indians/240771/ |access-date=30 September 2024 |website=ThePrint }}</ref>. هي اصطلاح [[Sindh|سنڌ]] ۽ [[Indus River|سنڌو درياهه]] (Sindhu) سان لاڳاپيل آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته "هندو" جو تصور جغرافيائي ۽ تاريخي طور سنڌو ماٿري سان جڙيل رهيو آهي<ref> {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hindu |title=Hindu (noun) |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hinduism |title=Hinduism {{!}} Etymology of Hinduism by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hindi |title=Hindi {{!}} Etymology of the name Hindi by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Indonesia |title=Indonesia {{!}} Etymology of Indonesia by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} </ref>. سنڌو درياهه [[هندومت]] جي مقدس درياهن مان هڪ آهي، جنهن سبب ڪيترن محققن جي خيال ۾ پاڪستان—خاص طور تي سنڌ—هندومت جي ابتدا ۽ ارتقا ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 40 کان 100 لک هندو رهن ٿا، جن مان گهڻا [[پنجاب (پاڪستان)|پنجاب]] ۽ [[سنڌ]] ۾ آباد آهن، جيڪي قديم طور تي ويدن جي سرزمين طور سڃاتل آهن<ref>{{cite web |title=The Hindus in Sindh |url=https://hal.science/hal-03959098/document |access-date=27 November 2023 |website=Archive ouverte HAL }}</ref>. ==قومي نشان== اسلامي ملڪن ۾ [[انڊونيشيا]] کانپوء ٻيون نمبر وڏو ملڪ آهي. ان جي پکيڙ [[آزاد ڪشمير]] ۽ [[گلگت بلتستان]] سميت <small>'''8,80,940'''</small> چورس ڪلوميٽر آھي. پکيڙ ۾ ھي ملڪ دنيا جو 34ھون وڏو ملڪ آهي. دنيا ۾ <small>'''7هين'''</small> وڏي فوج پاڪستان وٽ آهي. هن جو گادي جو هنڌ سال <small>'''1960ع'''</small> تائين [[ڪراچي]] ھيو جنھن بعد نئون شھر [[اسلام آباد]] ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو. پاڪستان جي آبادي ۽ پکيڙ ۾ سڀ کان وڏو شھر [[ڪراچي]] ۽ ٻئين نمبر تي [[لاھور]] آھي. پاڪستان ننڍي کنڊ جي مسلمانن لاءِ ڌار وطن طور <small>'''14'''</small> <small>'''آگسٽ'''</small> <small>'''1947ع'''</small> تي وجود ۾ آيو. ان جو اعلان <small>'''14'''</small> <small>'''آگسٽ'''</small> رات جو ٻارهين بجي ريڊيو پاڪستان جي ذريعي ڪيو ويو. <small>'''23 مارچ 1956ع'''</small> ۾ پاڪستان ريپبلڪ بڻيو ۽ کيس <small>'''اسلامي جمھوريه پاڪستان'''</small> جو نالو ڏنو ويو. پاڪستان ۽ انڊيا وچ ۾ [[ڪشمير]] ھڪ تڪراري علائقو آهي جنھن تي ٻنھي ملڪن وچ ۾ جنگون پڻ لڳي چڪيون آهن. ==گيلري== {| class="infobox borderless" |+ پاڪستان جا قومي اھڃاڻ (سرڪاري) |- !'''قومي جانور''' | [[مارخور]] | [[فائل:Markhor.jpg|50px]] |- ! '''قومي پکي''' | [[چڪور]] | [[فائل:Keklik.jpg|50px]] |- ! '''قومي وڻ''' | [[چيل|سيڊرس ديودارا]] | [[فائل:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|50px]] |- ! '''قومي گل''' | [[ياسمين (گل)|گل ياسمين]] | [[فائل:Jasminum officinale.JPG|50px]] |- ! '''قومي ورثي وارو رياستي جانور''' | [[برفاني چيتو]] | [[فائل:Snow Leopard 13.jpg|50px]] |- ! '''قومي ورثي وارو رياستي پکي''' | [[شاھين باز]] | [[فائل:Vándorsólyom.JPG|50px]] |- ! '''پاڻي وارو قومي جانور''' | [[سنڌوندي واري ڊالفن]] | [[فائل:Platanista gangetica.jpg|50px]] |- ! '''قومي ريڙهيون پائيندڙ جاندار''' | [[سنڌوندي جو واڳون]] | [[فائل:Persiancrocodile.jpg|50px]] |- ! '''قومي مڇي''' | [[سونھري مھسير]] | [[فائل:Mahasher.JPG|50px]] |- ! '''قومي خشڪي۽ ہاڻي وارو جانور ''' | [[سنڌو ماٿري وارو ڏيڏر]] | [[فائل:Bufo stomaticus04.jpg|50px]] |- ! '''قومي پوپٽ''' | [[مماٿيما ايمبڪا|ھندي واڱڻائي شھنشاھ]] | [[فائل:VB 023 Indian Purple Emperor.jpg|50px]] |- ! '''قومي ميوو''' | [[انب]] | [[فائل:Chaunsa.JPG|50px]] |- ! '''قومي پوک''' | [[ڪمند]] | [[فائل:Shentu - rural landscape east of Shanwei cun - P1260072.JPG|50px]] |- ! '''قومي مشروب''' | [[ڪماد|ڪماد جو رس]] | [[فائل:Sugarcanejuice.jpg|50px]] |- ! '''قومي ڀاڄي''' | [[ڀينڊي]] | [[فائل:Bucket of raw okra pods.jpg|50px]] |- ! '''قومي طعام''' | [[برياني]] (وڏي گوشت واري) | [[فائل:Bukhari Rice ارز بخاري بالدجاج.JPG|50px]] |- ! '''قومي راند''' | [[ھاڪي]] (ميداني) | [[فائل:HOCKEY ARGENTINA PAKISTAN.jpg|50px]] |- ! '''قومي لباس''' | [[شلوار قميص]] | [[فائل:Zainab Chottani with her show stoppers.jpg|50px]] |- ! '''قومي مسجد''' | [[فيصل مسجد]]، [[اسلام آباد]] | [[فائل:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg |50px]] |- ! '''قومي مقبرو''' | [[مزار قائد]]، [[ڪراچي]] | [[فائل: Mazar-E-Quaid.jpg|50px]] |- ! '''قومي ندي''' | [[سنڌو درياھ]] | [[فائل:Indus river from karakouram highway.jpg|50px]] |- ! '''قومي جبل''' | [[ڪي 2|K-2]] | [[فائل:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|50px]] |- |} ==پڻ ڏسو== {{flagicon|Pakistan}} [[:باب:پاڪستان]] * [[پاڪستان جي حڪومت]] * [[پاڪستان جا انتظامي ايڪا]] * [[پاڪستان جي ثقافت]] * [[پاڪستان جي معيشت]] * [[پاڪستان جي جاگرافي]] ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |date=2021-01-10 }} at [[:en:The World Factbook|CIA World Factbook]] {{Pakistan topics}} {{Geography of Pakistan}} {{Asia}} {{authority control}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:ملڪ]] [[زمرو:وفاق]] [[زمرو:وفاقي جمهوريا]] [[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جا ملڪ]] [[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون]] [[زمرو:اردو ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:پنجابي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:سنڌي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:پشتو ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:بلوچي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:براهوي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ڪشميري ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] [[زمرو:1947ع ۾ ايشيا قائم ٿيڻ وارا]] [[زمرو:1947ع ۾ ايشيا قائم ٿيڻ وارا ادارا ۽ ملڪ]] ==حوالا== {{حوالا}} a3bhof8wyfe233chk1txs9hqx9ox71f 380910 380868 2026-05-26T17:05:23Z Intisar Ali 8681 /* */ 380910 wikitext text/x-wiki {{بهترين مضمون|فيبروري 2021}} {{Infobox country | conventional_long_name = اسلامي جمھوريه پاڪستان | common_name = پاڪستان | native_name = {{native name|ur|{{nobold|{{Nastaliq|اسلامی جمہوریہ پاكستان}}}}|italics=off}}<br/><small>{{transl|اردو|ALA-LC|''Islāmī Jumhūriyah Pākistān''}}</small><ref name="LatinSpelling">{{cite book|author=James Minahan|title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems [2 Volumes]|date=23 December 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34497-8|page=141}}</ref> | image_flag = Flag of Pakistan.svg | image_coat = Coat of arms of Pakistan.svg | symbol_type = [[پاڪستان جا رياستي نشان|رياستي نشان]] | national_motto = '''ايمان، اتحاد، تنظيم''' <br/> "Faith, Unity, Discipline"<ref name="The State Emblem">{{cite web |title=The State Emblem |url=http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |archivedate=1 July 2007 |publisher=Ministry of Information and Broadcasting, [[پاڪستان حڪومت]]. |accessdate=18 December 2013}}</ref> | national_anthem = ''[[پاڪستان جو قومي ترانو|پاڪ سرزمين شادباد]] <br/>[[فائل:Pakistan anthem - United States Navy Band.ogg]] | image_map = Pakistan (orthographic projection).svg | map_width = 280px | map_caption = پاڪستاني اختيار وارو علائقو چٽي سائي رنگ سان ڏيکاريل ۽ اختيار کان ٻاهر علائقو ھلڪي سائي رنگ سان ڏيکاريل | capital = [[اسلام آباد]] | coordinates = {{Coord|33|40|N|73|10|E|type:city}} | largest_city = [[ڪراچي]]<br/>{{small|{{coord|24|51|36|N|67|00|36|E|display=inline}}}} | official_languages = [[اردو]]<ref>{{cite web|title=SC orders immediate implementation of Urdu as official language|url=http://tribune.com.pk/story/952913/sc-orders-implementation-of-urdu-as-official-language/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=7 September 2015|accessdate=8 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Pakistan to replace English with Urdu as official language|url=http://tribune.com.pk/story/928480/pakistan-to-replace-english-with-urdu-as-official-language/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=29 July 2015|accessdate=8 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/288574-PM-approves-implementation-of-Urdu-language-in-gov|title=PM approves implementation of Urdu language in govt departments – Pakistan – Dunya News|work=dunyanews.tv}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1193624|title=PM, president to deliver speeches in Urdu on foreign trips, SC told|author=Irfan Haider|work=dawn.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenewsteller.com/pakistan/govt-submits-plan-to-supreme-court-to-promote-urdu-as-official-language/19569/|title=Govt. submits plan to Supreme Court to promote Urdu as official language|work=The News Teller}}</ref><br/>[[پاڪستان ۾ انگريزي|انگريزي]] | national_languages = [[اردو]] | languages_type = مقامي ٻوليون | languages = [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[پشتو ٻولي|پشتو]]، [[سرائڪي ٻولي|سرائڪي]], [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[ڪشميري ٻولي|ڪشميري]]، [[براھوي ٻولي|براھوي]]، [[شينا ٻولي|شينا]]، [[بلتي ٻولي|بلتي]]، [[کووار ٻولي|کووار]]، [[بروشسڪي]]، [[يدغه ٻولي|يدغه]]، [[داميلي ٻولي|داميلي]]، [[ڪيلاشه ٻولي|ڪيلاشه]]، [[گوار-باتي ٻولي|گوار-باتي]]، [[ڊوماڪي ٻولي|ڊوماڪي]]<ref>{{cite web|title=Population by Mother Tongue |url=http://www.census.gov.pk/MotherTongue.htm |publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan |accessdate=28 December 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110912021653/http://www.census.gov.pk/MotherTongue.htm |archivedate=12 September 2011}}</ref> | ethnic_groups = 44.68% [[پنجابي ماڻھو|پنجابي]]<br/>15.42% [[پختون ماڻھو|پختون]]<br/>14.1% [[سنڌي ماڻهو|سنڌي]]<br/>8.38% [[سرائڪي ماڻھو|سرائڪي]]<br/>7.57% [[اردو ڳالهائيندڙ سنڌي]]<br/>3.57% [[بلوچ ماڻھو|بلوچ]]<br> 1.85% [[هندو]]<br> 6.28% ٻيا<ref name="cia"> [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html "Pakistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=2020-05-24 }} The World Factbook — Central Intelligence Agency.</ref> | ethnic_groups_year = 2016 | religion = 96.4% [[اسلام]] {{small|(سرڪاري)}} <br/>3.6% ۽ ٻيا<ref name="cia"/> | demonym = [[پاڪستاني]] | government_type = [[وفاق|وفاقي]] [[پارلياماني نظام|پارليامينٽري]] [[ريپبلڪ|آئيني جمھوريت]] | leader_title1 = [[پاڪستان جا صدر|صدر]] | leader_name1 = [[آصف علي زرداري]] | leader_title2 = [[پاڪستان جا وزيراعظم|وزيراعظم]] | leader_name2 = [[شهباز شريف]] | leader_title3 = [[پاڪستان جي سينيٽ جا چيئرمين|سينيٽ جو چيئرمين]] | leader_name3 = [[يوسف رضا گيلاني]] | leader_title4 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي جا اسپيڪر|قومي اسيمبليءَ جو اسپيڪر]] | leader_name4 = [[اياز صادق]] | leader_title5 = [[پاڪستان جا چيف جسٽس|چيف جسٽس]] | leader_name5 = [[يحييٰ آفريدي]] | legislature = ''[[پاڪستان جي پارليامينٽ|مجلس شورہ]]'' | upper_house = [[پاڪستان جي سينيٽ|سينيٽ]] | lower_house = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي|قومي اسيمبلي]] | sovereignty_type = آزادي | sovereignty_note = [[گڏيل بادشاھت|برطانيه]] کان | established_event1 = {{nowrap|[[الله آباد تقرير|خيال]]}}<ref>{{cite web|url=http://www.allamaiqbal.com/publications/journals/review/oct83/2.htm|title= THE CONCEPT OF PAKISTAN IN THE LIGHT OF IQBAL's ADDRESS AT ALLAHABAD | author=Ehsan Rashid| year=1977|publisher=Iqbal Memorial Talks |accessdate=5 March 2014}} Ehsan Rashid explains how concept of Pakistan and Iqbal's Allahabad address are interlinked.</ref> | established_date1 = 29 ڊسمبر 1930ع | established_event2 = {{nowrap|[[پاڪستان جو ٺھراءُ|ٺھراءُ]]}} | established_date2 = 28 جنوري 1933ع | established_event3 = {{nowrap|[[لاھور ٺھراء|ٺھراءُ]]}} | established_date3 = 23 مارچ، 1940ع | established_event4 = [[ڊومينين]] | established_date4 = 14 آگسٽ 1947ع | established_event5 = جمهوريا جو قيام | established_date5 = 23 مارچ 1956ع | area_km2 = 881,913 | area_footnote = {{efn|"Includes data for Pakistani territories of Kashmir; [[آزاد ڪشمير]] ({{convert|13297|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and [[گلگت بلتستان]] ({{convert|72520|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx |title=Pakistan statistics |publisher=Geohive |accessdate=20 April 2013}}</ref> Excluding these territories would produce an area figure of {{convert|796,095|km2|sqmi|abbr=on}}."}}<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/as/pk/where-is-pakistan.html|title=Where is Pakistan?|author=|date=|work=worldatlas.com}}</ref> | area_rank = 33ھون | area_sq_mi = 307,374 | percent_water = 2.86 | population_estimate = 24,14,99,431 <ref name="cia"/> | population_estimate_year = 2025ع | population_estimate_rank = 5ھون | population_density_km2 = 273.8 | population_density_sq_mi = 709.1 | population_density_rank = 56ھون | GDP_PPP = 1.584 تريلين آمريڪي ڊالر<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=78&pr.y=18&sy=2014&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=NGDP_RPCH,NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=| title=Pakistan | publisher=International Monetary Fund | accessdate=15 January 2017}}</ref><nowiki>}}</nowiki> | GDP_PPP_year = 2024ع | GDP_PPP_rank = 24هون | GDP_PPP_per_capita = 6,715 آمريڪي ڊالر<ref name="imf2"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 137ھون | GDP_nominal = 374.595 ارب آمريڪي ڊالر <ref name="imf2"/><nowiki>}}</nowiki> | GDP_nominal_year = 2024ع | GDP_nominal_rank = 43ھون | GDP_nominal_per_capita = 1,588 آمريڪي ڊالر<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 143ھون | Gini = 29.6<!--number only--> | Gini_year = 2018ع | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?end=2013&locations=PK&start=1987&view=chart |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=World Bank |accessdate=28 February 2017}}</ref> | Gini_rank = 168هون | HDI = 0.544 <!--number only-->| HDI_year = 2023ع <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->| HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=17 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> | HDI_rank = 147ھون | currency = [[پاڪستاني رپيو]] (₨) | currency_code = PKR | time_zone = [[پاڪستان جو معياري وقت]] | utc_offset = +5^b | drives_on = کاٻو پاسو <ref>{{cite news |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120110085150/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5 |archivedate=10 January 2012 |title=Driving—the good, the bad and the ugly |author=Miguel Loureiro |date=28 July 2005 |work=Daily Times |accessdate=6 February 2014 |location=Pakistan}}</ref> | calling_code = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|+92]] | cctld = [[.pk]] | official_website = {{URL|http://www.pakistan.gov.pk/}} | footnote_a = | footnote_b = | area_magnitude = }} '''پاڪستان''' (''Pakistan'')، سرڪاري طور تي اسلامي جمھوريه پاڪستان (اسلامڪ ريپبلڪ آف پاڪستان)؛ اردو: <small>'''اسلامی جمہوریہ پاکستان'''</small>)، [[ڏکڻ ايشيا]] جي ننڍي کنڊ ۾ هڪ ملڪ آهي. اهو پنجون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ملڪ آهي، جنهن جي آبادي 24 ڪروڙ 15 لک کان وڌيڪ آهي ۽ سال 2023ع تائين ٻيو نمبر وڏو مسلمان آبادي وارو ملڪ آهي. [[اسلام آباد]] ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ آهي، جڏهن ته [[ڪراچي]] ان جو سڀ کان وڏو شهر ۽ مالي مرڪز آهي. پاڪستان 8,80,940 چورس ڪلوميٽر جي پکيڙ سان، 33هون وڏو ملڪ آهي. ان جون سامونڊي سرحدون ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]]، ڏکڻ اولهه ۾ [[عمان جي نار]] ۽ ڏکڻ اوڀر ۾ سر ڪريڪ سان گھيريل آهن، جڏهن زميني سرحدون، اوڀر ۾ [[ڀارت]]، اولهه ۾ [[افغانستان]]، ڏکڻ اولهه ۾ [[ايران]] ۽ اتر اوڀر ۾ [[چين]] سان لڳل آهن. اهو پڻ عمان جي نار ۾ [[اومان|عمان]] سان هڪ سامونڊي سرحد شيئر ڪري ٿو، جڏهن کي اتر اولهه ۾ افغانستان جي هڪ تنگ پٽي، [[واخان ڪوريڊور]]، هن کي [[وچ ايشيا]] جي ملڪ، [[تاجڪستان]] کان الڳ ڪندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان ڪيترن ئي قديم ثقافتن جو مرڪز آهي، جنهن ۾ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ [[مهرڳڙھه|مهرڳڙهه]] جو 8,500 سال پراڻو، جديد پٿر جي دور (نِيَولِٿِڪ) جو ماڳ، ڪانسي دور جي [[سنڌو ماٿري|سنڌو ماٿري جي تهذيب]] ۽ قديم [[گندھارا|گنڌارا تهذيب]] شامل آهن. پاڪستان جي جديد رياست کي ٺهندڙ علائقا ڪيترن ئي سلطنتن ۽ خاندانن جي دائري ۾ هئا، جن ۾ هخامنشي، موريا، ڪشان، گپتا، اموي خلافت، هندو شاهي، دهلي سلطنت، سما ۽ شاهميري ۽ مغل دور شامل آهن. انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا مطابق پاڪستان قدرتي بناوتن جي انتهائي گهڻ رخي تنوع تي مشتمل ملڪ آهي. ملڪ جي اتر اولهه ۾ اوچن پامير جبلن ۽ قراقرم سلسلي کان شروعات ٿئي ٿي، جتان ڪيترن ئي جبلستاني سلسلن، پيچيده وادين ۽ غير آباد پليٽن مان گذرندي، هي علائقو ڏکڻ طرف زرخيز ۽ هموار سنڌو درياهه جي ميدان تائين پهچي ٿو، جيڪو آخرڪار عربي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. پاڪستان ۾ قديم ريشم واٽ (سلڪ روڊ) جو هڪ اهم حصو ۽ خيبر لنگهه پڻ شامل آهن، جيڪو صديون گذرڻ سان ٻاهرين اثرن کي هڪ حد تائين الڳ رهندڙ برصغير ڏانهن آڻڻ جو ذريعو رهيو آهي. پاڪستان جي انتظام هيٺ ڪشمير واري علائقي ۾ واقع ڪي ٽو (K2) ۽ نانگا پربت جهڙا اوچا جبل عالمي سطح تي جبلن تي چڙهڻ وارن لاءِ وڏو چيلينج سمجهيا وڃن ٿا. سنڌو درياهه، جيڪو ملڪ جي حياتيءَ جي شريان آهي، ان جي ڪناري تي موهن جي دڙي جو قديم آثار واقع آهي، جيڪو انساني تهذيب جي ابتدائي مرڪزن مان هڪ شمار ٿئي ٿو<ref name=" برٽانيڪا">{{Cite news|title=https://www.britannica.com/place/Pakistan }}</ref>. انهيءَ قدرتي عظمت جي باوجود، پاڪستان سياسي ۽ ثقافتي سڃاڻپ جي حوالي سان گهڻن چئلينجن کي منهن ڏيندو رهيو آهي. ملڪ جي قيام وقت ان کي هڪ پارلياماني جمهوريت طور ترتيب ڏنو ويو هو، جيڪا سيڪيولر خيالن جي حمايت ڪندي هئي، پر وقت سان گڏ ملڪ ڪيترين فوجي بغاوتن مان گذريو. نتيجي طور، مذهب—خاص طور سني اسلام جي قدرن سان وابستگي—سياسي قيادت کي پرکڻ جو اهم معيار بڻجي وئي آهي. ان کان علاوه، اتر پاڪستان جا ڪجهه علائقا، خاص طور خيبر پختونخوا جا اهي حصا جيڪي اڳ وفاقي انتظام هيٺ قبائلي علائقا (فاٽا) سڏبا هئا، 2001ع ۾ افغانستان تي آمريڪي حملي کان پوءِ مختلف شدت پسند اسلامي گروهن، جن ۾ پاڙيسري افغانستان جا طالبان به شامل آهن، لاءِ پناهگاهه بڻجي ويا. ملڪ جي مختلف حصن ۾ وقت بوقت نسلي، مذهبي ۽ سماجي تڪرار اڀرندا رهيا آهن، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن انهن علائقن کي مرڪزي اختيارين لاءِ عملي طور ناقابلِ حڪمراني بڻائي ڇڏين ٿا، جڏهن ته مذهبي اقليتن خلاف تشدد جا واقعا پڻ وڌندا رهيا آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. 1947ع ۾ ورهاڱي وقت، لڳ ڀڳ هڪ ڪروڙ مسلمان پناهگير هندستان مان پنهنجا گهر ڇڏي پاڪستان لڏي آيا، جن مان اٽڪل اسي لک مغربي پاڪستان ۾ آباد ٿيا. ان جي مقابلي ۾، لڳ ڀڳ ايتري ئي تعداد ۾ هندو ۽ سک آبادي انهن علائقن مان، جيڪي پاڪستان جو حصو بڻيا، لڏي هندستان هلي وئي. اڳين تاريخي هجرتن جي ڀيٽ ۾، جيڪي صدين تي پکڙيل هيون، اهي افراتفريءَ ڀريون آباديءَ جون لڏپلاڻون هڪ سال کان به گهٽ عرصي ۾ ٿي ويون. انهن واقعن جا اثر برصغير جي زندگيءَ تي اڄ تائين محسوس ڪيا وڃن ٿا، خاص طور پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ جاري رقابتن جي صورت ۾. ٻنهي ملڪن وچ ۾ چار جنگيون ٿي چڪيون آهن، جن مان ٽي (1948–49ع، 1965ع ۽ 1999ع) ڪشمير جي مسئلي تي وڙهيون ويون. 1998ع کان وٺي ٻنهي ملڪن وٽ ايٽمي هٿيار پڻ موجود آهن، جنهن سبب ٻنهي جي وچ ۾ تڪرار ۽ ڇڪتاڻ وڌيڪ شدت اختيار ڪري وئي آهي<ref name=" برٽانيڪا/>. [[پاڪستان جي تاريخ|پاڪستان تحريڪ]]، جيڪا برطانوي هندستان جي مسلمانن لاءِ وطن جي ڳولا ڪري رهي هئي ۽ آل انڊيا مسلم ليگ پاران سال 1946ع ۾ چونڊ ۾ ڪاميابين جي ذريعي وڌيڪ اعتماد حاصل ڪيو، پاڪستان 1947ع ۾ برطانوي هندستاني سلطنت جي ورهاڱي کان پوءِ آزادي حاصل ڪئي، جنهن پنهنجي مسلم اڪثريتي علائقن کي الڳ رياست جو درجو ڏنو ۽ ان سان گڏ هڪ بي مثال وڏي پيماني تي لڏپلاڻ ۽ جاني نقصان پڻ ٿيو. شروعاتي طور تي برطانوي دولت مشترڪه جو هڪ ماتحت، پاڪستان سرڪاري طور تي 1956 ۾ پنهنجو آئين تيار ڪيو ۽ هڪ اعلان ڪيل اسلامي جمهوريه طور اڀريو. دنيا جي ستين وڏي هٿياربند فوج سان، پاڪستان کي هڪ وچولي طاقت وارو ملڪ سمجهيو ويندو آهي. اها هڪ اعلان ڪيل ايٽمي هٿيارن واري رياست ۽ هڪ وڏي ۽ تيزي سان وڌندڙ وچولي طبقي سان، اڀرندڙ ۽ ترقي ڪندڙ معيشتن ۾ شمار ٿئي ٿو. آزادي کان وٺي پاڪستان جي سياسي تاريخ اهم معاشي ۽ فوجي ترقي جي دورن سان گڏوگڏ سياسي ۽ معاشي عدم استحڪام جي دورن سان نمايان رهي آهي. پاڪستان نسلي ۽ لساني طور تي هڪ متنوع ملڪ آهي ۽ هڪ متنوع جاگرافي ۽ جهنگلي جيوت رکي ٿو. ملڪ کي ڪيترن ئي چئلينجن جو سامهون آهي، جن ۾ ناخواندگي، ڪرپشن ۽ دهشتگردي شامل آهن. پاڪستان گڏيل قومن، شنگھائي تعاون تنظيم (SCO)، اسلامي تعاون تنظيم (OIC)، قومن جي دولت مشترڪه، علائقائي تعاون لاءِ ڏکڻ ايشيائي ايسوسيئيشن ۽ دهشتگردي جي انسداد لاء اسلامي فوجي اتحاد جو ميمبر آهي ۽ آمريڪا طرفان هڪ اهم غير نيٽو اتحادي طور نامزد ڪيو ويو آهي. == نالو ۽ قومي ترانو == پاڪستان لفظ ٻن لفظن پاڪ ۽ ستان ( جاء يا ملڪ) مان نڪتل آھي. پاڪستان لفظ جي معني آهي پاڪ جاء. اھو نالو 28 جنوري 1933 ۾ برطانيا م ھڪ مسلمان شاگرد چوڌري رحمت علي پاران ھڪ پمفليٽ "ھاڻي يا ڪڏھن بہ نه" ۾ ڏنو ھيو<ref name="nowornever">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_rahmatali_1933.html|title=Now or never: Are we to live or perish for ever?|author=Choudhary Rahmat Ali|publisher=Columbia University|date=28 January 1933|accessdate=4 December 2007}}</ref>.<br> پاڪستان جي قومي تراني لاءِ ڏسو: *[[پاڪستان جو قومي ترانو]] *[[پاڪستان جو ترانو]] === قومي جھنڊو === پاڪستان جو موجوده جھنڊو [[سيد اميرالدين قدوائي]] ڊزائين ڪيو. ان جو بنياد مسلم ليگ جي اصل جھنڊي کي بڻايو ويو. آزادي کان ڪجهه ڏينھن اڳ 8 آگسٽ 1947 ع تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي ان جي قومي پرچم طور منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. جھنڊي ۾ اڇو رنگ غير مسلم اقليت جي ۽ تيز سائو رنگ مسلم اڪثريت جي نمائندگي ڪري ٿو. ھلال ترقي جي ۽ پنج ڪنڊو تارو روشني ۽ علم جي نمائندگي ڪري ٿو. ==تاريخ== ===تاريخ کان اڳ ۽ قديم تاريخ=== ڏکڻ ايشيا ۾ ڪجهه قديم انساني تهذيبون موجوده پاڪستان کي گهيريل علائقن مان پيدا ٿيون. علائقي ۾ سڀ کان پهريان ڄاتل سڃاتل رهواسي هيٺين پيليوليٿڪ دوران سواني هئا، جنهن جا نوادرات پنجاب جي سوان وادي مان مليا آهن. ===سنڌو ندي واري تھذيب=== [[فائل:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|thumb|150px|کاٻو|موئن جو دڙو مان مليل انڊس پريسٽ ڪنگ يا مذھبي بادشاھ جو پتلو]] سنڌو ندي جي تھذيب ميسوپوٽيميا ۽ نيل ندي جي تھذيبن جي مقابلي واري دنيا جي شروعاتي تھذيبن منجھان ھڪ آھي، سنڌو ماٿريء جو علائقو، جيڪو موجوده پاڪستان جي گھڻي حصي کي ڍڪي ٿو، ڪيترن ئي مسلسل قديم ثقافتن جو هنڌ هو، جنهن ۾ جديد پٿر جو دور (7000-4300 ق.م.) کان وٺي سنڌو ماٿري تهذيب جي مختلف هنڌن تائين، جنهن ۾ مهرڳڙهه جو ماڳ، موهن جو دڙو، هڙپا ۽ ڏکڻ ايشيا ۾ شهري زندگي جي 5,000 سالن جي تاريخ شامل آهي، جتان ڪانسي، شيشي، زمرد (jade)، [[سنگ لاجورد]] مان ٺاھيل شيون برآمد ٿيون آھن. ===آريائي قبيلن جي ڪاهه=== سنڌو ماٿري جي تهذيب جي زوال کان پوءِ، ڪيترائي هند-آريائي قبيلا ويدڪ دور (1500-500 ق.م) ۾ لڏپلاڻ جي ڪيترن ئي لهرن ۾ وچ ايشيا کان پنجاب ۾ منتقل ٿيا، جيڪا پاڻ سان گڏ پنهنجون مخصوص مذهبي روايتون ۽ طريقا کڻي آيا، جيڪا مقامي ثقافت سان ملايا ويا. باختر ڪلچر مان هند-آريائي مذهبي عقيدن ۽ طريقن ۽ اڳوڻي سنڌو ماٿري تهذيب جي مقامي هڙپا جي سنڌو عقيدن آخرڪار ويدڪ ڪلچر ۽ قبيلن کي جنم ڏنو. ابتدائي ويدڪ ثقافت هڪ قبائلي، شڪار گڏ ڪرڻ وارن جو سماج هو جيڪو سنڌو ماٿري ۾ مرڪز هو، جيڪو اڄ پاڪستان آهي. هن دور ۾، ويد، هندومت جا قديم ترين صحيفا، ترتيب ڏنا ويا هئا. ===ڪلاسيڪل دور=== [[فائل:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|150px|ساڄو|گنڌارا تھذيب جي دؤر جو گوتم ٻڌ جو مڪمل مجسمو]] ڪلاسيڪل تهذيبن ۾ جيڪا تهذيبون اڀريون، انهن مان سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر گندھارا تهذيب آهي، جيڪا واپاري رستن کي ڳنڍيندي، مختلف تهذيبن جي ثقافتي اثرات کي جذب ڪندي، هندستان، وچ ايشيا ۽ وچ اوڀر جي سنگم تي ترقي ڪئي. ان کان سواءِ ٽيڪسيلا وارو علائقو ۽ کوڙ ٻين علائقن ۾ دراوڙن جي تھذيبون، آرين جي تھذيبون، ھندو شاھي گھراڻن جا راڄ، ٻڌ مذھب جو عروج، يونانين جي آمد ۽ حڪمراني ۽ مقامي ننڍيون ننڍيون بادشاھتون قائم ٿيون. باختر جي علائقي تي فارس جي هخامنشي حڪمران جي حملن کانپوء، سال 326 ق.م ۾، سڪندر اعظم جهلم ۾ مختلف مقامي حڪمرانن، خاص طور تي بادشاهه پورس کي شڪست ڏئي هن علائقي کي فتح ڪيو. ان کان پوءِ موريا سلطنت قائم ڪئي، جيڪا چندر گپت موريا قائم ڪئي ۽ اشوڪا اعظم 185 ق.م. تائين وڌائي. باختر جي ڊيميٽريس (180-165 ق.م) پاران قائم ڪيل انڊو-يوناني بادشاهت ۾ گندھارا ۽ پنجاب شامل هئا ۽ مينندر (165-150 ق.م) جي دور ۾ پنهنجي وڏي حد تائين پهتي. علائقي ۾ يوناني-ٻڌ ثقافت کي خوشحال بڻايو. ٽيڪسيلا دنيا جي ابتدائي يونيورسٽين ۽ اعليٰ تعليم جي مرڪزن مان هڪ هئي. ===اسلام جي آمد=== عرب فاتح، محمد بن قاسم 711 عيسوي ۾ سنڌ ۽ پنجاب جي ڪجهه علائقن کي فتح ڪيو. هن ڪري قائد اعظم، هن تاريخ کي پاڪستان جي بنياد جو پھريون قدم سڏيو. شروعاتي وچين دور (642 کان 1219ع) علائقي ۾ اسلام جي پکيڙ جو مشاهدو ڪيو. اٺين صدي عيسوي ۾ اسلام جي آمد کان اڳ، پاڪستان جو علائقو مختلف مذهبن جو گهر هو، جن ۾ هندومت، ٻڌمت، جين مت ۽ زرتشتي مت شامل هئا. هن دور ۾، اولياء ۽ صوفي اسلام جي تبليغ جي ذريعي، علائقائي آبادي جي اڪثريت کي اسلام قبول ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. ستين کان يارهين صدي عيسوي ۾ ڪابل وادي، گندھارا ۽ اولهه پنجاب تي حڪومت ڪندڙ ترڪ ۽ هندو شاهي خاندانن جي شڪست کان پوءِ، ڪيترن ئي مسلسل مسلم سلطنتن هن علائقي تي حڪومت ڪئي، جن ۾ غزنوي سلطنت (975-1187 عيسوي)، غوري بادشاهت، دهلي سلطنت (1206-1526 عيسوي) ۽ مغل سلطنت (1526 کان 1857ع) شامل آهن. سان تبديل ڪيو ويو. === برطانوي راڄ === ھي سرزمين اڻويھين صدي عيسويءَ ۾ جي چوٿين ڏھاڪي کان ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري سرڪار جي قبضي هيٺ آئي ۽ 1857ع کان باقائده يونائيٽيڊ ڪنگڊم جي دھلي واري برٽش سرڪار جي سڌي اختيار ۾ اچي وئي. 1947 ۾ يونائيٽيڊ ڪنگڊم ڏکڻ ايشيائي برٽش انڊيا کي ورھاڱي سان آزاد ڪيو. ===تحريڪ پاڪستان=== برٽش انڊيا ۾ مسلمانن محسوس ڪيو تہ اھي جديد تعليمي نظام کان پري رھجي وڃڻ ڪري نئين نظام ۾ پوئتي رھجي ويا ھئا ۽ ھندو نظام اندر جلد ئي طاقت وٺي ويا ان ڪري سر سيد احمد مسلمانن کي روايتي مدرسن جي تعليم جي برعڪس جديد تعليم طرف راغب ڪرڻ لاء جدوجھد جو آغاز ڪيو جنھن جي مسلمان عالمن سخت مخالفت ڪئي. سر سيد احمد علي ڳڙھ م مسلمانن لاء ھڪ اسڪول قائم ڪرڻ م ڪامياب ٿي ويو جيڪو اڳتي ھلي ڪاليج ۽ پوء علي ڳڙھ يونيورسٽي بڻجي ويو. ڪراچي م حسن علي آفندي پڻ ھڪ اسڪول سنڌ مدرسة السلام جي نالي سان قائم ڪيو. انھن ادارن مان ھزارين مسلمان جديد تعليم پرائي برٽش سرڪار جي مختلف محڪمن م عملدار ٿيا ۽ ڪيترن ئي سياسي ميدان تي اچي مسلمانن جي حقن جي حاصلات ۽ تحفظ لاء جدوجھد ڪئي. پاڪستان جو باني بہ ڪراچي جي سنڌ مدرسة السلام مان ميٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪئي. سر سيد احمد جي شروع ڪيل اھا تحريڪ ننڍي کنڊ جي مسلمانن جي سياسي، مذھبي ۽ سماجي حقن جي حاصلات لاء ھڪ علحده وطن حاصل ڪرڻ جي تحريڪ ۾ تبديل ٿي وئي. {{multiple image |align=left |image1=Sir Syed1.jpg |width1=150 |caption1=سر سيد احمد خان جنھن سڀ کان اول ھندو ۽ مسلم قومن جو نظريو ڏنو. |alt1= |width2=150 |caption2=محمد علي جناح جيڪو تحريڪ پاڪستان جو سرواڻ ھيو ۽ پاڪستان جو پھريون گورنر جنرل بڻيو. |image2=Jinnah1945a.jpg |alt2= }} مسلمانن جي سياسي ۽ معاشي حقن جي حفاظت جي سلسلي ۾ [[آل انڊيا مسلم ليگ]] هڪ وڏي پارڻي بڻجي اڀري ۽ محمد علي جناح، جنهن کي [[سروجني نيڊو]] "سفير اتحاد" سڏيو آهي، سو بہ اڳتي هلي [[انڊين نيشنل ڪانگريس]] کي ڇڏي اچي آل انڊيا مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو. [[محمد علي جناح]] کان گهڻو اڳ، ان قسم جي جدوجهد، [[سر سيد احمد]] جي زماني ۾ شروع ٿي چڪي هئي ۽ ان سان گڏ آئيني سڌارن جو سلسلو بہ جاري هو، جنهن ڪري، آهستي آهستي مسلمانن جي الڳ حيثيت ٺهندي وئي، مسلمانن جي الڳ حيثيت جو سلسلو ان ياداشت کان شروع ٿئي ٿو، جيڪا، 1 آڪٽوبر 1906ع تي مسلمانن جي هڪ وفد [[سر آغا خان ٽيون]] جي اڳواڻيءَ ۾، [[وائسراء|وائسراءِ ھند]] [[لارڊ منٽو]] کي پيش ڪيو. 1909ع ۾ [[مارلي منٽو سڌارا|منٽو مارلي سڌارن]]، مسلمانن جي آئيني جدوجهد جي لاءِ چڱا موقعا پيدا ڪيا. 1919ع ۾ [[مانٽيگو چيلمسفورڊ سڌارا|مانٽيگو چيلمسفورڊ سڌارن]] ۾، مسلمانن جي الڳ حيثيت جو اصول مڇيو ويو. 1934ع ۾ [[محمد علي جناح]]، مسلم ليگ جو مستقل صدر بڻايو ويو. اڳتي هلي 1948ع ۾ [[محمد علي جناح]]، هندو مسلم اتحاد ۽ اتفاق لاءِ [[قائداعظم جا چوڏھن نقطا|چوڏهن نقطا]]‘ پيش ڪيا. جناح جي ان قدم سان مسلمانن جي الڳ حيثيت لاءِ راهه هموار ٿي. 1935 ۾ [[گورنمنٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935|گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ]] جي تحت صوبائي خودمختياري لاڳو ٿي. جتي مسلمانن جي [[اڪثريت]] هئي، اتي کين مڪمل سياسي اقتدار حاصل رهيو، اڳتي هلي "پاڪستان" جي ٺهڻ تائين پهتو. 1 اپريل 1937ع ۾ نئون "قانون هند" لاڳو ٿيو ۽ 36- 1937ع ۾ چونڊو ڪرايون ويون. انڊين نيشنل ڪانگريس کي ستن صوبن [[مدراس پريزيڊنسي|مدراس]]، [[يونائيٽيڊ پراونسز|يو پي]]، [[بمبئي پريزيڊنسي|بمبئي]]، [[سينٽرل پراونس|سي پي]]، [[بھار (رياست)|بھار]]، [[اوڙيسيا]] ۽ [[خيبر پختونخوا|اتر اولھ سرحد صوبو]] ۾ اڪثريت حاصل ٿي؛ آل انڊيا مسلم ليگ کي [[پنجاب]]، [[سنڌ]]، [[بنگال]] ۽ [[آسام]] ۾ ڪاميابي ملي. جون 1945ع ۾، فرنٽيئر مسلم اسٽوڊنٽس جي نالي پنهنجي پيغام ۾ [[محمد علي جناح]] فرمايو: "پاڪستان مان اسان جو مطلب اهو ناهي تہ اسان غير ملڪي حڪومت کان آزادي ٿا گهرون، پر ان مان اها مراد آهي تہ اسان جو "اسلامي نطريه حيات" هجي، جنهن جي حفاظت ضروري آهي. اسان کي رڳو پنهنجي آزادي حاصل ڪرڻي ناهي، پر قابل بہ ٿيڻو آهي، جيئن اسان ان جي حفاظت بہ ڪري سگهون ۽ اسلامي تصورن ۽ اصولن تي زندگي بہ گذاري سگهون." ان حوالي سان، جواهر لال نهرو اعلان ڪيو تہ: "هندوستان ۾ رڳو ٻه قوتون آهن، هڪ انگريز ٻي ڪانگريس!" جنهن جي جواب ۾ جناح چيو تہ "بيشڪ! ٽين قوت بہ آهي، جيڪا آهي مسلمان!" 1946ع ۾، برطانيه مان هڪ وزارتي مشن آيو، جنهن هندو مسلم مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ، مختلف سياسي پارٽين ۽ اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. پر مسلمانن ان کي رد ڪري ڇڏيو. ان جي رد عمل طور بمبئيءَ ۾ مسلم ڪائونسل "راست اقدام" جو اعلان ڪيو. 16 آگسٽ 1946ع تي ڪلڪتي ۾ وڏا فساد ٿيا، جنهن ۾ شهري ماريا ويا، ڪروڙن جي جائداد ساڙي وئي. محمد علي جناح اعلان ڪيو تہ: "پاڪستان هاڻي مسلمانن لاءِ زندگيءَ جو هڪ لازمي شرط بنجي چڪو آهي، ان کي دنيا جي ڪا بہ طاقت ٽاري نه ٿي سگهي!". <ref>[http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Specialized/Book2/Book_page6.html Sindhi Adabi Board Online Library (Specialized)<!-- Bot generated title -->]{{مئل ڳنڍڻو|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> پاڪستان جي مطالبي کان اڳ ھندوستان جي ماڻھن جي سياسي ۽ معاشي حقن جي حاصلات ۽ يونائيٽيڊ ڪنگڊم کان آزاديء جي تحريڪ ۾ مسلمانن ۽ ھندن گڏجي حصو ورتو ان تحريڪ دوران هندن ۽ مسلمانن وچ ۾ نفاق جو ٻج ڇٽي منجهن سياسي، سماجي ۽ مذهبي اختلافن کي اڀاريو ويو. ھندو اڪثريت م ھجڻ ڪري پنھنجي غلبي جو اظھار ڪرڻ شروع ڪيو ۽ مذھبي نفرتن کي ھٿي ڏني نتيجي ۾ آزاديءَ جي تحريڪ ۾ حصو وٺندڙن مان مسلمانن کي ڪي شڪايتون پيدا ٿيون ۽ انهن مسلم ليگ نالي جماعت جو بنياد وڌو، جنهن جي پلئٽفارم تان هندستان جي مسلمانن، مسلم اڪثريت وارن علائقن تي مشتمل ڌار ملڪ جو خيال پيش ڪيو. 22 کان 24 مارچ 1940ع ۾ لاھور ۾ آل انڊيا مسلم ليگ جو ساليانو اجلاس قائداعظم جي صدارت ۾ منعقد ٿيو جنھن ۾ مسلمانن جي علحده رياستن جي قيام چو مطالبو ڪيو ويو. جيڪا قرارداد لاھور ۽ بعد ۾ قرارداد پاڪستان جي نالي سان مشهور ٿي. بعد ۾ 1946ع ۾ ال انڊيا مسلم ليگ جي دھلي واري اجلاس ۾ ان 1940 واري قرارداد ب۾ ترميم لاء قرارداد پيش ڪري رياستن جي جاء تي ھڪ رياست جو مطالبو شامل ڪيو ويو. 12 کان 15 اپريل 1941ع ۾ آل انڊيا مسلم ليگ جي مدراس ۾ ٿيل 28ھين اجلاس ۾ ھڪ قرارداد وسيلي ڪانگريس جي شھري نافرماني واري تحريڪ جي مخالفت ڪئي وئي.<ref name=" پاڪستان"> [Pakistan Milestone, Chronology: March 1940 to August 2010; By Professor Muhammad Yusuf; 1st edition, 2011 ]</ref> === پاڪستان جو قيام === پهرين اپريل 1943ع ۾ [[سنڌ اسيمبلي|سنڌ اسيمبليءَ]] ٺهراءُ پاس ڪيو هو. 6 جون 1946ع تي آل انڊيا مسلم ليگ [[ڪيبينيٽ پلان]] کي ۽ 8 جون تي [[ڪيبينيٽ مشن پلان]] کي قبول ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 8 آگسٽ 1946ع تي وائسراءِ ڪانگريس کي عبوري حڪومت ٺاھڻ جي دعوت ڏني جيڪا ان قبول ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/> 2 سيپٽمبر 1946 تي آل انڊيا مسلم ليگ محسوس ڪيو تہ سياسي اقتدار رڳو ھندن جي ھٿ اچڻ سان مسلمانن جو نقصان ٿيندو تنھنڪري مسلم ليگ ايگزيڪيوٽو ڪائونسل ۾ شرڪت جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> ليگ طرفان لياقت علي خان، آء آء چندريگر، سردار عبدالرب نشتر، راجا غضنفر علي خان ۽ جوگندرناٿ منڊل (شيڊولڊ ڪاسٽ) 26 آڪٽوبر 1946 تي بطور ڪائونسلر قسم کنيو. اھڙي طرح مسلم ليگ بہ عبوري حڪومت ۾ شامل ٿي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 26 آڪٽوبر تي لياقت علي خان کي برٽش انڊيا جو نھرو جي ڪابينه ۾ وزير خزانه مقرر ڪيو ويو.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جنوري 1947ع تي بينگال اسيمبلي بينگال جي تقسيم جو فيصلو ڪيو. 23 جنوري تي پنجاب اسيمبلي پنجاب جي تقسيم جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 29 جون تي بلوچستان پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. 20 فيبروري تي لارڊ مائونٽبيٽن برٽش انڊيا جو آخري وائسراءِ مقرر ٿيو ۽ برٽش وزيراعظم ڪليمنٽ ايٽلي انڊيا کي ڇڏي ڏيڻ جو آخري اعلان ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 19 جون تي مسلم ليگ جي ھاء ڪمانڊ ڪراچي کي پاڪستان جي گادي جي هنڌ لاء چونڊيو.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جون 1947 م بينگال اسيمبلي پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. پاڪستان جي حمايت ۾ 126 ۽ مخالفت ۾ 90 ووٽ آيا.<ref name = " پاڪستان "/> 26 جون تي سنڌ اسيمبلي پاڪستان جي نئين آئين ساز اسيمبلي ۾ شموليت جو فيصلو ڪيو. فيصلي جي حق ۾ 33 ۽ مخالفت ۾ 22 ووٽ پيا. 29 جون تي بلوچستان جي شاھي جرگي جي 54 ميمبرن يڪراء ٿي پاڪستان ۾ شموليت جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 4 جولاءِ تي برطانوي ھائوس آف ڪامنز ۾ انڊين انڊپينڊنس بل پيش ڪيو ويو جنھن ۾ انڊو-پاڪستان ننڍي کنڊ مان پاڪستان ۽ انڊيا جي نالي سان ٻي ڊمئنين رياستون قائم ڪرڻ جي منظوري ڪرڻي ھئي.<ref name = " پاڪستان "/> 6 جولاءِ کان 17 جولاء تائين نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس ۾ پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ لاء ريفرينڊم ڪرايو ويو جنھن جو خان عبدالغفار خان جي خدائي خدمتگار تحريڪ ۽ انڊين نيشنل ڪانگريس بائڪاٽ ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 10 جولاءِ تي برٽش وزيراعظم ڪليمنٽ ايٽلي قائداعظم محمد جناح کي پاڪستان جي گورنر جنرل مقرر ڪرڻ جي سفارش ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/> 13 جولاءِ تي سلھٽ پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> 16 جولاءِ تي برٽش ھائوس آف لارڊز انڊين انڊپينڊنس بل منظور ڪيو ۽ 18 جولاءِ تي ان جي شاھي توثيق ڪئي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 20 جولاءِ تي نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس پاڪستان ۾ شامل ٿيڻ جو فيصلو ڪيو. 26 جولاءِ تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي جوڙي وئي. 14 آگسٽ 1947ع تي پاڪستان جو قيام عمل ۾ آيو. لارڊ مائونٽ بيٽن ڪراچيءَ ۾ پاڪستان جي پھرين آئين ساز اسيمبلي کي خطاب ڪيو ۽ قائد اعظم محمد علي جناح پاڪستان جو پھريون گورنر جنرل ٿيو. قائداعظم لياقت علي خان کي پاڪستان جي پھرين حڪومت ٺاھڻ جي دعوت ڏني.<ref name = " پاڪستان "/> 15 آگسٽ تي لاھور ھاء ڪورٽ جي چيف جسٽس عبدالرشيد قائد اعظم کان گورنر جنرل جي عهدي جو قسم ورتو ۽ وزيراعظم لياقت علي خان پنھنجي ڪابينه سميت قسم کنيو.<ref name = " پاڪستان "/> پھرين ڪابينه ۾ لياقت علي وزيراعظم، آء آي چندريگر، ملڪ غلام محمد، عبدالرب نشتر، غضنفر علي خان، جوگندرناٿ منڊل ۽ فضل الرحمان بطور وزير قسم کنيو.<ref name = " پاڪستان "/> لياقت علي خان ان ئي ڏينھن فلائيٽ تي جوائنٽ ڊفينس ڪائونسل ۾ شرڪت لاء دھلي روانو ٿيو. ساڳي ڏينھن فيصلو ڪيو ويو تہ فوج چو جنرل ھيڊ ڪوارٽر راولپنڊي ۾ ھوندو.<ref name = " پاڪستان "/> === ڊومينن پاڪستان (1947ع- 1956ع) === 18 آگسٽ 1947ع تي گڏيل قومن جي سڪيورٽيي ڪائونسل يڪراء پاڪستان جي گڏيل قومن جي رڪنيت لاء قرارداد منظور ڪئي. اھڙي طرح 30 سيپٽمبر تي پاڪستان کي گڏيل قومن جي باقاعده رڪنيت ملي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 11 سيپٽمبر 1948ع تي 10:25 تي رات جي وقت قائد اعظم وفات ڪري ويو. حڪومت 40 ڏينھن سوڳ جو اعلان ڪيو ۽ 12 سيپٽمبر تي ان جي تدفين ٿي.<ref name = " پاڪستان "/> خواجه ناظم الدين ملڪ جو قائم مقام گورنر جنرل ٿيو جيڪو 13 نومبر تي ان عھدي لاء پڪو ڪيو ويو.<ref name = " پاڪستان "/> 12 اپريل 1950ع تي پاڪستان جي آئين ساز اسيمبلي فيصلو ڪيو ته پاڪستان جي فيڊرل ڪورٽ ملڪ جي سڀ کان وڏي عدالت آھي. آئين ساز اسيمبلي مئي 1950ع کان برطانوي [[پروي ڪائونسل]] جو اپيل وارو اختيار منسوخ ڪري ڇڏيو.<ref name = " پاڪستان "/> 6 سيپٽمبر 1950ع م جنرل محمد ايوب خان پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ٿيو ۽ 17 جنوري 1951 تي ان جنرل ڊگلس گريسي کان ان عھدي جي ذميواري ورتي.<ref name = " پاڪستان "/> 16 آڪٽوبر 1951ع تي روالپنڊي ۾ ھڪ جلسي ۾ خطاب دوران وزيراعظم لياقت علي خان تي ھڪ سعيد اڪبر نالي شخص پستول جا ٻه فائر ڪري قتل ڪيو ۽ اھو پاڻ بہ موقعي تي مارجي ويو. ان واقعي بعد گورنر جنرل خواجه ناظم الدين وزيراعظم جي ذميداري سنڀالي ۽ وزير خزانه ملڪ غلام محمد ملڪ جو ٽيون گورنر جنرل مقرر ٿيو.<ref name = " پاڪستان "/> 21 فيبروري 1952ع تي اوڀر پاڪستان جي اسيمبلي بنگالي ٻولي کي سرڪاري ٻولي بڻائڻ جي قرارداد منظور ڪئي. ساڳي ڏينھن بنگالي ٻولي کي قومي ٻولي طور رد ڪرڻ جي خلاف ڍاڪا ۾ ٿيندڙ مظاھرن ۾ 36 شاگرد مارجي ويا.<ref name = " پاڪستان "/> 7 مارچ تي جنگ اخبار ۾ رئيس امروهي جو نوحہ جي عنوان سان ٻولي تي شعر: "اردو کا جنازہ ہے ذرہ دھوم سے نکلے" ڇپيو.<ref name = " پاڪستان "/> 6 جون تي پاڪستان مسلم ليگ جي جنرل سيڪريٽري يوسف خٽڪ ون يونٽ قائم ڪرڻ جي تجويز پيش ڪئي. 17 اپريل 1953 تي گورنر جنرل ملڪ غلام محمد خواجه ناظم الدين جي ڪابينه کي برطرف ڪري ڇڏيو ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۾ پاڪستان جي سفير محمد علي بوگرہ کي نئين ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. اھڙو اعلان ڪندي گورنر جنرل ظاھر ڪيو تہ ان مطابق خواجه ناظم پاڻ کي ملڪ ۾ درپيش مسئلن کي منھن ڏيڻ ۾ مڪمل نااھل ثابت ڪيو.<ref name = " پاڪستان "/> محمد علي بوگرہ پاڪستان جي ٽئين وزيراعظم وزيراعظم طور قسم کنيو. 17 آگسٽ 1953ع تي حڪومت پاڪستان جنرل ايوب خان جي ڪمانڊر انچيف جي عھدي جي مدت کي ٽن سالن لاء 16 جنوري 1959ع تائين اضافو ڪيو. 5 آڪٽوبر تي محمد علي بوگرہ مسلم ليگ مان اردو۽ بنگالي ٻنھي کي قومي ٻولي قرار ڏيڻ وارو فارمولو منظور ڪرايو 19 اپريل 1954ع تي مسلم ليگ جي آئين ساز اسيمبلي ۾ شامل رڪنن ٻنھي ٻولين کي قومي ٻولي بڻائڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 7 مئي 1954 تي آئين ساز اسيمبلي ٻنھي ٻولين جي لاء قرارداد منظور ڪئي ۽ ان کان اڳ 22 اپريل تي ڪراچي ۾ ان فيصلي خلاف ڪارو ڏينھن ملھايو ويو هو.<ref name = " پاڪستان "/> 30 آڪٽوبر 1953ع تي آئين ساز اسيمبلي قرار ڏنو تہ قرآن ۽ سنت جي ابتڙ ڪو بہ قانون منظور نہ ٿيندو ۽ 2 نومبر 1953ع تي پاڪستان جو نالو تبديل ڪري اسلامي جمھوريه پاڪستان رکيو ويو. 3 جنوري 1954ع تي آئين ساز اسيمبلي جي ڪميٽي فيصلو ڪيو ته عدليه کي انتظاميه کان الڳ ڪيو ويندو. 24 جولاءِ 1954 ع تي مغربي پاڪستان وارن سمورن صوبن ۾ ڪميونسٽ پارٽي تي بندش وڌي وئي.<ref name = " پاڪستان "/> 21 سيپٽمبر 1954 تي آئين ساز اسيمبلي پبلڪ اينڊ ريپريزنٽيٽو آفس ڊسڪئاليفڪيشن ايڪٽ مختصرن [[پروڊا]] کي ٽن ڪلاڪن جي بحث کان پوء منسوخ ڪري ڇڏيو. ساڳي ڏينھن ان اسيمبلي آئين جا بنيادي اصول اختيار ڪيا ۽ قرار ڏنو ته ملڪ جي سپريم اختياري پارليامينٽ آھي. پارليامينٽ گورنر جنرل جي مرضي تي وزيرن جي ڪابينه ٺاھڻ ۽ ان جي مشوري جي پابندي وارن گورنر جنرل جي اختيارن کي محدود ڪري ڇڏيو. 22 سيپٽمبر تي آئين ساز اسيمبلي [[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ 1935ع]] ۾ گورنر جا اختيار گھٽائڻ جون چار ترميمون ڪيون. 24 سيپٽمبر تي سينٽرل وزير قانون استعيفا ڏئي. ساڳي تاريخ تي وزيراعظم بوگرہ قوم کي خطاب ڪندي نئين چونڊن جو اعلان ڪيو تہ جئين آئين ساز اسيمبلي جا رڪن آئين ٺاھڻ لاء نئون مينڊٽ حاصل ڪن. گورنر جنرل اسيمبلي ٽوڙي ڇڏي ء ايمرجنسي لاڳو ڪري محمد علي بوگرہ کي نئي ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. ان ڪابينه م فوج جي حاضر خدمت ڪمانڊر ان چيف جنرل ايوب خان کي وزير دفاع ۽ ميجر جنرل اسڪندر مرزا کي وزير داخلا طور شامل ڪيو ويو. 24 آڪٽوبر تي گورنر جنرل آئين ساز اسيمبلي جي ٽوڙڻ وارو پروڪليميشڻ جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/> جنھن کي آئين ساز اسيمبلي جي اسپيڪر مولوي تميز الدين سنڌ ھاء ڪورٽ ۾ چئلينج ڪيو.. 22 نومبر 1954ع تي وزيراعظم محمد علي بوگرہ ريڊيو تي ون يونٽ ٺاھڻ جو اعلان ڪيو. 25 نومبر تي سرحد صوبي جي اسيمبلي ۽ 30 نومبر 1954ع تي پنجاب صوبي جي اسيمبلي يڪراءِ ٿي ون يونٽ جي رٿ جي حمايت ڪئي.11 ڊسمبر تي سنڌ اسيمبلي غالب اڪثريت سان ون يونٽ ۾ شموليت جي حمايت ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1955ع تي بلوچستان جي رياستن ون يونٽ ۾ شامل ٿيڻ واري دستاويز تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. 20 ڊسمبر تي حسين شھيد سھروردي وزير قانون طور قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 فيبروري 1955ع ۾ سنڌ ھاء ڪورٽ جي بينچ يڪراء ٿي مولوي تميز الدين جي مينڊيمس واري رٽ منظور ڪندي آئين ساز اسيمبلي کي بحال ڪيو. 22 فيبروري تي فيڊرل ڪورٽ فيڊريشن آف پاڪستان جي ۽ 9 پاڪستاني وزيرن جي اپيل تي سنڌ ھاء ڪورٽ جي فيصلي تي اسٽي آرڊر جاري ڪيو. 21 مارچ تي فيڊرل ڪورٽ سنڌ ھاء ڪورٽ جي فيصلي کي ڪالعدم قرار ڏئي ڇڏيو ۽ 25 مارچ تي تفصيلي فيصلو جاري ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 جون 1955 ۾ ٻين آئين ساز اسيمبلي جي لاء چونڊون ٿيون ۽ 7 جولاءِ تي ان اسيمبليءَ جو پھريون اجلاس مري ۾ ٿيو جنھن ۾ مشتاق احمد گرماني کي عبوري چيرمين چونڊيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>.گورنر جنرل غلام محمد بيمار ھجڻ جي ڪري ٻه مھينن لاء موڪل تي ويو ۽ 6 آگسٽ 1955ع تي ان جي جاء تي اسڪندر مرزا قائم مقام گورنر جنرل ٿيو. 7 آگسٽ تي محمد علي بوگرہ کان استعفي ورتي وئي ۽ ان جي جاء تي اڳوڻي وزير خزانه ۽ انڊيا جي شھر جالنڌر سان تعلق رکندڙ [[چوڌري محمد علي]] کي ملڪ جو چوٿون وزيراعظم مقرر ڪيو ويو. 19 سيپٽمبر تي غلام محمد جي موڪل پوري ٿي وڃڻ بعد اسڪندر مرزا باقاعده ملڪ جي چوٿين گورنر جنرل جو قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. محمد علي بوگرہ کي بعد ۾ 10 فيبروري 1957ع تي آمريڪا م سفير مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 30 سيپٽمبر 1955 تي نئين آئين ساز اسيمبلي ٽن ھفتن جي بحث کان پوء ويسٽ پاڪستان (ون يونٽ) جو بل منظور ڪيو جنھن بجي 3 آڪٽوبر تي گورنر جنرل توثيق ڪئي. 14 آڪٽوبر تي اوڀر بينگال جو نالو ايسٽ پاڪستان رکيو ويو ۽ باقي ون يونٽ واري صوبي جو نالو ويسٽ پاڪستان رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. === ريپبلڪ جو قيام === 29 فيبروري 1956ع تي ملڪ جي ٻين آئين ساز اسيمبلي ملڪ جو پھريون آئين منظور ڪيو جنھن جو بنياد [[قراداد مقاصد 1949]] ھيو. ملڪ کي وفاقي ريپبلڪ بڻايو ويو ۽ ان جو نالو اسلامي جمھوريه پاڪستان رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 2 مارچ تي اھو نئون آئين عمل ۾ آيو. اسڪندر مرزا کي عبوري مدت لاء ملڪ جو پھريون صدر چونڊيو ويو جنھن 23 مارچ تي قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. سيپٽمبر 1956 م چوڌري محمد علي کي پارٽي جي صدارت تان هٽايو ويو ۽ ھن خلاف تحريڪ عدم اعتماد آندي وئي جنھن ڪري ھن 8 سيپٽمبر 1956ع تي استعيفا ڏئي ڇڏي ۽ 12 تاريخ تي بينگال جو [[حسين شھيد سھروردي]] ملڪ جو پنجون وزيراعظم ٿيو. جنھن جنرل ايوب خان کي ٽن سالن جي ايڪسٽينشن ڏني. سويت يونين جي ڀيٽ م يونائيٽيڊ اسٽيٽس سان تعلقات فوجي سطح تائين وڏائي مضبوط ڪرڻ تي عوامي ليگ ۾ ان جي ڏاڍي مخالفت ٿي چڪي هئي. ھن 17 آگسٽ 1957 م استعيفا ڏئي ڇڏي. ۽ ساڳي تاريخ تي بمبئي م پيدا ٿيندڙ [[آء آء چندريگر]] پاڪستان جو ڇھون وزيراعظم ٿيو جنهن اسيمبلي جي پھرين اجلاس م اليڪشن جي نظام ۾ سڌارن آڻڻ جو اعلان ڪيو پر جلد ئي سياسي سرگرميون ٿيون ء ھن جي خلاف تحريڪ عدم اعتماد اسيمبلي ۾ آڻڻ جي ڪوشش ٿي جنھن ڪري ھن ساڳي سال 11 ڊسمبر تي استعيفا ڏئي ڇڏي. ان بعد ھاڻوڪي سرگوڌا ضلعي سان تعلق رکندڙ ملڪ فيروز خان نون ساڳي سال 16 ڊسمبر تي پاڪستان جو ستون وزيراعظم ٿيو. ھن جي ڪوششن سان گوادر پاڪستان جو حصو بڻجي ويو. اسڪندر مرزا ج جي صدارت جو مدو پورو تيڻ وارو ھو ۽ ھي ان جي ٻيھر صدر ٿيڻ تي راضي نہ ھيو جنھن ڪري 7 آڪٽوبر ۽ 8 آڪٽوبر جي وچ واري رات اسڪندر مرزا کيس برطرف ڪري آئين منسوخ ڪري ملڪ م مارشلا لڳائڻ جو اعلان ڪيو. 14 سيپٽمبر 1957 تي ويسٽ پاڪستان جي اسيمبلي نيشنل عوامي پارٽي جي ون يونٽ کي ٽوڙڻ جي قرارداد منظور ڪئي. 7 آڪٽوبر تي اسڪندر مرزا مارشل لا لاڳو ڪندي سموريون قانونساز اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون === مارشلا ۽ صدارتي نظام === اسڪندر مرزا جو تعلق بينگال جي شھر مرشد آباد سان ھيو ۽ [[سراج الدوله]] سان 1757 ۾ [[جنگ پلاسي]] ۾ غداري ڪندڙ [[مير جعفر]] جو پڙپوٽو ھيو . پھرين برٽش آرمي م آفيسر ھيو ۽ سندس مقرريون بطور پوليٽيڪل ايجنٽ پرنسلي رياستن م ٿيون. پاڪستان ٺھڻ وقت پاڪستاني فوج ۾ ڪرنل جي عھدي تي ھيو ۽ ميجر جنرل ٿي رٽائر ٿيو ھو. اسڪندر مرزا جي وقت 1956 وارو پھريون آئين نافذ ٿيو ۽ ڊومينين پاڪستان جو خاتمو آيو ۽ پاڪستان پھريون دفعو ريپبلڪ يا جمھوريه بڻيو. ان جو نالو اسلامڪ ريپبلڪ آف پاڪستان رکيو ويو. ان آئين تحت ملڪ م [[پارلياماني نظام]] لاڳو ڪيو ويو. ملڪ م رياستي سربراھ صدر ۽ حڪومتي سربراهه وزيراعظم کي بڻايو ويو. ملڪ جي [[پاڪستان جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] ھڪ ايواني ھئي يعني سينيٽ جو ايوان ڪونہ ھيو صرف قومي اسيمبلي ھئي جنھن م [[مشرقي پاڪستان]] ء [[مغربي پاڪستان]] کي برابر نمايندگي ڏني وئي ۽ قومي اسيمبلي جا اجلاس سال م اڌ ڪراچي م ۽ اڌ ڍاڪا ۾ ٿيندا ھيا. اسڪندر مرزا ڊومينين جي خاتمي تي صدر واري نئين عھدي تي مقرر ٿيو. ملڪ م سياسي عدم استحڪام عروج تي ھيو. ملڪ م صدر جي نئين مدي جي لاءِ چونڊ ٿيڻي ھئي پر 1958 م بغير ڪنھن غير معمولي سبب جي اسڪندر مرزا ملڪ جي پھرين آئين کي منسوخ ڪري ملڪ م مارشل لا لڳائي چيف آف آرمي اسٽاف [[جنرل ايوب خان]] کي چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر مقرر ڪيو. بعد ۾ جنرل ايوب اسڪندر مرزا کان زبردستي استعيفا ان بنياد تي ورتي تہ صدر جو عھدو 1956ع جي آئين تحت ھيو ۽ آئين جي منسوخي سان اھو عھدو بہ ختم ٿي چڪو ھو ۽ ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو صرف [[چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر]] ئي ھيو تنھن ڪري [[اسڪندر مرزا]] جو عھدو غيرقانوني ھيو. اسڪندر مرزا کي گرفتار ڪري ڪوئيٽا آندو ويو جتان کيس [[يونائيٽيڊ ڪنگڊم]] ۾ جلاوطن ڪيو ويو ۽ سندس باقي زندگي لنڊن م گذري. ,7 آڪٽوبر 1957 جي مارشلا بعد حسين شھيد سھروردي 12 آڪٽوبر تي استعفي ڏئي ۽ آء آء چندريگر وزيراعظم ٿيو جنھن 14 ڊسمبر تي استعفي ڏئي جنھن بعد اسڪندر مرزا ملڪ فيروز خان نون کي ڪابينه ٺاھڻ لاء چيو. ان 16 ڊسمبر چ1957ع تي بطور وزير اعظم قسم کنيو. 24 ڊسمبر تي اسٽيٽ بينڪ 100 روپئي جو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيو جنھن ۾ پھريون ڀيرو قائداعظم جي تصوير ڏني وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 4 سيپٽمبر 1958 تي قومي اسيمبلي ايندڙ فيبروري 1959 ۾ ملڪ ۾ عام چونڊون ڪرائڻ جي منظوري ڏني ۽ 20 سيپٽمبر تي صدر پاڪستان 15 فيبروري 1959تي چونڊون ڪرائڻ جي منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. 7 سيپٽمبر 1958 تي عمان پنھنجو گوادر پرڳڻو پاڪستان کي چار لک برطانوي پائونڊ ۾ وڪرو ڪرڻ لاء راضي ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ست آڪٽوبر 1958ع تي اسڪندر مرزا ملڪ ب۾ مارشل لا لاڳو ڪئي، 1956ع وارو آئين منسوخ ڪيو، نيشنل اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون، سڀني سياسي پارٽين کي منسوخ ڪري ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. آرمي چيف جنرل محمد ايوب خان کي ملڪ جو چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر مقرر ڪيو. 24 آڪٽوبر تي صدر 12 وزيرن تي مشتمل مرڪزي ڪابينه جوڙي جنرل ايوب خان کي ملڪ جو وزيراعظم مقرر ڪيو ۽ ذوالفقار علي ڀٽو کي ڪابينه چو وزير بڻايو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر تي صدر جو عهدو ڇڏي اختيار ايوب خان جي حوالي ڪيا. 28 آڪٽوبر تي ايوب خان بطور صدر صدارتي ڪابينه آرڊر جاري ڪري وزيراعظم جو عھدو ختم ڪري صدارتي ڪابينه جوڙي. 2 نومبر تي اسڪندر مرزا کي لنڊن روانو ڪري جلاوطن ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آگسٽ 1959ع ۾ ايوب خان بنيادي جمھوريت جو نظام آندو جنھن تحت ملڪ ۾ 8000 بنيادي يونٽ قائم ڪيا ويا. ھر يونٽ م 10 ميمبر ھر بالغ راء واري ووٽ جي بنياد تي چونڊي ڪل 80000 ھزار ميمبر چونڊي انھن ڻجظ ووٽ تي صدر جي چونڊ ڪرڻي ھئي<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر 1959 تي صدر بيسڪ ڊيموڪريسز آرڊر جاري ڪيو ۽ ساڳي تاريخ تي ايوب خان فيلڊ مارشل ٿي ويو. 2 جنوري 1960ع تي ملڪ ب۾ بيسڪ ڊيموڪريسي يونٽن جون چونڊون ٿيون<ref name = " پاڪستان "/>. 14 فيبروري 1960ع تي بنيادي يونٽن جي 80 ھزار ميمبرن ملڪ جي صدر تي اعتماد ھجڻ يا اعتماد نہ ھجڻ لاء ووٽنگ ۾ حصو ورتو. 15 فيبروري تي اليڪشن ڪميشن پڌرو ڪيو تہ غالب اڪثريت سان ميمبرن صدر ايوب تي اعتماد جو اظھار ڪيو اھڙي طرح 17 فيبروري 1960 تي ايوب خان صدر جي عھدي لاء قسم کنيو ۽ ساڳي تاريخ تي صدر ملڪ بجي نئين آئين تيار ڪرڻ لاءِ يارھن رڪني ڪميٽي جسٽس محمد شھاب الدين جي سربراهي ۾ جوڙي<ref name = " پاڪستان "/>. 19 فيبروري تي جسٽس منير جي رٽائرمينٽ تي جسٽس شھاب الدين کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 24 فيبروري 1960 تي صدارتي ڪابينه ملڪ جو نئون گادي جو هنڌ راولپنڊي جي ڀرسان اسلام آباد جي نالي سان ٺاھڻ جي منظوري ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين آگسٽ تي راولپنڊي کي پاڪستاني حڪومت جي مکيه گادي قرار ڏنو ويو. 28 نومبر 1960 تي ويسٽ پاڪستان بجي 11 انتظامي ڊويزنن ۾ ورھايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 اپريل 1961 تي اسلام آباد شھر جي اڏاوت جو ڪم شروع ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 جولاءِ 1961 تي گل ياسمين کي پاڪستان جو قومي گل قرار ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 28 آگسٽ تي ڊاڪٽر عبدالسلام کي صدر جو سائنسي معاملن جو صلاحڪار مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 مارچ 1962 تي ملڪ ۾ نئون ائين متعارف ڪرايو ويو جنھن بم صدر کي تمام گھڻا اختيار ڏنا ويا ھئا<ref name = " پاڪستان "/>. ڪنھن بہ قومي اسيمبلي يا صوبائي اسيمبلي جي اميدوار جي لاء سياسي وابستگي غيرقانوني ھئي. 6 مئي 1962ع تي ملڪ ۾ قومي اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبلين جي غير جماعتي بنيادن تي چونڊون ٿيون. 8 جون 1962ع تي صدر ايوب مارشل ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيوب۽ ساڳي تاريخ تي 1962ع جي آئين تحت چونڊيل قومي اسيمبلي جو پھريون اجلاس ٿيو ۽ ايوب خان نئين آئين تحت ملڪ جي صدر لاء قسم کنيو<ref name = " پاڪستان "/>. 13 جون 1962 تي محمد علي بوگرہ ملڪ جو پرڏيهي معاملن جو وزير ۽ ذوالفقار علي ڀٽو صنعتن جي وزير طور ڪابينه م شامل ٿيا. بوگرہ 23 جنوري 1963 تي دل جي دوري سبب وفات ڪري ويو ، 24 جنوري تي ذوالفقار علي ڀٽو ملڪ جو پرڏيهي معاملن وارو وزير ٿيو. 22 اپريل 1963 تي ايوب خان مسلم ليگ ۾ شامل ٿي ۽ 19 آگسٽ 1964ع تي مسلم ليگ جي پليٽ فارم تان صدراتي چونڊ وڙهڻ جو اعلان ڪيو. 17 سيپٽمبر 1964ع تي محترمه فاطمه جناح گڏيل مخالف جماعتن جي درخواست تي صدارتي اميدوار ٿيڻ لاء راضپو ڏيکاريو ۽ 20 سيپٽمبر تي کيس اميدوار نامزد ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1965ع تي ملڪ ۾ 1962ع واري آئين ھيٺ پھرين صدارتي چونڊ واقع ٿي جيڪا ايوب خان اڪثريت سان کٽي. ايوب خان 49647 ووٽ کنيا (ويسٽ پاڪستان مان 28927 ۽ ايسٽ پاڪستان مان 20720) جڏھن تہ محترمه فاطمه جناح 28343 ووٽ کنيا (ويسٽ پاڪستان مان 10263 ۽ اوڀر پاڪستان مان 18080) گڏيل مخالف پارٽين اليڪشن ڪميشن جي انھن نتيجن کي مڃڻ کان انڪار ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 جنوري ڪي ايوب خان جي پٽ گوھر ايوب ڪراچي ۾ ايوب خان جي مسلم ليگ جي تعاون سان فتح جي پريڊ ڪئي جيڪا تشدد ۾ تبديل ٿي وئي ۽ 23 ڄڻا جھڳڙن ب۾ مارجي ويا. فوج شھر جو ڪنٽرول سنڀالي ورتو. 21 مارچ تي ملڪ م قومي اسيمبلي جي چونڊ ٿي. اسيمبلي جي 150 سيٽن مان 120 پاڪستان مسلم ليگ ۽ باقي مخالف جماعتن کٽيون.23 مارچ تي ايوب خان پنجن سالن لاء صدر طور قسم کنيو، ان سان گڏ شعيب ۽ ذوالفقار علي ڀٽو پڻ ترتيبوار صنعت ۽ پرڏيھي معاملن جي وزير طور قسم کنيو. 26 مارچ 1965 م ذولفقار علي ڀٽو پاڪستان مسلم ليگ جو سيڪريٽري جنرل ٿيو. 23 اپريل تي رڻ ڪڇ ۾ پاڪ فوج ۽ ڀارتي فوج ۾ ويڙھ ڪئي. 6 سيپٽمبر 1965 تي انڊيا اولھ پاڪستان جي سرحدن تي حملو ڪري جنگ شروع ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ملڪ م ايمرجنسي لاڳو ڪئي وئي. 7 سيپٽمبر تي چين ڀارت جي مذمت ڪئي. 10 سيپٽمبر تي ميجر عزيز ڀٽي لاھور واري محاذ تي شھيد ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 سيپٽمبر تي صدر ايوب قوم کي خطاب ڪندي عالمي امن جي مفاد خاطر فوج کي 23 سيپٽمبر تي 3:00 بجي رات جو جنگ بندي جو حڪم ڏنو. انڊيا پڻ سڪيورٽي ڪائونسل جي جنگ بندي واري قرارداد کي غيرمشروط قبول ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. ملائيشيا پاڪستان جي سيڪيورٽي ڪائونسل م مخالفت ڪئي ھئي جنھن ڪري 5 آڪٽوبر تي پرڏيهي وزير ذوالفقار علي ڀٽو پريس ڪانفرنس ڪندي ملائيشيا سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. سويت يونين جي ٽياڪڙي سان 10 جنوري 1966 تي نو نقطن واري تاشقند واري معاهدي تي صحيحون ڪيون ويون<ref name = " پاڪستان "/>. 12 فيبروري 1966 تي مجيب الرحمان پنھنجي پارٽي جو 6 نقاطي پروگرام پڌرو ڪندي صوبائي خودمختياري جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 جون 1966 تي ذوالفقار علي ڀٽو وزارت ڇڏي بيماري واري موڪل تي ھليو ويو ۽ ان جو ڇڏيل پرڏيهي کاتو ايوب خان پاڻ سنڀاليو<ref name = " پاڪستان "/>. 20 جولاءِ تي شريف الدين پيرزادو. پرڏيھي وزير ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 سيپٽمبر 1966 تي جنرل محمد یحییٰ پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر 1966 تي ايوب خان سياستدانن تان [[ايبڊو]] (EBDO) جون پابنديون ھٽائي ڇڏيون<ref name = " پاڪستان "/>. 9 جولاءِ 1967 تي محترمه فاطمه جناح ڪراچي ۾ وفات ڪري وئي ۽ کيس ٻئي ڏينھن قائداعظم واري مقبري ۾ دفنايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 سيپٽمبر 1967 تي ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان پيپلزپارٽي نالي پارٽي ٺاهڻ جو اعلان ڪيو ۽ 30 نومبر تي لاھور ۾ ان پارٽي جو بنياد وڌو ويو جنھن جو چيئرمين ذوالفقار علي ڀٽو ۽ جنرل سيڪريٽري جَي اَي رحيم ٿيو. پھرين ڊسمبر تي ڊاڪٽر مبشر حسن جي لاھور واري رھائشگاھ تي پارٽي جو پھريون ڪنوينشن ٿيو جنھن م ذوالفقار علي ڀٽو کي چيئرمين چونڊيو ويو ي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 ڊسمبر 1967 تي قومي اسيمبلي بيسڪ ڊيموڪريسي جي 8000 يونٽن کي وڌائي 12000 ڪيو. 6 جنوري 1968 تي اگرتلا واري ملڪ جي خلاف سازش منظر عام تي آئي ۽ 18 جنوري تي مجيب الرحمان کي ان سازش جي الزم ۾ گرفتار ڪيو ويو. نومبر 1968 م راولپنڊي ۾ احتجاج دوران شاگرد جي قتل کان پوء شاگردن مظاھرا شروع ڪيا جيڪي پشاور ، ڪراچي ۽ لاھور تائين ڦھلجي ڪنٽرول کان ٻاهر ٿي ويا. 13 مارچ تي ايئر مارشل اصغر خان جسٽس پارٽي ٺاھي<ref name = " پاڪستان "/>. 25 مارچ 1965ع تي صدر ايوب صدر جو عھدو ڇڏيو ۽ اقتدار آرمي چيف جنرل یحیٰی جي حوالي ڪيو جنھن ملڪ ۾ مارشل لا لاڳو ڪئي ۽ اسيمبليون ٽوڙي ڇڏيون ۽ 1962 جو آئين منسوخ ڪري ڇڏيو. 31 مارچ تي يحي خان صدر جو عھدو سنڀاليو<ref name = " پاڪستان "/>. === ون يونٽ جو خاتمو ۽ عام چونڊون === 4 مارچ تي صدر پرويژنل ڪانسٽيٽيوشنل آرڊر يا پي سي او جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 سيپٽمبر 1969تي جنرل يحي موروڪو ۾ پھرين اسلامي سربراهي ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جولاء 1970 تي صدر يحي خان ون يونٽ منسوخ ڪري سنڌ، پنجاب، سرحد ۽ بلوچستان جي صوبائي حيثيت بحال ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ملڪ ۾ 5 آڪٽوبر 1970 تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. اوڀر پاڪستان ۾ ٻوڏ اچڻ ڪري 15 آگسٽ تي چونڊ جي تاريخ کي ملتوي ڪري 7 ڊسمبر 1970 تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. 12 نومبر 1970 تي سائڪلون اچڻ ۽ 30 فوٽ اوچي سامونڊي لھرن جي ڪري آيل تباھي ۾ ڏھ لکن کان وڌيڪَ ماڻھو فوت ٿي ويا. 7 ڊسمبر 1970 تي قومي اسيمبلي جي 313 سيٽن لاء چونڊون ٿيون. مجيب الرحمان جي عوامي ليگب151 سيٽون کڻي اڪثريت سان کٽي آئي. پيپلزپارٽي 81 سيٽون کڻي ٻيون نمبر وڏي پارٽي ٿي وئي. باقي ٻيون جماعتون 81 سيٽون کڻي آيون جن ۾ جماعت اسلامي، پي ڊي پي، مسلم ليگ (سي)، مسلم ليگ (ڪيو)، جي يو پي، ۽ نعپ شامل ھيون. 17 ڊسمبر تي صوبائي اسيمبلين جون چونڊون ٿيون جن جي نتيجو قومي اسيمبلي جي نتيجي سان مطابقت وارو آيو. === سياسي بحران ۽ بينگال جي علحدگي === 3 جنوري 1971 تي مجيب الرحمان اعلان ڪيو تہ ملڪ جو نئون آئين اولھ پاڪستان جي نمائندن جي صلاح سان ان جي ڇھ نقاطي پروگرام جي بنياد تي ٺاهيو ويندو. 13 جنوري تي مجيب الرحمان صدر سان ملاقات ڪئي. 14 جنوري تي صدر يحي خان ڍاڪا ۾ پڌرو ڪيو تہ مجيب الرحمان ملڪ جو وزيراعظم ٿيندو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 جنوري تي صدر يحي ذولفقار علي ڀٽو سان لاڙڪاڻي واري رھائشگاھ تي مذاڪرات ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جنوري تي مجيب الرحمان ۽ ذوالفقار علي ڀٽو ڍاڪا ۾ آئين ٺاھڻ لاء مذاڪرات ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 13 فيبروري تي يحي خان 3 مارچ 1971 تي ڍاڪا ۾ آئين ٺاھڻ لاء قومي اسيمبلي جو اجلاس سڏائڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 فيبروري تي ذوالفقار علي ڀٽو پھرين پرڏيهي واپار، ڪرنسي ۽ محصولن متعلق سمجھوتو ٿيڻ تائين قومي اسيمبلي جي ان اجلاس جي بائيڪاٽ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 فيبروري تي جماعت اسلامي جي مولانا مودودي ان بائيڪاٽ جي مذمت ڪئي ۽ مطالبو ڪيو تہ اڪثريت حاصل ڪندڙ جماعت کي آئين جو مسودو پيش ڪرڻ جو موقعو ڏنو وڃي ۽ ٻيا ان جي ڪمزورين تي بحث ڪن<ref name = " پاڪستان "/>.24 فيبروري تي مجيب الرحمان پنھجن ڇھن نقطن تي سمجھوتو ڪرڻ کان کتو جواب ڏئي ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. 28 فيبروري تي عوامي ليگ مغربي پاڪستان جي ميمبرن کي اجلاس ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني. ذوالفقار علي ڀٽي ٻہ متبادل ڏنا تہ يا قومي اسيمبلي جي اجلاس کي ملتوي ڪيو وڃي يا وري آئين ٺاھڻ لاء رکيل مدت کي ختم ڪيو وڃي<ref name = " پاڪستان "/>. صدر يحي پھرين مارچ 1971 تي 3 مارچ واري اجلاس کي سياستدانن وچ ۾ آئين ٺاھڻ لاء معقول افھام تفھيم ٿيڻ تائين ملتوي ڪري ڇڏيو<ref name = " پاڪستان "/>. نتيجي ۾ مشرقي پاڪستان ۾ عوامي ليگ ھڙتالون ۽ مظاھرا شروع ڪري ڇڏيا جنهن ڪري ڍاڪا ۾ ڪرفيو لڳائڻو پيو<ref name = " پاڪستان "/>. 3 مارچ تي صدر ڍاڪا ۾ 10 مارچ تي سڀني چونڊ کٽيندڙ سياسي جماعتن جي 12 اڳواڻن کي آئيني مشاورت لاء گھرايو پر عوامي ليگ ان گڏجاڻيءَ جو بائڪاٽ ڪيو ۽ پرامن عدم تعاون واري تحريڪ شروع ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 6 مارچ 1971ع تي جنرل ٽڪا خان کي مشرقي پاڪستان جو گورنر مقرر ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. صدر 25 مارچ 1971ع تي قومي اسيمبلي جو ڍاڪا ۾ اجلاس سڏايو<ref name = " پاڪستان "/>. 16 مارچ 1971 تي شيخ مجيب الرحمان ماڻھن کي نجات حاصل ڪرڻ لاء جدوجهد جو سڏ ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 مارچ 1971 تي مجيب الرحمان کي گرفتار ڪيو ويو ۽ عوامي ليگ جي پوئلڳن جي خلاف فوجي آپريشن شروع ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 26 مارچ 1971 تي صدر عوامي ليگ تي بندش وڌي<ref name = " پاڪستان "/>. 4 اپريل 1971 تي آنڌرا گانڌي مشرقي پاڪستان جي عوام جي مڪمل حمايت جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 مئي 1971ع تي ذوالفقار علي ڀٽو لاھور ۾ پريس ڪانفرنس ڪندي چونڊيل نمائندن کي اقتدار منتقل ڪرڻ جو مطالبو ڪيو. 28 جون 1971 تي يحي خان آئين تيار ڪرڻ لاءِ ماھرن جي ڪاميٽي جوڙي<ref name = " پاڪستان "/>. 5 آگسٽ 1971 تي حڪومت ايسٽ پاڪستان جي تنازعي تي 125 صفحن تي مشتمل وائيٽ پيپر جاري ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 سيپٽمبر 1971 تي صدر يحي پھرين مارچ کان پنج سيپٽمبر تائين اوڀر پاڪستان ۾ ڏوھ ڪندڙن يا ڏوھن جي الزامن ۾ آيلن کي عام معافي ڏيڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 5 سيپٽمبر تي پاڪستان انڊيا طرفان نئين دھلي ۾ نامنھاد بنگلاديش مشن قائم ڪرڻ خلاف انڊيا جي حڪومت سان سخت احتجاج ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 آڪٽوبر 1971 تي چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ملڪ مان سياسي سرگرمين تان بندش ھٽائي ڇڏي<ref name = " پاڪستان "/>. 10 نومبر 1971 تي انڊيا پاڪستان تي حملو ڪيو، ان جي فوج بيلونيا لڳ پاڪستاني سرحد م داخل ٿيڻ جي ڪوشش ڪئي. جنگ ۾ 74 ڀارتي فوجي مارجي ويا ۽ 130 زخمي ٿيا. 16 نومبر تي انڊيا جي فوج اوڀر پاڪستان ۾ ڊاڪا طرف پيشقدمي ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. اوڀر پاڪستان ۾ ڀارتي فوجي مداخلت تي صدر يحي 23 نومبر تي ملڪ ۾ ايمرجنسي لڳائي<ref name = " پاڪستان "/>. 3 ڊسمبر تي فوج کي ڀارت تي حملي جو حڪم ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 7 ڊسمبر 1971 م يحي خان بينگال سان تعلق رکندڙ نورالامين کي پاڪستان جو اٺون وزيراعظم مقرر ڪيو ۽ ذولفقار علي ڀٽو پاڪستان جو نائب وزيراعظم سميت پرڏيهي وزير بڻائي مخلوط حڪومت ٺاهي وئي<ref name = " پاڪستان "/>.8 ڊسمبر 1971 تي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي ھڪ قرارداد وسيلي ھڪدم جنگبندي ۽ فوجن کي پنھنجي پنھنجي سرحد طرف ھٽائڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 ڊسمبر1971 تي يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي صدر رچرڊ نڪسن انڊيا کان پاڪستان تي فوجي حملو ھڪدم روڪڻ جو مطالبو ڪيو ۽ فوجي پيشقدمي جي تسلسل کي عالمي راء جي انحرافي قرار ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. يونائيٽيڊ اسٽيٽس سيڪيورٽي ڪائونسل جي ٻيھر اجلاس جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 ڊسمبر تي سويت يونين يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي انھن رٿن کي ٽيون دفعو ويٽو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. ساڳي ڏينھن ذوالفقار علي ڀٽو سڪيورٽي ڪائونسل جي اجلاس مان اٿي آيو. 16 ڊسمبر تي پاڪستاني فوج اوڀر پاڪستان ۾ پيش پئي<ref name = " پاڪستان "/>. جنرل جگجيت سنگھ اروڙا ۽ ليفٽيننٽ جنرل امير عبدالله خان نيازي ۽ ٻنھي ڌرين جي وچ ۾ جنگبندي طئي ڪئي وئي. ٻارتي فوج ڍاڪا ۾ داخل ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستاني فوج جا 95000 فوجي ڍاڪا ۾ ٿيل ھڪ تقريب ۾ ڀارتي فوج آڏو ھٿيار ڦٽا ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. 17 ڊسمبر تي پاڪستاني صدر جنگبندي جو اعلان ڪيو. 28 ڊسمبر 1971ع تي يحي خان اقتدار ذوالفقار علي ڀٽو جي حوالي ڪيو جيڪو ملڪ جو نئون صدر ۽ چيف مارشل لا ايڊمنسٽريٽر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 ڊسمبر تي ذوالفقار علي ڀٽو جي حڪم تي شيخ مجيب الرحمان کي جيل مان ڪڍي گھر ۾ نظربند ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 23 ڊسمبر تي صدر ڀٽو پنھنجي ڏھ رڪني صدارتي ڪابينه جوڙي ين ۾ ڊاڪٽر مبشر حسن، شيخ محمد رشيد، غلام مصطفي جتوئي ۽ حفيظ پيرزادو شامل ھيا<ref name = " پاڪستان "/>. 24 ڊسمبر تي ڀٽو اوڀر پاڪستان ۾ شڪست جي جاچ لاء چيف جسٽس حمود الرحمان جي سربراھي ۾ ڪميشن جوڙي. ڪميشن جا رڪن چيف جسٽس آف پاڪستان حمود الرحمان، چيف جسٽس سنڌ بلوچستان ھاء ڪورٽ جسٽس طفيل علي عبدالرحمان ھيا جن کي ٽن مھينن ۾ رپورٽ پيش ڪرڻ لاء چيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر تي ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان ائٽامڪ ڪميشن کي پنھنجي ذمي ورتو<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1942ع تي تحريڪ استقلال جي ايئر مارشل اصغر خان لاھور م پريس ڪانفرنس ذريعي مارشل لا ختم ڪرڻ، مجيب الرحمان کي آزاد ڪرڻ ۽ يحي خان کي گرفتار ڪري ان خلاف کليل مقدمو ھلائڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 9 جنوري 1972ع تي عوامي ليگ جي مجيب الرحمان کي آزاد ڪري پي آء اي جي جھاز م لنڊن روانو ڪيو وي<ref name = " پاڪستان "/> 26 جنوري 1972ر تي سويت يونين بنگلاديش کي تسليم ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. === ذوالفقار علي ڀٽو جو صدارتي دؤر === اقتدار جي منتقلي ۽ صدر پاڪستان ٿيڻ بعد ذوالفقار علي ڀٽو کي درپيش سڀ کان وڏو چئلينج ھڪ متفقه نئين آئين جي تشڪيل ھيو. 23 جنوري 1972 تي ليفٽيننٽ جنرل گل حسن کي ٽن سالن لاء پاڪستاني فوج جو ڪمانڊر ان چيف مقرر ڪيو ويو بعد ۾ 3 مارچ 1972 تي ان سميت ايئرفورس جي ڪمانڊر ايئر مارشل رحيم خان ھٽائي انھن جي جاء تي ترتيبوار جنرل ٽڪا خان ۽ ايئر مارشل ظفر چوڌري کي مقرر ڪيو ويو. 10 مارچ تي ٽڪا خان ڊيلي ٽيليگراف کي انٽرويو ۾ ٻڌايو تہ 30000 بنگالي فوج سان مقابلي ۾ مارجي ويا ھئا ۽ ان کان وڌيڪَ انگ اکر وڌاءُ ھو. 11 اپريل تي عبوري آئين جو مسودو پارلياماني ليڊرن ۾ ورھايو ويو ۽ 17 اپريل 1972ع تي نيشنل اسيمبلي منظوري ڏني مخالف ڌر ووٽنگ ۾ شامل نه ٿي <ref name = " پاڪستان "/>. ساڳي تاريخ تي پاڪستان جي آئين جي تياري لاء قومي اسيمبلي جي 25 رڪنن جي محمود علي قصوري جي سربراهي ۾ ھائوس ڪميٽي جوڙي وئي پر بعد ۾ 4 آڪٽوبر تي قصوري اختلافن جي ڪري ان ذميواري تان استعيفا ڏئي ۽ 29 آڪٽوبر تي کيس پيپلزپارٽي مان ٻاھر ڪڍيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 21 اپريل تي صدر عبوري آئين جي توثيق ڪئي ۽ 3 سال ۽ 26 بعد مارشل لا ختم ڪئي وئي ۽ آئين جي حاڪميت جي بحالي ٿي. صدر ۽ چيف جسٽس حمود الرحمان راولپنڊي ۾ ان آئين تحت قسم کنيا<ref name = " پاڪستان "/>.25 اپريل 1972 تي پھرين مئي کي مزدورن جو ڏينھن ڪري ملھائڻ جو اعلان ڪيو ويو ۽ پھرين مئي 1972 تي پاڪستان ۾ پھريون ڀيرو اھو ڏينھن ملھايو ويو. ساڳي ڏينھن ممتاز ڀٽو، سردار عطاءُ الله خان مينگل، مولانا مفتي محمود سنڌ، بلوچستان ۽ سرحد جا وزير اعليَ مقرر ڪيا ويا جڏهن ته پنجاب لاء ملڪ معراج خالد کي نامزد ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 38 جون تي شملا سمٽ ۾ ڀٽو ۽ اندراگانڌي پنھنجن ايڊيز کان سواءِ ملاقات ڪئي. مذاڪرات جاري رھيا ۽ 3 جولاءِ تي ٻنھي شملا معاھدي تي صحيحون ڪيون. ٻنھي اڳواڻن طئي ڪيو تہ ٻنھي ملڪن جون فوجون پنھنجي پراڻي سرحدي پوزيشن تي اينديون، تڪرارن کي پرامن طريقي سان حل ڪيو ويندو، ڪشمير ڪنٽرول لائين ۾ مداخلت ۽ انحرافي نہ ڪئي ويندي، واپاري ۽ ثقافتي تعلق بحال ڪيا ويندا<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جولاء تي سنڌ اسيمبلي سنڌي کي اردو وانگر صوبي جي سرڪاري ٻولي بڻائڻ جي منظوري ڏني جنھن تي ڪراچي ۽ حيدرآباد ۾ اردو جي حق ۾ پرتشدد مظاھرا شروع ٿي ويا جنھن ڪري ڪرفيو لڳائڻو پيو. ھڪ دفعو ٻيھر جنگ اخبار بم رئيس امروهي جو شعر ''اردو کا جنازہ ہے ذرا دھوم سے نکلے'' ڇاپيو ويو. فسادن ۾ پوليس جي فائرنگ چ۾ 12 ڄڻا مارجي ويا 150 زخمي ٿيا. 16 جولاءِ 1972 تي گورنر سنڌ ٽيچنگ، پروموشن اينڊ يوز آف سنڌي لينگويج بل 1972ع جي توثيق ڪئي.<ref name = " پاڪستان "/>. 8 جولاءِ 1972 ۾ حمود الرحمان واري جنگي ڪميشن جي رپورٽ تي ميمبرن سپريم ڪورٽ جي چيمبر ۾ صحيحون ڪيون ۽ 13 جولاءِ تي چيف جسٽس حمود الرحمان اھا رپورٽ صدر کي پيش ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>.14 جولاء 1972 تي نيشنل اسيمبلي شملا معاهدي جي منظوري ڏني جڏھن ته ڀارتي لوڪ سڀا ان جي توثيق پھرين آگسٽ تي ڪئي ۽ 29 آگسٽ بتي نيو دھلي ۾ ٻنھي ملڪن شملا معاهدي تي عملدرآمد واري ايگريمينٽ تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. 27 آڪٽوبر 1972 تي جنيوا ڪنوينشن جي پاسداري ۾ پاڪستان ڀارت جي سمورن جنگي قيدين کي آزاد ڪري ڇڏيو ۽ سلسلو 27 آڪٽوبر 1973 تي مڪمل ٿيو. 6 نومبر 1972 تي ڀارت مان پاڪستاني جنگي قيدين جي واپسي شروع ٿي<ref name = " پاڪستان "/> 9 نومبر 1972 ۾ پاڪستان سيٽو مان نڪري آيو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر تي وزير قانون عبدالحفيظ پيرزادي تيار ٿيل نئين آئين جو مسودو قومي اسيمبلي ۾ پيش ڪيو ۽ 11 اپريل تي قومي اسيمبلي يڪراءِ ان کي منظور ڪيو. مخالف ڌر بائيڪاٽ ختم ڪيو اٺ تڪراري شقن ۾ ترميم ڪئي وئي. ٽن ميمبرن محمود علي قصوري، احمد رضا قصوري ۽ شاھ احمد نوراني ووٽنگ ۾ حصو نہ ورتو. 14 آگسٽ 1973ع تي نئون آئين عمل ۾ اچي ويو <ref name = " پاڪستان "/>. 30 مارچ 1973 تي حڪومت جي خلاف سازش جي الزام ۾ فوج، ايئرفورس ۽ نيوي جي 24 آفيسرن جون گرفتاريون ٿيون<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جولاء 1973 تي نيشنل آئڊنٽٽي ڪارڊ جي اسڪيم جاري ٿي جنھن تحت پھريون ڪارڊ ذوالفقار علي ڀٽو جو جاري ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آگسٽ 1973 تي پاڪستان جي دفاع جي بجٽ ٻيڻي ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 آگسٽ 1973 تي چوڌري فضل الاھي ملڪ جو صدر چونڊيو ويو. ھن 139 ووٽ کنيا جڏھن ته نعپ جي اميدوار 45 ووٽ کنيا. === وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو جو پارلياماني دؤر === 13 آگسٽ 1973ع تي ذوالفقار علي ڀٽو نئين آئين تحت پاڪستان جو وزيراعظم چونڊيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 31 ڊسمبر 1973 تي ڪراچي ڀرسان پپري ۾ وزيراعظم ملڪ جي پھرين اسٽيل پلانٽ جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 23 فيبروري 1974 تي لاھور ۾ اسلامڪ سمٽ ڪانفرنس منعقد ٿي<ref name = " پاڪستان "/>.5 مئي 1974 تي ڀارت ائٽمي ڌماڪو ڪيو ۽ نيوڪليئر ڪلب ۾ شامل ٿي ويا<ref name = " پاڪستان "/>. 14 اپريل 1974ع تي وفاقي حڪومت بلوچستان ۾ فوجي آپريشن ختم ڪرڻ ۽ 15 مئي کان سول انتظاميه بحال ڪرڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جون 1974 تي وزيراعظم ٽن ڏينهن جي دوري تي بنگلاديش روانو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 آگسٽ 1974ع تي پارليامينٽ جي عمارت جو سنگ بنياد رکيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 7 سيپٽمبر 1974 تي آئين ۾ ترميم ڪري قرار ڏنو ويو ته ختم نبوت تي ايمان نہ رکندڙ مسلمان نه رھندو ۽ ختم نبوت جي خلاف تبليغ تي سزا ڏني ويندي. ان ائيني ترميم جي نتيجي ۾ احمدي جماعت يا قادياني ختم نبوت جي مطلق عقيدي کي نہ مڃڻ ڪري غير مسلم اقليت ۾ شامل ٿي ويا. 11 سيپٽمبر تي قومي اسيمبلي انھن کي باقاعده غير مسلم قرار ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 14 آڪٽوبر 1974 تي وزيراعظم پيش پوندڙ بلوچ قبيلن کي عام معافي ڏيڻ جو اعلان ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 11 نومبر 1974 ۾ ايم اين اي آحمد رضا قصوري جو پيءُ نواب محمد احمد قصوري لاھور ۾ قاتلاڻي حملي ۾ گولي لڳڻ سبب فوت ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 17 جنوري 1975 تي دھشتگردي واريون خاص عدالتون قائم ڪيون ويون<ref name = " پاڪستان "/>. 8 فيبروري 1975 تي سرحد صوبي جو وزير اعلي حيات محمد شيرپائو پشاور ۾ جلسي کي خطاب ڪندي بم ڌماڪي ۾ مارجي ويو جنھن ڪري 15 فيبروري تي نيشنل عوامي پارٽي تي بندش وڌي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 1965 واري جنگ ۾ آمريڪا پاڪستان تي ھٿيارن ڏيڻ تي پابندي لڳائي ھئي جيڪا 12 فيبروري 1975 تي ختم ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. ڪراچي ۾ ٽرام سروس 20 اپريل 1885 ۾ شروع ٿي ھئي جنھن کي 30 اپريل 1975 ۾ ختم ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 27 جولاءِ 1975 ۾ اسلامي نظرياتي ڪائونسل وياج يا ربا کي ختم ڪري زڪوات متعارف ڪرڻ جي سفارش ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 19 سيپٽمبر 1975 تي ايئرپورٽ سڪيورٽي فورس قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 31 آڪٽوبر 1975 تي سپريم ڪورٽ نعپ کي پاڪستان جي وجود جي خلاف ھجڻ ڪري ٽوڙي ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو جنھن بعد نيشنل ڊيموڪريٽڪ پارٽي قائم ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1976 تي بلوچستان اسيمبلي کي معطل ڪري بلوچستان ۾ وفاقي راڄ قائم ڪيو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 3 جنوري 1976 تي وزيراعظم ڪراچي کي ميٽروپوليٽن جو درجو ڏنو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 6 فيبروري 1976 تي جنرل ضياءَ الحق کي نئون آرمي چيف مقرر ڪيو ويو جنھن پھرين مارچ تي جنرل ٽڪا خان کان چارج ورتي<ref name = " پاڪستان "/>. 23 مارچ 1976ع ۾ وزيراعظم اسلام آباد ۾ سپريم ڪورٽ جي موجوده عمارت جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 24 جنوري 1976ع ۾ لاھور امرتسر ٽرين سروس جي شروعات لاء نيودھلي ۾ معاھدو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 5 آگسٽ 1976 تي وزيراعظم پورٽ قاسم جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. 4 آڪٽوبر 1976 تي يونائيٽيڊ اسٽيٽس فرانس کان پاڪستان کي نيوڪليئر پلانٽ نہ ڏيڻ جو مطالبو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 آڪٽوبر 1976 تي سعودي بادشاھ خالد بن عبدالعزيز اسلام آباد ۾ شاھ فضل مسجد جو سنگ بنياد رکيو<ref name = " پاڪستان "/>. وزيراعظم سرڪاري ملازمن جي رٽائرمينٽ جي عمر وڌائي 60 سال ڪئي<ref name = " پاڪستان "/>. 20 ڊسمبر 1976 تي پي ٽي وي جي رنگين نشريات جي شروعات ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جنوري 1977 تي حڪومت عام چونڊن لاء 7 مارچ جي تاريخ جو اعلان ڪيو ۽ پھرين جولاء کان جمعو عام موڪل جو ڏينهن بڻايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. 18 جنوري تي صدر قومي اسيمبلي ٽوڙي ڇڏي<ref name = " پاڪستان "/>. 11 جنوري تي ڀٽو جي پيپلز پارٽي سان مقابلي لاءِ پاڪستان نيشنل الائنس جو قيام ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. 12 جنوري تي پاڪستان ماتا کان پاڪ ملڪن ۾ شامل ٿي ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ڀٽو کي اليڪشن ڪميشن بغير مقابلي جي چونڊيل قرار ڏنو. مخالف اميدوار جماعت اسلامي سنڌ جي امير مولانا جان محمد عباسي ان فيصلي خلاف اليڪشن ڪميشن ۾ 25 جنوري تي اپيل داخل ڪئي وئي تہ کيس اغوا ڪيو ويو ھو جيڪا 13 فيبروري تي اغوا جي ثبوت نہ ھجڻ ڪري رد ڪئي وئي. پھرين مارچ تي پي اين اي جي سڏ تي پوري ملڪ ۾ ھڙتال ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 مارچ 1977 تي عام چونڊون ٿيون جن ۾ ڪل 200 سيٽن مان پيپلزپارٽي 155 سيٽون، پي اين اي 35 سيٽون کٽيون. پي اين اي اڳواٽ رٿيل ڌانڌلي جو الزام لڳايو<ref name = " پاڪستان "/>. 10 مارچ تي صوبائي اسيمبلين جي چونڊ ٿي جنھن جو پي اين اي بائڪاٽ ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. 26 مارچ تي قومي اسيمبلي ۾ ميمبرن قسم کنيو پر پي اين اي بائيڪاٽ ڪيو ۽ ملڪ ۾ ھڙتال جو سڏ ڏنو.28 مارچ تي ڀٽو ٻيھر وزيراعظم چونڊجي آيو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 اپريل تي ڀٽو لاھور ۾ مولانا مودودي سان ملاقات ڪئي جنھن کانئس استعفي ڏيڻ جو مشورو ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 22 اپريل 1977 تي ڪراچي ، لاھور، حيدرآباد ۾ مارشل لا ۽ راولپنڊي ب۾ ڪرفيو لاڳو ڪيو ويو.28 اپريل 1977 ۾ پارليامينٽ جي گڏيل اجلاس ۾ خطاب ڪندي وزيراعظم يونائيٽيڊ اسٽيٽس تي الزام لڳايو تہ پاڪستان ۾ سياسي بحران جي پٺيان ان جو ھٿ آھي<ref name = " پاڪستان "/>. 7 جون تي لاھور ھاء ڪورٽ ڪراچي، لاھور ۽ حيدرآباد ۾ مارشل لا ختم ڪرڻ جو حڪم ڏنو<ref name = " پاڪستان "/>. 15 جون 1977 تي مذاڪرات بعد حڪومت ۽ پي اين اي ۾ معاملا طئي ٿي ويا. حڪومت ٻيھر چونڊون ڪرائڻ تي راضي ٿي وئي. 3 جولاءِ تي ڀٽو اعلان ڪيو تہ معاھدو ٿي چڪو آهي رڳو صحيحون ٿيڻيون آهن آھن پر اصغر خان پڌرائي ڪئي تہ پي اين اي جي ڪائونسل منظور ناھي ڪيو. 5 جولاء 1977 تي جنرل ضياءُ الحق فوجي بغاوت ڪري مارشل لا لاڳو ڪئي، ڀٽو ۽ ٻيا سياستدان گرفتار ڪيا ويا، آئين کي جزوي طور تي معطل ڪيو ويو ۽ صدر فضل الاهي کي برقرار رکيو ويو ۽ ٽن مھينن ۾ چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو ويو. سياسي سرگرمين تي بندش وڌي وئي. چئن ماڻھن تي مشتمل فوجي ڪائونسل قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. === ٻين مارشلا === 5 جولاءِ 1977 تي ملڪ م چيف آف آرمي اسٽاف [[جنرل ضياءَ الحق]] فوجي بغاوت ذريعي ڀٽو سرڪار کي معزول ڪري اقتدار تي قبضو ڪي، ۽ پوء ملڪ جو صدر بڻجي ويو. ذولفقار علي ڀٽو تي ھڪ سياسي اڳواڻ جي پيء جي قتل جي جاچ ۾ شامل ڪري گرفتار ڪري ان تي [[لاھور ھاء ڪورٽ]] م خون جو مقدمو ھلايو ويو جنھن م کيس موت جي سزا ڏني وئي ۽ ان جي سپريم ڪورٽ م اپيل پڻ رد ٿي وئ. اھڙي طرح ذولفقار علي ڀٽو کي ڦاسي ڏني وئي. ملڪ ۾ پرويژنل ڪانسٽيٽيوشنل آرڊر يا پي سي او جي نالي سان عبوري آئين ڏئي سياسي نظام ھلايو ويو. 1985 م [[پاڪستان ۾ ريفرينڊم، 1985|ريفرينڊم]] ڪرايو ويو جنھن تحت جنرل ضياءَ الحق ملڪ جو صدر برقرار رھڻ جو حق حاصل ڪيو ۽ ائين ۾ ھڪ وڏي ترميم ڪئي جيڪا اٺين ترميم جي نالي سان مشھور ٿي. جنھن تحت ملڪ جو نظام نيم پارلياماني ۽ نيم صدارتي ٿي ويو ء صدر کي بي پناھ اختيار ڏنا ويا. ملڪ م غيرجمائتي بنيادن تي چونڊون پڻ ڪرايون ويون. اھڙي طرح 24 مارچ 1985 تي [[محمد خان جوڻيجو]] ملڪ جو ڏھون وزيراعظم ٿيو. 1973 جي آئين کي نئين ترميم سان بحال ڪيو ويو. 1987 ۾ [[اوجڙي ڪيمپ وارو واقعو]] ٿيو جنھن جي جاچ واري معاملي تي اختلاف سبب 29 مئي 1988 تي جنرلل ضياءَ الحق محمد خان جوڻيجو جي حڪومت سميت سڀ صوبائي حڪومتون برطرف ڪري سڀ قومي ۽ صوبائي اسيمبليون ٽوڙي ملڪ م جماعتن بنيادن تي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو. آگسٽ 1988 ۾ جنرل ضياءَ الحق پنھنجي لڳ ڀڳ سموري فوجي قيادت سميت [[بھاولپور وارو سانحو، 1988|سي 130 جھاز جي حادٽي]] م بھاولپور ڀرسان مارجي ويو. سينيٽ چيئرمين [[غلام اسحاق خان]] ملڪ جو صدر ٿيو.۽ [[جنرل مرزا اسلم بيگ]] چيف آف آرمي اسٽاف مقرر ٿيو.<br> جنرل ضياءَ الحق اسلامي ضابطا متعارف ڪرايا جن ۾ [[زڪوات]] واري ٽيڪس، شريعت ڪورٽون، اسلامي سزائن جو نفاذ، بينڪن مان وياج جو جزوي خاتمو، تعليمي نصاب کي اسلامي بڻائڻ لاءِ نظرثانيون شامل ھيا<ref name = " اسلام "/>. 1980 واري ڏهاڪي م پاڪستان يونائيٽيڊ اسٽيٽس ۽ ٻين ملڪن سان سان سھڪار ڪندي افغانستان تي 1978ع کان قابض سوويت فوج جي خلاف افغان مجاهدن جي گوريلا جنگ ۾ مدد ڪئي. لکين افغاني پنھنجي سرزمين تي تڪليفن سبب پاڪستان ۾ پناهگير ٿي آيا ۽ پاڪستان ۾ انھن جون پناهگير ڪيمپون ويڙھاڪن جي ڀرتي جي لاء زرخيز زمين بڻجي ويون<ref name = " اسلام "/>. === 1988 کان 1998 تائين جمھوري دور === 2 ڊسمبر 1988 تي [[بينظير ڀٽو]] ملڪ جي يارھين وزيراعظم ٿي. 6 آگسٽ 1990 تي صدر غلام اسحاق بينظير ڀٽو جي حڪومت ڪرپشن جي الزامن تي برطرف ڪري اسيمبليون ٽوڙي چونڊون ڪرائڻ جو اعلان ڪيو. اھڙي طرح چونڊن م 6 نومبر 1990 تي [[ميان نواز شريف]] ملڪ جو ٻارھون وزيراعظم ٿيو. 1993ع ۾ ميان نوازشريف جي حڪومت کي صدر غلام اسحاق برطرف ڪري اسيمبليون ٽوڙي نئين چونڊن جو اعلان ڪيو پر سپريم ڪورٽ ان قدم کي ڪالعدم قرار ڏئي حڪومت بحال ڪئي پر پوء ٻنھي 18 جولاء 1993ع تي نوازشريف ۽ غلام اسحاق خان پنھنجن عھدن تان استعيفا ڏئي. اليڪشن ٿيڻ بعد 18 آڪٽوبر 1993تي بينظير ڀٽو ملڪ جي تيرھين وزيراعظم ٿي ۽ پوء [[فاروق لغاري]] ملڪ جو صدر ٿيو. 5 نومبر 1996 تي ڪرپشن جي الزامن تي صدر فاروق لغاري بينظير ڀٽو جي حڪومت برطرف ڪري سموريون اسيمبليون ٽوڙي نئين اليڪشن جو اعلان ڪيو. 17 فيبروري 1997ع تي ميان نواز شريف ملڪ جو چوڏھون وزيراعظم ٿيو === ٽين مارشلا === 12 آڪٽوبر 1999 تي چيف آف آرمي اسٽاف [[پرويز مشرف|جنرل پرويز مشرف]] فوجي بغاوت ذريعي اقتدار تي قبضو ڪري کيس برطرف ڪري آئين کي معطل ڪندي مارشل لا لاڳو ڪئي. 2002 ۾ چونڊون ٿيون ۽ 22 نومبر 2002 تي [[ظفر الله خان جمالي|ظفرالله جمالي]] ملڪ جو پندرھون وزيراعظم ٿيو جيڪو 26 جون 2004 تائين رھيو. کانئس استعيفا ورتي وئي ۽ 26 آگسٽ 2004 تائين [[چوڌري شجاعت]] ملڪ جو سورھون وزيراعظم رھيو. 28 آگسٽ 2004 کان 15 نومبر 2007 تائين پرويز مشرف جي رضامندي سان [[شوڪت عزيز]] ملڪ جو سترھون وزيراعظم رھيو. جنھن بعد نگران حڪومت م 27 ڊسمبر 2007 تي بينظير ڀٽو کي راولپنڊي م قاتلاڻي حملي ۾ شھيد ڪيو ويو<br> پاڪستاني [[انٽر سروس انٽيليجنس]] بنيادپرست اسلامي تنظيم طالبان جي مدد ڪئي جنھن تقريبن سموري افغانستان تي 1996ع کان 2001ع تائين حڪمراني قائم ڪئي. 2001 کان پاڪستاني حڪومت دھشتگردي جي خلاف ۽ افغانستان چ۾ طالبان ۽ القائده جي خلاف فوجي ڪارروائي ۾ يونائيٽيڊ اسٽيٽس جي مدد ڪئي<ref name = "اسلام "/>. === 2008 کان جمھوري دؤر === ملڪ ۾ 2008 ۾ عام چونڊون ٿيون. [[يوسف رضا گيلاني]] ملڪ جو ارڙھون وزيراعظم ٿيو ۽ جنرل پرويز مشرف فوج جو عھدو ڇڏڻ بعد صدرات جو عھدو بہ ڇڏيو ء [[آصف علي زرداري]] ملڪ جو صدر ٿيو. آئين م ترميم ڪري صدر جا اختيار ختم ڪري وزيراعظم جا اصل اختيار بحال ڪري ان کي حقيقي چيف ايگزيڪيوٽو بڻايو ويو. 26 آڪٽوبر 2012 تي ڪورٽ جي فيصلي تي نا اھل ٿي وڃڻ ڪري يوسف رضا گيلاني فارغ ٿي ويو ۽ [[راجا پرويز اشرف]] ملڪ جو اوڻويھون وزيراعظم ٿيو جيڪو 24 مارچ 2013 تائين رھيو ۽ پاڪستان جي ان قومي اسيمبلي ملڪ ٺھڻ بعد پھريون دفعو پنھنجو آئيني مدو پورو ڪيو. نئين چونڊن بعد 5 جون 2013 تي ميان محمد نوازشريف ملڪ جو ويھون وزيراعظم ٿيو . 28 جولاءِ 2017 عدالت کيس نااهل قرار ڏنو جنھن ڪري عھدي تان معزول ٿي ويو ۽ سندس پارٽي جو [[شاھد خاقان عباسي]] ملڪ جو ايڪويھون وزيراعظم تيو ۽ 31 مئي 2018 تي قومي اسيمبلي جي مدي پوري ٿيڻ تائين ان عھدي تي رھيو جنھن کان پوءِ عام چونڊون ٿيون ۽ تحريڪ انصاف جو [[عمران خان]] 18 آگسٽ 2018 تي ملڪ جو ٻاويھون وزيراعظم ٿيو. == جاگرافي == [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ واقع ھن ملڪ جي ڏکڻ ۾ [[عربي سمنڊ]]، اوڀر ۾ [[ڀارت|انڊيا]]، اولھه ۾ [[ايران]] ۽ [[افغانستان]] ۽ اتر ۾ [[چين]] واقع آهن.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي بين الاقوامي سرحد جي ڊيگھ 7,257 ڪلوميٽر آهي جنھن مان 2,670 ڪلوميٽر افغانستان سان، 438 ڪلوميٽر چين سان، 3,190 ڪلوميٽر انڊيا سان ۽ 959 ڪلوميٽر ايران سان ملي ٿيون.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي سمنڊ سان ملندڙ حد 1,046 ڪلوميٽر آهي. پاڪستان جي سمنڊ جي پاڻي ۽ فضائي اسپيس جي حد ان جي ڪناري جي حد کان سمنڊ طرف 12 [[ناٽيڪل ميل]] تائين آهي، جنھن کان علاوه اڳتي وڌيڪ 200 ناٽيڪل ميلن تائين ملڪ جو معاشي زون آھي جتي کنڊ جي حد ھوندي آھي.<ref name="سي آء اي"/> ان جو جاگرافيائي مقام 00 °30 اتر ۽ °70 00 اوڀر آھي.<ref name="سي آء اي"/> ان جي ڪل پکيڙ 8,80,940 چورس ڪلوميٽر آھي.<ref name="area_from_factbook">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html World Factbook]. Retrieved 3 November 2006. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=24 May 2020 }}</ref> (آزاد ڪشمير ۽ گلگت بلتستان کان سواءِ) ان جي ڪل پکيڙ 7,96,095 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن مان 7,70,875 چورس ڪلوميٽر خشڪي ۽ 25,220 چورس ڪلوميٽر پاڻي اٿس. ايراضي م دنيا جو ملڪن م 37ھين نمبر تي آهي.<ref name="سي آء اي ">- https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |date=2020-05-24 }} -</ref> جنھن جو 24 سيڪڙو علائقو زرعي آھي جنھن مان وري 40 سيڪڙو پوک جي قابل، 13 سيڪڙو پوک ھيٺ، 20 سيڪڙو بيڪار ۽ 3 سيڪڙو ٻيلا آهن. پاڪستان ۾ ٽي بندرگاھون آهن جن جا نالا ڪراچي پورٽ، بن قاسم پورٽ ۽ گوادر پورٽ آھن. ملڪ جي [[ٽوپوگرافي]] مطابق ملڪ ٽن مختلف جاگرافيائي خطن ۾ ورھايل آھي جن ۾ شامل آهن؛<ref name="سي آء اي"/> اتريان مٺاھان ميدان؛ سنڌو ندي جي ٻنھي پاسن وارو وچيون ۽ ملڪ جي اوڀر وارو ميداني علائقو؛ ۽ ملڪ جي ڏکڻ ۽ اولھه پاسي واري بلوچستان جي زمين. ملڪ جي سراسري بلندي سطح سمنڊ کان 900 ميٽر آهي.<ref name="سي آء اي"/> سڀ کان ھيٺاھون مقام عربي سمنڊ جي سطح آھي جيڪا زيرو ميٽر آهي.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جو بلند ترين مقام گاڊون آسٽن جبل جي چوٽي ڪي-2 اھي جيڪا سمنڊ جي سطح کان 8,611 ميٽر بلند آھي.<ref name="سي آء اي"/> ملڪ جي قدرتي وسيلن ۾ شامل آهن: زرخيز زمين، وڏي پيماني تي مليل قدرتي گئس جا ذخيرا، محدود پيٽروليم، گھٽ معيار وارا ڪوئلي جا ذخيرا، ڪچو لوھه، ٽامو، لوڻ ۽ لائيم اسٽون.<ref name="سي آء اي"/> 2011ع جي تخميني مطابق ھن ملڪ جي زمين جو 35.2 سيڪڙو زرعي زمين تي مشتمل آهي جنھن مان 27.6 سيڪڙو پوکي لائق آھي. 1.1 سيڪڙو زمين تي مستقل فصل پوکيا ويندا آهن ۽ 6.5 سيڪڙو زمين تي چراگاھون آھن.<ref name="سي آء اي"/> 2011ع جي تخميني مطابق زرعي زمين کان سواءِ 2.1 سيڪڙو زمين تي ٻيلا واقع آھن ۽ ملڪ جي باقي غير زرعي زمين 62.7 سيڪڙو آهي جنھن ۾ جبل، ريگستان ء ٻي غير زرعي زمين شامل آهي.<ref name="سي آء اي"/> 2012ع جي تخميني مطابق ملڪ جي آبپاشي واري زمين 2,02,000 چورس ڪلوميٽر تي مشتمل آهي.<ref name="سي آء اي"/> ارضياتي طور پاڪستان کي هيٺين ٽن خطن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: # جابلو علائقو # ميداني علائقو # مٿانهون پٽ ===جابلو علائقو=== پاڪستان جي اتر ۽ اولهه ۾ [[جابلو علائقو]] آهي. هن ۾ اتر وارا جبل، [[هماليہ]] جون شاخون آهن، جن جون قطارون ديوارن وانگر هڪٻئي پٺيان بيٺل آهن. انهن ۾ [[چترال]] ۽ [[مري|مريءَ]] جا پهاڙ، [[ڪاغان وادي]] ۽ قبائلي علائقن جا پهاڙ شامل آهن. انهن جبلن مان هماليه جبل جي سراسري اوچائي 20 هزار فوٽ آهن، جنهنڪري اُن جون چوٽيون سدائين برف سان ڍڪيل رهنديون آهن، [[گلگت]] جي ويجهو [[نانگا پربت]] جي چوٽي 26 هزار فوٽ اچي آهي ۽ [[قراقرم]] جابلو قطار ۾ [[ڪي-2|K-2]] جي پهاڙي 8,611 ميٽر اچي آهي، جتي وسيع برف موجود رهندي آهي. اتر-اولهه واريءَ سرحد تي [[هندوڪش]] جبل پکڙيل آهي، جنهن جي چوٽي ([[ترچ مير]]) 25,353 فوٽ آهي. پهاڙي لڪن جهڙوڪ: [[بابُوسر]]، [[دره خنجراب]] ۽ [[لواري]] وغيره بہ گهڻو ڪري برف سان ڍڪيل هوندا آهن، گرمين ۾ برف ڳرڻ کان پوءِ ئي آمدرفت ٿيندي آهي. {{Multiple image | align = left | direction = vertical | width = 200 | image1 = K2 2006b.jpg | caption1 = زمين تي ٻيون نمبر اوچي جابلو چوٽي [[ڪي-2]] پاڪستان ۾ واقع آهي. | image2 = Katpana Desert (Cold Desert) - Road view.jpg | caption2 = دنيا جي سڀ کان اوچي ٿڌي رڻپٽ (Cold Desert)جو نالو [[ڪٽپانہ]] آھي ۽ اھو [[اسڪردو]]،پاڪستان ۾ واقع آهي. | image3 = Nanga Parbat The Killer Mountain.jpg | caption3 = زمين جو نائون نمبر وڏو جبل [[نانگا پربت]]پاڪستان۾واقع آهي. | image4 = Deosai "The Land of Giants".jpg | caption4 = ديوسائي يا ديون جي سرزمين دنيا جو ٻيو نمبر اوچو الپائين ميداني خطو پاڪستان ۾ آهي جتي نيشنل پارڪ پڻ آھي.آھي . }} هماليه جبل، جيڪي صديون کان ڏکڻ ايشيا ۽ وچ ايشيا جي وچ ۾ قدرتي ۽ ثقافتي حدبندي رهيا آهن، برصغير جي اترئين قدرتي ديوار بڻجن ٿا. انهن جا اولهه وارا سلسلا پاڪستان جي سڄي اترئين ڇيڙي تي پکڙيل آهن ۽ لڳ ڀڳ 200 ميل (320 ڪلوميٽر) اندر ملڪ تائين پکڙجن ٿا. ڪشمير ۽ اتر پاڪستان ۾ پکڙيل اولهه هماليه نظام ٽن الڳ جابلو سلسلن ۾ ورهائجي ٿو، جيڪي ڏکڻ کان اتر طرف ترتيبوار پير پنجال، زنسڪار ۽ لداخ سلسلا آهن<ref name=" برٽانيڪا "/>. انهن کان وڌيڪ اتر ۾ قراقرم سلسلو واقع آهي، جيڪو هماليه کان الڳ پر ان سان ڳنڍيل هڪ جدا جابلث نظام آهي. اهي جابلو سلسلا سمنڊ جي سطح کان لڳ ڀڳ 13,000 فوٽ (4,000 ميٽر) کان وٺي 19,500 فوٽ (6,000 ميٽر) کان به وڌيڪ اوچائيءَ تائين پهچن ٿا. هن علائقي جون چار چوٽيون 26,000 فوٽ (8,000 ميٽر) کان مٿي آهن، جڏهن ته ڪيترائي جبل 15,000 فوٽ (4,500 ميٽر) کان وڌيڪ اوچا آهن. انهن مان نمايان چوٽين ۾ نانگا پربت (26,660 فوٽ / 8,126 ميٽر) ۽ ڪي ٽو، جيڪو گوڊون آسٽن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو (28,251 فوٽ / 8,611 ميٽر)، شامل آهن، جيڪي گلگت-بلتستان ۾ واقع آهن<ref name=" برٽانيڪا "/>. ملڪ جا اتر ۽ اولهه وارا علائقا گهڻي ڀاڱي زلزلي واري سرگرميءَ جي اثر هيٺ رهن ٿا، جيڪا جغرافيائي طور نوجوان جبلستاني نظام جو قدرتي نتيجو آهي. سڄي علائقي ۾ معمولي زميني جهٽڪا عام آهن. تنهن هوندي به، ڪيترائي زلزلا انتهائي شديد ۽ تباهه ڪن ثابت ٿيا آهن، جنهن جو هڪ وڏو سبب عمارتن جي ناقص تعمير آهي، جڏهن ته جبلستاني علائقن ۾ گهڻيون آباديون انتهائي اوچين ۽ خطري واري جڳهن تي قائم آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. تاريخي طور پاڪستان ۾ تازن دور جا وڏا ۽ تباهه ڪندڙ زلزلا 1935ع، 1945ع، 1974ع ۽ 2005ع ۾ آيا آهن. انهن مان آخري ٻه زلزلا ملڪ جي انتهائي اترئين علائقن ۾ پيش آيا. 2005ع وارو زلزلو، جيڪو ان وقت جي اتر اولهه سرحدي صوبي (هاڻوڪي خيبر پختونخوا) ۽ آزاد ڪشمير جي جبلستاني سرحدي علائقي ۾ مرڪوز هو، اندازاً 80 هزار کان 90 هزار ماڻهن جي حياتيون ڳڙڪائي ويو ۽ سڄي علائقي کي مڪمل طور تي تباهه ڪري ڇڏيو<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===ميداني علائقو=== پاڪستان جو تقريباً اوڀر وارو حصو ميداني آهي. ان کي [[وادي سنڌ جي تهذيب|سنڌو ماٿري]] چوندا آهن، ڇوتہ [[سنڌو درياھه]] ۽ ان جون ڀرتي ڪندڙ شاخون: [[ڪابل ندي]]، [[جهلم ندي]]، [[ستلج ندي]]، [[راوي ندي]]، [[بياس ندي]] ۽ [[چناب ندي]] آهن. سنڌو درياهه وارو علائقو وسيع ميدان آهي، جيڪو [[ڪشمير]] کان وٺي [[عربي سمنڊ]] تائين پکڙيل آهي، اُن جا ٻه حصا آهن: # '''سنڌوءَ جو مٿيون حصو''' هن حصي ۾ [[پنجاب]] ۽ [[بهاولپور]] جا علائقا شامل آهن. هتي جي زمين زرخيز آهي، ڇو تہ هتي نهرن جو ڄار وڇايل آهي. بهاولپور واري خطي ۾، اوڀر طرف جيڪو حصو خشڪ آهي، ان کي [[چولستان]] چوندا آهن. # '''سنڌوءَ جو هيٺاهون ميدان''' هن حصي ۾ سنڌو درياهه جو پيٽ وڌيڪ ويڪرو آهي. اُن کان سواءِ برسات جي اڻاٺ سبب ڪجهه زمين ريگستان بنجي وئي، انهيءَ کي آباد ڪرڻ لاءِ [[گڊو بئراج|گڊو]]، [[سکر]] ۽ [[ڪوٽڙي|ڪوٽڙيءَ]] وٽان [[بئراج]] ٺاهي، ڪيتريون ئي شاخون ڪڍيون ويون آهن. سنڌو درياهه جي ميداني علائقي هڪ وسيع ۽ انتهائي زرخيز زميني پٽي آهي، جيڪا لڳ ڀڳ 200 هزار چورس ميل (518 هزار چورس ڪلوميٽر) ايراضيءَ تي پکڙيل آهي. هن ميدان جي ڍلان اتر ۾ هماليه جبلن جي پيرن کان شروع ٿي ڏکڻ ۾ عربي سمنڊ تائين آهستي آهستي لهندي وڃي ٿي. هن ڍلان جو سراسري ڍنگ في ميل لڳ ڀڳ هڪ فوٽ (هر 5 ڪلوميٽرن تي لڳ ڀڳ هڪ ميٽر) کان وڌيڪ ناهي. ننڍڙي سطحي اڻبرابري (مايڪرو ريليف) کان سواءِ، هي ميدان مجموعي طور هموار ۽ بنا نمايان قدرتي نشانين جي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. جغرافيائي بناوت جي فرق جي بنياد تي، سنڌو ميدان کي ٻه حصا ڪيو وڃي ٿو: مٿيون سنڌو ميدان ۽ هيٺيون سنڌو ميدان. مٿيون سنڌو ميدان سنڌو درياهه ۽ ان جي اهم معاون درياهن—جهلم، چناب، راوي، بياس ۽ ستلج—ذريعي سيراب ٿئي ٿو. اهي درياهه پنجاب صوبي ۾ وچ وارن علائقن (interfluves) جو هڪ منظم نظام ٺاهين ٿا، جيڪي مقامي طور دوآب سڏجن ٿا. “پنجاب” جو نالو به فارسي لفظ پنج آب مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب آهي “پنج درياهه”، جيڪو هن علائقي جي هائيڊروگرافيءَ جي سڃاڻپ آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. هيٺئين سنڌو ميدان ۾ سنڌو درياهه نائلي نوعيت (Nilotic character) رکي ٿو، يعني اهو هڪ وڏو واحد درياهه طور وهي ٿو، جنهن ۾ ڪا به اهم معاون شاخ شامل نه ٿئي ٿي. ميدان مٺن ڪوٽ جي ويجهو تنگ ٿي هڪ قدرتي لنگهه (corridor) جي صورت اختيار ڪري ٿو، جتي سليمان جبلستان ميدان جي ويجهو اچي ٿو ۽ سنڌو درياهه پنهنجي آخري وڏي معاون، پنجند درياهه، سان ملي ٿو، جيڪو پاڻ پنجاب جي پنجن درياهن جي گڏجڻ سان ٺهي ٿو. هي علائقو، خاص طور سنڌو درياهه جي ڪنارن سان لڳ ڀڳ، بار بار ٻوڏن جي مسئلي کي منهن ڏئي ٿو. اهي ٻوڏون گهڻو ڪري جولاءِ ۽ آگسٽ جي مهينن ۾ ٿيندڙ تيز برساتن جو نتيجو هونديون آهن، جيڪي ميداني علائقن لاءِ هڪ دائمي قدرتي خطرو بڻيل آهن<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===مٿانهون پٽ=== هن علائقي جا ٻه حصا آهن؛ # [[پوٽوهار]]، جهلم درياء جي ڪناري سان، ٻه هزار فوٽ اوچو جابلو لوڻ ([[سينڌي لوڻ]]) جو پهاڙي سلسلو الهندي طرف هليو وڃي ٿو، جنهن ۾ هر هنڌ [[لوڻ]] جون ڇپون ملن ٿيون. اهو سڄو علائقو باراني آهي. ان ۾ [[تيل|معدني تيل]]، [[ڪوئلو]] ۽ ٻي معدنيات جا ذخيرا موجود آهن. سالٽ رينج يا ڪوہ نمڪ، [[جهلم ندي|جهلم نديءَ]] جي الهندي ڪناري سان لڳو لڳ ڏکڻ اولهه طرف [[سنڌو درياهه]] تائين پکڙيل آهي. ان سلسلي جي اوچائي لڳ ڀڳ ست سؤ ميٽر ٿيندي. ڪوهستان لوڻ ۽ اتر اولهه وارن جبلن وچ ۾ [[پوٽوهار]] جو مٿانهون پٽ آهي. ان ۾ [[اٽڪ]]، [[راولپنڊي]] (خاص ڪري ڪوهه مري ۽ ڪهوٽا جا علائقا) ۽ [[جهلم ضلعو]] شامل آهن. # [[ڪوھ سليمان|سليمان جبل]] ۽ [[کيرٿر جبل]] جي الهندي ۾ بلوچستان نهايت مٿانهون علائقو آهي، جنهن جي اوچائي 600 کان 900 ميٽر ٿيندي. هتي جي هوا نهايت خشڪ آهي ۽ برسات نه پوڻ ڪري سبب صوبي جي گهڻي ايراضي غيرآباد آهي. وچ ۾ لوڻ واري پاڻيءَ جي ڍنڍ آهي، اترئين حصي ۾ [[ڪروميم]] جا ذخيرا ملن ٿا. ===آبھوا=== [[فائل:Pakistan map of Köppen climate classification.svg|thumb|280px| پاڪستان جي [[ڪوپن ڪلائيميٽ]] جي درجہ بندي]] ھن ملڪ جي موسم گھڻي ڀاڱي گرم رھندي آھي. ريگستاني علائقن ۾ خشڪ، ملڪ جي اتر-اولھ پاسي [[ٽيمپريٽ]]، اتر ۾ آرڪٽڪ ھوندي آھي.<ref name="سي آء اي"/> پاڪستان پُوري پُني ڪمر بند ۾ اچي ٿو. پاڪستان جو گهڻو حصو [[سمنڊ]] کان پري آهي ۽ اتر ۾ اچا [[جبل]] اٿس. اهوئي سبب آهي، جو هتان جي آبهوا مجموعي طور خشڪ ۽ گرم آهي. گرميءَ جي موسم ۾ پاڪستان جو گرمي پد سڀ کان وڌيڪ [[سبي]]، [[جيڪب آباد]]، [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] ۽ [[نوابشاھ]] ۾ آهي. تازو جون 2010ع ۾ [[موهن جو دڙو|موهن جي دڙي]] واري علائقي۾ گرمي پد °54 سينٽي گريڊ تائين وڃي پهتو هو، جيڪو پاڪستان جي تاريخ جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد رڪارڊ ٿيو. ان کان اڳ سبي، جيڪب آباد، سکر ۽ نوابشاھ ۾ وڌ کان وڌ °51 سينٽي گريڊ تائين گرمي پد مختلف وقتن تي رڪارڊ ٿيو، جڏهن تہ [[سيارو|سياري]] ۾ پاڪستان ۾ سخت سيءُ ٿئي ٿو. پاڪستان ۾ [[برسات]] تمام گهٽ پوندي آهي. بلوچستان ۽ سنڌ ۾ سراسري 5 انچ برسات پوندي آهي. پاڪستان جي آبهوا جو سڀ کان نمايان ۽ وسيع پهلو [[خشڪ موسم|خشڪي]] (aridity) آهي، جڏهن ⁠تہ ان جي برِاعظمي (continental) نوعيت گرمي پد جي انتهائن مان چٽي طرح ظاهر ٿئي ٿي. پاڪستان برساتي مون سون نظام جي ڪناري تي واقع آهي، جيڪو سالياني طور سوڪھڙي ۽ وسڪاري دورن تي مشتمل هوندو آهي. ملڪ ۾ ورکا عام طور بيقاعده (غير يقيني) هوندي آهي ۽ ان جي مقدار ۾ سالياني لحاظ کان گهڻي تبديلي ايندي رهي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. [[مون سون]] جون وسڪاري هوائون، جن جون حدون هر سال بدلجنديون رهن ٿيون، وقفي وقفي سان ملڪ ۾ داخل ٿين ٿيون، ۽ اڪثر نمي اونهاري جي موسم دوران حاصل ٿئي ٿي. [[عربي سمنڊ]] مان ايندڙ طوفاني هوائون ساحلي علائقن ۾ برسات جو سبب بڻجن ٿيون، پر انهن جي شدت ۽ نوعيت پڻ غير مستقل هوندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. مون سون جي [[برسات]] جي اثرائتيت گهٽ سمجهي وڃي ٿي، ڇاڪاڻ ⁠تہ اها بنيادي طور جولاءِ جي شروعات کان سيپٽمبر جي وچ تائين محدود رهندي آهي، جڏهن گرمي پد تمام گهڻو هوندو آهي ۽ پاڻي جو وڏو حصو بخارات ذريعي ضايع ٿي ويندو آهي. اتر ۾، [[پشاور]] ۾ سالياني سراسري [[برسات|ورکا]] لڳ ڀڳ 13 انچ (330 ملي ميٽر) آهي، جڏهن⁠تہ [[راولپنڊي]] ۾ اها مقدار وڌي 37 انچ (950 ملي ميٽر) تائين پهچي ٿي. [[پاڪستان جا ميداني علائقا|ميداني علائقن]] ۾ ورکا اڃا به گهٽ ۽ وڌيڪ غير يقيني هوندي آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان جي [[برِاعظمي آبهوا]] جي هڪ اهم خصوصيت موسمي ۽ روزاني بنيادن تي گرمي پد ۾ انتهائي فرق آهي. اتر ۾ بلند جبلن ۽ برف سان ڍڪيل علائقن ۾ اوچائي آبهوا کي ٿڌو بڻائي ٿي، جڏهن⁠تہ [[بلوچستان جو پليٽو|بلوچستان جي پليٽو]] تي گرمي پد ڪجهه وڌيڪ رهندو آهي. ساحلي پٽيءَ ۾ [[سمنڊ جي هوا]] (sea breezes) آبهوا کي معتدل بڻائي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. ملڪ جي باقي حصن ۾، خاص طور ميداني علائقن ۾، اونهاري دوران گرمي پد انتهائي بلند ٿي ويندو آهي. جون مهيني ۾ ميداني علائقن جو سراسري گرمي پد لڳ ڀڳ 100 ڊگري فارن هائيٽ (38 ڊگري سينٽي گريڊ) هوندو آهي، جڏهن⁠تہ وڌ ۾ وڌ گرمي پد 117 ڊگري فارن هائيٽ (47 ڊگري سينٽي گريڊ) کان به مٿي ٿي سگهي ٿو. [[سنڌ]] جي شهر [[جيڪب آباد]] ۾ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد 127 ڊگري فارن هائيٽ (53 ڊگري سينٽي گريڊ) رڪارڊ ڪيو ويو آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. اونهاري ۾ ميداني علائقن تي ڏينهن دوران گرم ۽ خشڪ هوائون، جن کي لوُو چيو وڃي ٿو، وهنديون آهن. وڻ گهڻي [[نمي]] وڃائڻ کان بچڻ لاءِ پنهنجا پن ڇڏي ڏين ٿا. هي خشڪ ۽ سخت گرمي ڪڏهن ڪڏهن مٽيءَ جي طوفانن ۽ گجگوڙ سان گڏ برساتن سبب عارضي طور گهٽجي وڃي ٿي، جنهن سان گرمي پد ۾ ٿوري رعايت اچي ٿي. شام جو موسم نسبتاً ٿڌي ٿيندي آهي، ۽ ڏينهن ۽ رات جي گرمي پد ۾ فرق ڪڏهن ڪڏهن 20 کان 30 ڊگري فارن هائيٽ (11 کان 17 ڊگري سينٽي گريڊ) تائين پهچي ويندو آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. سياري جي موسم ٿڌي هوندي آهي، ۽ جنوري مهيني ۾ گهٽ ۾ گهٽ اوسط گرمي پد لڳ ڀڳ 40 ڊگري فارن هائيٽ (4 ڊگري سينٽي گريڊ) رڪارڊ ڪيو ويندو آهي، خاص طور ميداني علائقن ۾، جڏهن⁠تہ اترين جبلستاني علائقن ۾ گرمي پد ان کان به گهڻو گهٽ ٿي سگهي ٿو<ref name=" برٽانيڪا"/>. ===نديون=== پاڪستان جي سڀ کان وڏي ندي، سنڌو ندي آھي جنھن کي انگريزي ۾ انڊس سڏين ٿا. عربن ان کي مھران جو نالو ڏنو جيڪو پوء سنڌي ۾ مھراڻ ٿي ويو. سنڌو ندي پاڪستان کي ھماليه جبلن کان عربي سمنڊ تائين ٻن حصن ۾ ورھائي ٿي.<ref name=" اسلام "> [Encyclopedia of Islam، Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor، Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001، pages 541,542] </ref> پاڪستان جون ٻيون نديون [[چناب ندي]]، [[راوي ندي]]، [[جھلم ندي]]، [[ستلج ندي]]، [[ڪابل ندي]] شامل آهن. ===ڍنڍون=== پاڪستان جي کاري پاڻي واري وڏي ۾ وڏي ڍنڍ [[منڇر ڍنڍ]] آھي جيڪا سنڌ جي ضلعي [[ڄامشورو ضلعو|ڄامشورو]] ۾ [[سيوھڻ]] ۾ بوبڪ جي ڀرسان واقع آهي. ===ريگستان=== سنڌو ميداني علائقي جو ڏکڻ اوڀر حصو، جيڪو اوڀر [[بهاولپور]] کان وٺي ڏکڻ ۾ [[ٿرپارڪر]] واري علائقي تائين پکڙيل آهي، هڪ عام ريگستاني خطو آهي. هي علائقو پاڪستان ۽ ڀارت جي وچ ۾ واقع [[ٿر ريگستان]] جي قدرتي واڌ (توسيع) سمجهيو وڃي ٿو. اهو مرڪزي آبپاشيءَ واري ميداني پٽيءَ کان الڳ آهي، جنهن جي حدبندي بهاولپور ۾ [[گھاگھر درياھ]] جي سڪي ويل وهڪري ۽ سنڌ ۾ اڀرندي [[نارا واهه]] ذريعي ٿئي ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. هن ريگستاني علائقي کي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو. بهاولپور ۾ ان کي [[چولستان ريگستان|چولستان]] يا [[روهي]] چيو وڃي ٿو، جڏهن⁠تہ سنڌ ۾ اهو علائقو [[پاٽ]] يا [[ٿر ريگستان]] جي نالي سان مشهور آهي. ريگستان جي سطح ريت جي ٽڪرين ۽ ريتيلي ڏاندن جو هڪ پيچيده ۽ اڻبرابري جال آهي، جيڪو فطري طور خشڪ ۽ بي آب آهي<ref name=" برٽانيڪا"/>. پنجاب جي دوآبن مان سڀ کان اولهه ۾ واقع [[سنڌ ساگر دوآب]] جو وڏو حصو تاريخي طور غير پيداواري بنجر علائقو هو، جنهن کي [[ٿل ريگستان]] چيو ويندو هو. 1946ع ۾ [[سنڌو درياھ]] تي [[ڪلاباغ]] ڀرسان [[جناح براج]] جي تعمير کان اڳ هي علائقو پوک لاءِ موزون نه هو. بعد ۾، جناح براج مان نڪرندڙ [[ٿل ڪينال نظام]] ذريعي پاڻي فراهم ٿيڻ سبب ريگستان جا وسيع حصا زرخيزيءَ ۾ تبديل ٿي ويا ۽ اڄ اهي علائقا پوک ۽ زرعي پيداوار لاءِ استعمال ڪيا وڃن ٿا<ref name=" برٽانيڪا"/>. پاڪستان جو وڏي ۾ وڏو رڻپٽ يا ريگستان [[ٿر]] آھي. {{Coord|30|N|70|E|display=title}} == معيشت == پاڪستان جو قيام 1947 م ٿيو پر اڃان تائين اھو ترقي پذير ملڪ آھي جنھن جو وڏو سبب وڏي عرصي کان سياسي عدم استحڪام ۽ ٻاھرين سيڙپ جي ڪمي آھي<ref name="سي آء اي"/>. 28 فيبروري 1948ع ۾ پاڪستان جي پھرين وزير خزانه [[ملڪ غلام محمد]] پاڪستان جي پھرين بجيٽ پيش ڪئي جيڪا پنج لک روپيه بچت واري بجيٽ ھئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين اپريل 1948ع تي پاڪستان پنھنجا پھريان سڪا ۽ ھڪ روپئي جو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيا، ۽ 10 مئي تي گورنر جنرل اسٽيٽ بينڪ آف پاڪستان جي قيام جو حڪم جاري ڪيو. 25 جون تي ذاھد حسين اسٽيٽ بينڪ جو پھريون گورنر مقرر ٿيو<ref name = " پاڪستان "/> پھرين آڪٽوبر 1948ع تي اسٽيٽ بينڪ ملڪ م 5 روپئي ۽ 10 روپئي ۽ 100 روپئي جا پھريون دفعو ڪرنسي نوٽ جاري ڪيا<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين جنوري 1952ع تي پھريون ڀيرو انڊيا جي ڪرنسي نوٽن جي ملڪ ۾ گردش بند ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. پھرين آگسٽ 1955ع تي آء ايم ايف جي منظوري سان روپئي جو قدر ٻيھر مقرر ڪندي ھڪ روپئي کي 0.186621 گرام سون ۽ 4.76190 يو ايس ڊالر جي برابر بڻايو ويو<ref name = " پاڪستان "/>. ٻاھرين سيڙپڪاري نہ ٿيڻ جو وڏو سبب امن امان جو مسئلا ۽ توانائي جو بحران آھي<ref name="سي آء اي"/>. ملڪ جي جي برآمد جو اڌ حصو ڪپڙي جي صنعت جو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تخميني مطابق پاڪستان جي [[جي ڊي پي]] 1061 [[ٽرلين]] ڊالر ھئي جيڪا دنيا م 25 نمبر تي ھئي ء ان جي ان سال حقيقي واڌ 5.4 سيڪڙو ھئي<ref name="سي آء اي"/>. 2016 جي تخميني مطابق جي ڊي پي جو 24.4 حصو زراعت جو، 19.1 حصو صنعت جو ۽ 2017 جي تخميني مطابق 56.5 سيڪڙو حصو خدمتن جو ھيو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي صنعت م ڪپڙي جي صنعت، دوائن جي صنعت، طبي اوزارن جي صنعت، ڪنسٽرڪشن واري سامان جي صنعت، ڪاغذ جي صنعت ، ڀاڻ جي صنعت ۽ گانگٽن جي صنعت شامل آهن<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م صنعتي پيداوار جي واڌ جي شرح 5.4 سيڪڙو ھئي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م مزدورن جو تعداد 6،38،90،000 ھيو جنھن ۾ ٻار ۽ وچ اوڀر ۾ ڪم ڪندڙ مزدور پڻ شامل آهن. ان تعداد جو 42.3 سيڪڙو زرعي مزدور، 22.6 سيڪڙو صنعتي مزدور ء 35.1 سيڪڙو خدمتن وارا مزدور شامل آهن ۽ ان ڪاٿي مطابق پاڪستان جو دنيا م نائون نمبر ملڪ ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان م بيروزگاري جي شرح 6 سيڪڙو ھئي ۽ دنيا م ان جو درجو 90 نمبر تي ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2817 جي ڪاٿي مطابق پاڪستان جي آمدني 46.81 ارب ڊالر ھئي ء خرچ 64=49 ارب ڊالر ھيو<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تفصيل مطابق پاڪستان جي برآمد 17.7 سيڪڙو آمريڪا، 7.7 سيڪڙو يونائيٽيڊ ڪنگڊم، 6 سيڪڙو چين، 5.8 سيڪڙو جرمني، 5.2 سيڪڙو افغانستان، 5.5 سيڪڙو متحده عرب امارات ۽ 4.1 سيڪڙو اسپين سان ھئي<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي درآمد ساڳي سال جي تفصيل مطابق پاڪستان جي برآمد جو 27.4 سيڪڙو چين، 13.7 سيڪڙو متحده عرب امارات، 4.9 سيڪڙو آمريڪا، 4.3 سيڪڙو انڊونيشيا، 4.2 سيڪڙو سعودي عرب جو آهي<ref name="سي آء اي"/> [[فائل:Ise building2.png|thumb|upright|کاٻو|اسلام آباد ۾ اسٽاڪ ايڪسچينج ٽاور]] پاڪستان نيم صنعتي معيشت وارو ملڪ آهي<ref>{{cite web|url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T3V-3Y21V48-F&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=2d4b7d3ce3b0b4005140c271bb7312a7|title=Agricultural Economics : An analysis of industrial–agricultural interactions: a case study in Pakistan|publisher=ScienceDirect|accessdate=2 January 2010}}</ref><ref name="siteresources.worldbank.org">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf|title=World Bank Document|format=PDF|accessdate=2 January 2010}}</ref> ڪراچي ۽ پنجاب جا شھري علائقا وڌيڪ ترقي واريون معيشتون آھن جيڪي باقي ٻين پوئتي پيل علائقن سان گڏ ملڪي معيشت کي ٽيڪ ڏئي بيٺيون آهن<ref name="siteresources.worldbank.org"/> 1947ع ۾ ھڪ غريب ترين ملڪ ھجڻ جي باوجود ھن ملڪ جي معيشت جي واڌ جي شرح عالمي شرح جي ڀيٽ ۾ شروعاتي چئن ڏھاڪن ۾ بھتر رھي پر بعد 90 واري ڏھاڪي جي پوئين حصي تائين انتشار وارين پاليسين ڪري سستي جو شڪار ٿي وئي<ref name="econ_1990s">{{cite web|url=http://www.epb.gov.pk/v1/travelguide/|title=Economy|publisher=Pakistan Trade Development Authority|accessdate=8 March 2009}}</ref> تازو وڏن معاشي سڌارن سان معيشت ڏسڻ م مضبوط ٿي آھي ۽ خاص طور تي مينيوفيڪچرنگ ۽ مالياتي خدمتن جي شعبن تيزي سان ترقي ڪئي آھي، ۽ پرڏيھي مٽاسٽا واري مارڪيٽ ۾ بھتري آئي آهي <ref name="econ_1990s"/> 2005 ۾ پرڏيھي قرض 40 ارب يو ايس ڊالر ھيو. پاڪستان جي جي ڊي پي قوت خريد جي برابري واري پيماني مطابق 475 ارب يو ايس ڊالر ھئي<ref name="imfdata">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2007&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=PPPGDP,PPPPC&grp=0&a=&pr.x=59&pr.y=1|title=Report for Selected Countries and Subjects (PPP)|publisher=International Monetary Fund|accessdate=8 October 2007}}</ref> جڏھن تہ ان جي في ڪس آمدني 2,942 ڊالر $ ھئي<ref name="imfdata"/> پاڪستان ۾ غربت جي شرح 23 ۽ 28 سيڪڙو جي وچ تي ھئي<ref name="wbundp">{{cite web|url=http://www.dawn.com/2006/06/20/top1.htm|title=WB, UNDP question poverty estimates|work=Dawn |location=Pakistan Group of Newspapers|date=20 June 2006|accessdate=12 February 2008}}</ref><ref name="ciapeople">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#People|title=Pakistan: People|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=12 February 2008}}</ref> === زراعت === پاڪستان بنيادي طور هڪ زرعي ملڪ آهي. هتان جي مکيه زرعي پيداوار ۾: [[ڪڻڪ]]، [[ڪپھ]]، [[چانور]]، [[ڪمند]]، [[سڻي]]، [[تيلي ٻج]]، ڀاڄيون ۽ ميوا شامل آهن. 1958ع کان اڳ زرعي سڌارا جدا جدا صوبن ۾ محدود پيماني تي نافذ ڪيا ويا هئا. انهن کي نافذ ڪري واسطيدار صوبن جي مرضيءَ تي ڇڏيو ويو هو، جنهنڪري جنوري 1959ع ۾ مختلف صوبن ۾ اڻپورا سڌارا نافذ ڪيا ويا. انهن پٽاندڙ ڪو بہ ماڻهو پنج سؤ ايڪڙ نهري يا هڪ هزار ايڪڙ باراني ايراضي کان وڌيڪ زمين رکي نه پئي سگهيو. پاڪستان ٺهڻ کان اڳ اولهه پنجاب جي علائقن ۾ في ايڪڙ پيداواري يونٽن جو اندازو مقرر ڪيو ويو هو. سٺي زمين جي هڪ ايڪڙ ۾ 72 پيداواري يونٽ مڃيا ويندا هئا. ان ريت ڪو بہ ماڻهو 36000 پيداواري يونٽن کان وڌيڪ زمين پاڻ وٽ رکي نٿي سگهيو، البت ان ايراضي کانسواءِ هڪ زميندار وٽ 150 ايڪڙ باغن لاءِ ۽ 183 ايڪڙ ايراضيءَ تائين ورهائي سگهيو ٿي. ان ايراضيءَ کانسواءِ باقي سڄي ايراضي حڪومت وٺي، هارين ۽ حقدار آبادگارن ۾ ورهائي ڇڏي. 1972ع ۽ 1977ع جي دوران [[ذوالفقار علي ڀٽو|ذوالفقار علي ڀُٽي]] جي حڪومت ۾ زرعي آندا ويا. انهن سڌارن تحت هارين کي زرعي مقصدن جي لاءِ بهتر سهولتون ۽ آسان شرطن تي قرض ڏيڻ شامل هئا. انهن سڌارن موجب زمين جي حد ملڪيت ۾ ڪمي ڪري هڪ فرد جي حد ملڪيت 500 نهري ايڪڙن مان گهٽائي 100 ايڪڙ ڪئي وئي. اهڙيءَ طرح غير نهري ايراضيءَ جي في سيڪڙو حد ملڪيت 300 ايڪڙ ڪئي وئي. انهن سڌارن تحت هارين کي زرعي مقصدن لاءِ گهڻيون سهولتون ۽ آسان شرطن تي قرض ڏيڻ شامل هئا. === صنعت === 12 جنوري 1952ع تي [[پاڪستان انڊسٽريل ڊولپمينٽ ڪارپوريشن]] قائم ڪئي وئي<ref name = " پاڪستان "/>. گڏيل پاڪستان سڻيءَ جو گهر هوندي، مغربي پاڪستان ۾ سڻيءَ جو هڪ بہ ڪارخانو موجود نه هو، جيڪي هئا سي بہ ننڍا ۽ معمولي درجي جا هئا. ورهاڱي کان اڳ کنڊ ٺاهڻ جا ننڍا ننڍا ڪارخانا هئا. فقط اٽي پيهڻ جون چڪيون، هڪ ٻه بسڪوٽ ٺاهڻ جا ڪارخانا، هڪ اڌ شراب ٺاهڻ ۽ [[بناسپتي گيھ]] جا ڪارخانا هئا. ورهاڱي کان پوءِ صنعتن ۾ واڌارو آيو. ملڪي ضرورت واريون شيون ٻاهران گهرائڻ بدران پاڪستان ۾ ئي ٺهڻ شروع ٿيون. ان مقصد سان ترقياتي بورڊ، [[پاڪستان صنعتي مالياتي ڪارپوريشن]] (جنهن اڳتي هلي [[صنعتي ترقياتي بئنڪ]] (I.D.B.P) جو روپ ورتو، صنعتي سرمايه ڪاري ڪارپوريشن، ٽيرف ڪميشن، ڇهن سالن واري رٿا، صنعتي ترقياتي ڪارپوريشن، [[گهريلو هنرن جي صنعت]]، [[پهرين پنج ساله رٿ]] (1955ع کان 1960ع) [[ٻي پنج ساله رٿ]](1965ع تائين)، [[ٽين پنج ساله رٿ]] (1970ع تائين)، [[چوٿين پنج ساله رٿ]] (1975ع تائين) ۽ انهن کان علاوه وقت بوقت پاڪستان ۾ [[سائنسي تحقيقاتي ڪائونسل]] ۽ انهيءَ قسم جا ٻيا ادارا پڻ قائم ٿيندا رهيا. هن وقت پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي صنعتون قائم آهن. جن ۾ [[لوھ]]، [[کنڊ]]، [[گيھ]] جا ڪارخانا ۽ [[سمال انڊسٽريز]] ۾ پڻ واڌارو آيو آهي. جڏهن تہ اڃا بہ وڌيڪ [[پرڏيهي سيڙپ]] ۽ صنعتي موقعن جي ضرورت گهڻي آهي. ملڪ ۾ هن وقت [[فولاد]] جا ڪارخانا (ڏسو: [[پاڪستان اسٽيل ملز]])، ڪپڙي جون صنعتون، [[کاڄرو تيل]]، [[ڪيميڪل انڊسٽري]]، [[سيمينٽ]]، [[شگرمل|شگر ملز]]، [[چمڙو|چمڙي]] ۽ [[ڪپھ جو ڪارخانو|ڪپھ جا ڪارخانا]] وڏي تعداد ۾ موجود آهن، پر پوءِ بہ عالمي سطح تي سيڙپڪاريءَ جي ضرورت پيش اچي ٿي. === قدرتي وسيلا ۽ معدنيات === پاڪستان مختلف قدرتي ۽ معدني وسيلن سان مالامال آهي، جهڙوڪ: [[ڪوئلو]]، [[سينڌو لوڻ]]، [[تيل]] ۽ [[گئس]]، [[ڪرومائيٽ]]، [[جپسم]]، [[گندرف]]، [[لوھ]]، [[سنگمرمر]]، سُرمو ۽ [[جست]] وغيره. پاڪستان ۾ ڪيترا اهڙا هنڌ آهن، جتي درياهن ۽ نهرن مان آبشارن ذريعي بجلي پيدا ڪري سگهجي ٿي. بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ [[مالاڪنڊ- درگئي منصوبو]]، [[پن بجلي]] رسول منصوبو، [[وارسڪ ڊئم]] منصوبو ۽ [[منگلا ڊئم]] کان سواءِ پنجاب ۾ ڪيترن هنڌن تي آبشار ٺاهي بجلي پيدا ڪئي وئي آهي. توانائيءَ جي پيداوار ۾ ڪوئلو بہ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪوئلي جا ذخيرا سنڌ جي [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] ضلعي ۾ لڌا ويا آهن، جڏهن تہ پنجاب جي [[مڪڙوال]]، بلوچستان جي خوست، مچ ۽ هرنائي واري علائقن ۽ سنڌ ۾ ٿر کان علاوه [[جھمپير|جهمپير]] ۽ [[لاکا، شهر|لاکڙا]] ۾ بہ ڪوئلو ملي ٿو. پنجاب ۾ 0.257 (ارب ٽن)، بلوچستان ۾ 0.196 (ارب ٽن)، [[خيبر پختونخوا]] ۾ 0.082 (ارب ٽن) ۽ سنڌ ۾ 184.123 (ارب ٽن) ڪوئلي جا ذخيرا موجود آهن. سنڌ ۾ لاکڙا، ضلعي [[دادو]] ۾ 1.328 (ارب ٽن)، [[جهرڪ]]، جهمپير ۽ ميٽنگ، ضلعي ٺٽي ۾ 7.112 (ارب ٽن)، ضلعي بدين ۾0.16 (ارب ٽن) ۽ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] ۾ سڀ کان وڌيڪ 175.505 (ارب ٽن) ڪوئلي جا ذخيرا موجود آهن. [[ٿر جو ڪوئلو|ٿر جي ڪوئلي]] جي ذخيرن جو تخمينو 175 ارب ٽن آهي. 1947ع ۾ پاڪستان ۾ کاڻين جي ڳولا جا فقط 5 ماهر هئا، پر هن وقت انهن ماهرن جو تعداد هزارن تائين پهچي ويو آهي. 1967ع ۾ پاڪستان ۾ تيل جي پيداوار ساڍا چار لک ٽن هئي، جنهن مان ملڪ جي 12 سيڪڙو ضرورت پوري ٿيندي هئي. هن خطي ۾ تيل جو پهريون کوهه 1886ع ۾ [[ڪُنڊل]] (پنجاب) ۾ کوٽيو ويو هو ۽ 1915ع ۾ [[پوٽوهار]] ۾ تيل جو ذخيرو معلوم ٿيو. ورهاڱي کان ٿورو اڳ خيرپور ضلعي مان تيل نڪتو. قيام پاڪستان بعد تيل جي ڳولا جاري رهي. 1949ع ۾ چڪوال ۾ تيل ملڻ ۾ ڪاميابي ٿي، 1950ع ۾ برما آئل ڪمپنيءَ جي شراڪت سان پاڪستان پئٽروليم لميٽيڊ جو قيام عمل ۾ آيو. هن ڪمپنيءَ 1952ع ۾ سُئي جي ڳوٺ (بلوچستان) وٽ گئس ڳولي لڌي. هن وقت ڪيترن ئي ملڪن جون ڪمپنيون تيل جي ڳولا ۾ مصروف آهن. سنڌ جي [[بدين]]، دادو، حيدرآباد ۽ [[سانگهڙ]] وارن علائقن ۾ تيل جا وڏا ذخيرا دريافت ٿيا آهن. [[اٽڪ آئل ڪمپني]]، راولپنڊيءَ جو تيل صاف ڪرڻ جو ڪارخانو ڪم ڪري رهيو آهي. گذريل 50 سالن ۾ ٻيو ڪارخانو 1962ع ۾ ڪراچيءَ ۾ قائم ٿيو. ٽيون ڪارخانو 1966ع ۾ قائم ٿيو. ٻنهي ڪارخانن جي پيداوار 41 لک ٽن سالياني آهي. هن وقت ملڪ جي ڪيترن ئي هنڌن تي تيل دريافت ٿيو آهي، جتي پلانٽ لڳائي تيل جي صفائي ڪري توانائي طور ڪتب آڻجي ٿو. سنڌ ۾ [[خيرپور]] کانسواءِ دادوءَ جي [[جوهي]] تعلقي ([[ڀت جبل]])، بدين ضلعي جي [[گولاڙچي]]، [[ٽنڊو محمد خان|ٽنڊي محمد خان]] لڳ [[ڌارو]] ۽ ضلعي [[گھوٽڪي|گهوٽڪيءَ]] جي [[عادلپور]] واري علائقن ۾ بہ تيل جا کوهه دريافت ٿيا آهن (وڌيڪ ڏسو: پيٽروليم). مغربي پاڪستان ۾ گئس جا 7 ذخيرا دريافت ٿيا آهن، جن مان هن وقت تقريباً 82 ارب مڪعب فوٽ گئس سالياني نڪري ٿي. ان جو 47 سيڪڙو ڪيميائي ڀاڻ جي تياريءَ ۾ ڪچي مال طور استعمال ٿيندو آهي ۽ 48 سيڪڙو گئس گهرو استعمال ۾ ايندي آهي. گئس جو وڏو ذخيرو بلوچستان جي ’سُئي‘ واري علائقي ۾ آهي، جتان پاڪستان جو اڪثر حصو گئس جي سهولت ماڻي رهيو آهي. سنڌ ۾ [[ڀِت جبل]]، [[قادرپور]] ۽ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان بہ گئس لڌي وئي آهي. اندازو آهي تہ پاڪستان ۾ 40 لک ٽن کان بہ وڌيڪ لوهه جا ذخيرا آهن. لوهه جو گهڻو ذخيرو [[مڪڙوال]] ۽ [[ڪالاباغ]] واري علائقي ۾ آهي. ان کان سواءِ [[هزارا]] جي علائقي ۾ ايبٽ آباد کان 32 ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ لنگڙيال ۾ ۽ [[چترال]] ۾ بہ کاڻيون موجود آهن. بلوچستان ۾ [[خضدار]]، [[چل غازي]] ۽ [[مسلم باغ]] ۾ بہ لوھ مليو آهي. [[چاغي]] (بلوچستان) ۾ بہ اعليٰ قسم جو لوهه مليو آهي. معدنيات جي لحاظ کان بلوچستان شاهوڪار خطو آهي.پاڪستان مان ملندڙ لوھ معياري ناھي ان ڪري اھو ملڪ جي صرف 16 في صد ضرورت پوري ڪري ٿو ۽ باقي ٻاھران درآمد ڪيو وڃي ٿو. پاڪستان ۾ نهايت ئي اعليٰ قسم جو لوڻ ملي ٿو. سمنڊ جي پاڻيءَ مان بہ لوڻ ٺاهيو وڃي ٿو. پاڪستان ۾ جابلو لوڻ جون 6 کاڻيون آهن، جن مان [[کيوڙا]] ([[ضلعو جھلم|ضلعي جهلم]]) جي سڀ کان وڏي کاڻ مشهور آهي. معدني پيداوار جي انهن کاڻين ۽ ذخيرن کان سواءِ ٻيون بہ قيمتي کاڻيون آهن. مثال طور جپسم، [[ڪرومائيٽ]]، سنگمرمر، چُن جو پٿر، [[چيني مٽي]] ۽ [[شيشو|شيشي]] ٺاهڻ لاءِ واري وغيره اھو ھڪ اڇي رنگ جو ڌاتو آهي جيڪو فولادسازي، رنگسازي، تصويرڪشي يا ڦوٽوگرافي ۾ ڪم ايندو آهي. دنيا ۾ ڪرومائيٽ جا وڏا ذخيرا پاڪستان ۾ آھن. ان جو وڏو حصو برآمد ڪري زر مبادلو ڪ ڪمائي سگهجي ٿو. ان جا وڏا ذخيرا بلوچستان ۾ مسلم باغ، چاغي ۽ خاران ۾ ، خيبرپختونخوا ۾ ۽ آزاد قبائلي علائقن مان مالاڪنڊ، مھمند ايجنسي ۽ اتر وزيرستان ۾ ملن ٿا. ٽامو بجليءَ جي اوزارن ٺاھڻ ۾ ڪم ايندو آهي. بجليءَ جي تار بہ ٽامي مان ٺھندي آهي. بلوچستان ۾ سينڊڪ وٽ ٽامي جا وڏا ذخيرا آهن جپسم اڇي رنگ جو چمڪيلو پٿر آهي. اھو سيمنٽ، ڪيميائي ڀاڻ، پلاسٽر آف پيرس جي صنعت ۾ استعمال ٿيندو آهي. جپسم پنجاب جي ضلعن جھلم، ميانوالي۽ ڊيرا غازي خان ، ۽ خيبرپختونخوا ۾ڪوھاٽ، ۽ سنڌ ۾ روھڙي، ۽ بلوچستان ۾ ڪوئٽہ، سبي ۽ لورالائي مان ملندو آهي. چن جو پٿر سيمنٽ سازيءَ ۾ استعمال ٿيندو آهي. جڏھن ان کي ساڙيو ويندو آهي تہ چونو حاصل ٿيندو آهي جيڪو گھرن ۾ سفيدي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ان جو استعمال شيشي، صابڻ، ڪاغذ ۽ رنگ جي صنعت ۾ پڻ ٿيندو آهي. چن جي پٿر جا وڏا ذخيرا ڊنڊوت (جھلم)، ، زندہ پير (ديرو غازي خان)، حيدرآباد لڳ مغل ڪوٽ ۽ گنجو ٽڪر، منگھو پير، ڪوٽ ڊيجي ۽ راڻي پور ۾ آھن پاڪستان۾ مختلف قسمن جو ۽ رنگن جو سنگمر مر چاغي، مردان، سوات،خيبرايجنسي ۾ ملندو آھي. اڇو ڪارو سنگمرمر اٽڪ ۾ ڪالا چٽا،جي پھاڙن مان ملندو آهي.پاڪستان جي ھيء صنعت ڪافي زرمبادلو ڪمائي ٿي. === آبپاشي جو نظام === جديد آبپاشي انجنيئرنگ جا ڪم لڳ ڀڳ 1850ع کان شروع ٿيا، ۽ برطانوي راڄ جي دور ۾ وڏا واهن جا نظام تعمير ڪيا ويا. ڪيترن ئي حالتن ۾ سنڌ ۽ پنجاب جي علائقن ۾ موجود پراڻن واهن ۽ ٻوڏ وارن نالن کي ٻيهر بحال ڪري جديد بڻايو ويو. اهڙي ريت دنيا جو سڀ کان وڏو واهن ذريعي آبپاشيءَ جو نظام وجود ۾ آيو<ref name=" برٽانيڪا"/><ref name="برٽانيڪا آن لائين">https://www.britannica.com/place/Indus-River/People </ref>. 1947ع ۾ برطانوي هندستان جي ورهاڱي وقت، هندستان ۽ اُن وقت جي اولهه پاڪستان (هاڻوڪي پاڪستان) جي وچ ۾ قائم ٿيندڙ بين الاقوامي سرحد باري دوآب ۽ ستلج وادي منصوبي جي آبپاشي نظام کي—جيڪو اصل ۾ هڪ گڏيل منصوبي طور تي ترتيب ڏنل هو—ٻن حصن ۾ ورهائي ڇڏيو. ان ورهاڱي جي نتيجي ۾ هيڊ ورڪس هندستان جي حصي ۾ آيا، جڏهن ته واهه پاڪستان جي علائقن مان گذرندا هئا. ان صورتحال سبب پاڪستان جي ڪجهه علائقن ۾ پاڻيءَ جي فراهمي متاثر ٿي<ref name=" برٽانيڪا"/>. انهيءَ ريت پيدا ٿيل تڪرار، جيڪو ڪيترا سال جاري رهيو، آخرڪار عالمي بئنڪ جي وچ ۾ ثالثيءَ ذريعي حل ڪيو ويو. پاڪستان ۽ هندستان جي وچ ۾ 1960ع ۾ ٿيل هڪ معاهدي تحت، جيڪو سنڌو پاڻي معاهدو (Indus Waters Treaty) سڏجي ٿو، مسئلي جو حل طئي ڪيو ويو<ref name="برٽانيڪا آن لائين"/>. هن معاهدي مطابق، سنڌو طاس جي ٽن اولهه وارن درياهن—سنڌو، جهلم ۽ چناب (جمون ۽ ڪشمير جي يونين ٽيريٽري ۾ استعمال ٿيندڙ ٿوري مقدار کان سواءِ)—جو وهڪرو پاڪستان لاءِ مخصوص ڪيو ويو، جڏهن ته ٽن اوڀر وارن درياهن—راوي، بياس ۽ ستلج—جو وهڪرو مڪمل طور تي هندستان لاءِ مخصوص قرار ڏنو ويو<ref name=" برٽانيڪا آن لائين"/>. پاڪستان ۾ 19 ڪروڙ 90 لک [[ايڪڙ]] ايراضيءَ مان فقط 6 ڪروڙ 60 لک ايڪڙ زمين اهڙي آهي، جيڪا پاڻي جي سهوليت هجڻ تي آبادي ڪري سگهجي ٿي. هن وقت تائين فقط اڍائي ڪروڙ ايڪڙ ايراضي واهن ذريعي آباد ٿيندي آهي. پهرين ۽ ٻي پنج ساله منصوبي ۾ ڪن رٿائن جي شروعات ٿي، مثلاً: [[سکر بئراج]]، [[ڪوٽڙي بئراج]]، وارسڪ ڊئم، جناح بئراج، چشمه بئراج، [[گڊو بئراج]]، تونسہ بئراج ۽ راول ڊئم وغيره. ٽئين پنج ساله منصوبي ۾ هيٺيان ڪم مڪمل ڪيا ويا. [[ڪوهاٽ]] جي ويجهو 116 فوٽ اوچو، 2200 فوٽ ڊگهو بند تعمير ڪيو ويو، جيڪو [[ٽنڊا ڊئم]] جي نالي سان مشهور آهي. [[ڏکڻ وزيرستان|جنوبي وزيرستان]] ۾ [[گومل درياء]] تي بند ٻڌي [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو|ضلعي ديري اسماعيل خان]] جي هڪ لک 15 هزار ايڪڙ زمين آباد ڪئي وئي آهي ۽ 83 هزار ڪلو واٽ بجلي پيدا ڪرڻ جو ڪم هلندڙ آهي. [[سنڌ طاس معاهدو|سنڌ طاس معاهدي]](1960ع) هيٺ ٻه وڏي ۾ وڏا بند تعمير ٿيا: انهن مان جهلم درياهه تي [[منگلا ڊئم]] 1968ع ۾ تعمير ٿيو. هن ڍنڍ ۾ ساڍا 55 لک ايڪڙ فوٽ پاڻي ذخيرو ڪري سگهجي ٿو. هن ڊئم جو ٻيو مقصد بجلي پيدا ڪرڻ آهي. هن وقت منگلا پاور هائوس مان ٻه لک ڪلو واٽ بجلي مهيا ٿئي ٿي. منگلا ڊيم سان گڏ ترمو، سڌنائي، ميلسي، ميلسي ڀلوال ۽ بلوڪي- قادرآباد رابطي جون نهرون بہ مڪمل ٿيون سنڌ طاس معاهدي جو ٻيو وڏو منصوبو [[تربيلا ڊئم]] آهي. هن ڊئم ۾ سنڌو درياهه جو هڪ ڪروڙ 11 لک ايڪڙ فوٽ پاڻي ذخيرو ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ ساڍا 3 لک ايڪڙ زمين آباد ڪرڻ جي گنجائش رکيل آهي. پاڪستان جو گهڻو حصو ٻارهوئي وهندڙ واهن تي آباد ٿيندو آهي. سنڌو درياهه جو ميداني علائقو پاڻيءَ جي نيڪال جو مناسب بندوبست نه هئڻ سبب سم ۽ ڪلر ۾ وڪوڙيل آهي. پنجاب جي 50 لک ايڪڙن کي سخت نقصان پهتو آهي. سم ۽ ڪلر کان نجات ڏيارڻ لاءِ واپڊا هڪ وسيع رٿا جوڙي پنجاب ۾ 1800 ٽيوب ويل لڳايا هئا. ٻئي پنج ساله منصوبي تحت 1966ع ۾ وڌيڪ 1400 [[ٽيوب ويل]] هنيا ويا. پاڻيءَ جي نيڪال لاءِ ساڍا چار سؤ ميل [[سم]] ناليون کوٽيون ويون، جن ۾ سم جو پاڻي سمنڊ تائين پهچايو ويو. خيرپور اسڪيم هيٺ سم هيٺ آيل زمين ۾ ٽيوب ويل لڳائي زمين کي سم کان آجو ڪيو ويو. اهڙيءَ طرح [[لاڙڪاڻو]] ۽ [[شڪارپور]] اسڪيم هيٺ 126 ڊگهيون ناليون کوٽي، سم کي پاڻيءَ جي ڍنڍن ڍورن ۾ نيڪال ڪيو ويو. ماضيءَ ۾ [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|نواز ليگ]] ۽ ٻين حڪومتن ڪالاباغ واري هنڌ ”[[ڪالاباغ ڊئم]]“ ٺاهڻ تي زور ڏنو، سنڌوءَ جي پاڻيءَ تي ٺهندڙ ڊئم تي سنڌ سميت [[خيبر پختونخوا]] واسين بہ خدشن جو اظهار ڪيو آهي. [[سنڌ]] جو موقف آهي تہ ڪالاباغ ڊئم ٺهڻ سان سنڌ کي پهچندڙ پاڻي ۾ گهڻي گهٽتائي اچي ويندي ۽ سنڌ جون زمينون غيرآباد ٿينديون ۽ معيشت کي ڪاپاري ڌَڪ رسندو، ڇاڪاڻ تہ سنڌ ۾ هن وقت بہ پاڻيءَ جي شديد کوٽ سبب پريشانيءَ واري صورتحال آهي. ڪيترو عرصو ان ڊئم جي خلاف احتجاج ڪيا ويا، تازو [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] حڪومت اقتدار ۾ اچڻ سان ئي ان تڪراري ڊئم جي منصوبي کي هميشه لاءِ ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جنهن جي تائيد سنڌ سميت خيبر پختونخوا ۽ بلوچستان اسيمبلي بہ ڪئي. == سياسي نظام == پاڪستان ۾ [[وفاق|وفاقي]] [[پارلياماني نظام]] رائج آهي<ref name="gop1">{{cite web|url=http://202.83.164.26/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os_hQN68AZ3dnIwN3C3MDAyOPYDNvXwMjQwNnI6B8pFm8n79RqJuJp6GhhZmroYGRmYeJk0-Yp4G7izEB3eEg-_DrB8kb4ACOBvp-Hvm5qfoFuREGWSaOigDeD0uL/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfVUZKUENHQzIwT0gwODAySFMyNzZWMzEwMDE!/|title=About Government|publisher=Government of Pakistan|accessdate=5 March 2009}}</ref> رياست جو سربراھ صدر آھي جنھن جي چونڊ اڻ سڌي طرح پنجن سالن جي مدت لاء ملڪ جي سينيٽ، قومي اسيمبلي ۽ صوبائي اسيمبلن جا رڪن گڏجي ڪندا آهن. ان جي حيثيت رسمي ھوندي آھي. اھو پاڪستان جي گڏيل فوج جو ڪمانڊر انچيف آهي. حڪومت جو سربراھ وزيراعظم آھي جيڪو ملڪ جو چيف ايگزيڪيوٽو آھي. وزيراعظم جي چونڊ پڻ اڻ سڌي طرح قومي اسيمبلي جا رڪن ڪندا آهن. وزيراعظم قومي اسيمبلي ۾ وڏي جماعت يا وڏي اتحاد جو اڳواڻ ھوندو آھي. پاڪستان جي مقننه يا قانونساز ادارو ملڪ جي پارليامينٽ آھي جيڪا ٻہ ايواني آھي. ان جو سرڪاري نالو مجلس شوره آھي. ان جي مٿئين ايوان کي سينيٽ ۽ ھيٺين ايوان کي قومي اسيمبلي سڏيو ويندو آهي. سينيٽ جا 100 رڪن آھن جن جي چونڊ ڇھن سالن لاء متناسب نمائندگي واري طريقي سان اڻ سڌي طرح صوبائي اسيمبلين جا رڪن ڪندا آهن. قومي اسيمبلي جا 342 رڪن آھن جن مان 272 رڪنن جي سڌي چونڊ سادي اڪثريت جي ووٽ جي بنياد تي ٿيندي آهي باقي 70 رڪنن جي متناسب نمائندگي جي بنياد تي چونڊ ٿيندي آهي. انھن 70 رڪنن م 60 عورتون ۽ 10 غير مسلم شامل ھوندا آھن. اھي سمورا 342 رڪن پنجن سالن جي لاء چونڊيا ويندا آهن. 17 آگسٽ 2018ع تي قومي ڪرڪيٽ جو اڳوڻو رانديگر ۽ [[پاڪستان تحريڪ انصاف]] جو چيئرمين [[عمران خان]] ملڪ جو 22ھون وزيراعظم چونڊيو ويو. ھن قومي اسيمبلي ۾ چونڊ ۾ 176 ووٽ حاصل ڪيا جڏهن تي ان سان مقابلو ڪندڙ پاڪستان مسلم ليگ نون جي اڳواڻ ميان [[شھباز شريف]] 96 ووٽ کنيا. پاڪستان تحريڪ انصاف عام چونڊن م قومي اسيمبلي جون 116 جنرل سيٽون کٽيون ھيون<ref>{{cite news |title=Imran Khan won Pakistan general election, 2018 and became the 22nd Prime Minister of Pakistan |url=https://en.dailypakistan.com.pk/headline/leader-of-the-house-national-assembly-to-elect-new-prime-minister-of-pakistan-today/ |access-date=22 August 2018 |work=[[Daily Pakistan]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822081728/https://en.dailypakistan.com.pk/headline/leader-of-the-house-national-assembly-to-elect-new-prime-minister-of-pakistan-today/ |archive-date=22 August 2018 |url-status=dead }}</ref>. پاڪستان ھڪ وفاقي ريپبلڪ آھي. ملڪ جي وڏين سياسي جماعتن ۾ پاڪستان تحريڪ انصاف کان سواءِ [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پاڪستان مسلم ليگ نون]] المعروف [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|نوازليگ]] ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] شامل آهن [[فائل:A night side view of Prime Minister's Secretariat Building.jpg|thumb|200px|کاٻو|[[اسلام آباد ۾ پاڪستاني وزيراعظم جي آفيس]]]] ملڪ م موجوده آئين 1973 ۾ نافذ ٿيو جنھن مطابق وفاقي رياست ۽ فوج جو سربراھ ملڪ جو صدر آھي ۽ صوبائي رياستن جو سربراھ صدر طرفان مقر ڪيل صوبائي گورنر ھوندو آھي. [[فائل:Parliament House, Islamabad by Usman Ghani.jpg|thumb|200px|کاٻو|[[پاڪستان جي پارليامينٽ|مجلس شوره]]]] ھر صوبي جي حڪومت جو سربراھ وزير اعلي ھوندو آھي ۽ ھر صوبي جي الڳ قانونساز اسيمبلي ھوندي آھي. ملڪ ۾ ووٽ جو حق 18 سالن جي عمر ۾ ملندو آھي. قومي ۽ صوبائي اسيمبلين جو مدو پنج سال ھوندو آھي ۽ سينٽ جي ھر اڌ سينيٽرن جو مدو ڇھ سال آهي تنھن ڪري سينيٽ جي ھر ٽئين سال چونڊ ٿيندي آهي ۽ اھو ايوان ڪڏهن بہ مڪمل خالي ني ٿيندو آهي. 2009ع ۾ اترين علائقي گلگت کي صوبي جهڙي حيثيت ڏئي، ’گلگت- بلتستان‘ جو نالو ڏئي، قمر الزمان ڪائرا کي اتان جو پهريون گورنر مقرر ڪري اتي چونڊون ڪرايون ويون ۽ ، جنهن ۾ پاڪستان پيپلزپارٽي وڏي اڪثريت سان کٽي آئي ۽ ان پارٽي جي ئي چونڊيل اميدوار سيد مهدي شاهه کي گلگت- بلتستان جو پهريون وزيراعليٰ مقرر ڪيو ويو ۽ گـورنـر ڊاڪٽر شمع خالد جي وفات کان پوءِ فيبروري 2011ع ۾ پيــر ڪرم علي شاهه کي گلگت- بلتستان جو نئون گورنر بڻايو ويو. == پرڏيهي پاليسي == پاڪستان جي پرڏيهي پاليسيءَ جو بنيادي نڪتو اهو رهيو آهي تہ سڀ قومون برابر آهن ۽ هر قوم کي آزاد رهڻ جو حق حاصل آهي. پاڪستان سدائين دنيا جي هر محڪوم ملڪ، خاص ڪري يورپي استحصال جي شڪار ٿيل ايشيائي ملڪن جي حق خود اختياريءَ ۽ آزاديءَ جي مطالبي جي ڀرپور حمايت ڪئي آهي. ان کان سواءِ اسلامي ملڪن سان پاڪستانين جو دلي ڳانڍاپو رهيو آهي، ان جي جهلڪ بہ ملڪ جي خارجه پاليسيءَ ۾ نظر ايندي. قائداعظم پاڪستان جي قيام وقت چيو هو تہ: اسين دنيا جي سڀني ملڪن سان دوستيءَ جا خواهشمند آهيون ۽ ڪنهن ملڪ سان دشمني رکڻ نٿا چاهيون. هڪڙو ڀارت اهڙو ملڪ آهي، جنهن سان خوشگوار تعلقات قائم نه ٿي سگهيا آهن، ان جو سبب ڪشمير، [[بنگلاديش]] جي قيام ۽ پاڻيءَ جي ورڇ جهڙا مسئلا آهن، جيڪي صلح جي راهه ۾ رڪاوٽ بڻيل آهن، پر عالمي مبصرن موجب اهي مسئلا جامع ڳالهين ذريعي حل ٿي سگهن ٿا. [[فائل:Motorcade in Arrival Ceremonies for Muhammad Ayub Khan, President of Pakistan use.jpg|thumb|180px|alt=(L-R) پاڪستان جو صدر ايوب خان 1961 ۾ آمريڪا جي دوري دوران آمريڪي صدر جان ايف ڪينيڊي سان گڏ ڪار ۾]] === پاڪ چين تعلقات === 20 ڊسمبر 1956ع تي چين جو وزيراعظم چو اين لائي پاڪستان جي ڏھن ڏينھن جي دوري تي ڪراچي پھتو<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان جا پنهنجي دوست ملڪن سان بهترين لاڳاپا رهيا آهن. چين سان 1963ع ۾ باقاعدي تجارتي معاهدو ٿيو. 1965ع ۾ چين، پاڪستان کي ڇهن ڪروڙ ڊالرن جي مدد ڏني، جن مان ٽئڪسيلا ۾ وڏين هيوي مشينن ٺاهڻ جو هڪ وڏو ڪارخانو قائم ڪيو ويو. مشهور تاريخي ”شاهراهه ريشم“ کي ٻيهر کولڻ جو معاهدو ٿيو. جون 1968ع ۾ چين جي تعاون سان هٿيارن ٺاهڻ جو ڪارخانو قائم ڪيو ويو. چين سان دوستيءَ تي پاڪستان کي فخر رهيو آهي ۽ اها دوستي شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي جي ڪوششن سان قائم ٿي ۽ اڄ بہ قائم آهي. چين هن وقت بہ واپاري توڙي دفاعي سامان جي مد ۾ پاڪستان جي مدد ڪندو رهي ٿو. [[فائل:Huseyn Shaheed Suhrawardy and Zhou Enlai signing the Treaty of Friendship Between China and Pakistan in Beijing.jpg|200px|thumb|پاڪستاني وزيراعظم حسين شھيد سھروردي چيني وزيراعظم چو اين لائي سان گڏ پاڪ چين دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪرڻ وقت. چين جو سڀ کان وڏو سفارتخانو پاڪستان ۾ آھي.<ref>{{cite web |url=http://asiancorrespondent.com/130710/china-unveils-pakistan-embassy-its-largest-in-the-world/ |title=China opens 'largest' embassy in Pakistan, strengthens South Asia presence |work=asiancorrespondent.com}}</ref>]] === پاڪ روس تعلقات === 1948ع ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ سفارتي تعلقات قائم ٿيا. شروع ۾ پاڪستان پوري طرح يورپي بلاڪ ۾ شامل هو، تنهنڪري سياسي تعلقات ۾ ڪو واڌارو نه آيو. روس ”سينٽو“ ۽ ”سيٽو“ ۾ پاڪستان جي شموليت تي ناراض هو ۽ پاڪستان کي شڪايت هئي تہ روس پختونستان جي مسئلي ۽ ڪشمير جي مسئلي ۾ اجائي مداخلت پئي ڪئي. بهرحال ٻنهي ملڪن وچ ۾ اقتصادي ۽ واپاري ناتا قائم رهيا آهن. مارچ 1961ع ۾ روس پاڪستان کي تيل جي ڳولا ۾ فني امداد کان سواءِ 3 ڪروڙ ڊالر قرض ڏنو. ان کان سواءِ اسٽيل مل لڳائڻ لاءِ پاڪستان کي مالي ۽ فني امداد ڏني، هن وقت اها اسٽيل مل ايشيا جي وڏي فولادِي مِل آهي. ان کان سواءِ روس ۽ پاڪستان کي ڪيترين ئي رٿائن ۾ مالي ۽ فني مدد ڏيندو رهيو آهي. === پاڪ افغان تعلقات === افغانستان، جيڪو ڪيتري عرصي کان غير مستحڪم ۽ طالبانن جي ڪري تڪراري ملڪ رهيو آهي. هي واحد ملڪ هو، جنهن پاڪستان جي اقوام متحده ۾ ميمبرشپ جي مخالفت ڪئي هئي، پر پاڪستان، افغانستان ڏانهن دوستاڻو رويو جاري رکيو. 1963ع ۾ شهنشاهه ايران جي ڪوششن سان لاڳاپا بهتر ٿيا. اتي هلندڙ تشدد جي طالبانن جي ڪاررواين جي پر تشدد واقعن تي پاڪستان کي بہ ڳڻتي رهي آهي، ڇاڪاڻ تہ طالبانن جا ڪجهه گروپ پاڪستان ۾ بہ ڪارروايون ڪندا رهيا آهن، پر جنرل پرويز مشرف، آمريڪا جي حمايت سان افغانستان ۾ پر تشدد ڪاررواين جي مخالفت ڪئي. ان سميت تازو چونڊيل صدر آصف علي زرداري پڻ افغانستان جو دورو ڪري، ڪرزئي حڪومت سان لاڳاپا بهتر بنائڻ لاءِ ڪوشش ڪئي آهي. === پاڪ عرب تعلقات === پاڪستان جا عرب ملڪن سان ڏاڍا پراڻا ۽ گھرا تعلق رھيا آھن. پاڪستان نه رڳو اسرائيل جي سخت مخالفت ڪئي، پر اڄ ڏينهن تائين ان کي تسليم بہ نه ڪيو آهي. 2 مئي 1949ع ۾ پاڪستان گڏيل قومن م اسرائيل جي رڪنيت جي سختي سان مخالفت ڪئي هئي<ref name = " پاڪستان "/>. هن وقت شام، يمن، اردن، ڪويت، سوڊان، لبيا، تيونس، مراڪش ۽ الجزائر سان پاڪستان جا انتهائي خوشگوار لاڳاپا آهن. === يونائيٽيڊ اسٽيٽس سان تعلقات === 19 مئي 1954ع تي پاڪستان ۽ يونائيٽيڊ اسٽيٽس ميوچوئل ڊفينس اسسٽنس ايگريمينٽ تي صحيحون ڪيون جنھن تحت يونائيٽيڊ اسٽيٽس پاڪستان کي ٽيڪنيڪل فوجي مدد ۽ سامان ڏيڻو ڪيو<ref name = " پاڪستان "/>. آمريڪا پاڪستان ۾ جمهوري حڪومتن جي حمايت ڪندو رهيو آهي، پر فوجي حڪمرانن کي بہ مختلف وقتن تي آمريڪا جي حمايت حاصل رهي آهي. ورلڊ ٽريڊ سينٽر واري واقعن (2001ع) کان پوءِ جڏهن آمريڪا طالبانن ۽ القائده خلاف سخت ڪارروائي جو فيصلو ڪيو، تہ کيس پاڪستان جي مدد جي ضرورت پيش آئي ۽ تڏهوڪي آرمي چيف ۽ پاڪستان جي اڳوڻي صدر جنرل (ر) پرويز مشرف، سندس ها ۾ ها ملائي، سندس ڀرپور حمايت جو اعلان ڪيو. ان کان سواءِ جڏهن انتهاپسندن جون ڪارروايون پاڪستان جي اترين علائقن سميت وڏن شهرن: پشاور، اسلام آباد، لاهور، ڪراچي وغيره ۾ وڌي ويون، تہ دهشتگردن خلاف آپريشن ۾ آمريڪا، پاڪستان جي ڀرپور مدد ڪئي ۽ اهو تعاون اڄ تائين جاري آهي.ان کان سواءِ پاڪستان جي اترين علائقن ۾ 2005ع ۾ آيل زلزلي توڙي 2010ع واري وڏيءَ ٻوڏ سبب ٿيل تباهڪارين واري آزمائشي صورتحال ۾ ٻين ملڪن سان گڏ آمريڪا پڻ مالي مدد ڪئي. === گڏيل قومن ۾ ڪردار === پاڪستان 1947ع کان وٺي [[اقوام متحده|گڏيل قومن]] ۽ ’ڪامن ويلٿ گيمز فيڊريشن‘ جو ميمبر آهي. ان کان سوآءِ ڏکڻ ايشيائي ملڪن جي سهڪاري تنظيم ’سارڪ‘ (SAARC) جي باني ميمبرن مان هڪ آهي. سارڪ جا اجلاس ڊسمبر 1988ع ۽ جنوري 2004ع ۾ اسلام آباد (پاڪستان) ۾ ٿيا. پاڪستان طرفان محمد نعيم الحسن، جنوري 1996ع کان ڊسمبر 1998ع تائين، سارڪ جو جنرل سيڪريٽري بہ رهي چڪو آهي. === پاڪ انڊونيشيا تعلقات === انڊونيشيا جو صدر عبدالرحيم سوئيڪارنو پھريون رياستي سربراھ آھي جيڪو پھريون دفعو 30 جنوري 1950ع تي پاڪستان جي ٻن ڏينھن جي سرڪاري دوري تي آيو<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ سعودي عرب تعلقات === 14 اپريل 1954ع تي سعودي عرب جو بادشاھ سعود ابن عبدالعزيز پاڪستان جي ڏھ ڏينهن جي دوري تي ڪراچي پھتو ۽ ساڳي ڏينھن درگاھي ھائڊل ورڪس جو افتتاح ڪيو <ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ ايران تعلقات === 19 فيبروري 1950ع تي پاڪستان ۽ ايران تھران ۾ دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪيون<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ ترڪي تعلقات === 2 اپريل 1954ع تي پاڪستان ترڪي وچ ۾ پنجن سالن جو گڏيل دفاع وارو معاھدو ٿيو<ref name = " پاڪستان "/>. === پاڪ عراق تعلقات === 26 فيبروري 1950ع تي بغداد ۾ عراق ۽ پاڪستان دوستي جي معاھدي تي صحيحون ڪيون ===ڪشمير وارو تڪرار=== 1947ع کان وٺي، اولھين هماليه جبلن سان لاڳاپيل ڪشمير جو علائقو تڪراري رهيو آهي، جتي پاڪستان، هندستان ۽ چين هر هڪ پنهنجي پنهنجي ڪنٽرول هيٺ علائقا سنڀالي ٿو. پاڪستان جي انتظام هيٺ ايندڙ علائقي جو هڪ حصو “آزاد ڪشمير” تي مشتمل آهي، جنهن کي پاڪستان نظرياتي طور هڪ خودمختيار رياست سمجهي ٿو، جنهن جو گاديءَ جو هنڌ مظفرآباد آهي. پاڪستان جي انتظام هيٺ ڪشمير جو ٻيو حصو گلگت ۽ بلتستان تي مشتمل آهي، جنهن کي 2009ع کان گڏيل طور “گلگت-بلتستان” سڏيو وڃي ٿو<ref name=" برٽانيڪا"/>. == انتظامي ورهاست == {| [[پاڪستان جا صوبا ۽ انتظامي]] |- !style="width:200px;"| انتظامي علائقو ! style="width:100px;"|گادي ! style="width:100px; text-align: center;"|آبادي |- || [[بلوچستان]] || [[ڪوئيٽا|ڪوئٽہ]] || 12,344,408 |- || [[پنجاب]] || [[لاھور]] || 11،00،12،442 |- || [[سنڌ]] || [[ڪراچي]] || 4,78,86,051 |- || [[خيبرپختونخواه]] || [[پشاور]] || 3،05،23،371 |- || [[گلگت بلتستان]] || [[گلگت]] || 18،00،000 |- || [[فاٽا]] || -- || 50,01,676 |- || [[آزاد ڪشمير]] || [[مظفرآباد]] || 45,67,982 |- ||[[اسلام آباد وفاقي گاديءَ وارو علائقو]] ||[[اسلام آباد]] ||28,51,868 |- |} پاڪستان ۾ چار صوبن: [[سنڌ]]، پنجاب، بلوچستان ۽ خيبر پختونخواه (اڳوڻي سرحد) ۽ ٽي انتظامي خطا: آزاد ڪشمير، گلگت بلتستان ۽ فيڊرل ڪيپيٽل ٽيريٽري آھن. == عدالت == پاڪستان جو عدالتي نظام ڪامن لا سسٽم وارو آھي جيڪو انگريزي قانون جي بنياد تي جڙيل آھي. پاڪستان جي سڀ کان وڏي عدالت سپريم ڪورٽ آھي جنھن جي مکيه سيٽ اسلام آباد م آھي ۽ ان جون ٻيون سيٽون لاھور، ڪراچي ، پشاور ۽ ڪوئٽه م آھن. اھا آئين تحت قائم ٿيل عدالت اھي جنھن م 17 جج ھوندا آھن جن م سڀ کان سينيئر چيف جسٽس آف پاڪستان ھوندو آھي . ٻيون آئيني عدالتون صوبائي ھونديون آھن جن کي ھاء ڪورٽ چوندا آهن. [[فائل:Supreme Court of Pakistan, Islamabad by Usman Ghani.jpg|thumb|200px|کاٻو|پاڪستان جي وڏي۾وڏي عدالت [[سپريم ڪورٽ]]]] پاڪستان م پنج ھاء ڪورٽون آھن جن م سنڌ ھاء ڪورٽ، لاھور ھاء ڪورٽ، پشاور ھاء ڪورٽ ، بلوچستان ھاء ڪورٽ ۽ اسلام آباد ھاء ڪورٽ شامل آھن. ملڪ جي آئيني عدالتن م ھڪ وفاقي شريعت ڪورٽ آھي جيڪا شرعي معاملن تي فيصلا ڏيندي آهي. ملڪ جون باقي عدالتون آئيني نہ پر قانوني آھن جيڪي پارليامينٽ م پاس ٿيندڙ قانونن جي بنياد تي جوڙيون ويون آهن. انھن م مقرر جج سرڪاري ملازم ھوندا آھن جن تي نوڪرين جا قانون ء قائده لاڳو ٿيندا آھن. انھن عدالتن م ضلعي عدالتون، بينڪنگ ڪورٽون، دھشتگردي روڪڻ واريون ڪورٽون، منشيات روڪڻ واريون ڪورٽون، ليبر ڪورٽون، فيملي ڪورٽون، ڪنزيومر ڪورٽون، ڪسٽم ڪورٽون، ۽ کوڙ صوبائي ء وفاقي ٽربيونل ۽ ڪورٽون شامل آهن. == جاندار == پاڪستان ۾ قسمين قسمين [[جانور]]/ جاندار ملن ٿا، جن ۾ [[شينهن]]، [[برفاني چيتا]] (هماليه ۽ چترال ۾)، [[جھنگراڙ ٻلو|جهنگراڙ ٻلا]] (ريگستاني علائقن ۾)، مُشڪ ٻليون، [[نوريئڙو|نوريئڙا]]، [[چراخ]]، [[ڳورپٽ]]، [[بگهڙ]]، [[لومڙ]]، [[گدڙ]]، [[ڪتو|ڪتا]]، [[رڇ]]، [[ڀولو|ڀولڙا]]، [[لڌڙو|لڌڙا]]، [[گڏهه|گڏھ]]، [[ٻڪري|ٻڪريون]]، [[رڍ|رڍون]]، [[مارخور]] (بلوچستان، چترال ۽ سوات ۾)، [[سرھ]] ۽ گڍ(سنڌ جي جابلو علائقي ۾)، [[هرڻ]]([[ڪارو هرڻ]] سنڌ جي ريگستاني علائقي ۾)،[[روجھ]](نيل گانءِ)، [[ڦاڙھو|ڦاڙها]]، [[مشڪ هرڻ]]، [[سانڀر]]، [[سُوئر]]، [[ڍڳو|ڍڳيون]]/ گانيون، [[مينھن|مينهون]]، [[گھوڙو|گهوڙا]]، [[اُٺ]] ۽[[ٻُلهڻ]] (سنڌو درياهه ۾) شامل آهي [[فائل:Medvěd plavý (Ursus arctos isabellinus).jpg|150px|thumb|رڇ]] [[فائل:Tibetan Wolf.JPG|150px|thumb|تبتي بگھڙ]] [[فائل:Lightmatter snowleopard.jpg|150px|thumb|برفاني چيتو]] === پکي === پاڪستان جي مختلف علائقن ۾ ڪيترن قسمن جا پکي عام جام ٿين ٿا، جن ۾:[[تتر]]، [[تلور]]، [[ٻٽير]]، [[چڪور]]، [[ٻگھ|ٻَگھ]]، [[بدڪ]]، مرغابيون، مينا، [[مور|مَور]]، [[ڪوئل]]، هُدهُد ([[ڪاٺ ڪٺو|ڪاٺ ڪُٽو]])، [[طوطو|طوطا]]، [[ڪبوتر]]، [[ڳيرو|ڳيرا]]، [[ڪانء|ڪانوَ]]، [[جھرڪي|جهرڪيون]]، [[ڪڪڙ]]، [[ڊيل|ڊيلون]]، [[نيرڳ|نيرڳيون]]، [[آڙي|آڙيون]]، [[ابابيل]]، [[سرڻ|سرڻيون]]، [[ڳجھ|ڳجهون]]، [[باز]]، [[عقاب]] ۽ [[شڪرو|شڪرا]] وغيره اچي وڃن ٿا. === ريڙهيون پائيندڙ جانور مڇيون === پاڪستان ۾ ريڙهيون پائيندڙ جانورن ۾[[واڳون]]، [[مانگر مڇ]]، [[ڪڇون]]، [[ڪرڙي|ڪرڙيون]]، سانڊا، گِلوئيون، [[مڇي|مڇيون]] ([[ڪرڙو|ڪُرڙا]]، [[پلو|پلا]]، موراکيون۽ [[پاپليٽ]]وغيره اچي وڃن ٿا)، سامونڊي پيداوار ۾ مرجان ۽ جهينگا قابل ذڪر آهن. ان کان سواءِ ٻيا بہ هزارين [[جيت]] ۽سُرڻا هن سرزمين جي پيداوار آهن. == وڻ ٽڻ ٻوٽا == پاڪستان ۾ ٻيلن جي ايراضي هڪ [[ڪروڙ]]ايڪڙن کان بہ گهٽ آهي. اهو اندازو مجموعي ايراضيءَ جو ساڍا چار سيڪڙو آهي، ان مان اڌ وڻن جو ڪاٺ اڏاوتن ۽ [[ٻارڻ]] جي ڪم اچي ٿو، باقي حصو بيڪار ٻوٽن ۽ [[ول|ولين]] تي مشتمل آهي. اهوئي سبب آهي، جو ٻيلن جي پيداوار اڻ پوري آهي، انهيءَ ڪري ملڪ لاءِ [[عمارتي ڪاٺ]] ٻين ملڪن مان گهرائڻو پوندو آهي. حڪومت جي اها ئي ڪوشش آهي تہ جديد طريقن سان موجوده ٻيلن کي ترقي ڏني وڃي. پاڪستان ۾ وڻڪار جي ايراضي هڪ [[ڪروڙ]] ايڪڙن کان وڌيڪ آهي، جيڪو ملڪ جي جملي ايراضيءَ جو ساڍا 4 سيڪڙو آهي. پاڪستان جو گهڻو علائقو ويران ۽ خشڪ آهي. هتي فقط 2 سيڪڙو ٻيلا ۽ جهنگ آهن. گهڻي وڻڪار اترئين ۽ اولاهين پهاڙي علائقي ۾ آهي. اڪثر درياهي ڪنارن تي ٻيلا آهن. ميداني علائقن ۾ [[ٽالهي]]، [[توت]]، [[ٻٻر]] ۽ لئيءَ جا وڻ ٿيندا آهن. سنڌ ۽ پنجاب ۾ [[انب]]، [[ڪيلو|ڪيلا]]، [[زيتون]]، سنگتڙا ۽ مالٽا وغيره ٿيندا آهن. بلوچستان ۽ صوبي [[خيبر پختونخوا|خيبرپختونخواهه]] ۾ [[بادام]]، [[صوف|صوفن]]، [[زردالو|زردالن]] ۽ [[انگور|انگورن]] وغيره جا باغ گهڻا آهن. جابلو ايراضيءَ ۾ جدا جدا اوچائيءَ تي ڪيترن ئي قسمن جا وڻ ٿيندا آهن. مثال طور: ٽن هزارن فوٽن جي اندر چِنار وغيره جا وڻ ٿيندا آهن. ٽن هزارن فوٽن کان مٿي [[چيل]] ۽ [[ديال]] جا وڻ آهن. ستن هزارن فوٽن تي صنوبر جا وڻ ۽ ڏهن هزارن فوٽن تي فقط ”[[برج]]“ جا وڻ ٿيندا آهن. انهن جهنگن ۾ بي انداز ٻوٽيون ۽ گل ٿيندا آهن. انهيءَ سلسلي ۾ ’[[سوات ضلعو|سوات]]‘ جا پهاڙ قابل ذڪر آهن. == آبادي == پاڪستان جي پھرين آدمشماري جي شروعات 9 فيبروري 1951ع ۾ ٿي<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان ھڪ گھڻ قومي، گھڻ نسلي ۽ طرحين طرحين جون ٻوليون ڳالھائيندڙ ماڻھن جي سرزمين آھي. ھتي جون ثقافتون پڻ ھڪ حصي کان ٻئي حصي تائين مختلف آھن. ملڪ جي آبادي جولاء 2017 جي تخميني مطابق جولاءِ 2020 م پاڪستان جو آباديءَ جو تخمينو 233,500,636 ڪروڙ ھيو. جولاءِ 2017 ۾ ملڪ جي ڪٿيل آبادي جو تخمينو 207774000 ھيو<ref name="سي آء اي"/>. چين، انڊيا، آمريڪا ۽ انڊونيشيا کان پوء ھي ملڪ دنيا جو آبادي م پنجون نمبر وڏو ملڪ آهي. پاڪستان جي ماڻھن کي پاڪستاني سڏيو ويندو آهي<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي آبادي م 44.7 سيڪڙو پنجابي، 15.4 سيڪڙو پختون يا پٺاڻ، 14.1 سيڪڙو سنڌي، 8.4 سيڪڙو سرائيڪي، 7.6 سيڪڙو اردو ڳالهائيندڙ، 3.6 سيڪڙو بلوچ ۽ 6.3 سيڪڙو باقي ٻين نسلي گروهن سان تعلق رکندڙ آھن<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان جي ڳتيل آبادي وارو علائقو پنجاب جو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق پاڪستان جي آبادي جي واڌ جي شرح 2.07 سيڪڙو آهي ۽ واڌ جي ان شرح ج ۾ دنيا جي ملڪن سان ڀيٽ ۾ 45 نمبر تي آهي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق پاڪستان ۾ في ھزار ماڻھن م ڄم جي شرح 27.4 آھي ۽ في ھزار ماڻھن م موت جي شرح 6.2 آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2020 جي تخميني مطابق ملڪ جي 37.2 سيڪڙو آبادي شھرن ۾ رھي ٿي ۽ ان شھري آبادي ۾ سالياني واڌ جي 2.53 سيڪڙو آھي<ref name="سي آء اي"/>. 2017 جي تخميني مطابق ٻار ڄڻڻ وقت ملڪ جي آبادي جي ھر ھڪ لک ٻار ڄڻيندڙ عورتن مان 140 فوت ٿي وڃن ٿيون<ref name="سي آء اي"/>. 2016 جي تخميني مطابق ملڪ جي بجيٽ جو 2.8 سيڪڙو خرچ صحت تي ٿئي ٿو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان ۾ 15سال ۽ ان کان مٿي عمر وارن جي آبادي جو خواندگي تناسب 2015 ۾ 59.1 سيڪڙو ھيو<ref name="سي آء اي"/>. === مذھب === پاڪستان اسلامي ريپبلڪ آھي ۽ ملڪ جو سرڪاري مذھب اسلام آھي. اھو مسلم اڪثريت وارو ملڪ آهي. ملڪ جي مسلمانن جي فقه جي لاءِ قانون جو مفروضو آھي تہ ملڪ جو ھر مسلمان حنفي فقه سان تعلق رکندڙ آهي جيڪڏهن ڪو ان فقه سان تعلق نہ ٿو رکي تہ ان کي ثبوت طور قسمنامو ڏيڻو پوندو آهي. ملڪ ۾ مذھبي اقليتن ۾ ھندو، عيسائي، سک ۽ پارسي شامل آهن جن کي آئين ۾ مڪمل تحفظ ڏنل آھي. 2010 جي تخميني مطابق پاڪستان جي آبادي جو 96.4 سيڪڙو مسلمان ۽ 3.6 سيڪڙو ھندو، عيسائي، سک ۽ ٻين مذھبن سان تعلق رکندڙ آھن<ref name="سي آء اي"/>. ملڪ جي 97 سيڪڙو آبادي مسلمان آهي جنھن جو 75 سيڪڙو سني ۽ 25 سيڪڙو [[اثنه اشعري]] (شيعه) ڪجهه اسماعيلي شامل آهن<ref name=" جاگرافي "> [Encyclopedia of WORLD GEOGRAPHY، R.W. MCCOLL, PH.D. GENERAL EDITOR، Facts On File, Inc. 132 West 31st Street New York NY 1001، pages 699,700 ] </ref> {{bar box |float = right |title =2010 ۾ پاڪستان ۾ مذھبن جي شرح |bars = {{bar percent|[[سني مسلمان]]|DarkSlateGray|85}} {{bar percent|[[شيعه مسلمان]]|DarkSlateGray| 11.4}} {{bar percent|[[ھندو ۽ٻيا]]|DarkSlateGray|3.6}} }} == ٻوليون == 52 فيبروري 1948ع تي اردو کي پاڪستان جي قومي ٻولي جو درجو ڏنو ويو جنھن جي منظوري آئين ساز اسيمبلي ڏني<ref name = " پاڪستان "/>. پاڪستان ۾ ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالهائيون وڃن ٿيون.جن ۾ اھم [[سنڌي]]، [[پنجابي]]، [[سرائڪي]]، (ڌني، شاهه پوري، پوٽوهاري، هندڪو)، [[پشتو]]، [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[براھوي ٻولي|براهوي]] ،[[اردو]]،[[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[ڪڇي لهجو|ڪڇي]]، ميواتي، [[مارواڙي ٻولي|مارواڙي]]، رانگڙي، ميمڻي ٻوليون بہ هتي ڳالهايون وڃن ٿيون. اردو ھن ملڪ ۾ رابطي جي زبان ۽ قومي ۽ دفتري ٻولي آهي. [[انگريزي]] پڻ پاڪستان جي دفتري ٻولي آهي. 2017 جي تخميني مطابق پاڪستان م مختلف ٻوليون ڳالهائيندڙ ماڻھن جي شرح ھيٺين طرح آھي<ref name="سي آء اي"/>. {{bar box |float = left |title =پاڪستان م مادري زبانون <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-34215293|title=Uncommon tongue: Pakistan's confusing move to Urdu|work=BBC News|accessdate=7 February 2016}}</ref> |bars = {{bar percent|[[پنجابي ٻولي|پنجابي]]|DarkSlateGray|48}} {{bar percent|[[سنڌي ٻولي|سنڌي]]|DarkSlateGray|12}} {{bar percent|[[سرائيڪي ٻولي|سرائيڪي]]|DarkSlateGray|10}} {{bar percent|[[پشتو ٻولي|پشتو]]|DarkSlateGray|8}} {{bar percent|[[اردو]]|DarkSlateGray|8}} {{bar percent|[[بلوچي ٻولي|بلوچي]]|DarkSlateGray|3}} {{bar percent|[[ھندڪو ٻولي|ھندڪو]] |DarkSlateGray |2}} {{bar percent|[[بروھي ٻولي|بروھي]]|DarkSlateGray|1}} {{bar percent|بروشسڪي ۽ ٻيون ٻوليون |DarkSlateGray|8}} }} === پاڪستاني ٻولين جو تعارف === #پنجابي: هيءَ پنجاب صوبي جي ٻولي آهي. پنجابي ٻوليءَ جا مختلف لهجا [[لاهور]]، [[سيالڪوٽ]]، [[گجرانوالا]] ۽ [[شيخوپوره|شيخو پوره]] ضلعن ۾ ڳالهايا وڃن ٿا. [[وارث شاھ]]، [[بلهي شاھ]] ۽ [[سلطان باھو|سلطان باهُو]]، پنجابي زبان جا وڏا شاعر آهن. #پشتو: هيءَ خيبر پختونخوا صوبي جي ٻولي آهي، جيڪا هن صوبي سان گڏ بلوچستان ۾ بہ وڏي تعداد ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. پشتو جا بہ ڪيترائي لهجا آهن (ڏسو: [[پشتو زبان]]). [[رحمان بابا]] ۽ [[خوشحال خان خٽڪ]]، پشتوءَ جا وڏا شاعر آهن. #[[سنڌي]]: سنڌي، [[سنڌ]] جي قومي ٻولي آهي، جيڪا [[سنڌ]] ۾ تعليمي ۽ دفتري زبان بہ آهي. [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[سنڌ]] کان سواءِ [[بلوچستان]] جي وڏي حصي، پنجاب جي سرائيڪي پَٽي، هندستان جي [[راجسٿان]]، [[ڪڇ]] ۽ [[گجرات]] کان سواءِ ٻين ڪيترن حصن ۾ بہ ڳالهائي وڃي ٿي.سنڌي ٻوليءَ جو قومي شاعر [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] رح نه رڳو [[سنڌ]]، پر دنيا جي شاعرن ۾ مٿانهين حيثيت رکي ٿو. ان کان سواءِ [[سچل سرمست]]، سامي، روحل، بيدل ۽ ٻين ڪلاسيڪي شاعرن کان سواءِ جديد شاعرن ۾ [[شيخ اياز]]، [[نارائڻ شيام]]، [[طالب الموليٰ]]، [[نياز همايوني]]، [[تنوير عباسي]]، [[استاد بخاري]]، [[امداد حسيني]] ۽ ٻيا شمار ٿين ٿا. [[سنڌي ٻولي]]ءَ ۾ ڪيتريون ئي اخبارون، رسالا ۽ ڪتاب پڻ ڇپجي رهيا آهن. #سرائيڪي: پاڪستان جي آباديءَ جو 10.42 سيڪڙو سرائيڪي ڳالهائيندڙ آهن، هيءَ ٻولي پنجاب جي [[ملتان]]، [[ساهيوال]]، [[اوڪاڙا]]، [[خانيوال]]، [[جهنگ ضلعو|جهنگ]]، [[گجرانوالا]]، [[فيصل آباد]]، [[چنيوٽ]] ۽ ٻين شهرن کان سواءِ سنڌ ۾ بہ وڏي پئماني تي ڳالهائي وڃي ٿي. [[خواجا غلام فريد]] سرائيڪيءَ جو اهم وڏو شاعر ٿي گذريو آهي. #بلوچي: بلوچي اڪثريت سان بلوچستان ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. بلوچيءَ جي اهم لهجن ۾ [[سرحدي رڪشاڻي]]، [[قلاتي]]، [[کاراني]]، [[مڪراني]]، [[جدگالي]] وغيره لهجا آهن. [[مست توڪلي]] ۽ [[بالاچ]]، بلوچيءَ جا اهم شاعر ٿي گذريا آهن. #براهوي (Brahvi): انگريز لسانيات جي ماهرن براهوي ٻوليءَ کي دراوڙي ٻوليءَ جي شاخ ڪوٺيو آهي، پر جديد تحقيق ان ڳالهه کي رد ڪندي اهو خيال ڏيکاريو آهي تہ شايد هن ٻوليءَ جو تعلق [[مهرڳڙھ]] ۾ رهندڙ سنڌو ماٿريءَ جي ماڻهن جي ڪنهن ٻوليءَ سان هجي. [[مينگل]] مشهور براهوي قبيلو آهن. سنڌي ٻولي جي ليکڪ ۽ ڪالم نگار [[حليم بروهي]] جي خيال ۾ اصلوڪي سنڌي ٻولي اصل بروهي ئي آهي. #[[هندڪو]] (Hindko): هندڪو، قديم انڊو-آرين ٻوليءَ مان نڪتل هڪ شاخ آهي، جيڪا خيبر پختونخوا، [[پشـاور]]، [[پنجاب]]، [[مانسهره]]، [[آزاد ڪشمير]]، [[ايبٽ آباد]] ۽[[هزاره]] جا اٽڪل 40 لک (4 ملين) ماڻهو ڳالهائين ٿا. هيءَ ٻولي [[سنڌي]] ۽ سرائيڪيءَ سان ويجهو لاڳاپو رکي ٿي. == توانائي == پاڪستان م 2017 جي ڪاٿي مطابق 52200000 ماڻھو بجلي جي سھولت کان محروم آھن ۽ ڪل آبادي جو 74 سيڪڙو تائين بجلي جي سھولت آھي. ان سھولت جو تناسب ۾ شھري علائقن جو 90 سيڪڙو ۽ ٻھراڙيءَ جي علائقن جو 64 سيڪڙو اچي وڃي ٿو<ref name="سي آء اي"/>. پاڪستان بجلي، گئس ۽ تيل درآمد ڪندڙ ملڪن م شامل آهي<ref name="سي آء اي"/>. === ائٽمي توانائي === ”[[پاڪستان انرجي ڪائونسل]]“ جو قيام پُر امن استعمال جي مقصد سان ٿيو ۽ قيام جي ٻئي سال ان جو نالو بدلائي ”[[ائٽامڪ انرجي ڪميشن]]“ رکيو ويو. هيءُ ادارو ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پهريون تحقيقاتي ۽ ترقياتي مرڪز، ۽ ٻيون جوهري توانائي حاصل ڪرڻ جو عملي مرڪز. پهرئين مرڪز جو ذيلي ادارو آهي ”جوهري سائنس ۽ ٽيڪنالاجي“ اسلام آباد. هتي ڊسمبر 1965ع ۾ پنج ميگاواٽ جو هڪ [[جوهري ري ائڪٽر]] لڳايو ويو ۽ ان ۾ جوهري طبعيات، جوهري ڳاڻيٽي، جوهري ڪيميا، طبي طبعيات ۽ برقيات تي ڪم ٿي رهيو آهي. ٻيو جوهري توانائيءَ جو مرڪز لاهور ۾ آهي، جيڪو 1961ع ۾ قائم ٿيو. ٽيون جوهري توانائيءَ جو زرعي تحقيقاتي مرڪز [[ٽنڊو ڄام|ٽنڊي ڄام]] ۾ 1965ع ۾ قائم ٿيو، چوٿون مرڪز ميڊيڪل ريڊيو آئسوٽوپ ٽنڊوڄام آهي. پاڪستاني سائنسدانن جي ڪامياب تجربن جي بدولت، پاڪستان هن وقت دنيا جي ائٽمي طاقت رکندڙ ملڪن ۾ شمار ٿئي ٿو. ان ڏس ۾ شهيد ذوالفقار علي ڀُٽي پنهنجي حڪومت ۾ سائنسدانن جي همٿ افزائي ڪئي ۽ ملڪ کي ائٽمي طاقت بڻائڻ جو خواب نيٺ تڪميل تي پهتو. ويجهي ماضيءَ ۾ مئي 1998ع ڌاري پهريون ائٽمي تجربو ڪيو ويو. ان کانسواءِ ٻيا ننڍا ننڍا تحقيقي مرڪز ڪراچيءَ، ڄامشوري، ملتان، لاهور ۽ پشاور ۾ کوليا ويا آهن. جوهري توانائيءَ سان بجلي پيدا ڪرڻ جو مرڪز ڪراچيءَ ۾ قائم ڪيو ويو آهي، جيڪو 137 ميگاواٽ بجلي پيدا ڪندو آهي. پاڪستان ۾ ائٽم کي ٽوڙڻ جو پهريون تجربو [[نيلور]] واري هنڌ 1965ع ۾ ڪيو ويو. انرجي ڪميشن، اعليٰ توانائيءَ جا طبعياتي مسئلن تي بہ تحقيق ۾ مصروف آهي. اهو ڪم بين الاقوامي معيار جو آهي. انهيءَ سلسلي ۾ [[ڊاڪٽر عبدالسلام]] (تڏهوڪي مشير سائنسي امور) ۽ [[ڊاڪٽر. آءِ. ايڇ عثماني]] (صدر ائٽامڪ انرجي ڪميشن) سرگرم رهيا. جوهري توانائيءَ لاءِ ڳري پاڻيءَ جي ضرورت ٿيندي آهي. قدرتي گئس مان مصنوعي ڀاڻ تيار ڪرڻ لاءِ ڪارخانن مان تيار ٿيل پاڻي حاصل ڪرڻ جو ڪم ورتو ويو آهي. ائٽمي توانائيءَ جي باري ۾ پاڪستان، روس سان ”پاڻي“ وٺڻ جو معاهدو ڪيو آهي. بجليءَ جي پيداوار کي مناسب ۽ صحيح طريقي سان پهچائڻ لاءِ اُتر ۽ ڏکڻ جي حصن ۾ ورهايو ويو آهي. اترئين حصي ۾ پنجاب، صوبو سرحد ۽ [[بهاولپور]] شامل آهن. انهن سڀني کي هڪڙي ”گرڊ“ (Grid) ۾ ملايو ويو، جنهن ۾ [[وارسڪ]]، [[مالاڪنڊ]]، [[درگئي]]، [[ڪرم ڳڙهي]]، [[رسول]]، [[شادي وال]]، [[چيچوڪي مليان]]، [[گجرانوالا]] ۽ رينالاجو [[هائيڊل بجلي گهر]]، لائلپور، ساهيوال ۽ ملتان جا [[اسٽيم بجلي گهر]] ۽ لائلپور جو [[ڊيزل بجلي گهر]]، ڏاکڻي اترين سنڌ، ڪوئيٽا ۽ قلات جي علائقن تي مشتمل آهي. پاڪستان جا اهم بجلي گهر هيٺيان آهن: #[[ملتان بجلي گهر]] #[[موبائل گئس ٽربائن، شاهدره لاهور،]] #[[ڪوئيٽا ٿرمل پاور اسٽيشن]] #[[ڄامشورو ٿرمل پاور اسٽيشن]] #[[سکر ٿرمل پاور پراجيڪٽ]] #[[لائلپور اسٽيم پاور اسٽيشن]] #[[گجرانوالا هائيڊل اسٽيشن]] #[[شادي وال هائيڊل اسٽيشن]] #[[چيچوڪي مليان هائيڊل اسٽيشن]] #[[وارسڪ پاور اسٽيشن]] #[[ڄامشورو بجلي گهر]] #[[لاکڙا پاور هائوس]] #[[ڪوٽ ادو بجلي گھر]] #حب ۽ ٻيا ڪيترائي پاور هائوس ڪم ڪري رهيا آهن. == سياحت == پاڪستان جي سرزمين جو حسن ۽ هتي جي رهواسين جو اخلاق سڄيءَ دنيا جي سياحن لاءِ ڪشش جو باعث آهي. تنهنڪري هتي سياحت لاءِ ايندڙ ٻاهرين ملڪن جي ماڻهن جو تعداد ڏينهون ڏينهن وڌندڙ آهي. 1965ع ۾ سياحت کاتي، سياحن کي سهوليتون ڏيڻ لاءِ رٿا تيار ڪئي هئي، جنهن ۾ هيٺيون ننڍيون رٿائون عمل ۾ آنديون ويون: * ملڪ جي جدا جدا حصن، جهڙوڪ گلگت، هزارا، چترال، ڪالام ۽ ناران ۾ ريسٽ هائوسن جي تعمير ۽ آمد ورفت جون سهوليتون مهيا ڪرڻ. * ڪوهه پيمائي، برف ۾ رانديون، مڇيءَ جو شڪار، وغيره. * سياحت کي ترقي ڏيڻ لاءِ ملڪ جي وڏن شهرن ۾ معلومات جا سينٽر کوليا ويا آهن، وڏن شهرن جي هوائي اڏن تي اطلاعات کاتي پاران هوٽلون کوليون ويون آهن. ٻين ملڪن ۾ نمائش لاءِ سياحت کاتو، پاڪستان بابت رنگين فلمون بہ تيار ڪندو آهي. 1966ع کي ”سياحت جو سال“ ڪري ملهايو ويو هو. پاڪستان لوازان جي بين الاقوامي ميلي ۾ شرڪت ڪئي، جنهن ۾ پنج لک ماڻهن پاڪستاني اسٽال ڏٺو، ان کان سواءِ پراگ جي نمائش ۾ پاڪستان جا خوبصورت منظر ۽ وڏيون وڏيون تصويرون موڪليون ويون، جيڪي سياحن لاءِ پُرڪشش هيون. جنوري 1967ع ۾ ”نئچرل جاگرافڪ مخزن“ ۾، ”پاڪستان اسٽوري“ جي عنوان سان هڪ باتصوير طويل مقالو شايع ڪيو ۽ نئشنل جاگرفڪ سوسائٽيءَ، واشنگٽن ۾ پاڪستاني نوادارات تي هڪ نمائش جو انتظام ڪيو. ڊسمبر 1967ع ۾ جهنگلي جانورن جي تحفظ لاءِ عالمي تنظيم جي هڪ وفد پاڪستان جو دورو ڪيو ۽ هتي جي جهنگلي جانورن تي هڪ مختصر فلم تيار ڪئي. سياحت کاتي جي درخواست تي لاڙڪاڻي ايڪسپريس جو ’موهن جو دڙو ايڪسپريس‘ نالو رکيو ويو. پاڪستان جي سرزمين قسمين قسمين نظارن جو ڏيک ڏيندڙ آهي. هتي اوچا جبل بہ آهن، زرخيز ميدان بہ آهن، رڻ پٽ بہ آهن تہ گهاٽا ٻيلا بہ آهن. گهاٽي آباديءَ وارا شهر بہ آهن تہ آثار قديمه جا دڙا، ڀڙا، ڪوٽ ۽ قلعا بہ آهن. سياحت جي لحاظ کان هيٺ ڄاڻايل ==ماڳ ۽ مڪان== پاڪستان ۾ هي ذڪر جوڳا ماڳ ۽ مڪان آهن: [[ڪراچي]]، ڀنڀور، ٺٽو، مڪلي، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]]، خيرپور، سکر، روهڙي، اروڙ، ڪوٽ ڏيجي، [[موهن جو دڙو]]، سيوهڻ، ڪوئيٽا، لاهور، راولپنڊي، اسلام آباد، هڙپا، ٽئڪسيلا، پشاور، مانسهره، بالاڪوٽ، شهباز ڳڙهي، مري، نٿيا گلي، ڪاغان وادي، سوات وادي، پشاور، گلگت ۽ هنزا ۽ ٻيا ڪيترائي ماڳ مڪان. [[سنڌ]] جي ثقافت کاتي بہ سياحت کي هٿي وٺرائڻ لاءِ تمام گهڻيون ڪوششون ڪيون آهن، ثقافت کاتي جي صوبائي وزير محترمه سسئي پليجو [[سنڌ]] ۾ موجود آرڪيالاجيڪل ماڳن کي وفاق کان سنڌ جي تحويل ۾ آڻارائي پنهنجي ذميوارين ۾ آندو آهي، ان کان سواءِ سنڌ حڪومت جي مدد سان گورک هِل تي تعميراتي ڪم ۽ رهائشي سهولتين جو ڪم بہ تيزيءَ سان هلندڙ آهي. == آمدرفت جا ذريعا == ملڪ ۾ آمدورفت جا 5 مکيه ذريعا آهن: ريلوي، هاءِ وي، موٽر وي، سمنڊ، درياهه ۽ هوائي رستا. '''ريلوي''': '''روڊ رستا''':مسافرن ۽ سامان، ٻنهي جي آمدورفت ۽ باربرداريءَ لاءِ ريلوي کان پوءِ وڏو ذريعو روڊ ۽ پڪا رستا آهن، جيڪي ريلوي کان وڌيڪ آرامده آهن. ڳوٺن کان مارڪيٽن تائين زرعي پيداوار، ڪارخانن تائين خام مال ۽ سڀني شهرن ۽ ڳوٺن تائين پهچڻ ۾ روڊ رستا ئي بهتر ذريعو آهن. هر پنج سالا رٿا ۾ گهڻو ڪري اوليت روڊن ۽ رستن کي ڏني پئي وئي. 1967ع جي آخر ۾ پاڪستان ۾ رستن جي ڊيگهه ٻه هزار ميل ٿي وئي. پاڪستان جي قديم ترين سڙڪ ”گرانڊ ٽرنڪ روڊ“ جي نالي سان مشهور آهي، جيڪا سورهين صدي عيسويءَ ۾ شيرشاهه سوريءَ ٺهرائي هئي. ورهاڱي وقت پاڪستان ۾ رستن جي ڪل ڊيگهه 13781 ميل هئي. انهن ۾ گهڻا رستا پنجاب ۽ سرحد صوبن ۾ هئا. 1949ع ۾ هڪڙو سينٽرل روڊ فنڊ قائم ڪيو ويو، جنهن جو 85 سيڪڙو پُلين جي تعمير ۽ 15 سيڪڙو تحقيقي ڪمن تي صرف ڪيو ويو، جن ۾ سپرهاءِ وي، نئشنل هاءِ وي ۽ موٽروي وغيره جا منصوبا شامل آهن. هن وقت ملڪ ۾ روڊن جو ڄار وڇائڻ جو سلسلو جاري آهي، ان ڏس ۾ نيشنل هاءِ وي اٿارٽي مصروف عمل آهي. '''بندرگاهه''':ملڪ جي ورهاڱي وقت پاڪستان جو اڪيلو بندر ڪراچي هو. ان جي لنگر گاهه ۽ ورڪشاپ وغيره لاءِ 2474 ايڪڙ زمين مختصر ڪئي وئي هئي. سڄي بندر جوانتظام ڪراچي پورٽ ٽرسٽ وٽ آهي. هڪ اعليٰ بندرگاهه ۾ جيڪي سهوليتون موجود هئڻ گهرجن، سي سڀ هتي موجود آهن. موجوده وقت ۾ پاڪستان جي سامونڊي ڪناري سان مڪاني طور مڇي مارڻ لاءِ ڪم ايندر مياڻيون ۽ ننڍڙا بندر بہ سڌاري وڌائي وڏن بندرگاهن ۾ تبديل ڪرڻ جي ڪوشش ٿي رهي آهي، تہ جيئن ڪراچي بندرگاهن تان جهازن جي آمدورفت تان بار گهٽجي. مثال طور گوادر، سون مياڻي، قاسم بندر ۽ ڪيٽي بندر وغيره.ھن وقت پاڪستان ۾ ٽي بندرگاھون آهن جن ۾ ڪراچي پورٽ، بن قاسم پورٽ ۽ گوادر پورٽ شامل آهن. '''ھوائي اڏا''': پاڪستان ۾ 110 ھوائي اڏا آهن جن مان 104 استعمال ۾ آھن. == نشريات == هن وقت پاڪستان ۾ 33 ريڊيو اسٽيشنون ۽ 29 ايف. ايم اسٽيشنون آهن، جيڪي: لاهور، پشاور، ڪراچي، راولپنڊي، اسلام آباد، ملتان، آزاد ڪشمير، خيرپور، حيدرآباد، ڪوئيٽا، لاڙڪاڻي، مٺي، نوابشاهه، خضدار، گلگت ۽ اسڪردو ۾ آهن، جن ۾ 20 ٻولين ۾ پروگرام نشر ڪيا ويندا آهن. جڏهن تہ ڪراچي، حيدرآباد، لاهور، اسلام آباد ۽ ٻين شهرن ۾ نجي ايم. ايف چينل بہ وڏي تعداد ۾ نشريات ڏئي رهيا آهن. ٽيليويزن: پاڪستان ۾ ٽيليويزن اسٽيشن قائم ڪرڻ جو فيصلو 1964ع ۾ ٿيو. انهيءَ سلسلي ۾ جپان جي نوپن اليڪٽرڪ ڪمپنيءَ سان معاهدو ڪيو ويو ۽ تجرباتي طور ننڍي پيماني تي ٻه ٽيليويزن اسٽيشنون قائم ڪيون ويون. 26 نومبر 1964ع تي لاهور ۾ هڪڙو يونٽ قائم ڪيو ويو. فيبروري 1965ع ۾ پنجن ڪروڙن رپين جي لاڳت سان ٽيليويزن ڪارپوريشن قائم ڪئي وئي، جنهن ۾ اڌ رقم حڪومت طرفان ۽ اڌ رقم جپان ۽ برطانيا جي ڪمپنيءَ مهيا ڪئي. 1967ع ۾ ڪراچي ٽيليويزن اسٽيشن ڪم شروع ڪيو. جنوري 1967ع ۾ راولپنڊي- اسلام آباد ۾ بہ هڪ اسٽيشن قائم ڪئي ويئي. ملڪ ۾ لکين ٽيليويزن سيٽ اچي ويا. نين ڪمپنين، درآمد لائسنس ذريعي سيٽ تيار ڪرڻ شروع ڪيا. هن وقت ريڊيو وانگر ٽيليويزن ڪمرشل سروس شروع آهي. پاڪستان جي سرڪاري ٽي. وي ڪارپوريشن جو نالو پي. ٽي. وي آهي، جڏهن تہ هينئر هڪ اندازي موجب چاليهه کن نجي چئنل پڻ نشريات ڏئي رهيا آهن، تن ۾ تفريحي ۽ نيوز چينل شامل آهن. انهن ۾ سنڌي چئنل ڪي. ٽي. اين، سنڌ ٽي. وي، ڪشش ٽي. وي، مهراڻ ٽي. وي، آواز ٽي. وي، ڌرتي ٽي. وي بہ شامل آهن. == منصوبابندي ۽ ترقي == شهري ضرورت جي تڪميل لاءِ ٽائون ڪاميٽيون ۽ ميونسپالٽيون تہ ملڪ ۾ شروع کان ئي موجود هيون، پر اها ذميداري روز روز ايتري وڌندي وئي جو وڏن شهرن ۾ ”امپروومينٽ ٽرسٽ“ قائم ڪيا ويا. حڪومت طرفان پي. ڊبليو. ڊي ۽ رٿابنديءَ واري کاتي، شهرن ۾ اڏاوت جي سلسلي ۾ ذميداريون پنهنجي ذمي ڪيون. گاديءَ واري شهر جي تعمير جو ڪم ڪئپيٽل ڊيولپمينٽ اٿارٽيءَ جي سپرد هو. اهڙيءَ طرح ريلوي، ٽپال، آبپاشي وغيره جي کاتن، پنهنجن ملازمن لاءِ خود گهر اڏائڻ جو سلسلو جاري ڪيو. '''سماجي بهبود'''پاڪستان هڪ فلاحي مملڪت آهي. 1955ع ۽ 1962ع جي آئين ۾ حڪومت جو فرض قرار ڏنو ويو آهي تہ هو مذهب، ملت، رنگ ۽ نسل جي فرق کان سواءِ هر شهريءَ جي معيارِ زندگيءَ کي ترقي ڏئي، دولت جي ارتڪاز (هڪ هنڌ گڏ ٿيڻ) کي روڪي، ملڪ جي سڀني طبقن جي وچ ۾ عدل ۽ انصاف قائم ڪري. هر شخص لاءِ کاڌو، ڪپڙا، گهر، علاج ۽ تعليم جون بنيادي ضرورتون مهيا ڪري ۽ جيڪي ماڻهو جسماني نقص يا ڪنهن ٻئي سبب جي ڪري روزي ڪمائي نه سگهندا هجن، انهن جي ڪفالت ڪري. 1947ع جي ورهاڱي وقت وسيع پيماني تي لڏپلاڻ ٿي، جنهن کي حڪومت سنڀالي نه سگهي. ڪي ماڻهو پنهنجي ڪوشش سان تہ ڪي ماڻهو تعليم، صحت عامه، عدالت، زراعت ۽ امداد باهمي ۽ عوامي انجمنن ذريعي روزگار سان لڳا. پر انهيءَ سلسلي ۾ حڪومت جي اڳيان بي انتها تڪليفون هيون. سماجي بهبود جو ڪم محنت جي وزارت جي حوالي هو. هن وقت سماجي ڀلائيءَ جو الڳ کاتو ۽ وزير مقرر ڪيل آهي. پهرئين پنج ساله منصوبي (1955ع) ۾ جن ٽن مسئلن طرف خاص ڌيان ڏنو ويو، سي هئا: سماجي منصوبہ بندي، سماجي تحقيقات ۽ سماجي ڪم. 1961ع ۾ ”سوشل ويلفيئر ايجنسيز آرڊيننس“ جاري ڪيو ويو تہ جيئن نجي ادارن ۾ ڪارڪردگيءَ کي بهتر ڪيو وڃي. گداگري وڏي لعنت آهي. اسلام ان کي سختيءَ سان روڪيو آهي. ليڪن ان لاءِ ضروري آهي تہ بي پهچ ماڻهن جي حفاظت ۽ امداد جو بندوبست ڪيو وڃي. افلاس، جهالت، عصمت فروشي، گداگري، بيروزگاريءَ، ٻوڏ ۽ طوفان مان پيدا ٿيل خرابين جي ڪري ملڪ ۾ ڪيتريون ئي خرابيون پيدا ٿي رهيون آهن. جن کي دور ڪرڻ لاءِ حڪومت هڪڙي ڪميشن بہ مقرر ڪئي آهي. رٽائرڊ فوجين ۽ پٺتي پيلن جي بهبوديءَ لاءِ بہ حڪومت ڪي شعبا قائم ڪري ڇڏيا آهن. تنهن هوندي بہ سماجي بهبود جي سلسلي ۾ اڃا گهڻو ڪجهه ڪم ڪرڻو آهي. مختلف قدرتي آفتن جهڙوڪ: 2005ع واري زلزلي جي صورت ۾ پاڙيسري ملڪ پڻ مدد لاءِ فلاحي ڪم ڪن ٿا. اهڙي طرح پاڪستان بہ مختلف وقتن تي ٻين ملڪن جي مدد ڪندو رهي ٿو. == رانديون == قيام پاڪستان کان اڳ سڄي ملڪ ۾ راندين لاءِ انجمنون ۽ ڪلب موجود هئا، جن کي پوءِ منظم ڪري ’اسپورٽس ڪنٽرول بورڊ‘ قائم ڪيو ويو. هاڪي، پاڪستان جي قومي راند آهي، جڏهن تہ ڪرڪيٽ جو شمار پاڪستان جي پسنديده راندين ۾ ٿئي ٿو. پاڪستاني ٽيم دنيا جي ڪرڪيٽ راند ۾ پنهنجو نالو روشن ڪيو آهي. ڪيترائي رانديگر عالمي شهرت حاصل ڪري چڪا آهن. 1992ع ۾ پاڪستان ڪرڪيٽ جو عالمي ڪپ کٽيو هو، جڏهن تہ تازو 2010ع ۾ ٽي- ٽوئنٽي ورلڊ ڪپ ۾ پڻ پاڪستان جي سوڀ ٿي. چيو وڃي ٿو تہ ٽوئنٽي ٽوئنٽي ڪرڪيٽ جو آغاز بہ ڪراچيءَ (پاڪستان) کان ٿيو، هن وقت ٽوئنٽي ٽوئنٽي ڪرڪيٽ مئچون پوري دنيا ۾ پسند ڪيون وڃن ٿيون. هاڪيءَ کي بہ قومي راندين جو درجو حاصل آهي. گذريل پنجاهه سالن ۾ پاڪسـتان جي هاڪي ٽيم اولمپڪ گرائونڊ ۾ پـاڻ مڃـائي چڪي آهي. اسڪـوائـش بـه دنـيــا جـي مشـهـور رانـد آهي. پاڪستاني رانديگر هن وقت تائين سڄيءَ دنيا ۾ چئمپين آهن. فوٽ بال ۽ ٽينس رانديون بہ پاڪستان ۾ هلنديون آهن. ديسي راندين ۾ پنجاب جي ڪُـشتي، سـنـڌ ۽ بـلـوچسـتان جي مـلـهه ۽ ڪوڏي ڪـوڏي قـومي راندين ۾ شامل آهن. سنڌ ۽ پنجاب جون ٽيمون ”ڪوڏي ڪوڏي“ يا ڪٻڊيءَ جي مقابلن ۾ هڪٻئي جي سامهون هونديون آهن. گهوڙن جي ريس، ڪراچي، لاهور ۽ راولپنڊيءَ ۾ ٿيندي آهي، ان لاءِ خاص ميدان آهن. ريس ۾ کٽيندڙ گهوڙي کي قائداعظم گولڊ ڪپ ۽ هزارين رپيا ڏنا ويندا آهن. گهوڙن جي ٻي راند ”پولو“ آهي، جيڪا فقط گلگت ۾ کيڏي ويندي آهي. گولف بہ پاڪستان جي دل پسند راندين ۾ شمار ٿئي ٿي. جڏهن تہ فٽبال جا بہ ڪيترائي بهترين رانديگر ملڪ ۾ موجود آهن. ==فن تعمیر== [[فائل:Badshahi Masjid - Side View.jpg|200px|thumb|کاٻو|بادشاھي مسجد، لاھور]] ==آبادي جي جوڙجڪ== ===ٻوليون=== پاڪستان ۾ درزنن ۾ ٻوليون ڳالهائجن ٿيون. ملڪ جون ٻه سرڪاري ٻوليون [[اردو ٻولي|اردو]] ۽ انگريزي آهن<ref>{{cite web |url=http://time.com/3975587/pakistan-english-urdu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160521083507/http://time.com/3975587/pakistan-english-urdu/ |date=2016-05-21 }} |title=Why Pakistan Is Replacing English With Urdu |author=Aditya Agrawal |date=28 July 2015 |publisher=Time, Inc.</ref>|accessdate=21 April 2016}}. انگريزي ٻولي اڃا تائين پاڪستان جي [[wikt:elite|اشرافيه]] طبقي ۾ ۽ حڪومت جي اڪثر [[Ministry (وزارت (حڪومتي شعبو)|وزارتن]] ۾ استعمال ٿيندي رهي ٿي. پاڪستان ۾ ڳالهائجندڙ ٻين اهم ٻولين ۾ [[سرائيڪي ٻولي|سرائڪي]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]، [[ھندڪو ٻولي|هندڪو]]، [[پشتو ٻولي|پشتو]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]]، [[بلوچي ٻولي|بلوچي]]، [[براھوي ٻولي|براهوي]]، [[کوور|کوور]]، [[بلتي ٻولي|بلتي]] ۽ ڪيترين ئي [[پاڪستان جون ٻوليون| ٻيون]] ٻوليون شامل آهن. ان کان علاوه، [[شينا ٻولي|شينا]] به پاڪستان جي علائقائي ٻولين مان هڪ آهي، جيڪا خاص طور تي [[گلگت-بلتستان]] ۾ ڳالهائي وڃي ٿي. ===مذهب=== {{bar box |title=پاڪستان ۾ مذهب |titlebar=#ddd |left1=مذهب |right1=سيڪڙو |float=left |bars= {{bar percent|[[پاڪستان ۾ اسلام|سني اسلام]]|#009000|75}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ اسلام|شيعه اسلام]]|#009550|20}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ ھندو مت|هندومت]]|#FF4500|2.1}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ عيسائيت|عيسائيت]]|#9955BB|1.3}} {{bar percent|[[پاڪستان ۾ احمدي|احمدي]]|#FF3000|0.2}} {{bar percent|[[پاڪستان جا مذھب|باقيئ ٻيا]]|#FF4000|0.3}} }} پاڪستان جي آبادي جو وڏو حصو (تقريباً 90 کان 95 سيڪڙو) [[مسلمان| مسلمانن]] تي مشتمل آهي<ref>{{cite web |title=Muslim Population By Country |url=https://www.worldatlas.com/articles/countries-with-the-largest-muslim-populations.html |website=WorldAtlas |date=8 March 2019 |access-date=9 June 2021 }}</ref>. انهن مان [[ڏني مذھب|سني]] مسلمان ملڪ جي آبادي جو لڳ ڀڳ 70–75 سيڪڙو آهن، جڏهن⁠تہ [[شيعہ مذھب|شيعه]] مسلمانن جو تناسب 20–25 سيڪڙو آهي. پاڪستان ۾ ٻين مذهبن جا پوئلڳ پڻ موجود آهن، جن ۾ [[عيسائيت]]، [[هندومت]]، [[سک مت]]، [[زرتشتي مت]]، [[بھائي مذھب|بهائي مذهب]]، ذڪريت، [[احمدي مذھب|احمدي]]، [[يهوديت]]، [[ٻڌ مت]] ۽ [[قدرتي عقيدا]] شامل آهن<ref>{{cite web |last=Khan |first=Iftikhar A. |date=28 May 2018 |title=Number of non-Muslim voters in Pakistan shows rise of over 30pc |url=https://www.dawn.com/news/1410442 |access-date=27 November 2023 |website=DAWN.COM }}</ref>. [[برطانوي هندستان]] جي خاتمي کان پوءِ نئين ٺهندڙ پاڪستاني رياست ۾ [[هندومت]] جي سياسي حيثيت گهٽجي وئي، پر ان باوجود هن مذهب پاڪستان جي ثقافت، سياست ۽ علائقائي تاريخ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. حقيقت ۾، پاڪستان دنيا ۾ هندن جي آبادي جي لحاظ کان چوٿين وڏي ملڪ طور سڃاتو وڃي ٿو. لفظ '''"انڊو-"''' يا '''"ھندو"'''—جنهن مان '''ھندتوا''', '''ھندي''', '''انڊيا''' ۽ '''انڊونيشيا''' جهڙا لفظ ٺهيا—اصل ۾ ڪلاسڪي فارسي لفظ '''"هندو / Hindū"''' مان نڪتل آهي، جيڪو وچين فارسي جي صورت "'''Hindūk/Hindūg'''" وسيلي، قديم پروٽو-فارسي لفظ '''"𐏃𐎡𐎯𐎢𐏁 / Hindo"''' تائين وڃي ٿو<ref>{{cite web |last=Mahmood |first=Parvez |date=25 May 2019 |title='We the people of Pakistan, irrespective of religion, are the true Indians' |url=https://theprint.in/opinion/we-the-people-of-pakistan-irrespective-of-religion-are-the-true-indians/240771/ |access-date=30 September 2024 |website=ThePrint }}</ref>. هي اصطلاح [[Sindh|سنڌ]] ۽ [[Indus River|سنڌو درياهه]] (Sindhu) سان لاڳاپيل آهي، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته "هندو" جو تصور جغرافيائي ۽ تاريخي طور سنڌو ماٿري سان جڙيل رهيو آهي<ref> {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hindu |title=Hindu (noun) |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hinduism |title=Hinduism {{!}} Etymology of Hinduism by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Hindi |title=Hindi {{!}} Etymology of the name Hindi by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} {{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/Indonesia |title=Indonesia {{!}} Etymology of Indonesia by etymonline |publisher=Online Etymological Dictionary }} </ref>. سنڌو درياهه [[هندومت]] جي مقدس درياهن مان هڪ آهي، جنهن سبب ڪيترن محققن جي خيال ۾ پاڪستان—خاص طور تي سنڌ—هندومت جي ابتدا ۽ ارتقا ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 40 کان 100 لک هندو رهن ٿا، جن مان گهڻا [[پنجاب (پاڪستان)|پنجاب]] ۽ [[سنڌ]] ۾ آباد آهن، جيڪي قديم طور تي ويدن جي سرزمين طور سڃاتل آهن<ref>{{cite web |title=The Hindus in Sindh |url=https://hal.science/hal-03959098/document |access-date=27 November 2023 |website=Archive ouverte HAL }}</ref>. ==قومي نشان== اسلامي ملڪن ۾ [[انڊونيشيا]] کانپوء ٻيون نمبر وڏو ملڪ آهي. ان جي پکيڙ [[آزاد ڪشمير]] ۽ [[گلگت بلتستان]] سميت <small>'''8,80,940'''</small> چورس ڪلوميٽر آھي. پکيڙ ۾ ھي ملڪ دنيا جو 34ھون وڏو ملڪ آهي. دنيا ۾ <small>'''7هين'''</small> وڏي فوج پاڪستان وٽ آهي. هن جو گادي جو هنڌ سال <small>'''1960ع'''</small> تائين [[ڪراچي]] ھيو جنھن بعد نئون شھر [[اسلام آباد]] ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو. پاڪستان جي آبادي ۽ پکيڙ ۾ سڀ کان وڏو شھر [[ڪراچي]] ۽ ٻئين نمبر تي [[لاھور]] آھي. پاڪستان ننڍي کنڊ جي مسلمانن لاءِ ڌار وطن طور <small>'''14'''</small> <small>'''آگسٽ'''</small> <small>'''1947ع'''</small> تي وجود ۾ آيو. ان جو اعلان <small>'''14'''</small> <small>'''آگسٽ'''</small> رات جو ٻارهين بجي ريڊيو پاڪستان جي ذريعي ڪيو ويو. <small>'''23 مارچ 1956ع'''</small> ۾ پاڪستان ريپبلڪ بڻيو ۽ کيس <small>'''اسلامي جمھوريه پاڪستان'''</small> جو نالو ڏنو ويو. پاڪستان ۽ انڊيا وچ ۾ [[ڪشمير]] ھڪ تڪراري علائقو آهي جنھن تي ٻنھي ملڪن وچ ۾ جنگون پڻ لڳي چڪيون آهن. ==گيلري== {| class="infobox borderless" |+ پاڪستان جا قومي اھڃاڻ (سرڪاري) |- !'''قومي جانور''' | [[مارخور]] | [[فائل:Markhor.jpg|50px]] |- ! '''قومي پکي''' | [[چڪور]] | [[فائل:Keklik.jpg|50px]] |- ! '''قومي وڻ''' | [[چيل|سيڊرس ديودارا]] | [[فائل:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|50px]] |- ! '''قومي گل''' | [[ياسمين (گل)|گل ياسمين]] | [[فائل:Jasminum officinale.JPG|50px]] |- ! '''قومي ورثي وارو رياستي جانور''' | [[برفاني چيتو]] | [[فائل:Snow Leopard 13.jpg|50px]] |- ! '''قومي ورثي وارو رياستي پکي''' | [[شاھين باز]] | [[فائل:Vándorsólyom.JPG|50px]] |- ! '''پاڻي وارو قومي جانور''' | [[سنڌوندي واري ڊالفن]] | [[فائل:Platanista gangetica.jpg|50px]] |- ! '''قومي ريڙهيون پائيندڙ جاندار''' | [[سنڌوندي جو واڳون]] | [[فائل:Persiancrocodile.jpg|50px]] |- ! '''قومي مڇي''' | [[سونھري مھسير]] | [[فائل:Mahasher.JPG|50px]] |- ! '''قومي خشڪي۽ ہاڻي وارو جانور ''' | [[سنڌو ماٿري وارو ڏيڏر]] | [[فائل:Bufo stomaticus04.jpg|50px]] |- ! '''قومي پوپٽ''' | [[مماٿيما ايمبڪا|ھندي واڱڻائي شھنشاھ]] | [[فائل:VB 023 Indian Purple Emperor.jpg|50px]] |- ! '''قومي ميوو''' | [[انب]] | [[فائل:Chaunsa.JPG|50px]] |- ! '''قومي پوک''' | [[ڪمند]] | [[فائل:Shentu - rural landscape east of Shanwei cun - P1260072.JPG|50px]] |- ! '''قومي مشروب''' | [[ڪماد|ڪماد جو رس]] | [[فائل:Sugarcanejuice.jpg|50px]] |- ! '''قومي ڀاڄي''' | [[ڀينڊي]] | [[فائل:Bucket of raw okra pods.jpg|50px]] |- ! '''قومي طعام''' | [[برياني]] (وڏي گوشت واري) | [[فائل:Bukhari Rice ارز بخاري بالدجاج.JPG|50px]] |- ! '''قومي راند''' | [[ھاڪي]] (ميداني) | [[فائل:HOCKEY ARGENTINA PAKISTAN.jpg|50px]] |- ! '''قومي لباس''' | [[شلوار قميص]] | [[فائل:Zainab Chottani with her show stoppers.jpg|50px]] |- ! '''قومي مسجد''' | [[فيصل مسجد]]، [[اسلام آباد]] | [[فائل:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg |50px]] |- ! '''قومي مقبرو''' | [[مزار قائد]]، [[ڪراچي]] | [[فائل: Mazar-E-Quaid.jpg|50px]] |- ! '''قومي ندي''' | [[سنڌو درياھ]] | [[فائل:Indus river from karakouram highway.jpg|50px]] |- ! '''قومي جبل''' | [[ڪي 2|K-2]] | [[فائل:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|50px]] |- |} ==پڻ ڏسو== {{flagicon|Pakistan}} [[:باب:پاڪستان]] * [[پاڪستان جي حڪومت]] * [[پاڪستان جا انتظامي ايڪا]] * [[پاڪستان جي ثقافت]] * [[پاڪستان جي معيشت]] * [[پاڪستان جي جاگرافي]] ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ |date=2021-01-10 }} at [[:en:The World Factbook|CIA World Factbook]] {{Pakistan topics}} {{Geography of Pakistan}} {{Asia}} {{authority control}} [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:ملڪ]] [[زمرو:وفاق]] [[زمرو:وفاقي جمهوريا]] [[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جا ملڪ]] [[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:دولت مشترڪه جون رڪن قومون]] [[زمرو:اردو ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:پنجابي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:سنڌي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:پشتو ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:بلوچي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:براهوي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ڪشميري ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:ملڪ ۽ علائقا جتي انگريزي هڪ سرڪاري ٻولي آهي]] [[زمرو:1947ع ۾ ايشيا قائم ٿيڻ وارا]] [[زمرو:1947ع ۾ ايشيا قائم ٿيڻ وارا ادارا ۽ ملڪ]] ==حوالا== {{حوالا}} 9zgiq810onl7opgjrt6p8ibli8utfpk 10 43364 380921 370892 2026-05-26T20:17:54Z Intisar Ali 8681 /* */ 380921 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|title|above}} = {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes| |<div style="display:inline" class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-weight:normal;display:inline;" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-size:78%;display:inline;">{{{other_name}}}</div>}} <!--** names, type, and transliterations ** --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}{{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|1}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<div class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = font-weight:bold; | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}} transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = • {{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = • {{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 = • {{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = • {{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = • {{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = • {{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = • {{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}} transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = • {{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = • {{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 = • {{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = • {{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = • {{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = • {{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = • {{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow <!--| rowcellstyle18 = padding:0.7em 0.8em--> | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div style="display:inline" style="padding:0.4em 0 0 0;">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Banner of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Banner|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}|{{#if:{{{nicknames|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}}}}}{{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{nickname|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Motto(s):]]|Motto(s):}}|{{#if:{{{mottoes|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Mottoes:]]|Mottoes:}}}}}}{{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{motto|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption1}}}</div>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | data26 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass27 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data27 = {{#if:{{{coordinates|}}} |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}| ({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass28 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid position}} | data28 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | label29 = {{{subdivision_type}}} | data29 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass30 = mergedrow | label30 = {{{subdivision_type1}}} | data30 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{{subdivision_type2}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type3}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type4}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type5}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type6}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass36 = mergedtoprow | label36 = {{{established_title}}} | data36 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{established_title1}}} | data37 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass38 = mergedrow | label38 = {{{established_title2}}} | data38 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title3}}} | data39 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title4}}} | data40 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title5}}} | data41 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title6}}} | data42 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title7}}} | data43 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{extinct_title}}} | data44 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = Founded by | data45 = {{{founder|}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = [[Namesake|Named for]] | data46 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass47 = mergedtoprow | label47 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Seat}} | data47 = {{{seat|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Former seat}} | data48 = {{{seat1|}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = {{#if:{{{seat2_type|}}}|{{{seat2_type}}}|Former seat}} | data49 = {{{seat2|}}} | rowclass51 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label51 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Boroughs}} | data51 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|: |}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass52 = mergedtoprow | header52 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Government<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = • Type | data53 = {{{government_type|}}} | rowclass54 = mergedrow | label54 = • Body | class54 = agent | data54 = {{{governing_body|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = • {{{leader_title}}} | data55 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = • {{{leader_title1}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = • {{{leader_title2}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = • {{{leader_title3}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = • {{{leader_title4}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = {{{government_blank1_title}}} | data60 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = {{{government_blank2_title}}} | data61 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank3_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank4_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank5_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank6_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***جاگرافيائي خاصيتون*** --> <!-- ***ايراضي*** --> | rowclass66 = mergedtoprow | header66 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} | |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> | • {{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|شھر}}|ڪل}}}} }} | data67 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = • زمين | data68 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = • پاڻي | data69 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| {{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = • شھري<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data70 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = • ٻھراڙي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data71 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = • ميٽرو<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> <!-- ***ايراضي درجو*** --> | rowclass73 = mergedrow | label73 = ايراضي درجو | data73 = {{{area_rank|}}} <!-- ***ماپون*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|ماپون<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = • ڊگھائي | rowclass79 = mergedrow | label79 = • ويڪر <!-- ***اوچائي*** --> | rowclass80 = mergedtoprow | label80 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|اوچائي]]|اوچائي}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}| ({{{elevation_point}}})}}</div> | rowclass81 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label81 = سڀ کان وڌيڪ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}| ({{{elevation_max_point}}})}}</div> | rowclass82 = mergedrow | label82 = • درجو | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label83 = سڀ کان گھٽ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}| ({{{elevation_min_point}}})}}</div> | rowclass84 = mergedrow | label84 = • درجو <!-- ***آبادي*** --> | rowclass85 = mergedtoprow | label85 = آبادي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | rowclass88 = mergedrow | label88 = • اندازو <div style="font-weight:normal;display:inline;">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div> | rowclass89 = mergedrow | label89 = • درجو | rowclass90 = mergedrow | label90 = • گھاٽائي | rowclass91 = mergedrow | label91 = • گھاٽائي درجو | rowclass92 = mergedrow | label92 = • [[شھري علائقو|شھري]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | rowclass93 = mergedrow | label93 = • شھري گھاٽائي | rowclass94 = mergedrow | label94 = • [[ٻھراڙي علائقو|ٻھراڙي]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | rowclass95 = mergedrow | label95 = • ٻھراڙي گھاٽائي | rowclass96 = mergedrow | label96 = • [[ميٽروپوليٽن علائقو|ميٽرو]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | rowclass97 = mergedrow | label97 = • ميٽرو گھاٽائي | rowclass103 = mergedtoprow | label103 = {{#if:{{{population_demonym|}}}|[[Demonym|رھواسي نالو/نالا]]|{{#if:{{{population_demonyms|}}}|رھواسي نالا}}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 1*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | header104 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = • {{{demographics1_title1}}} | rowclass106 = mergedrow | label106 = • {{{demographics1_title2}}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = • {{{demographics1_title3}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = • {{{demographics1_title4}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = • {{{demographics1_title5}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = • {{{demographics1_title6}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = • {{{demographics1_title7}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = • {{{demographics1_title8}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = • {{{demographics1_title9}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = • {{{demographics1_title10}}} <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | templatestyles = Infobox settlement/styles.css | bodyclass = ib-settlement vcard <!--** names, type, and transliterations ** --> | above = <div class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-native" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-other-name">{{{other_name}}}</div>}} | subheader = {{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|<div class="category">{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow ib-settlement-official | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|125px|100x100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{if empty|{{{seal_type|}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|upright={{{blank_emblem_upright|}}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100x100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption-link">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{if empty|{{{pushpin_mapsize|}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|parse_links=1|{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{nickname_link|}}}|singular=Nickname|likely=Nickname(s)|plural=Nicknames}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|parse_links=1|{{{nickname|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{motto_link|}}}|singular=Motto|likely=Motto(s)|plural=Mottoes}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|{{{motto|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption1}}}</div>}} }} | data26 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}|no|yes}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-stroke-width = 2 | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_total_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_total_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_total_acre|}}} | mapframe-area_sq_mi = {{{area_total_sq_mi|}}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{if empty|{{{population_metro|}}}|{{{population_total|}}}}} | mapframe-marker = town | mapframe-wikidata = yes | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | data28 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||{{{map_caption}}}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | data29 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#if:{{#invoke:string|match|s={{{coordinates|}}}|pattern=geo-inline-hidden|ignore_errors=true|plain=true}}|<!-- Nothing to display --> |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|}}}{{{coor_type|}}}|&#32;({{if empty|{{{coor_pinpoint|}}}|{{{coor_type|}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }}}} | rowclass30 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label30 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}} | data30 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | label31 = {{{subdivision_type}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type1}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type2}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type3}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type4}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass36 = mergedrow | label36 = {{{subdivision_type5}}} | data36 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{subdivision_type6}}} | data37 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass38 = mergedtoprow | label38 = {{if empty|{{{established_title|}}}|Established}} | data38 = {{{established_date|}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title1}}} | data39 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title2}}} | data40 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title3}}} | data41 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title4}}} | data42 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title5}}} | data43 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{established_title6}}} | data44 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = {{{established_title7}}} | data45 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass46 = mergedrow | label46 = {{{extinct_title}}} | data46 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass47 = mergedrow | label47 = Founded by | data47 = {{{founder|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = [[Namesake|Named after]] | data48 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass49 = mergedtoprow | label49 = {{if empty|{{{seat_type|}}}|Seat}} | data49 = {{{seat|}}} | rowclass50 = mergedrow | label50 = {{if empty|{{{seat1_type|}}}|Former seat}} | data50 = {{{seat1|}}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = {{if empty|{{{seat2_type|}}}|Former seat}} | data51 = {{{seat2|}}} | rowclass52 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label52 = {{if empty|{{{parts_type|}}}|Boroughs}} | data52 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | header53 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Government<div class="ib-settlement-fn">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass54 = mergedrow | label54 = &nbsp;•&nbsp;Type | data54 = {{{government_type|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Body | class55 = agent | data55 = {{{governing_body|}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data60 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title5}}} | data61 = {{#if:{{{leader_title5|}}}|{{{leader_name5|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank1_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank2_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank3_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank4_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = {{{government_blank5_title}}} | data66 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = {{{government_blank6_title}}} | data67 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass68 = mergedtoprow | header68 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass69 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label69 = <div style="white-space:nowrap;">{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}|City}}|Total}}}} }}</div> | data69 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Land | data70 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;Water | data71 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}{{#ifeq:%|{{#invoke:string|sub|{{{area_water_percent|}}}|-1}}||%}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;Urban<div class="ib-settlement-fn">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data72 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;Rural<div class="ib-settlement-fn">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 =&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> | data74 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data75 = {{{area_rank|}}} | rowclass76 = mergedrow | label76 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data76 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass77 = mergedrow | label77 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data77 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = &nbsp; | data78 = {{{area_note|}}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | header79 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Dimensions<div class="ib-settlement-fn">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass80 = mergedrow | label80 = &nbsp;•&nbsp;Length | data80 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = &nbsp;•&nbsp;Width | data81 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass82 = mergedtoprow | label82 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|Elevation]]|Elevation}}<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</div> | data82 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_m|}}} |ft ={{{elevation_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label83 = Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</div> | data83 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass84 = mergedrow | label84 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data84 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass85 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label85 = Lowest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</div> | data85 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass86 = mergedrow | label86 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data86 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass87 = mergedtoprow | label87 = Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | data87 = {{fix comma category|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}} }} }} }} | rowclass88 = mergedtoprow | header88 ={{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass89 = mergedrow | label89 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}|City}}|Total}}}}</div> | data89 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}}}} }} }} | rowclass90 = mergedrow | label90 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;{{#if:{{{pop_est_as_of|}}}|<div class="ib-settlement-fn">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div>}}</div> | data90 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_est}}}|,|}}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass91 = mergedrow | label91 =&nbsp;•&nbsp;Rank | data91 = {{{population_rank|}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = &nbsp;•&nbsp;Density | data92 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{if empty|{{{area_land_dunam|}}}|{{{area_total_dunam|}}}}} |ha ={{if empty|{{{area_land_ha|}}}|{{{area_total_ha|}}}}} |km2 ={{if empty|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_total_km2|}}}}} |acre ={{if empty|{{{area_land_acre|}}}|{{{area_total_acre|}}}}} |sqmi ={{if empty|{{{area_land_sq_mi|}}}|{{{area_total_sq_mi|}}}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass93 = mergedrow | label93 = &nbsp;&nbsp;•&nbsp;Rank | data93 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | data94 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_urban}}}|,|}}}}}} }} | rowclass95 = mergedrow | label95 = &nbsp;•&nbsp;Urban&nbsp;density | data95 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Rural area|Rural]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | data96 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_rural}}}|,|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = &nbsp;•&nbsp;Rural&nbsp;density | data97 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 =&nbsp;•&nbsp;[[Metropolitan area|Metro]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | data98 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_metro}}}|,|}}}}}} }} | rowclass99 = mergedrow | label99 = &nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | data99 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank1_footnotes|}}}</div> | data100 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank1}}}|,|}}}}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} density|Density}} | data101 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank2_footnotes|}}}</div> | data102 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank2}}}|,|}}}}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} density|Density}} | data103 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = &nbsp; | data104 = {{{population_note|}}} | rowclass105 = mergedtoprow | label105 = {{Pluralize from text|{{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Demonym|singular=Demonym|likely=Demonym(s)|plural=Demonyms}} | data105 = {{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}}}{{Main other|{{Pluralize from text|{{{population_demonym|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible demonym list]]}}}} <!-- ***Demographics 1*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | header106 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data107 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1|}}}}}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data108 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2|}}}}}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data109 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3|}}}}}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data110 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4|}}}}}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data111 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5|}}}}}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data112 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6|}}}}}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data113 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7|}}}}}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title8}}} | data114 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title8|}}}|{{{demographics1_info8|}}}}}}} | rowclass115 = mergedrow | label115 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title9}}} | data115 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title9|}}}|{{{demographics1_info9|}}}}}}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title10}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title10|}}}|{{{demographics1_info10|}}}}}}} <!-- ***Demographics 2*** --> | rowclass117 = mergedtoprow | header117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass126 = mergedrow | label126 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data126 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass127 = mergedrow | label127 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data127 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass128 = mergedtoprow | header128 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]}}|}} | rowclass129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]}}}}}} | data129 = {{#if:{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1|}}}|{{{utc_offset}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}|({{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{timezone}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{timezone|}}}}} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1_DST|}}}|{{{utc_offset_DST|}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|}}}{{{timezone_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{timezone_DST}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{timezone_DST|}}}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{if empty|{{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset2|}}} |[[UTC{{{utc_offset2|}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{if empty|{{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset3|}}} |[[UTC{{{utc_offset3|}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{if empty|{{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset4|}}} |[[UTC{{{utc_offset4|}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass137 = mergedrow | label137 = {{if empty|{{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data137 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset5|}}} |[[UTC{{{utc_offset5|}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass138 = mergedrow | label138 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data138 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass139 = mergedtoprow | label139 = {{if empty|{{{postal_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal code|plural=Postal codes}}}} | class139 = adr | data139 = {{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}} | rowclass140 = {{#if:{{{postal_code|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label140 = {{if empty|{{{postal2_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal2_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal code|plural=Postal codes}}}} | class140 = adr | data140 = {{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass141 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = {{if empty|{{{area_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Telephone numbering plan|singular=Area code|likely=Area code(s)|plural=Area codes}}}} | data141 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{Main other|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{area_code|}}}|||[[Category:Pages using infobox settlement with possible area code list]]}}}}}} <!-- Geocode--> | rowclass142 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = [[Geocode]] | class142 = nickname | data142 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass143 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class143 = nickname | data143 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass144 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{if empty|{{{registration_plate_type|}}}|[[Vehicle registration plate|Vehicle registration]]}} | data144 = {{{registration_plate|}}} <!-- Other codes --> | rowclass145 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label145 = {{{code1_name|}}} | class145 = nickname | data145 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass146 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label146 = {{{code2_name|}}} | class146 = nickname | data146 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass147 = mergedtoprow | label147 = {{if empty|{{{blank_name_sec1|}}}|{{{blank_name|}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank_name_sec1|}}}{{{blank_name|}}}|{{if empty|{{{blank_info_sec1|}}}|{{{blank_info|}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{if empty|{{{blank1_name_sec1|}}}|{{{blank1_name|}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|}}}{{{blank1_name|}}}|{{if empty|{{{blank1_info_sec1|}}}|{{{blank1_info|}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{if empty|{{{blank2_name_sec1|}}}|{{{blank2_name|}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|}}}{{{blank2_name|}}}|{{if empty|{{{blank2_info_sec1|}}}|{{{blank2_info|}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{if empty|{{{blank3_name_sec1|}}}|{{{blank3_name|}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|}}}{{{blank3_name|}}}|{{if empty|{{{blank3_info_sec1|}}}|{{{blank3_info|}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{if empty|{{{blank4_name_sec1|}}}|{{{blank4_name|}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|}}}{{{blank4_name|}}}|{{if empty|{{{blank4_info_sec1|}}}|{{{blank4_info|}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{if empty|{{{blank5_name_sec1|}}}|{{{blank5_name|}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|}}}{{{blank5_name|}}}|{{if empty|{{{blank5_info_sec1|}}}|{{{blank5_info|}}}}}}} | rowclass153 = mergedrow | label153 = {{if empty|{{{blank6_name_sec1|}}}|{{{blank6_name|}}}}} | data153 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|}}}{{{blank6_name|}}}|{{if empty|{{{blank6_info_sec1|}}}|{{{blank6_info|}}}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{if empty|{{{blank7_name_sec1|}}}|{{{blank7_name|}}}}} | data154 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|}}}{{{blank7_name|}}}|{{if empty|{{{blank7_info_sec1|}}}|{{{blank7_info|}}}}}}} | rowclass155 = mergedtoprow | label155 = {{{blank_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank1_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank2_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank3_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank4_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank5_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass161 = mergedrow | label161 = {{{blank6_name_sec2}}} | data161 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass162 = mergedrow | label162 = {{{blank7_name_sec2}}} | data162 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass163 = mergedtoprow | label163 = Website | data163 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class164 = maptable | data164 = {{#if:{{{module|}}}|{{{module}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_emblem_upright | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank2_title | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank3 | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | image_upright | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description <!--used by Module:Settlement short description-->| subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | template_name | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] | cat = {{main other|Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with conflicting parameters}} | settlement_type; type | image_size; imagesize | image_alt; alt | image_caption; caption | nickname; nicknames | motto; mottoes | coor_pinpoint; coor_type | population_demonym; population_demonyms | utc_offset1; utc_offset | timezone1; timezone | utc_offset1_DST; utc_offset_DST | timezone1_DST; timezone_DST | area_code; area_codes | blank_name_sec1; blank_name | blank_info_sec1; blank_info | blank1_name_sec1; blank1_name | blank1_info_sec1; blank1_info | blank2_name_sec1; blank2_name | blank2_info_sec1; blank2_info | blank3_name_sec1; blank3_name | blank3_info_sec1; blank3_info | blank4_name_sec1; blank4_name | blank4_info_sec1; blank4_info | blank5_name_sec1; blank5_name | blank5_info_sec1; blank5_info | blank6_name_sec1; blank6_name | blank6_info_sec1; blank6_info | blank7_name_sec1; blank7_name | blank7_info_sec1; blank7_info }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}{{main other|<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but not image_map]]}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}<!-- -->{{#if:{{{embed|}}}|[[Category:Pages using infobox settlement with embed]]}} }}<!-- Gathering information on over-use of maps -->{{#ifexpr:{{#invoke:ParameterCount|main|mapframe|image_map|image_map1|pushpin_map}} >2 |{{main other| [[Category:Pages using infobox settlement with potentially too many maps]]}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> g5n9pa2vl4gnt8ibocl7g42d7sc84di 380922 380921 2026-05-26T20:28:59Z Intisar Ali 8681 /* */ 380922 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|title|above}} = {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes| |<div style="display:inline" class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-weight:normal;display:inline;" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-size:78%;display:inline;">{{{other_name}}}</div>}} <!--** names, type, and transliterations ** --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}{{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|1}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<div class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = font-weight:bold; | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}} transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = • {{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = • {{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 = • {{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = • {{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = • {{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = • {{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = • {{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}} transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = • {{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = • {{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 = • {{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = • {{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = • {{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = • {{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = • {{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow <!--| rowcellstyle18 = padding:0.7em 0.8em--> | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div style="display:inline" style="padding:0.4em 0 0 0;">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Banner of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Banner|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}|{{#if:{{{nicknames|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}}}}}{{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{nickname|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Motto(s):]]|Motto(s):}}|{{#if:{{{mottoes|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Mottoes:]]|Mottoes:}}}}}}{{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{motto|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption1}}}</div>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | data26 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass27 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data27 = {{#if:{{{coordinates|}}} |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}| ({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass28 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid position}} | data28 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | label29 = {{{subdivision_type}}} | data29 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass30 = mergedrow | label30 = {{{subdivision_type1}}} | data30 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{{subdivision_type2}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type3}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type4}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type5}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type6}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass36 = mergedtoprow | label36 = {{{established_title}}} | data36 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{established_title1}}} | data37 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass38 = mergedrow | label38 = {{{established_title2}}} | data38 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title3}}} | data39 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title4}}} | data40 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title5}}} | data41 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title6}}} | data42 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title7}}} | data43 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{extinct_title}}} | data44 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = Founded by | data45 = {{{founder|}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = [[Namesake|Named for]] | data46 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass47 = mergedtoprow | label47 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Seat}} | data47 = {{{seat|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Former seat}} | data48 = {{{seat1|}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = {{#if:{{{seat2_type|}}}|{{{seat2_type}}}|Former seat}} | data49 = {{{seat2|}}} | rowclass51 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label51 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Boroughs}} | data51 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|: |}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass52 = mergedtoprow | header52 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Government<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = • Type | data53 = {{{government_type|}}} | rowclass54 = mergedrow | label54 = • Body | class54 = agent | data54 = {{{governing_body|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = • {{{leader_title}}} | data55 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = • {{{leader_title1}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = • {{{leader_title2}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = • {{{leader_title3}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = • {{{leader_title4}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = {{{government_blank1_title}}} | data60 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = {{{government_blank2_title}}} | data61 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank3_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank4_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank5_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank6_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***جاگرافيائي خاصيتون*** --> <!-- ***ايراضي*** --> | rowclass66 = mergedtoprow | header66 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} | |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> | • {{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|شھر}}|ڪل}}}} }} | data67 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = • زمين | data68 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = • پاڻي | data69 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| {{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = • شھري<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data70 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = • ٻھراڙي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data71 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = • ميٽرو<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> <!-- ***ايراضي درجو*** --> | rowclass73 = mergedrow | label73 = ايراضي درجو | data73 = {{{area_rank|}}} <!-- ***ماپون*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|ماپون<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = • ڊگھائي | rowclass79 = mergedrow | label79 = • ويڪر <!-- ***اوچائي*** --> | rowclass80 = mergedtoprow | label80 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|اوچائي]]|اوچائي}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}| ({{{elevation_point}}})}}</div> | rowclass81 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label81 = سڀ کان وڌيڪ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}| ({{{elevation_max_point}}})}}</div> | rowclass82 = mergedrow | label82 = • درجو | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label83 = سڀ کان گھٽ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}| ({{{elevation_min_point}}})}}</div> | rowclass84 = mergedrow | label84 = • درجو <!-- ***آبادي*** --> | rowclass85 = mergedtoprow | label85 = آبادي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | rowclass88 = mergedrow | label88 = • اندازو <div style="font-weight:normal;display:inline;">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div> | rowclass89 = mergedrow | label89 = • درجو | rowclass90 = mergedrow | label90 = • گھاٽائي | rowclass91 = mergedrow | label91 = • گھاٽائي درجو | rowclass92 = mergedrow | label92 = • [[شھري علائقو|شھري]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | rowclass93 = mergedrow | label93 = • شھري گھاٽائي | rowclass94 = mergedrow | label94 = • [[ٻھراڙي علائقو|ٻھراڙي]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | rowclass95 = mergedrow | label95 = • ٻھراڙي گھاٽائي | rowclass96 = mergedrow | label96 = • [[ميٽروپوليٽن علائقو|ميٽرو]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | rowclass97 = mergedrow | label97 = • ميٽرو گھاٽائي | rowclass103 = mergedtoprow | label103 = {{#if:{{{population_demonym|}}}|[[Demonym|رھواسي نالو/نالا]]|{{#if:{{{population_demonyms|}}}|رھواسي نالا}}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 1*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | header104 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = • {{{demographics1_title1}}} | rowclass106 = mergedrow | label106 = • {{{demographics1_title2}}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = • {{{demographics1_title3}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = • {{{demographics1_title4}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = • {{{demographics1_title5}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = • {{{demographics1_title6}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = • {{{demographics1_title7}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = • {{{demographics1_title8}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = • {{{demographics1_title9}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = • {{{demographics1_title10}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 2*** --> | rowclass115 = mergedtoprow | header115 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass117 = mergedrow | label117 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***وقتي علائقا*** --> | rowclass126 = mergedtoprow | header126 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}|}} | rowclass127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}}}}} | data127 = {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|({{{timezone1|{{{timezone}}}}}})}} |{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}} }} | rowclass128 = mergedrow | label128 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data128 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}} |[[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|({{{timezone1_DST|{{{timezone_DST}}}}}})}} |{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} }} | rowclass129 = mergedrow | label129 = {{#if:{{{timezone2_location|}}}| {{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data129 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{#if:{{{timezone3_location|}}}| {{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset3|{{{utc_offset3|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset3|{{{utc_offset3}}}}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{#if:{{{timezone4_location|}}}| {{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset4|{{{utc_offset4|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset4|{{{utc_offset4}}}}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{#if:{{{timezone5_location|}}}| {{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset5|{{{utc_offset5|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset5|{{{utc_offset5}}}}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***ٽپال ڪوڊ*** --> | rowclass137 = mergedtoprow | label137 = {{{postal_code_type}}} | class137 = adr | data137 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}}}} | rowclass138 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label138 = {{{postal2_code_type}}} | class138 = adr | data138 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} }} }} <!-- ***علائقائي ڪوڊ*** --> | rowclass139 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label139 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|{{#if:{{{area_code|}}}|[[Telephone numbering plan|علائقائي ڪوڊ]]|{{#if:{{{area_codes|}}}|[[Telephone numbering plan|علائقائي ڪوڊ]]}}}}}} | data139 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{#if:{{detect singular|{{{area_code|}}}}}||{{Main other|[[زمرو:Infobox settlement استعمال ڪندڙ صفحا جن ۾ ممڪن علائقائي ڪوڊ فهرست آھي]]}}}}}} <!-- جيوڪوڊ --> | rowclass140 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label140 = [[Geocode|جيوڪوڊ]] | class140 = nickname | data140 = {{{geocode|}}} <!-- ISO ڪوڊ --> | rowclass141 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = [[ISO 3166|ISO 3166 ڪوڊ]] | class141 = nickname | data141 = {{{iso_code|}}} <!-- گاڏي رجسٽريشن پليٽ --> | rowclass142 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = {{#if:{{{registration_plate_type|}}}|{{{registration_plate_type}}}|[[Vehicle registration plate|گاڏي رجسٽريشن]]}} | data142 = {{{registration_plate|}}} <!-- ٻيا ڪوڊ --> | rowclass143 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = {{{code1_name|}}} | class143 = nickname | data143 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass144 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{{code2_name|}}} | class144 = nickname | data144 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***خالي خانا ٻه حصا*** --> | rowclass145 = mergedtoprow | label145 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data145 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass146 = mergedrow | label146 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data146 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass147 = mergedrow | label147 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass153 = mergedtoprow | label153 = {{{blank_name_sec2}}} | data153 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{{blank1_name_sec2}}} | data154 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass155 = mergedrow | label155 = {{{blank2_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank3_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank4_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank5_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank6_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank7_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***ويب سائيٽ*** --> | rowclass161 = mergedtoprow | label161 = ويب سائيٽ | data161 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class162 = maptable | data162 = {{#if:{{{module|}}}|<table style="padding:0;border:none;margin:-3px;width:auto;min-width:100%;font-size:100%;clear:none;float:none;background-color:transparent"><tr><td colspan="2" style="text-align:center">{{{module}}}</td></tr></table> }} <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | templatestyles = Infobox settlement/styles.css | bodyclass = ib-settlement vcard <!--** names, type, and transliterations ** --> | above = <div class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-native" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-other-name">{{{other_name}}}</div>}} | subheader = {{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|<div class="category">{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow ib-settlement-official | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|125px|100x100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{if empty|{{{seal_type|}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|upright={{{blank_emblem_upright|}}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100x100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption-link">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{if empty|{{{pushpin_mapsize|}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|parse_links=1|{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{nickname_link|}}}|singular=Nickname|likely=Nickname(s)|plural=Nicknames}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|parse_links=1|{{{nickname|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{motto_link|}}}|singular=Motto|likely=Motto(s)|plural=Mottoes}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|{{{motto|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption1}}}</div>}} }} | data26 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}|no|yes}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-stroke-width = 2 | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_total_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_total_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_total_acre|}}} | mapframe-area_sq_mi = {{{area_total_sq_mi|}}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{if empty|{{{population_metro|}}}|{{{population_total|}}}}} | mapframe-marker = town | mapframe-wikidata = yes | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | data28 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||{{{map_caption}}}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | data29 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#if:{{#invoke:string|match|s={{{coordinates|}}}|pattern=geo-inline-hidden|ignore_errors=true|plain=true}}|<!-- Nothing to display --> |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|}}}{{{coor_type|}}}|&#32;({{if empty|{{{coor_pinpoint|}}}|{{{coor_type|}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }}}} | rowclass30 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label30 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}} | data30 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | label31 = {{{subdivision_type}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type1}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type2}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type3}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type4}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass36 = mergedrow | label36 = {{{subdivision_type5}}} | data36 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{subdivision_type6}}} | data37 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass38 = mergedtoprow | label38 = {{if empty|{{{established_title|}}}|Established}} | data38 = {{{established_date|}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title1}}} | data39 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title2}}} | data40 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title3}}} | data41 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title4}}} | data42 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title5}}} | data43 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{established_title6}}} | data44 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = {{{established_title7}}} | data45 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass46 = mergedrow | label46 = {{{extinct_title}}} | data46 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass47 = mergedrow | label47 = Founded by | data47 = {{{founder|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = [[Namesake|Named after]] | data48 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass49 = mergedtoprow | label49 = {{if empty|{{{seat_type|}}}|Seat}} | data49 = {{{seat|}}} | rowclass50 = mergedrow | label50 = {{if empty|{{{seat1_type|}}}|Former seat}} | data50 = {{{seat1|}}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = {{if empty|{{{seat2_type|}}}|Former seat}} | data51 = {{{seat2|}}} | rowclass52 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label52 = {{if empty|{{{parts_type|}}}|Boroughs}} | data52 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | header53 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Government<div class="ib-settlement-fn">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass54 = mergedrow | label54 = &nbsp;•&nbsp;Type | data54 = {{{government_type|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Body | class55 = agent | data55 = {{{governing_body|}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data60 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title5}}} | data61 = {{#if:{{{leader_title5|}}}|{{{leader_name5|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank1_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank2_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank3_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank4_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = {{{government_blank5_title}}} | data66 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = {{{government_blank6_title}}} | data67 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass68 = mergedtoprow | header68 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass69 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label69 = <div style="white-space:nowrap;">{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}|City}}|Total}}}} }}</div> | data69 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Land | data70 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;Water | data71 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}{{#ifeq:%|{{#invoke:string|sub|{{{area_water_percent|}}}|-1}}||%}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;Urban<div class="ib-settlement-fn">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data72 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;Rural<div class="ib-settlement-fn">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 =&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> | data74 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data75 = {{{area_rank|}}} | rowclass76 = mergedrow | label76 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data76 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass77 = mergedrow | label77 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data77 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = &nbsp; | data78 = {{{area_note|}}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | header79 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Dimensions<div class="ib-settlement-fn">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass80 = mergedrow | label80 = &nbsp;•&nbsp;Length | data80 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = &nbsp;•&nbsp;Width | data81 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass82 = mergedtoprow | label82 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|Elevation]]|Elevation}}<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</div> | data82 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_m|}}} |ft ={{{elevation_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label83 = Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</div> | data83 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass84 = mergedrow | label84 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data84 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass85 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label85 = Lowest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</div> | data85 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass86 = mergedrow | label86 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data86 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass87 = mergedtoprow | label87 = Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | data87 = {{fix comma category|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}} }} }} }} | rowclass88 = mergedtoprow | header88 ={{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass89 = mergedrow | label89 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}|City}}|Total}}}}</div> | data89 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}}}} }} }} | rowclass90 = mergedrow | label90 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;{{#if:{{{pop_est_as_of|}}}|<div class="ib-settlement-fn">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div>}}</div> | data90 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_est}}}|,|}}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass91 = mergedrow | label91 =&nbsp;•&nbsp;Rank | data91 = {{{population_rank|}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = &nbsp;•&nbsp;Density | data92 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{if empty|{{{area_land_dunam|}}}|{{{area_total_dunam|}}}}} |ha ={{if empty|{{{area_land_ha|}}}|{{{area_total_ha|}}}}} |km2 ={{if empty|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_total_km2|}}}}} |acre ={{if empty|{{{area_land_acre|}}}|{{{area_total_acre|}}}}} |sqmi ={{if empty|{{{area_land_sq_mi|}}}|{{{area_total_sq_mi|}}}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass93 = mergedrow | label93 = &nbsp;&nbsp;•&nbsp;Rank | data93 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | data94 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_urban}}}|,|}}}}}} }} | rowclass95 = mergedrow | label95 = &nbsp;•&nbsp;Urban&nbsp;density | data95 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Rural area|Rural]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | data96 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_rural}}}|,|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = &nbsp;•&nbsp;Rural&nbsp;density | data97 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 =&nbsp;•&nbsp;[[Metropolitan area|Metro]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | data98 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_metro}}}|,|}}}}}} }} | rowclass99 = mergedrow | label99 = &nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | data99 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank1_footnotes|}}}</div> | data100 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank1}}}|,|}}}}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} density|Density}} | data101 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank2_footnotes|}}}</div> | data102 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank2}}}|,|}}}}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} density|Density}} | data103 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = &nbsp; | data104 = {{{population_note|}}} | rowclass105 = mergedtoprow | label105 = {{Pluralize from text|{{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Demonym|singular=Demonym|likely=Demonym(s)|plural=Demonyms}} | data105 = {{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}}}{{Main other|{{Pluralize from text|{{{population_demonym|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible demonym list]]}}}} <!-- ***Demographics 1*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | header106 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data107 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1|}}}}}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data108 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2|}}}}}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data109 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3|}}}}}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data110 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4|}}}}}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data111 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5|}}}}}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data112 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6|}}}}}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data113 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7|}}}}}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title8}}} | data114 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title8|}}}|{{{demographics1_info8|}}}}}}} | rowclass115 = mergedrow | label115 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title9}}} | data115 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title9|}}}|{{{demographics1_info9|}}}}}}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title10}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title10|}}}|{{{demographics1_info10|}}}}}}} <!-- ***Demographics 2*** --> | rowclass117 = mergedtoprow | header117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass126 = mergedrow | label126 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data126 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass127 = mergedrow | label127 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data127 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass128 = mergedtoprow | header128 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]}}|}} | rowclass129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]}}}}}} | data129 = {{#if:{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1|}}}|{{{utc_offset}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}|({{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{timezone}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{timezone|}}}}} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1_DST|}}}|{{{utc_offset_DST|}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|}}}{{{timezone_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{timezone_DST}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{timezone_DST|}}}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{if empty|{{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset2|}}} |[[UTC{{{utc_offset2|}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{if empty|{{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset3|}}} |[[UTC{{{utc_offset3|}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{if empty|{{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset4|}}} |[[UTC{{{utc_offset4|}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass137 = mergedrow | label137 = {{if empty|{{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data137 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset5|}}} |[[UTC{{{utc_offset5|}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass138 = mergedrow | label138 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data138 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass139 = mergedtoprow | label139 = {{if empty|{{{postal_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal code|plural=Postal codes}}}} | class139 = adr | data139 = {{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}} | rowclass140 = {{#if:{{{postal_code|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label140 = {{if empty|{{{postal2_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal2_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal code|plural=Postal codes}}}} | class140 = adr | data140 = {{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass141 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = {{if empty|{{{area_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Telephone numbering plan|singular=Area code|likely=Area code(s)|plural=Area codes}}}} | data141 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{Main other|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{area_code|}}}|||[[Category:Pages using infobox settlement with possible area code list]]}}}}}} <!-- Geocode--> | rowclass142 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = [[Geocode]] | class142 = nickname | data142 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass143 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class143 = nickname | data143 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass144 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{if empty|{{{registration_plate_type|}}}|[[Vehicle registration plate|Vehicle registration]]}} | data144 = {{{registration_plate|}}} <!-- Other codes --> | rowclass145 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label145 = {{{code1_name|}}} | class145 = nickname | data145 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass146 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label146 = {{{code2_name|}}} | class146 = nickname | data146 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass147 = mergedtoprow | label147 = {{if empty|{{{blank_name_sec1|}}}|{{{blank_name|}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank_name_sec1|}}}{{{blank_name|}}}|{{if empty|{{{blank_info_sec1|}}}|{{{blank_info|}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{if empty|{{{blank1_name_sec1|}}}|{{{blank1_name|}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|}}}{{{blank1_name|}}}|{{if empty|{{{blank1_info_sec1|}}}|{{{blank1_info|}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{if empty|{{{blank2_name_sec1|}}}|{{{blank2_name|}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|}}}{{{blank2_name|}}}|{{if empty|{{{blank2_info_sec1|}}}|{{{blank2_info|}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{if empty|{{{blank3_name_sec1|}}}|{{{blank3_name|}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|}}}{{{blank3_name|}}}|{{if empty|{{{blank3_info_sec1|}}}|{{{blank3_info|}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{if empty|{{{blank4_name_sec1|}}}|{{{blank4_name|}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|}}}{{{blank4_name|}}}|{{if empty|{{{blank4_info_sec1|}}}|{{{blank4_info|}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{if empty|{{{blank5_name_sec1|}}}|{{{blank5_name|}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|}}}{{{blank5_name|}}}|{{if empty|{{{blank5_info_sec1|}}}|{{{blank5_info|}}}}}}} | rowclass153 = mergedrow | label153 = {{if empty|{{{blank6_name_sec1|}}}|{{{blank6_name|}}}}} | data153 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|}}}{{{blank6_name|}}}|{{if empty|{{{blank6_info_sec1|}}}|{{{blank6_info|}}}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{if empty|{{{blank7_name_sec1|}}}|{{{blank7_name|}}}}} | data154 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|}}}{{{blank7_name|}}}|{{if empty|{{{blank7_info_sec1|}}}|{{{blank7_info|}}}}}}} | rowclass155 = mergedtoprow | label155 = {{{blank_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank1_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank2_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank3_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank4_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank5_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass161 = mergedrow | label161 = {{{blank6_name_sec2}}} | data161 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass162 = mergedrow | label162 = {{{blank7_name_sec2}}} | data162 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass163 = mergedtoprow | label163 = Website | data163 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class164 = maptable | data164 = {{#if:{{{module|}}}|{{{module}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_emblem_upright | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank2_title | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank3 | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | image_upright | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description <!--used by Module:Settlement short description-->| subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | template_name | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] | cat = {{main other|Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with conflicting parameters}} | settlement_type; type | image_size; imagesize | image_alt; alt | image_caption; caption | nickname; nicknames | motto; mottoes | coor_pinpoint; coor_type | population_demonym; population_demonyms | utc_offset1; utc_offset | timezone1; timezone | utc_offset1_DST; utc_offset_DST | timezone1_DST; timezone_DST | area_code; area_codes | blank_name_sec1; blank_name | blank_info_sec1; blank_info | blank1_name_sec1; blank1_name | blank1_info_sec1; blank1_info | blank2_name_sec1; blank2_name | blank2_info_sec1; blank2_info | blank3_name_sec1; blank3_name | blank3_info_sec1; blank3_info | blank4_name_sec1; blank4_name | blank4_info_sec1; blank4_info | blank5_name_sec1; blank5_name | blank5_info_sec1; blank5_info | blank6_name_sec1; blank6_name | blank6_info_sec1; blank6_info | blank7_name_sec1; blank7_name | blank7_info_sec1; blank7_info }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}{{main other|<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but not image_map]]}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}<!-- -->{{#if:{{{embed|}}}|[[Category:Pages using infobox settlement with embed]]}} }}<!-- Gathering information on over-use of maps -->{{#ifexpr:{{#invoke:ParameterCount|main|mapframe|image_map|image_map1|pushpin_map}} >2 |{{main other| [[Category:Pages using infobox settlement with potentially too many maps]]}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> ct9qq9lby1ncmvex09a9srn1g56re2h 380925 380922 2026-05-26T20:34:54Z Intisar Ali 8681 /* */ 380925 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|title|above}} = {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes| |<div style="display:inline" class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-weight:normal;display:inline;" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-size:78%;display:inline;">{{{other_name}}}</div>}} <!--** names, type, and transliterations ** --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}{{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|1}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<div class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = font-weight:bold; | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}} transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = • {{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = • {{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 = • {{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = • {{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = • {{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = • {{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = • {{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}} transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = • {{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = • {{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 = • {{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = • {{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = • {{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = • {{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = • {{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow <!--| rowcellstyle18 = padding:0.7em 0.8em--> | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div style="display:inline" style="padding:0.4em 0 0 0;">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Banner of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Banner|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}|{{#if:{{{nicknames|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}}}}}{{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{nickname|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Motto(s):]]|Motto(s):}}|{{#if:{{{mottoes|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Mottoes:]]|Mottoes:}}}}}}{{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{motto|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption1}}}</div>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | data26 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass27 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data27 = {{#if:{{{coordinates|}}} |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}| ({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass28 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid position}} | data28 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | label29 = {{{subdivision_type}}} | data29 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass30 = mergedrow | label30 = {{{subdivision_type1}}} | data30 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{{subdivision_type2}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type3}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type4}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type5}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type6}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass36 = mergedtoprow | label36 = {{{established_title}}} | data36 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{established_title1}}} | data37 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass38 = mergedrow | label38 = {{{established_title2}}} | data38 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title3}}} | data39 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title4}}} | data40 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title5}}} | data41 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title6}}} | data42 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title7}}} | data43 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{extinct_title}}} | data44 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = Founded by | data45 = {{{founder|}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = [[Namesake|Named for]] | data46 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass47 = mergedtoprow | label47 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Seat}} | data47 = {{{seat|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Former seat}} | data48 = {{{seat1|}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = {{#if:{{{seat2_type|}}}|{{{seat2_type}}}|Former seat}} | data49 = {{{seat2|}}} | rowclass51 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label51 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Boroughs}} | data51 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|: |}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass52 = mergedtoprow | header52 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Government<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = • Type | data53 = {{{government_type|}}} | rowclass54 = mergedrow | label54 = • Body | class54 = agent | data54 = {{{governing_body|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = • {{{leader_title}}} | data55 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = • {{{leader_title1}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = • {{{leader_title2}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = • {{{leader_title3}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = • {{{leader_title4}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = {{{government_blank1_title}}} | data60 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = {{{government_blank2_title}}} | data61 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank3_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank4_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank5_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank6_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***جاگرافيائي خاصيتون*** --> <!-- ***ايراضي*** --> | rowclass66 = mergedtoprow | header66 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} | |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> | • {{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|شھر}}|ڪل}}}} }} | data67 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = • زمين | data68 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = • پاڻي | data69 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| {{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = • شھري<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data70 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = • ٻھراڙي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data71 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = • ميٽرو<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> <!-- ***ايراضي درجو*** --> | rowclass73 = mergedrow | label73 = ايراضي درجو | data73 = {{{area_rank|}}} <!-- ***ماپون*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|ماپون<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = • ڊگھائي | rowclass79 = mergedrow | label79 = • ويڪر <!-- ***اوچائي*** --> | rowclass80 = mergedtoprow | label80 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|اوچائي]]|اوچائي}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}| ({{{elevation_point}}})}}</div> | rowclass81 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label81 = سڀ کان وڌيڪ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}| ({{{elevation_max_point}}})}}</div> | rowclass82 = mergedrow | label82 = • درجو | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label83 = سڀ کان گھٽ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}| ({{{elevation_min_point}}})}}</div> | rowclass84 = mergedrow | label84 = • درجو <!-- ***آبادي*** --> | rowclass85 = mergedtoprow | label85 = آبادي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | rowclass88 = mergedrow | label88 = • اندازو <div style="font-weight:normal;display:inline;">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div> | rowclass89 = mergedrow | label89 = • درجو | rowclass90 = mergedrow | label90 = • گھاٽائي | rowclass91 = mergedrow | label91 = • گھاٽائي درجو | rowclass92 = mergedrow | label92 = • [[شھري علائقو|شھري]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | rowclass93 = mergedrow | label93 = • شھري گھاٽائي | rowclass94 = mergedrow | label94 = • [[ٻھراڙي علائقو|ٻھراڙي]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | rowclass95 = mergedrow | label95 = • ٻھراڙي گھاٽائي | rowclass96 = mergedrow | label96 = • [[ميٽروپوليٽن علائقو|ميٽرو]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | rowclass97 = mergedrow | label97 = • ميٽرو گھاٽائي | rowclass103 = mergedtoprow | label103 = {{#if:{{{population_demonym|}}}|[[Demonym|رھواسي نالو/نالا]]|{{#if:{{{population_demonyms|}}}|رھواسي نالا}}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 1*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | header104 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = • {{{demographics1_title1}}} | rowclass106 = mergedrow | label106 = • {{{demographics1_title2}}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = • {{{demographics1_title3}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = • {{{demographics1_title4}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = • {{{demographics1_title5}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = • {{{demographics1_title6}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = • {{{demographics1_title7}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = • {{{demographics1_title8}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = • {{{demographics1_title9}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = • {{{demographics1_title10}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 2*** --> | rowclass115 = mergedtoprow | header115 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass117 = mergedrow | label117 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***وقتي علائقا*** --> | rowclass126 = mergedtoprow | header126 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}|}} | rowclass127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}}}}} | data127 = {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|({{{timezone1|{{{timezone}}}}}})}} |{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}} }} | rowclass128 = mergedrow | label128 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data128 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}} |[[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|({{{timezone1_DST|{{{timezone_DST}}}}}})}} |{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} }} | rowclass129 = mergedrow | label129 = {{#if:{{{timezone2_location|}}}| {{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data129 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{#if:{{{timezone3_location|}}}| {{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset3|{{{utc_offset3|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset3|{{{utc_offset3}}}}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{#if:{{{timezone4_location|}}}| {{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset4|{{{utc_offset4|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset4|{{{utc_offset4}}}}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{#if:{{{timezone5_location|}}}| {{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset5|{{{utc_offset5|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset5|{{{utc_offset5}}}}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***ٽپال ڪوڊ*** --> | rowclass137 = mergedtoprow | label137 = {{{postal_code_type}}} | class137 = adr | data137 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}}}} | rowclass138 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label138 = {{{postal2_code_type}}} | class138 = adr | data138 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} }} }} <!-- ***علائقائي ڪوڊ*** --> | rowclass139 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label139 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|{{#if:{{{area_code|}}}|[[Telephone numbering plan|علائقائي ڪوڊ]]|{{#if:{{{area_codes|}}}|[[Telephone numbering plan|علائقائي ڪوڊ]]}}}}}} | data139 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{#if:{{detect singular|{{{area_code|}}}}}||{{Main other|[[زمرو:Infobox settlement استعمال ڪندڙ صفحا جن ۾ ممڪن علائقائي ڪوڊ فهرست آھي]]}}}}}} <!-- جيوڪوڊ --> | rowclass140 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label140 = [[Geocode|جيوڪوڊ]] | class140 = nickname | data140 = {{{geocode|}}} <!-- ISO ڪوڊ --> | rowclass141 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = [[ISO 3166|ISO 3166 ڪوڊ]] | class141 = nickname | data141 = {{{iso_code|}}} <!-- گاڏي رجسٽريشن پليٽ --> | rowclass142 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = {{#if:{{{registration_plate_type|}}}|{{{registration_plate_type}}}|[[Vehicle registration plate|گاڏي رجسٽريشن]]}} | data142 = {{{registration_plate|}}} <!-- ٻيا ڪوڊ --> | rowclass143 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = {{{code1_name|}}} | class143 = nickname | data143 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass144 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{{code2_name|}}} | class144 = nickname | data144 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***خالي خانا ٻه حصا*** --> | rowclass145 = mergedtoprow | label145 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data145 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass146 = mergedrow | label146 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data146 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass147 = mergedrow | label147 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass153 = mergedtoprow | label153 = {{{blank_name_sec2}}} | data153 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{{blank1_name_sec2}}} | data154 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass155 = mergedrow | label155 = {{{blank2_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank3_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank4_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank5_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank6_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank7_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***ويب سائيٽ*** --> | rowclass161 = mergedtoprow | label161 = ويب سائيٽ | data161 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class162 = maptable | data162 = {{#if:{{{module|}}}|<table style="padding:0;border:none;margin:-3px;width:auto;min-width:100%;font-size:100%;clear:none;float:none;background-color:transparent"><tr><td colspan="2" style="text-align:center">{{{module}}}</td></tr></table> }} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox settlement with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox settlement]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_magnitude | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank2_title | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank3 | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description | subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but no image_map]]}}}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> {{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | templatestyles = Infobox settlement/styles.css | bodyclass = ib-settlement vcard <!--** names, type, and transliterations ** --> | above = <div class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-native" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-other-name">{{{other_name}}}</div>}} | subheader = {{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|<div class="category">{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow ib-settlement-official | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|125px|100x100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{if empty|{{{seal_type|}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|upright={{{blank_emblem_upright|}}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100x100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption-link">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{if empty|{{{pushpin_mapsize|}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|parse_links=1|{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{nickname_link|}}}|singular=Nickname|likely=Nickname(s)|plural=Nicknames}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|parse_links=1|{{{nickname|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{motto_link|}}}|singular=Motto|likely=Motto(s)|plural=Mottoes}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|{{{motto|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption1}}}</div>}} }} | data26 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}|no|yes}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-stroke-width = 2 | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_total_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_total_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_total_acre|}}} | mapframe-area_sq_mi = {{{area_total_sq_mi|}}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{if empty|{{{population_metro|}}}|{{{population_total|}}}}} | mapframe-marker = town | mapframe-wikidata = yes | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | data28 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||{{{map_caption}}}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | data29 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#if:{{#invoke:string|match|s={{{coordinates|}}}|pattern=geo-inline-hidden|ignore_errors=true|plain=true}}|<!-- Nothing to display --> |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|}}}{{{coor_type|}}}|&#32;({{if empty|{{{coor_pinpoint|}}}|{{{coor_type|}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }}}} | rowclass30 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label30 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}} | data30 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | label31 = {{{subdivision_type}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type1}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type2}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type3}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type4}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass36 = mergedrow | label36 = {{{subdivision_type5}}} | data36 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{subdivision_type6}}} | data37 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass38 = mergedtoprow | label38 = {{if empty|{{{established_title|}}}|Established}} | data38 = {{{established_date|}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title1}}} | data39 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title2}}} | data40 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title3}}} | data41 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title4}}} | data42 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title5}}} | data43 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{established_title6}}} | data44 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = {{{established_title7}}} | data45 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass46 = mergedrow | label46 = {{{extinct_title}}} | data46 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass47 = mergedrow | label47 = Founded by | data47 = {{{founder|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = [[Namesake|Named after]] | data48 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass49 = mergedtoprow | label49 = {{if empty|{{{seat_type|}}}|Seat}} | data49 = {{{seat|}}} | rowclass50 = mergedrow | label50 = {{if empty|{{{seat1_type|}}}|Former seat}} | data50 = {{{seat1|}}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = {{if empty|{{{seat2_type|}}}|Former seat}} | data51 = {{{seat2|}}} | rowclass52 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label52 = {{if empty|{{{parts_type|}}}|Boroughs}} | data52 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | header53 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Government<div class="ib-settlement-fn">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass54 = mergedrow | label54 = &nbsp;•&nbsp;Type | data54 = {{{government_type|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Body | class55 = agent | data55 = {{{governing_body|}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data60 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title5}}} | data61 = {{#if:{{{leader_title5|}}}|{{{leader_name5|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank1_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank2_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank3_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank4_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = {{{government_blank5_title}}} | data66 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = {{{government_blank6_title}}} | data67 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass68 = mergedtoprow | header68 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass69 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label69 = <div style="white-space:nowrap;">{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}|City}}|Total}}}} }}</div> | data69 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Land | data70 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;Water | data71 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}{{#ifeq:%|{{#invoke:string|sub|{{{area_water_percent|}}}|-1}}||%}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;Urban<div class="ib-settlement-fn">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data72 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;Rural<div class="ib-settlement-fn">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 =&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> | data74 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data75 = {{{area_rank|}}} | rowclass76 = mergedrow | label76 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data76 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass77 = mergedrow | label77 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data77 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = &nbsp; | data78 = {{{area_note|}}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | header79 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Dimensions<div class="ib-settlement-fn">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass80 = mergedrow | label80 = &nbsp;•&nbsp;Length | data80 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = &nbsp;•&nbsp;Width | data81 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass82 = mergedtoprow | label82 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|Elevation]]|Elevation}}<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</div> | data82 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_m|}}} |ft ={{{elevation_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label83 = Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</div> | data83 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass84 = mergedrow | label84 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data84 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass85 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label85 = Lowest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</div> | data85 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass86 = mergedrow | label86 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data86 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass87 = mergedtoprow | label87 = Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | data87 = {{fix comma category|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}} }} }} }} | rowclass88 = mergedtoprow | header88 ={{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass89 = mergedrow | label89 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}|City}}|Total}}}}</div> | data89 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}}}} }} }} | rowclass90 = mergedrow | label90 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;{{#if:{{{pop_est_as_of|}}}|<div class="ib-settlement-fn">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div>}}</div> | data90 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_est}}}|,|}}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass91 = mergedrow | label91 =&nbsp;•&nbsp;Rank | data91 = {{{population_rank|}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = &nbsp;•&nbsp;Density | data92 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{if empty|{{{area_land_dunam|}}}|{{{area_total_dunam|}}}}} |ha ={{if empty|{{{area_land_ha|}}}|{{{area_total_ha|}}}}} |km2 ={{if empty|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_total_km2|}}}}} |acre ={{if empty|{{{area_land_acre|}}}|{{{area_total_acre|}}}}} |sqmi ={{if empty|{{{area_land_sq_mi|}}}|{{{area_total_sq_mi|}}}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass93 = mergedrow | label93 = &nbsp;&nbsp;•&nbsp;Rank | data93 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | data94 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_urban}}}|,|}}}}}} }} | rowclass95 = mergedrow | label95 = &nbsp;•&nbsp;Urban&nbsp;density | data95 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Rural area|Rural]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | data96 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_rural}}}|,|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = &nbsp;•&nbsp;Rural&nbsp;density | data97 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 =&nbsp;•&nbsp;[[Metropolitan area|Metro]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | data98 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_metro}}}|,|}}}}}} }} | rowclass99 = mergedrow | label99 = &nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | data99 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank1_footnotes|}}}</div> | data100 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank1}}}|,|}}}}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} density|Density}} | data101 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank2_footnotes|}}}</div> | data102 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank2}}}|,|}}}}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} density|Density}} | data103 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = &nbsp; | data104 = {{{population_note|}}} | rowclass105 = mergedtoprow | label105 = {{Pluralize from text|{{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Demonym|singular=Demonym|likely=Demonym(s)|plural=Demonyms}} | data105 = {{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}}}{{Main other|{{Pluralize from text|{{{population_demonym|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible demonym list]]}}}} <!-- ***Demographics 1*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | header106 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data107 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1|}}}}}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data108 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2|}}}}}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data109 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3|}}}}}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data110 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4|}}}}}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data111 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5|}}}}}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data112 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6|}}}}}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data113 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7|}}}}}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title8}}} | data114 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title8|}}}|{{{demographics1_info8|}}}}}}} | rowclass115 = mergedrow | label115 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title9}}} | data115 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title9|}}}|{{{demographics1_info9|}}}}}}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title10}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title10|}}}|{{{demographics1_info10|}}}}}}} <!-- ***Demographics 2*** --> | rowclass117 = mergedtoprow | header117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass126 = mergedrow | label126 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data126 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass127 = mergedrow | label127 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data127 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass128 = mergedtoprow | header128 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]}}|}} | rowclass129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]}}}}}} | data129 = {{#if:{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1|}}}|{{{utc_offset}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}|({{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{timezone}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{timezone|}}}}} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1_DST|}}}|{{{utc_offset_DST|}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|}}}{{{timezone_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{timezone_DST}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{timezone_DST|}}}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{if empty|{{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset2|}}} |[[UTC{{{utc_offset2|}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{if empty|{{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset3|}}} |[[UTC{{{utc_offset3|}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{if empty|{{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset4|}}} |[[UTC{{{utc_offset4|}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass137 = mergedrow | label137 = {{if empty|{{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data137 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset5|}}} |[[UTC{{{utc_offset5|}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass138 = mergedrow | label138 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data138 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass139 = mergedtoprow | label139 = {{if empty|{{{postal_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal code|plural=Postal codes}}}} | class139 = adr | data139 = {{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}} | rowclass140 = {{#if:{{{postal_code|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label140 = {{if empty|{{{postal2_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal2_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal code|plural=Postal codes}}}} | class140 = adr | data140 = {{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass141 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = {{if empty|{{{area_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Telephone numbering plan|singular=Area code|likely=Area code(s)|plural=Area codes}}}} | data141 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{Main other|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{area_code|}}}|||[[Category:Pages using infobox settlement with possible area code list]]}}}}}} <!-- Geocode--> | rowclass142 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = [[Geocode]] | class142 = nickname | data142 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass143 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class143 = nickname | data143 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass144 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{if empty|{{{registration_plate_type|}}}|[[Vehicle registration plate|Vehicle registration]]}} | data144 = {{{registration_plate|}}} <!-- Other codes --> | rowclass145 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label145 = {{{code1_name|}}} | class145 = nickname | data145 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass146 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label146 = {{{code2_name|}}} | class146 = nickname | data146 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass147 = mergedtoprow | label147 = {{if empty|{{{blank_name_sec1|}}}|{{{blank_name|}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank_name_sec1|}}}{{{blank_name|}}}|{{if empty|{{{blank_info_sec1|}}}|{{{blank_info|}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{if empty|{{{blank1_name_sec1|}}}|{{{blank1_name|}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|}}}{{{blank1_name|}}}|{{if empty|{{{blank1_info_sec1|}}}|{{{blank1_info|}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{if empty|{{{blank2_name_sec1|}}}|{{{blank2_name|}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|}}}{{{blank2_name|}}}|{{if empty|{{{blank2_info_sec1|}}}|{{{blank2_info|}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{if empty|{{{blank3_name_sec1|}}}|{{{blank3_name|}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|}}}{{{blank3_name|}}}|{{if empty|{{{blank3_info_sec1|}}}|{{{blank3_info|}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{if empty|{{{blank4_name_sec1|}}}|{{{blank4_name|}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|}}}{{{blank4_name|}}}|{{if empty|{{{blank4_info_sec1|}}}|{{{blank4_info|}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{if empty|{{{blank5_name_sec1|}}}|{{{blank5_name|}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|}}}{{{blank5_name|}}}|{{if empty|{{{blank5_info_sec1|}}}|{{{blank5_info|}}}}}}} | rowclass153 = mergedrow | label153 = {{if empty|{{{blank6_name_sec1|}}}|{{{blank6_name|}}}}} | data153 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|}}}{{{blank6_name|}}}|{{if empty|{{{blank6_info_sec1|}}}|{{{blank6_info|}}}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{if empty|{{{blank7_name_sec1|}}}|{{{blank7_name|}}}}} | data154 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|}}}{{{blank7_name|}}}|{{if empty|{{{blank7_info_sec1|}}}|{{{blank7_info|}}}}}}} | rowclass155 = mergedtoprow | label155 = {{{blank_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank1_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank2_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank3_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank4_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank5_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass161 = mergedrow | label161 = {{{blank6_name_sec2}}} | data161 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass162 = mergedrow | label162 = {{{blank7_name_sec2}}} | data162 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass163 = mergedtoprow | label163 = Website | data163 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class164 = maptable | data164 = {{#if:{{{module|}}}|{{{module}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_emblem_upright | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank2_title | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank3 | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | image_upright | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description <!--used by Module:Settlement short description-->| subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | template_name | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] | cat = {{main other|Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with conflicting parameters}} | settlement_type; type | image_size; imagesize | image_alt; alt | image_caption; caption | nickname; nicknames | motto; mottoes | coor_pinpoint; coor_type | population_demonym; population_demonyms | utc_offset1; utc_offset | timezone1; timezone | utc_offset1_DST; utc_offset_DST | timezone1_DST; timezone_DST | area_code; area_codes | blank_name_sec1; blank_name | blank_info_sec1; blank_info | blank1_name_sec1; blank1_name | blank1_info_sec1; blank1_info | blank2_name_sec1; blank2_name | blank2_info_sec1; blank2_info | blank3_name_sec1; blank3_name | blank3_info_sec1; blank3_info | blank4_name_sec1; blank4_name | blank4_info_sec1; blank4_info | blank5_name_sec1; blank5_name | blank5_info_sec1; blank5_info | blank6_name_sec1; blank6_name | blank6_info_sec1; blank6_info | blank7_name_sec1; blank7_name | blank7_info_sec1; blank7_info }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}{{main other|<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but not image_map]]}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}<!-- -->{{#if:{{{embed|}}}|[[Category:Pages using infobox settlement with embed]]}} }}<!-- Gathering information on over-use of maps -->{{#ifexpr:{{#invoke:ParameterCount|main|mapframe|image_map|image_map1|pushpin_map}} >2 |{{main other| [[Category:Pages using infobox settlement with potentially too many maps]]}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> 4tzu6lgx7vp8d0h4g8bg0cpm08ljpv5 380927 380925 2026-05-26T20:51:18Z Intisar Ali 8681 /* */ 380927 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|title|above}} = {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes| |<div style="display:inline" class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-weight:normal;display:inline;" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-size:78%;display:inline;">{{{other_name}}}</div>}} <!--** names, type, and transliterations ** --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}{{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|1}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<div class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = font-weight:bold; | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}} transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = • {{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = • {{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 = • {{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = • {{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = • {{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = • {{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = • {{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}} transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = • {{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = • {{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 = • {{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = • {{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = • {{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = • {{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = • {{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow <!--| rowcellstyle18 = padding:0.7em 0.8em--> | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div style="display:inline" style="padding:0.4em 0 0 0;">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Banner of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Banner|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}|{{#if:{{{nicknames|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}}}}}{{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{nickname|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Motto(s):]]|Motto(s):}}|{{#if:{{{mottoes|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Mottoes:]]|Mottoes:}}}}}}{{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{motto|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption1}}}</div>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | data26 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass27 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data27 = {{#if:{{{coordinates|}}} |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}| ({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass28 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid position}} | data28 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | label29 = {{{subdivision_type}}} | data29 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass30 = mergedrow | label30 = {{{subdivision_type1}}} | data30 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{{subdivision_type2}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type3}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type4}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type5}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type6}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass36 = mergedtoprow | label36 = {{{established_title}}} | data36 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{established_title1}}} | data37 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass38 = mergedrow | label38 = {{{established_title2}}} | data38 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title3}}} | data39 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title4}}} | data40 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title5}}} | data41 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title6}}} | data42 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title7}}} | data43 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{extinct_title}}} | data44 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = بنياد رکندڙ | data45 = {{{founder|}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = [[نالو مليو|نالي ڏنل]] | data46 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass47 = mergedtoprow | label47 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Seat}} | data47 = {{{seat|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Former seat}} | data48 = {{{seat1|}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = {{#if:{{{seat2_type|}}}|{{{seat2_type}}}|اڳوڻي جاء}} | data49 = {{{seat2|}}} | rowclass51 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label51 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|بورو}} | data51 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|: |}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass52 = mergedtoprow | header52 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|حڪومت<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = • طرز | data53 = {{{government_type|}}} | rowclass54 = mergedrow | label54 = • باڊي | class54 = agent | data54 = {{{governing_body|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = • {{{leader_title}}} | data55 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = • {{{leader_title1}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = • {{{leader_title2}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = • {{{leader_title3}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = • {{{leader_title4}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = {{{government_blank1_title}}} | data60 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = {{{government_blank2_title}}} | data61 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank3_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank4_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank5_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank6_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***جاگرافيائي خاصيتون*** --> <!-- ***ايراضي*** --> | rowclass66 = mergedtoprow | header66 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} | |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> | • {{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|شھر}}|ڪل}}}} }} | data67 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = • زمين | data68 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = • پاڻي | data69 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| {{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = • شھري<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data70 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = • ٻھراڙي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data71 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = • ميٽرو<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> <!-- ***ايراضي درجو*** --> | rowclass73 = mergedrow | label73 = ايراضي درجو | data73 = {{{area_rank|}}} <!-- ***ماپون*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|ماپون<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = • ڊگھائي | rowclass79 = mergedrow | label79 = • ويڪر <!-- ***اوچائي*** --> | rowclass80 = mergedtoprow | label80 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|اوچائي]]|اوچائي}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}| ({{{elevation_point}}})}}</div> | rowclass81 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label81 = سڀ کان وڌيڪ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}| ({{{elevation_max_point}}})}}</div> | rowclass82 = mergedrow | label82 = • درجو | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label83 = سڀ کان گھٽ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}| ({{{elevation_min_point}}})}}</div> | rowclass84 = mergedrow | label84 = • درجو <!-- ***آبادي*** --> | rowclass85 = mergedtoprow | label85 = آبادي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | rowclass88 = mergedrow | label88 = • اندازو <div style="font-weight:normal;display:inline;">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div> | rowclass89 = mergedrow | label89 = • درجو | rowclass90 = mergedrow | label90 = • گھاٽائي | rowclass91 = mergedrow | label91 = • گھاٽائي درجو | rowclass92 = mergedrow | label92 = • [[شھري علائقو|شھري]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | rowclass93 = mergedrow | label93 = • شھري گھاٽائي | rowclass94 = mergedrow | label94 = • [[ٻھراڙي علائقو|ٻھراڙي]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | rowclass95 = mergedrow | label95 = • ٻھراڙي گھاٽائي | rowclass96 = mergedrow | label96 = • [[ميٽروپوليٽن علائقو|ميٽرو]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | rowclass97 = mergedrow | label97 = • ميٽرو گھاٽائي | rowclass103 = mergedtoprow | label103 = {{#if:{{{population_demonym|}}}|[[Demonym|رھواسي نالو/نالا]]|{{#if:{{{population_demonyms|}}}|رھواسي نالا}}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 1*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | header104 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = • {{{demographics1_title1}}} | rowclass106 = mergedrow | label106 = • {{{demographics1_title2}}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = • {{{demographics1_title3}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = • {{{demographics1_title4}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = • {{{demographics1_title5}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = • {{{demographics1_title6}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = • {{{demographics1_title7}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = • {{{demographics1_title8}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = • {{{demographics1_title9}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = • {{{demographics1_title10}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 2*** --> | rowclass115 = mergedtoprow | header115 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass117 = mergedrow | label117 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***وقتي علائقا*** --> | rowclass126 = mergedtoprow | header126 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}|}} | rowclass127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}}}}} | data127 = {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|({{{timezone1|{{{timezone}}}}}})}} |{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}} }} | rowclass128 = mergedrow | label128 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data128 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}} |[[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|({{{timezone1_DST|{{{timezone_DST}}}}}})}} |{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} }} | rowclass129 = mergedrow | label129 = {{#if:{{{timezone2_location|}}}| {{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data129 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{#if:{{{timezone3_location|}}}| {{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset3|{{{utc_offset3|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset3|{{{utc_offset3}}}}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{#if:{{{timezone4_location|}}}| {{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset4|{{{utc_offset4|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset4|{{{utc_offset4}}}}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{#if:{{{timezone5_location|}}}| {{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset5|{{{utc_offset5|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset5|{{{utc_offset5}}}}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***ٽپال ڪوڊ*** --> | rowclass137 = mergedtoprow | label137 = {{{postal_code_type}}} | class137 = adr | data137 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}}}} | rowclass138 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label138 = {{{postal2_code_type}}} | class138 = adr | data138 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} }} }} <!-- ***علائقائي ڪوڊ*** --> | rowclass139 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label139 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|{{#if:{{{area_code|}}}|[[Telephone numbering plan|علائقائي ڪوڊ]]|{{#if:{{{area_codes|}}}|[[Telephone numbering plan|علائقائي ڪوڊ]]}}}}}} | data139 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{#if:{{detect singular|{{{area_code|}}}}}||{{Main other|[[زمرو:Infobox settlement استعمال ڪندڙ صفحا جن ۾ ممڪن علائقائي ڪوڊ فهرست آھي]]}}}}}} <!-- جيوڪوڊ --> | rowclass140 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label140 = [[Geocode|جيوڪوڊ]] | class140 = nickname | data140 = {{{geocode|}}} <!-- ISO ڪوڊ --> | rowclass141 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = [[ISO 3166|ISO 3166 ڪوڊ]] | class141 = nickname | data141 = {{{iso_code|}}} <!-- گاڏي رجسٽريشن پليٽ --> | rowclass142 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = {{#if:{{{registration_plate_type|}}}|{{{registration_plate_type}}}|[[Vehicle registration plate|گاڏي رجسٽريشن]]}} | data142 = {{{registration_plate|}}} <!-- ٻيا ڪوڊ --> | rowclass143 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = {{{code1_name|}}} | class143 = nickname | data143 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass144 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{{code2_name|}}} | class144 = nickname | data144 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***خالي خانا ٻه حصا*** --> | rowclass145 = mergedtoprow | label145 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data145 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass146 = mergedrow | label146 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data146 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass147 = mergedrow | label147 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass153 = mergedtoprow | label153 = {{{blank_name_sec2}}} | data153 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{{blank1_name_sec2}}} | data154 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass155 = mergedrow | label155 = {{{blank2_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank3_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank4_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank5_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank6_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank7_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***ويب سائيٽ*** --> | rowclass161 = mergedtoprow | label161 = ويب سائيٽ | data161 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class162 = maptable | data162 = {{#if:{{{module|}}}|<table style="padding:0;border:none;margin:-3px;width:auto;min-width:100%;font-size:100%;clear:none;float:none;background-color:transparent"><tr><td colspan="2" style="text-align:center">{{{module}}}</td></tr></table> }} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox settlement with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox settlement]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_magnitude | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank2_title | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank3 | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description | subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but no image_map]]}}}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> {{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | templatestyles = Infobox settlement/styles.css | bodyclass = ib-settlement vcard <!--** names, type, and transliterations ** --> | above = <div class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-native" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-other-name">{{{other_name}}}</div>}} | subheader = {{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|<div class="category">{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow ib-settlement-official | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|125px|100x100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Flag|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{if empty|{{{seal_type|}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|upright={{{blank_emblem_upright|}}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100x100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption-link">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{if empty|{{{pushpin_mapsize|}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|parse_links=1|{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{nickname_link|}}}|singular=Nickname|likely=Nickname(s)|plural=Nicknames}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|parse_links=1|{{{nickname|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|<!-- -->{{Pluralize from text|{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link={{{motto_link|}}}|singular=Motto|likely=Motto(s)|plural=Mottoes}}:&nbsp;<!-- --><div class="ib-settlement-nickname nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div><!-- -->{{Main other|{{Pluralize from text|{{{motto|}}}|<!-- -->likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div class="ib-settlement-caption">{{{map_caption1}}}</div>}} }} | data26 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}|no|yes}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-stroke-width = 2 | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_total_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_total_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_total_acre|}}} | mapframe-area_sq_mi = {{{area_total_sq_mi|}}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{if empty|{{{population_metro|}}}|{{{population_total|}}}}} | mapframe-marker = town | mapframe-wikidata = yes | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass28 = mergedtoprow | data28 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||{{{map_caption}}}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | data29 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#if:{{#invoke:string|match|s={{{coordinates|}}}|pattern=geo-inline-hidden|ignore_errors=true|plain=true}}|<!-- Nothing to display --> |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|}}}{{{coor_type|}}}|&#32;({{if empty|{{{coor_pinpoint|}}}|{{{coor_type|}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }}}} | rowclass30 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label30 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}} | data30 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass31 = mergedtoprow | label31 = {{{subdivision_type}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type1}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type2}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type3}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type4}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass36 = mergedrow | label36 = {{{subdivision_type5}}} | data36 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{subdivision_type6}}} | data37 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass38 = mergedtoprow | label38 = {{if empty|{{{established_title|}}}|Established}} | data38 = {{{established_date|}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title1}}} | data39 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title2}}} | data40 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title3}}} | data41 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title4}}} | data42 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title5}}} | data43 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{established_title6}}} | data44 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = {{{established_title7}}} | data45 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass46 = mergedrow | label46 = {{{extinct_title}}} | data46 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass47 = mergedrow | label47 = Founded by | data47 = {{{founder|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = [[Namesake|Named after]] | data48 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass49 = mergedtoprow | label49 = {{if empty|{{{seat_type|}}}|Seat}} | data49 = {{{seat|}}} | rowclass50 = mergedrow | label50 = {{if empty|{{{seat1_type|}}}|Former seat}} | data50 = {{{seat1|}}} | rowclass51 = mergedrow | label51 = {{if empty|{{{seat2_type|}}}|Former seat}} | data51 = {{{seat2|}}} | rowclass52 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label52 = {{if empty|{{{parts_type|}}}|Boroughs}} | data52 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass53 = mergedtoprow | header53 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|Government<div class="ib-settlement-fn">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass54 = mergedrow | label54 = &nbsp;•&nbsp;Type | data54 = {{{government_type|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Body | class55 = agent | data55 = {{{governing_body|}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data60 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title5}}} | data61 = {{#if:{{{leader_title5|}}}|{{{leader_name5|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank1_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank2_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank3_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank4_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = {{{government_blank5_title}}} | data66 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = {{{government_blank6_title}}} | data67 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass68 = mergedtoprow | header68 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass69 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label69 = <div style="white-space:nowrap;">{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |Area<div class="ib-settlement-fn">{{{area_footnotes|}}}</div> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}|City}}|Total}}}} }}</div> | data69 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;Land | data70 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;Water | data71 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}{{#ifeq:%|{{#invoke:string|sub|{{{area_water_percent|}}}|-1}}||%}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;Urban<div class="ib-settlement-fn">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data72 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp;•&nbsp;Rural<div class="ib-settlement-fn">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass74 = mergedrow | label74 =&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> | data74 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass75 = mergedrow | label75 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data75 = {{{area_rank|}}} | rowclass76 = mergedrow | label76 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data76 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass77 = mergedrow | label77 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data77 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = &nbsp; | data78 = {{{area_note|}}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass79 = mergedtoprow | header79 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Dimensions<div class="ib-settlement-fn">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass80 = mergedrow | label80 = &nbsp;•&nbsp;Length | data80 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass81 = mergedrow | label81 = &nbsp;•&nbsp;Width | data81 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass82 = mergedtoprow | label82 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|Elevation]]|Elevation}}<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</div> | data82 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_m|}}} |ft ={{{elevation_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label83 = Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</div> | data83 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass84 = mergedrow | label84 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data84 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass85 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label85 = Lowest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</div> | data85 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref|}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass86 = mergedrow | label86 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data86 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass87 = mergedtoprow | label87 = Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | data87 = {{fix comma category|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}} }} }} }} | rowclass88 = mergedtoprow | header88 ={{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |Population<div class="ib-settlement-fn">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass89 = mergedrow | label89 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|}}}{{{type|}}}|{{if empty|{{{settlement_type|}}}|{{{type}}}}}|City}}|Total}}}}</div> | data89 = {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}}}}} }} }} | rowclass90 = mergedrow | label90 = <div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;{{#if:{{{pop_est_as_of|}}}|<div class="ib-settlement-fn">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div>}}</div> | data90 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_est}}}|,|}}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass91 = mergedrow | label91 =&nbsp;•&nbsp;Rank | data91 = {{{population_rank|}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = &nbsp;•&nbsp;Density | data92 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{if empty|{{{area_land_dunam|}}}|{{{area_total_dunam|}}}}} |ha ={{if empty|{{{area_land_ha|}}}|{{{area_total_ha|}}}}} |km2 ={{if empty|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_total_km2|}}}}} |acre ={{if empty|{{{area_land_acre|}}}|{{{area_total_acre|}}}}} |sqmi ={{if empty|{{{area_land_sq_mi|}}}|{{{area_total_sq_mi|}}}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass93 = mergedrow | label93 = &nbsp;&nbsp;•&nbsp;Rank | data93 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | data94 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_urban}}}|,|}}}}}} }} | rowclass95 = mergedrow | label95 = &nbsp;•&nbsp;Urban&nbsp;density | data95 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass96 = mergedrow | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Rural area|Rural]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | data96 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_rural}}}|,|}}}}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = &nbsp;•&nbsp;Rural&nbsp;density | data97 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 =&nbsp;•&nbsp;[[Metropolitan area|Metro]]<div class="ib-settlement-fn">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | data98 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_metro}}}|,|}}}}}} }} | rowclass99 = mergedrow | label99 = &nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | data99 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank1_footnotes|}}}</div> | data100 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank1}}}|,|}}}}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} density|Density}} | data101 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{population_blank2_footnotes|}}}</div> | data102 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{fix comma category|{{formatnum:{{replace|{{{population_blank2}}}|,|}}}}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} density|Density}} | data103 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref|}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass104 = mergedrow | label104 = &nbsp; | data104 = {{{population_note|}}} | rowclass105 = mergedtoprow | label105 = {{Pluralize from text|{{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Demonym|singular=Demonym|likely=Demonym(s)|plural=Demonyms}} | data105 = {{if empty|{{{population_demonym|}}}|{{{population_demonyms|}}}}}{{Main other|{{Pluralize from text|{{{population_demonym|}}}|likely=[[Category:Pages using infobox settlement with possible demonym list]]}}}} <!-- ***Demographics 1*** --> | rowclass106 = mergedtoprow | header106 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data107 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1|}}}}}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data108 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2|}}}}}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data109 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3|}}}}}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data110 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4|}}}}}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data111 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5|}}}}}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data112 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6|}}}}}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data113 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7|}}}}}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title8}}} | data114 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title8|}}}|{{{demographics1_info8|}}}}}}} | rowclass115 = mergedrow | label115 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title9}}} | data115 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title9|}}}|{{{demographics1_info9|}}}}}}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title10}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title10|}}}|{{{demographics1_info10|}}}}}}} <!-- ***Demographics 2*** --> | rowclass117 = mergedtoprow | header117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div class="ib-settlement-fn">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass126 = mergedrow | label126 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data126 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass127 = mergedrow | label127 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data127 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass128 = mergedtoprow | header128 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]}}|}} | rowclass129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label129 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]s|[[{{if empty|{{{timezone_link|}}}|Time zone}}|Time zone]]}}}}}} | data129 = {{#if:{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1|}}}|{{{utc_offset}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}|({{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{timezone}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1|}}}|{{{timezone|}}}}} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}} |[[UTC{{if empty|{{{utc_offset1_DST|}}}|{{{utc_offset_DST|}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|}}}{{{timezone_DST|}}}|({{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{timezone_DST}}}}})}} |{{if empty|{{{timezone1_DST|}}}|{{{timezone_DST|}}}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{if empty|{{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset2|}}} |[[UTC{{{utc_offset2|}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{if empty|{{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset3|}}} |[[UTC{{{utc_offset3|}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{if empty|{{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset4|}}} |[[UTC{{{utc_offset4|}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass137 = mergedrow | label137 = {{if empty|{{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data137 = {{#if:{{{timezone1|}}}{{{timezone|}}}{{{utc_offset1|}}}{{{utc_offset|}}} |{{#if:{{{utc_offset5|}}} |[[UTC{{{utc_offset5|}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass138 = mergedrow | label138 = <span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data138 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass139 = mergedtoprow | label139 = {{if empty|{{{postal_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal code|plural=Postal codes}}}} | class139 = adr | data139 = {{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}} | rowclass140 = {{#if:{{{postal_code|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label140 = {{if empty|{{{postal2_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{postal2_code|}}}|link=Postal code|singular=Postal code|plural=Postal codes}}}} | class140 = adr | data140 = {{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass141 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = {{if empty|{{{area_code_type|}}}|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}{{force plural}}}}|<!-- -->link=Telephone numbering plan|singular=Area code|likely=Area code(s)|plural=Area codes}}}} | data141 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{Main other|{{Pluralize from text|any_comma=1|parse_links=1|{{{area_code|}}}|||[[Category:Pages using infobox settlement with possible area code list]]}}}}}} <!-- Geocode--> | rowclass142 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = [[Geocode]] | class142 = nickname | data142 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass143 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class143 = nickname | data143 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass144 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{if empty|{{{registration_plate_type|}}}|[[Vehicle registration plate|Vehicle registration]]}} | data144 = {{{registration_plate|}}} <!-- Other codes --> | rowclass145 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label145 = {{{code1_name|}}} | class145 = nickname | data145 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass146 = {{#if:{{{postal_code|}}}{{{postal2_code|}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}{{{registration_plate|}}}{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label146 = {{{code2_name|}}} | class146 = nickname | data146 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass147 = mergedtoprow | label147 = {{if empty|{{{blank_name_sec1|}}}|{{{blank_name|}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank_name_sec1|}}}{{{blank_name|}}}|{{if empty|{{{blank_info_sec1|}}}|{{{blank_info|}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{if empty|{{{blank1_name_sec1|}}}|{{{blank1_name|}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|}}}{{{blank1_name|}}}|{{if empty|{{{blank1_info_sec1|}}}|{{{blank1_info|}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{if empty|{{{blank2_name_sec1|}}}|{{{blank2_name|}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|}}}{{{blank2_name|}}}|{{if empty|{{{blank2_info_sec1|}}}|{{{blank2_info|}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{if empty|{{{blank3_name_sec1|}}}|{{{blank3_name|}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|}}}{{{blank3_name|}}}|{{if empty|{{{blank3_info_sec1|}}}|{{{blank3_info|}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{if empty|{{{blank4_name_sec1|}}}|{{{blank4_name|}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|}}}{{{blank4_name|}}}|{{if empty|{{{blank4_info_sec1|}}}|{{{blank4_info|}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{if empty|{{{blank5_name_sec1|}}}|{{{blank5_name|}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|}}}{{{blank5_name|}}}|{{if empty|{{{blank5_info_sec1|}}}|{{{blank5_info|}}}}}}} | rowclass153 = mergedrow | label153 = {{if empty|{{{blank6_name_sec1|}}}|{{{blank6_name|}}}}} | data153 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|}}}{{{blank6_name|}}}|{{if empty|{{{blank6_info_sec1|}}}|{{{blank6_info|}}}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{if empty|{{{blank7_name_sec1|}}}|{{{blank7_name|}}}}} | data154 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|}}}{{{blank7_name|}}}|{{if empty|{{{blank7_info_sec1|}}}|{{{blank7_info|}}}}}}} | rowclass155 = mergedtoprow | label155 = {{{blank_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank1_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank2_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank3_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank4_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank5_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass161 = mergedrow | label161 = {{{blank6_name_sec2}}} | data161 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass162 = mergedrow | label162 = {{{blank7_name_sec2}}} | data162 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass163 = mergedtoprow | label163 = Website | data163 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class164 = maptable | data164 = {{#if:{{{module|}}}|{{{module}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_emblem_upright | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank2_title | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank3 | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | image_upright | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_name5 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | leader_title5 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description <!--used by Module:Settlement short description-->| subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | template_name | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi }}<!-- -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:{{if empty|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox settlement}}]] | cat = {{main other|Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox settlement}} with conflicting parameters}} | settlement_type; type | image_size; imagesize | image_alt; alt | image_caption; caption | nickname; nicknames | motto; mottoes | coor_pinpoint; coor_type | population_demonym; population_demonyms | utc_offset1; utc_offset | timezone1; timezone | utc_offset1_DST; utc_offset_DST | timezone1_DST; timezone_DST | area_code; area_codes | blank_name_sec1; blank_name | blank_info_sec1; blank_info | blank1_name_sec1; blank1_name | blank1_info_sec1; blank1_info | blank2_name_sec1; blank2_name | blank2_info_sec1; blank2_info | blank3_name_sec1; blank3_name | blank3_info_sec1; blank3_info | blank4_name_sec1; blank4_name | blank4_info_sec1; blank4_info | blank5_name_sec1; blank5_name | blank5_info_sec1; blank5_info | blank6_name_sec1; blank6_name | blank6_info_sec1; blank6_info | blank7_name_sec1; blank7_name | blank7_info_sec1; blank7_info }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}{{main other|<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but not image_map]]}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}<!-- -->{{#if:{{{embed|}}}|[[Category:Pages using infobox settlement with embed]]}} }}<!-- Gathering information on over-use of maps -->{{#ifexpr:{{#invoke:ParameterCount|main|mapframe|image_map|image_map1|pushpin_map}} >2 |{{main other| [[Category:Pages using infobox settlement with potentially too many maps]]}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> lk4ibd4wp6ujqbwtxhi1xo44nwu9tqe 380939 380927 2026-05-26T21:23:04Z Intisar Ali 8681 /* */ 380939 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|title|above}} = {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes| |<div style="display:inline" class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-weight:normal;display:inline;" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-size:78%;display:inline;">{{{other_name}}}</div>}} <!--** names, type, and transliterations ** --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}{{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|1}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<div class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = font-weight:bold; | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}} transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = • {{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = • {{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 = • {{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = • {{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = • {{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = • {{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = • {{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}} transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = • {{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = • {{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 = • {{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = • {{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = • {{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = • {{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = • {{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow <!--| rowcellstyle18 = padding:0.7em 0.8em--> | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div style="display:inline" style="padding:0.4em 0 0 0;">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Banner of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Banner|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}|{{#if:{{{nicknames|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}}}}}{{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{nickname|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Motto(s):]]|Motto(s):}}|{{#if:{{{mottoes|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Mottoes:]]|Mottoes:}}}}}}{{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{motto|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption1}}}</div>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | data26 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass27 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data27 = {{#if:{{{coordinates|}}} |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}| ({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass28 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid position}} | data28 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | label29 = {{{subdivision_type}}} | data29 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass30 = mergedrow | label30 = {{{subdivision_type1}}} | data30 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{{subdivision_type2}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type3}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type4}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type5}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type6}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass36 = mergedtoprow | label36 = {{{established_title}}} | data36 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{established_title1}}} | data37 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass38 = mergedrow | label38 = {{{established_title2}}} | data38 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title3}}} | data39 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title4}}} | data40 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title5}}} | data41 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title6}}} | data42 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title7}}} | data43 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{extinct_title}}} | data44 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = بنياد رکندڙ | data45 = {{{founder|}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = [[نالو مليو|سڃاڻپ]] | data46 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass47 = mergedtoprow | label47 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|مرڪز}} | data47 = {{{seat|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|اڳوڻو مرڪز}} | data48 = {{{seat1|}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = {{#if:{{{seat2_type|}}}|{{{seat2_type}}}|اڳوڻي جاء}} | data49 = {{{seat2|}}} | rowclass51 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label51 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|بورو}} | data51 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|: |}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass52 = mergedtoprow | header52 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|حڪومت<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = • طرز | data53 = {{{government_type|}}} | rowclass54 = mergedrow | label54 = • باڊي | class54 = agent | data54 = {{{governing_body|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = • {{{leader_title}}} | data55 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = • {{{leader_title1}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = • {{{leader_title2}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = • {{{leader_title3}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = • {{{leader_title4}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = {{{government_blank1_title}}} | data60 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = {{{government_blank2_title}}} | data61 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank3_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank4_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank5_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank6_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***جاگرافيائي خاصيتون*** --> <!-- ***ايراضي*** --> | rowclass66 = mergedtoprow | header66 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} | |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> | • {{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|شھر}}|ڪل}}}} }} | data67 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = • زمين | data68 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = • پاڻي | data69 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| {{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = • شھري<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data70 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = • ٻھراڙي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data71 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = • ميٽرو<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> <!-- ***ايراضي درجو*** --> | rowclass73 = mergedrow | label73 = ايراضي درجو | data73 = {{{area_rank|}}} <!-- ***ماپون*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|ماپون<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = • ڊگھائي | rowclass79 = mergedrow | label79 = • ويڪر <!-- ***اوچائي*** --> | rowclass80 = mergedtoprow | label80 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|اوچائي]]|اوچائي}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}| ({{{elevation_point}}})}}</div> | rowclass81 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label81 = سڀ کان وڌيڪ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}| ({{{elevation_max_point}}})}}</div> | rowclass82 = mergedrow | label82 = • درجو | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label83 = سڀ کان گھٽ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}| ({{{elevation_min_point}}})}}</div> | rowclass84 = mergedrow | label84 = • درجو <!-- ***آبادي*** --> | rowclass85 = mergedtoprow | label85 = آبادي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | rowclass88 = mergedrow | label88 = • اندازو <div style="font-weight:normal;display:inline;">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div> | rowclass89 = mergedrow | label89 = • درجو | rowclass90 = mergedrow | label90 = • ڪثافت | rowclass91 = mergedrow | label91 = • ڪثافتي درجو | rowclass92 = mergedrow | label92 = • [[شھري علائقو|شھري]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | rowclass93 = mergedrow | label93 = • شھري ڪثافت | rowclass94 = mergedrow | label94 = • [[ٻھراڙي علائقو|ٻھراڙي]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | rowclass95 = mergedrow | label95 = • ٻھراڙي ڪثافت | rowclass96 = mergedrow | label96 = • [[ميٽروپوليٽن علائقو|ميٽرو]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | rowclass97 = mergedrow | label97 = • ميٽرو گھاٽائي | rowclass103 = mergedtoprow | label103 = {{#if:{{{population_demonym|}}}|[[Demonym|رھواسي نالو/نالا]]|{{#if:{{{population_demonyms|}}}|رھواسي نالا}}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 1*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | header104 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = • {{{demographics1_title1}}} | rowclass106 = mergedrow | label106 = • {{{demographics1_title2}}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = • {{{demographics1_title3}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = • {{{demographics1_title4}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = • {{{demographics1_title5}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = • {{{demographics1_title6}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = • {{{demographics1_title7}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = • {{{demographics1_title8}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = • {{{demographics1_title9}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = • {{{demographics1_title10}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 2*** --> | rowclass115 = mergedtoprow | header115 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass117 = mergedrow | label117 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***وقتي علائقا*** --> | rowclass126 = mergedtoprow | header126 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}|}} | rowclass127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}}}}} | data127 = {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|({{{timezone1|{{{timezone}}}}}})}} |{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}} }} | rowclass128 = mergedrow | label128 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[روشني بچت وقت|ر.ب.و]])</span> | data128 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}} |[[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|({{{timezone1_DST|{{{timezone_DST}}}}}})}} |{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} }} | rowclass129 = mergedrow | label129 = {{#if:{{{timezone2_location|}}}| {{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data129 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[روشني بچت وقت|ر.ب.و]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{#if:{{{timezone3_location|}}}| {{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset3|{{{utc_offset3|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset3|{{{utc_offset3}}}}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[روشني بچت وقت|ر.ب.و]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{#if:{{{timezone4_location|}}}| {{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset4|{{{utc_offset4|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset4|{{{utc_offset4}}}}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{#if:{{{timezone5_location|}}}| {{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset5|{{{utc_offset5|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset5|{{{utc_offset5}}}}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***ٽپال ڪوڊ*** --> | rowclass137 = mergedtoprow | label137 = {{{postal_code_type}}} | class137 = adr | data137 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}}}} | rowclass138 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label138 = {{{postal2_code_type}}} | class138 = adr | data138 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} }} }} <!-- ***علائقائي ڪوڊ*** --> | rowclass139 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label139 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|{{#if:{{{area_code|}}}|[[ٽيليفون نمبر پلان|علائقائي ڪوڊ]]|{{#if:{{{area_codes|}}}|[[ٽيليفون نمبر پلان|علائقائي ڪوڊ]]}}}}}} | data139 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{#if:{{detect singular|{{{area_code|}}}}}||{{Main other|[[زمرو:Infobox settlement استعمال ڪندڙ صفحا جن ۾ ممڪن علائقائي ڪوڊ فهرست آھي]]}}}}}} <!-- جيوڪوڊ --> | rowclass140 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label140 = [[جيوڪوڊ]] | class140 = nickname | data140 = {{{geocode|}}} <!-- ISO ڪوڊ --> | rowclass141 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = [[ISO 3166|ISO 3166 ڪوڊ]] | class141 = nickname | data141 = {{{iso_code|}}} <!-- گاڏي رجسٽريشن پليٽ --> | rowclass142 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = {{#if:{{{registration_plate_type|}}}|{{{registration_plate_type}}}|[[گاڏي رجسٽريشن پليٽ|گاڏي رجسٽريشن]]}} | data142 = {{{registration_plate|}}} <!-- ٻيا ڪوڊ --> | rowclass143 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = {{{code1_name|}}} | class143 = nickname | data143 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass144 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{{code2_name|}}} | class144 = nickname | data144 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***خالي خانا ٻه حصا*** --> | rowclass145 = mergedtoprow | label145 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data145 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass146 = mergedrow | label146 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data146 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass147 = mergedrow | label147 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass153 = mergedtoprow | label153 = {{{blank_name_sec2}}} | data153 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{{blank1_name_sec2}}} | data154 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass155 = mergedrow | label155 = {{{blank2_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank3_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank4_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank5_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank6_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank7_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***ويب سائيٽ*** --> | rowclass161 = mergedtoprow | label161 = ويب سائيٽ | data161 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class162 = maptable | data162 = {{#if:{{{module|}}}|<table style="padding:0;border:none;margin:-3px;width:auto;min-width:100%;font-size:100%;clear:none;float:none;background-color:transparent"><tr><td colspan="2" style="text-align:center">{{{module}}}</td></tr></table> }} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox settlement with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox settlement]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_magnitude | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank2_title | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank3 | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description | subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but no image_map]]}}}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> 83pwjttonlfv0gihzer4lv6uxyxf1fb 380943 380939 2026-05-26T21:31:09Z Intisar Ali 8681 /* */ 380943 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{main other|{{#invoke:Settlement short description|main}}|}}{{Infobox | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|title|above}} = {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes| |<div style="display:inline" class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-weight:normal;display:inline;" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><div class="nickname" style="font-size:78%;display:inline;">{{{other_name}}}</div>}} <!--** names, type, and transliterations ** --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}{{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|1}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<div class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</div>}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = font-weight:bold; | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}} transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = • {{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = • {{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 = • {{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = • {{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = • {{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = • {{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = • {{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}} transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = • {{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = • {{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 = • {{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = • {{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = • {{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = • {{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = • {{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow <!--| rowcellstyle18 = padding:0.7em 0.8em--> | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}|<!-- -->{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage<!-- -->|image={{{image_skyline|}}}<!-- -->|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{imagesize|}}}}}|sizedefault=250px<!-- -->|alt={{if empty|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}<!-- -->|title={{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}|{{{image_alt|}}}|{{{alt|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div style="display:inline" style="padding:0.4em 0 0 0;">{{if empty|{{{image_caption|}}}|{{{caption|}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox settlement/columns | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Banner of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Banner|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.2em 0 0.2em 0;">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|Etymology: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}|{{#if:{{{nicknames|}}}|{{#if:{{{nickname_link|}}}|[[{{{nickname_link|}}}|Nickname(s):]]|Nickname(s):}}}}}}{{#if:{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{nickname|}}}|{{{nicknames|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{nickname|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible nickname list]]}}}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Motto(s):]]|Motto(s):}}|{{#if:{{{mottoes|}}}|{{#if:{{{motto_link|}}}|[[{{{motto_link|}}}|Mottoes:]]|Mottoes:}}}}}}{{#if:{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}| <div style="display:inline" class="nickname">{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}</div>}}{{#if:{{detect singular|{{{motto|}}}}}||{{Main other|[[Category:Pages using infobox settlement with possible motto list]]}}}} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{nicknames|}}}{{{motto|}}}{{{mottoes|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|{{#if:{{{anthem_link|}}}|[[{{{anthem_link|}}}|Anthem:]]|Anthem:}} {{{anthem}}}}} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption}}}</div>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<div style="padding:0.3em 0 0 0;">{{{map_caption1}}}</div>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | data26 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass27 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data27 = {{#if:{{{coordinates|}}} |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}| ({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})}}: {{#invoke:ISO 3166|geocoordinsert|nocat=true|1={{{coordinates|}}}|country={{{subdivision_name|}}}|subdivision1={{{subdivision_name1|}}}|subdivision2={{{subdivision_name2|}}}|subdivision3={{{subdivision_name3|}}}|type=city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{replace|{{{population_total}}}|,|}}|R}})}}}} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass28 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid position}} | data28 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | label29 = {{{subdivision_type}}} | data29 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass30 = mergedrow | label30 = {{{subdivision_type1}}} | data30 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{{subdivision_type2}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type3}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type4}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type5}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type6}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass36 = mergedtoprow | label36 = {{{established_title}}} | data36 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{established_title1}}} | data37 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass38 = mergedrow | label38 = {{{established_title2}}} | data38 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title3}}} | data39 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title4}}} | data40 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title5}}} | data41 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title6}}} | data42 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title7}}} | data43 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{extinct_title}}} | data44 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = بنياد رکندڙ | data45 = {{{founder|}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = [[نالو مليو|سڃاڻپ]] | data46 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass47 = mergedtoprow | label47 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|مرڪز}} | data47 = {{{seat|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|اڳوڻو مرڪز}} | data48 = {{{seat1|}}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = {{#if:{{{seat2_type|}}}|{{{seat2_type}}}|اڳوڻي جاء}} | data49 = {{{seat2|}}} | rowclass51 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}{{{seat2|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label51 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|بورو}} | data51 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|: |}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass52 = mergedtoprow | header52 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|حڪومت<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{government_footnotes|}}}</div>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = • طرز | data53 = {{{government_type|}}} | rowclass54 = mergedrow | label54 = • باڊي | class54 = agent | data54 = {{{governing_body|}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = • {{{leader_title}}} | data55 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = • {{{leader_title1}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = • {{{leader_title2}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass58 = mergedrow | label58 = • {{{leader_title3}}} | data58 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass59 = mergedrow | label59 = • {{{leader_title4}}} | data59 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = {{{government_blank1_title}}} | data60 = {{#if:{{{government_blank1|}}}|{{{government_blank1|}}}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = {{{government_blank2_title}}} | data61 = {{#if:{{{government_blank2|}}}|{{{government_blank2|}}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = {{{government_blank3_title}}} | data62 = {{#if:{{{government_blank3|}}}|{{{government_blank3|}}}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = {{{government_blank4_title}}} | data63 = {{#if:{{{government_blank4|}}}|{{{government_blank4|}}}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 = {{{government_blank5_title}}} | data64 = {{#if:{{{government_blank5|}}}|{{{government_blank5|}}}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = {{{government_blank6_title}}} | data65 = {{#if:{{{government_blank6|}}}|{{{government_blank6|}}}}} <!-- ***جاگرافيائي خاصيتون*** --> <!-- ***ايراضي*** --> | rowclass66 = mergedtoprow | header66 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} | |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> }} }} | rowclass67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label67 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}| |1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |ايراضي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_footnotes|}}}</div> | • {{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|شھر}}|ڪل}}}} }} | data67 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = • زمين | data68 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = • پاڻي | data69 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| {{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = • شھري<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_urban_footnotes|}}}</div> | data70 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = • ٻھراڙي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_rural_footnotes|}}}</div> | data71 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = • ميٽرو<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{area_metro_footnotes|}}}</div> <!-- ***ايراضي درجو*** --> | rowclass73 = mergedrow | label73 = ايراضي درجو | data73 = {{{area_rank|}}} <!-- ***ماپون*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | header77 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|ماپون<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{dimensions_footnotes|}}}</div>}} | rowclass78 = mergedrow | label78 = • ڊگھائي | rowclass79 = mergedrow | label79 = • ويڪر <!-- ***اوچائي*** --> | rowclass80 = mergedtoprow | label80 = {{#if:{{{elevation_link|}}}|[[{{{elevation_link|}}}|اوچائي]]|اوچائي}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}| ({{{elevation_point}}})}}</div> | rowclass81 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label81 = سڀ کان وڌيڪ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}| ({{{elevation_max_point}}})}}</div> | rowclass82 = mergedrow | label82 = • درجو | rowclass83 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label83 = سڀ کان گھٽ اوچائي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}| ({{{elevation_min_point}}})}}</div> | rowclass84 = mergedrow | label84 = • درجو <!-- ***آبادي*** --> | rowclass85 = mergedtoprow | label85 = آبادي<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{#if:{{{population_as_of|}}}|{{nbsp}}({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</div> | rowclass88 = mergedrow | label88 = • اندازو <div style="font-weight:normal;display:inline;">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</div> | rowclass89 = mergedrow | label89 = • درجو | rowclass90 = mergedrow | label90 = • ڪثافت | rowclass91 = mergedrow | label91 = • ڪثافتي درجو | rowclass92 = mergedrow | label92 = • [[شھري علائقو|شھري]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_urban_footnotes|}}}</div> | rowclass93 = mergedrow | label93 = • شھري ڪثافت | rowclass94 = mergedrow | label94 = • [[ٻھراڙي علائقو|ٻھراڙي]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_rural_footnotes|}}}</div> | rowclass95 = mergedrow | label95 = • ٻھراڙي ڪثافت | rowclass96 = mergedrow | label96 = • [[ميٽروپوليٽن علائقو|ميٽرو]]<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{population_metro_footnotes|}}}</div> | rowclass97 = mergedrow | label97 = • ميٽرو گھاٽائي | rowclass103 = mergedtoprow | label103 = {{#if:{{{population_demonym|}}}|[[Demonym|رھواسي نالو/نالا]]|{{#if:{{{population_demonyms|}}}|رھواسي نالا}}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 1*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | header104 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics1_footnotes|}}}</div>}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = • {{{demographics1_title1}}} | rowclass106 = mergedrow | label106 = • {{{demographics1_title2}}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = • {{{demographics1_title3}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = • {{{demographics1_title4}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = • {{{demographics1_title5}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = • {{{demographics1_title6}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = • {{{demographics1_title7}}} | rowclass112 = mergedrow | label112 = • {{{demographics1_title8}}} | rowclass113 = mergedrow | label113 = • {{{demographics1_title9}}} | rowclass114 = mergedrow | label114 = • {{{demographics1_title10}}} <!-- ***ڊيموگرافڪس 2*** --> | rowclass115 = mergedtoprow | header115 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<div style="font-weight:normal;display:inline;">{{{demographics2_footnotes|}}}</div>}} | rowclass116 = mergedrow | label116 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data116 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass117 = mergedrow | label117 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data117 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass118 = mergedrow | label118 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data118 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass119 = mergedrow | label119 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data119 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass120 = mergedrow | label120 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data120 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass121 = mergedrow | label121 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data121 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass122 = mergedrow | label122 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data122 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title8}}} | data123 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title8|}}}|{{{demographics2_info8|}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title9}}} | data124 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title9|}}}|{{{demographics2_info9|}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title10}}} | data125 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title10|}}}|{{{demographics2_info10|}}}}}}} <!-- ***وقتي علائقا*** --> | rowclass126 = mergedtoprow | header126 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}|}} | rowclass127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label127 = {{#if:{{{timezone1_location|}}}|{{{timezone1_location}}}|{{#if:{{{timezone2_location|}}}|{{{timezone2_location}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقا]]|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|وقتي علائقو}}|وقتي علائقو]]}}}}}} | data127 = {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|({{{timezone1|{{{timezone}}}}}})}} |{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}} }} | rowclass128 = mergedrow | label128 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[روشني بچت وقت|ر.ب.و]])</span> | data128 = {{#if:{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}} |[[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]] {{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|({{{timezone1_DST|{{{timezone_DST}}}}}})}} |{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} }} | rowclass129 = mergedrow | label129 = {{#if:{{{timezone2_location|}}}| {{{timezone2_location|}}}|<nowiki />}} | data129 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]] {{#if:{{{timezone2|}}}|({{{timezone2}}})}} |{{{timezone2|}}} }} }} | rowclass130 = mergedrow | label130 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[روشني بچت وقت|ر.ب.و]])</span> | data130 = {{#if:{{{utc_offset2_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone2_DST|}}}|({{{timezone2_DST|}}})}} |{{{timezone2_DST|}}} }} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{#if:{{{timezone3_location|}}}| {{{timezone3_location|}}}|<nowiki />}} | data131 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset3|{{{utc_offset3|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset3|{{{utc_offset3}}}}}}]] {{#if:{{{timezone3|}}}|({{{timezone3}}})}} |{{{timezone3|}}} }} }} | rowclass132 = mergedrow | label132 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[روشني بچت وقت|ر.ب.و]])</span> | data132 = {{#if:{{{utc_offset3_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset3_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone3_DST|}}}|({{{timezone3_DST|}}})}} |{{{timezone3_DST|}}} }} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{#if:{{{timezone4_location|}}}| {{{timezone4_location|}}}|<nowiki />}} | data133 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset4|{{{utc_offset4|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset4|{{{utc_offset4}}}}}}]] {{#if:{{{timezone4|}}}|({{{timezone4}}})}} |{{{timezone4|}}} }} }} | rowclass134 = mergedrow | label134 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[روشني بچت وقت|ر.ب.و]])</span> | data134 = {{#if:{{{utc_offset4_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset4_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone4_DST|}}}|({{{timezone4_DST|}}})}} |{{{timezone4_DST|}}} }} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{#if:{{{timezone5_location|}}}| {{{timezone5_location|}}}|<nowiki />}} | data135 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}}}}} |{{#if:{{{utc_offset5|{{{utc_offset5|}}} }}} |[[UTC{{{utc_offset5|{{{utc_offset5}}}}}}]] {{#if:{{{timezone5|}}}|({{{timezone5}}})}} |{{{timezone5|}}} }} }} | rowclass136 = mergedrow | label136 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;اونهارو ([[روشني بچت وقت|تي.ب.و]])</span> | data136 = {{#if:{{{utc_offset5_DST|}}}|[[UTC{{{utc_offset5_DST|}}}]] {{#if:{{{timezone5_DST|}}}|({{{timezone5_DST|}}})}} |{{{timezone5_DST|}}} }} <!-- ***ٽپال ڪوڊ*** --> | rowclass137 = mergedtoprow | label137 = {{{postal_code_type}}} | class137 = adr | data137 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal_code}}}</div>}}}} | rowclass138 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label138 = {{{postal2_code_type}}} | class138 = adr | data138 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<div class="postal-code">{{{postal2_code}}}</div>}} }} }} <!-- ***علائقائي ڪوڊ*** --> | rowclass139 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label139 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|{{#if:{{{area_code|}}}|[[ٽيليفون نمبر پلان|علائقائي ڪوڊ]]|{{#if:{{{area_codes|}}}|[[ٽيليفون نمبر پلان|علائقائي ڪوڊ]]}}}}}} | data139 = {{if empty|{{{area_code|}}}|{{{area_codes|}}}}}{{#if:{{{area_code_type|}}}||{{#if:{{detect singular|{{{area_code|}}}}}||{{Main other|[[زمرو:Infobox settlement استعمال ڪندڙ صفحا جن ۾ ممڪن علائقائي ڪوڊ فهرست آھي]]}}}}}} <!-- جيوڪوڊ --> | rowclass140 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label140 = [[جيوڪوڊ]] | class140 = nickname | data140 = {{{geocode|}}} <!-- ISO ڪوڊ --> | rowclass141 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label141 = [[ISO 3166|ISO 3166 ڪوڊ]] | class141 = nickname | data141 = {{{iso_code|}}} <!-- گاڏي رجسٽريشن پليٽ --> | rowclass142 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label142 = {{#if:{{{registration_plate_type|}}}|{{{registration_plate_type}}}|[[گاڏي رجسٽريشن پليٽ|گاڏي رجسٽريشن]]}} | data142 = {{{registration_plate|}}} <!-- ٻيا ڪوڊ --> | rowclass143 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label143 = {{{code1_name|}}} | class143 = nickname | data143 = {{#if:{{{code1_name|}}}|{{{code1_info|}}}}} | rowclass144 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|{{{registration_plate|}}}|{{{code1_name|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label144 = {{{code2_name|}}} | class144 = nickname | data144 = {{#if:{{{code2_name|}}}|{{{code2_info|}}}}} <!-- ***خالي خانا ٻه حصا*** --> | rowclass145 = mergedtoprow | label145 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data145 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass146 = mergedrow | label146 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data146 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass147 = mergedrow | label147 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data147 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass148 = mergedrow | label148 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data148 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass149 = mergedrow | label149 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data149 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass150 = mergedrow | label150 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data150 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass151 = mergedrow | label151 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data151 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass152 = mergedrow | label152 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data152 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass153 = mergedtoprow | label153 = {{{blank_name_sec2}}} | data153 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass154 = mergedrow | label154 = {{{blank1_name_sec2}}} | data154 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass155 = mergedrow | label155 = {{{blank2_name_sec2}}} | data155 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass156 = mergedrow | label156 = {{{blank3_name_sec2}}} | data156 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass157 = mergedrow | label157 = {{{blank4_name_sec2}}} | data157 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass158 = mergedrow | label158 = {{{blank5_name_sec2}}} | data158 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass159 = mergedrow | label159 = {{{blank6_name_sec2}}} | data159 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass160 = mergedrow | label160 = {{{blank7_name_sec2}}} | data160 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***ويب سائيٽ*** --> | rowclass161 = mergedtoprow | label161 = ويب سائيٽ | data161 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class162 = maptable | data162 = {{#if:{{{module|}}}|<table style="padding:0;border:none;margin:-3px;width:auto;min-width:100%;font-size:100%;clear:none;float:none;background-color:transparent"><tr><td colspan="2" style="text-align:center">{{{module}}}</td></tr></table> }} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- Check for unknowns -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox settlement with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox settlement]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y | alt | anthem | anthem_link | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_codes | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_magnitude | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | caption | code1_info | code1_name | code2_info | code2_name | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info10 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_info8 | demographics1_info9 | demographics1_title1 | demographics1_title10 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics1_title8 | demographics1_title9 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info10 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_info8 | demographics2_info9 | demographics2_title1 | demographics2_title10 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | demographics2_title8 | demographics2_title9 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_link | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes | founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | government_blank1_title | government_blank1 | government_blank2_title | government_blank2 | government_blank2_title | government_blank3 | government_blank3_title | government_blank3 | government_blank4_title | government_blank4 | government_blank5_title | government_blank5 | government_blank6_title | government_blank6 | grid_name | grid_position | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_size | image_skyline | imagesize | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | motto_link | mottoes | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | nickname_link | nicknames | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_demonyms | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_caption_notsmall | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | seat2 | seat2_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | short_description | subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | timezone | timezone_DST | timezone_link | timezone1 | timezone1_DST | timezone1_location | timezone2 | timezone2_DST | timezone2_location | timezone3 | timezone3_DST | timezone3_location | timezone4 | timezone4_DST | timezone4_location | timezone5 | timezone5_DST | timezone5_location | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | utc_offset3 | utc_offset3_DST | utc_offset4 | utc_offset4_DST | utc_offset5 | utc_offset5_DST | website | width_km | width_mi }}<!-- Wikidata -->{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}<!-- Missing country -->{{#if:{{{subdivision_name|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with missing country]]}}}}<!-- No map -->{{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with no map]]}}}}<!-- Image_map1 without image_map -->{{#if:{{{image_map1|}}}|{{#if:{{{image_map|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with image_map1 but no image_map]]}}}}}}<!-- No coordinates -->{{#if:{{{coordinates|}}}||{{namespace detect|main=[[Category:Pages using infobox settlement with no coordinates]]}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> q6597iimc77as1m9y1ye7cw0cg1n6rw 0 44636 380940 200982 2026-05-26T21:24:18Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[آمريڪي فلمنڱگو]] کي [[آمريڪي فلمنگو]] ڏانھن چوريو 200982 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name ='''آمريڪي فلمنڱگو'''<br> '''American flamingo''' | image = American flamingo (Phoenicopterus ruber).JPG | image_caption =[[گيليپاگوس ٻيٽ]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22729706 |title='' فونيڪاپٽرس ريوبر'''<br> (Phoenicopterus ruber) '' |assessor=BirdLife International |assessor-link=BirdLife International |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | genus = فونيڪاپٽرس | species =ريوبر |authority =[[ڪارل لينئوس]] [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | range_map = MapaRI123.png | range_map_caption = آمريڪي فلمنڱگو جي ورھاست }} '''آمريڪي فلمنڱگو'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''American flamingo''' }}, (سائنسي نالو:''Phoenicopterus ruber'') [[فلمنڱگو]] پکي جي ھڪ وڏي جنس جو نالو آهي جيڪو [[گريٽر فلمنڱگو]]۽ [[چليء جو فلمنڱگو|چليءَ جي فلمنڱگو]]واهن جنسن جي وڌيڪ ويجھو آهي. ھن کي [[ڪيريبين فلمنڱگو]] پڻ چوندا آهن. ڪيوبا ۾ ان کي گريٽر فلمنڱگو چون ٿا.اتر آمريڪا ۾ رھندڙ فلمنڱگو جو ھي واحد قسم آھي. ==تفصيلي تعارف== [[فائل:American Flamingo - Phoenicopterus ruber.jpg|thumb|کاٻو|آمريڪي فلمنڱگو جي منڍي جي تصوير]] ھي ڊگھين ڄڻگھن وارو پاڻي جھاڳيندڙ ۽ ڳاڙھاڻ مائل گلابي رنگت جي کنڀن وارو پکي آهي. ٻين فلمنڱگو پکين وانگر ھي بہ مئي ۽ آگسٽ جي مھينن ۾ چيڪي مٽيء جي کوڙي تي صرف ھڪڙو چاڪ جھڙي اڇي رنگ جھڙو آنو لاھيندو آھي. آني تي ڦٽڻ تائين آرو 28 کان 32 ڏينھن تائين ٿيندو آهي. پيء ۽ ماء گڏجي ٻچي کي پاليندا آھن جيڪو ڇھن سالن ۾ وڏو ٿي لڳ جي قابل ٿي ويندو آهي.ھن پکي جي زندگي 40 سالن تائين ھلندي آھي جيڪا پکين ۾ تمام ڊگھي ڄمار آھي.جوان آمريڪي فلمنڱگو قد ۾ گريٽر فلمنڱگو کان ٿورڙو ننڍو ھوندو آھي پر آمريڪا جي کنڊ ۾ ھي سڀ کان وڏو فلمنڱگو ھوندو آھي. آھي 120 کان 145 سينٽي ميٽر ڊگھا ٿين ٿا.نر جو سراسري وزن 2.8 ڪلوگرام ٿئي ٿو ۽ مادي جو وري 2.2 ڪلوگرام تائين ٿئي ٿو.ھن جا کنڀ اڪثر گلابي ٿين ٿا جنھن ڪري ھن کي ڪنھن وقت گلابي فلمنڱگو بہ چوندا ھئا. == حوالا == {{حوالا}} [[فائل:Caribbean flamingo.jpg|thumb|left|ھڪ ولر]] [[فائل:CaribFlamingosLOviedo1.jpg|thumb|left|ڊومينيڪن ريپبلڪ ۾ ھڪ ننڍي عمر جي پکين جو گروپ]] [[فائل:Plameňák kubánský a mládě.jpg|thumb|right|ھڪ ماء چوزي سان گڏ]] [[زمرو:پکي]] rmkxlpcaerxhijin43bpjz2j4acqnhs 380942 380940 2026-05-26T21:30:19Z Ibne maryam 17680 /* */ 380942 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name ='''آمريڪي فلمنگو'''<br> '''American flamingo''' | image = American flamingo (Phoenicopterus ruber).JPG | image_caption =[[گيليپاگوس ٻيٽ]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22729706 |title='' فونيڪاپٽرس ريوبر'''<br> (Phoenicopterus ruber) '' |assessor=BirdLife International |assessor-link=BirdLife International |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | genus = فونيڪاپٽرس | species =ريوبر |authority =[[ڪارل لينئوس]] [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | range_map = MapaRI123.png | range_map_caption = آمريڪي فلمنڱگو جي ورھاست }} '''آمريڪي فلمنگو''' (American flamingo)، سائنسي نالو "ڦئنيڪاپٽيرس ريوبير" (Phoenicopterus ruber) فلمنگو پکين جي ھڪ وڏي جنس جو نالو آهي جيڪو گريٽر فلمنگو ۽ [[چلي|چليءَ]] جي فلمنگو واهن جنسن جي وڌيڪ ويجھو آهي. ھن کي ڪيريبين فلمنگو پڻ چوندا آهن. [[ڪيوبا]] ۾ ان کي گريٽر فلمنگو چون ٿا. [[اتر آمريڪا]] ۾ رھندڙ فلمنگو جو ھي واحد قسم آھي. ==تفصيلي تعارف== [[فائل:American Flamingo - Phoenicopterus ruber.jpg|thumb|کاٻو|آمريڪي فلمنڱگو جي منڍي جي تصوير]] ھي ڊگھين ڄڻگھن وارو پاڻي جھاڳيندڙ ۽ ڳاڙھاڻ مائل گلابي رنگت جي کنڀن وارو پکي آهي. ٻين فلمنڱگو پکين وانگر ھي بہ مئي ۽ آگسٽ جي مھينن ۾ چيڪي مٽيء جي کوڙي تي صرف ھڪڙو چاڪ جھڙي اڇي رنگ جھڙو آنو لاھيندو آھي. آني تي ڦٽڻ تائين آرو 28 کان 32 ڏينھن تائين ٿيندو آهي. پيء ۽ ماء گڏجي ٻچي کي پاليندا آھن جيڪو ڇھن سالن ۾ وڏو ٿي لڳ جي قابل ٿي ويندو آهي.ھن پکي جي زندگي 40 سالن تائين ھلندي آھي جيڪا پکين ۾ تمام ڊگھي ڄمار آھي.جوان آمريڪي فلمنڱگو قد ۾ گريٽر فلمنڱگو کان ٿورڙو ننڍو ھوندو آھي پر آمريڪا جي کنڊ ۾ ھي سڀ کان وڏو فلمنڱگو ھوندو آھي. آھي 120 کان 145 سينٽي ميٽر ڊگھا ٿين ٿا.نر جو سراسري وزن 2.8 ڪلوگرام ٿئي ٿو ۽ مادي جو وري 2.2 ڪلوگرام تائين ٿئي ٿو.ھن جا کنڀ اڪثر گلابي ٿين ٿا جنھن ڪري ھن کي ڪنھن وقت گلابي فلمنڱگو بہ چوندا ھئا. == حوالا == {{حوالا}} [[فائل:Caribbean flamingo.jpg|thumb|left|ھڪ ولر]] [[فائل:CaribFlamingosLOviedo1.jpg|thumb|left|ڊومينيڪن ريپبلڪ ۾ ھڪ ننڍي عمر جي پکين جو گروپ]] [[فائل:Plameňák kubánský a mládě.jpg|thumb|right|ھڪ ماء چوزي سان گڏ]] [[زمرو:پکي]] oc7foen7j7sp0w4ccetsnyl2w4fcje7 10 46680 380871 146921 2026-05-26T15:35:40Z Intisar Ali 8681 /* */ 380871 wikitext text/x-wiki {{ infobox | above = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | abovestyle = background-color: {{{color|#2E5B88}}}; color: {{{text_color|white}}} | headerstyle = background-color: {{{color|#2E5B88}}}; color: {{{text_color|white}}} | belowstyle = font-size:85%; text-align:left;border-top:1px solid #c0c0c0;padding-top:0.75em; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image|}}} | size={{{image_width|}}} | alt={{{alt|}}} | sizedefault=frameless | border={{{image_border|}}} }} | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{middle|}}}{{{lesser|}}}{{{image2|}}}{{{image3|}}}|نسخا<!-- -->{{infobox|child=yes | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{middle|}}} | size={{{middle_width|}}} | alt={{{middle_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{middle_border|}}} }} | caption1 = {{{middle_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{lesser|}}} | size={{{lesser_width|}}} | alt={{{lesser_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{lesser_border|}}} }} | caption2 = {{{lesser_caption|}}} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image2|}}} | size={{{image2_width|}}} | alt={{{image2_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image2_border|}}} }} | caption3 = {{{image2_caption|}}} | image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image3|}}} | size={{{image3_width|}}} | alt={{{image3_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image3_border|}}} }} | caption4 = {{{image3_caption|}}} | image5 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image4|}}} | size={{{image4_width|}}} | alt={{{image4_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image4_border|}}} }} | caption5 = {{{image4_caption|}}} }} }} | header2 = | label3 = [[آرميجر]] | data3 = {{{armiger|}}} | label4 = {{longitem|[[جنگي نعرو]]}} | data4 = {{{battle_cry|}}} | label5 = {{longitem|متبادل نالو{{pluralize from text|{{{alternative_names|}}}|plural=s}}}} | data5 = {{{alternative_names|}}} | label6 = {{longitem|سڀ کان پراڻو ذڪر}} | data6 = {{{earliest_mention|}}} | label7 = اختيار ڪيو ويو | data7 = {{{year_adopted|}}} | label8 = ختم ڪيو ويو | data8 = {{{until|}}} | label10 = [[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]] | data10 = {{{crest|}}} | label11 = شهر | data11 = {{{cities|}}} | label12 = {{longitem|{{#if:{{{divisions_type|}}}|{{{divisions_type}}}|ورهاستون}}}} | data12 = {{{divisions|}}} | label13 = [[ٽورس]] | data13 = {{{torse|}}} | label14 = [[هيلمٽ (هيرالڊري)|هيلمٽ]] | data14 = {{{helm|}}} | label15 = [[ڍال (هيرالڊري)|ڍال]] | data15 = {{{shield|}}} | label16 = {{#if:{{{supporter|}}}|[[ساٿي نشانبردار]]|[[ساٿي نشانبردار]]}} | data16 = {{#if:{{{supporter|}}}|{{{supporter}}}|{{{supporters|}}}}} | label17 = [[ڪمپارٽمينٽ (هيرالڊري)|ڪمپارٽمينٽ]] | data17 = {{{compartment|}}} | label18 = [[شعار]] | data18 = {{{motto|}}} | label19 = [[اعزازي حڪم]]{{pluralize from text|{{{orders|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data19 = {{{orders|}}} | label20 = بيج | data20 = {{{badge|}}} | label21 = {{longitem|ٻيا عنصر}} | data21 = {{{other_elements|}}} | label22 = {{longitem|جزوي حصا}} | data22 = {{{parts|}}} | label23 = {{longitem|اڳوڻو نسخو{{pluralize from text|{{{earlier_versions|}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | data23 = {{{earlier_versions|}}} | label24 = اڳوڻو{{pluralize from text|{{{predecessors|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data24 = {{{predecessors|}}} | label25 = استعمال | data25 = {{{use|}}} | label26 = ڊزائنر | data26 = {{{designer|}}} | label27 = نشان | data27 = {{{emblem|}}} | label28 = خاندان | data28 = {{{families|}}} | below = {{{notes|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:اڻڄاتل پيرا ميٽرن سان انفوباڪس ايمبلم استعمال ڪندڙ صفحا|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=صفحو [[سانچو:Infobox emblem]] کي اڻڄاتل پيرا ميٽر "_VALUE_" سان استعمال ڪري رهيو آهي|ignoreblank=y| alt | alternative_names | armiger | badge | battle_cry | caption | cities | color | compartment | crest | designer | divisions | divisions_type | earlier_versions | earliest_mention | emblem | families | helm | image | image_border | image_width | image2 | image2_alt | image2_border | image2_caption | image2_width | image3 | image3_alt | image3_border | image3_caption | image3_width | image4 | image4_alt | image4_border | image4_caption | image4_width | lesser | lesser_alt | lesser_border | lesser_caption | lesser_width | middle | middle_alt | middle_border | middle_caption | middle_width | motto | name | notes | orders | other_elements | parts | predecessors | shield | supporter | supporters | text_color | torse | until | use | year_adopted }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> pedg69hcp1gijbnfdrhuulv6281a267 380873 380871 2026-05-26T15:43:39Z Intisar Ali 8681 /* */ 380873 wikitext text/x-wiki {{ infobox | above = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | abovestyle = background-color: {{{color|#2E5B88}}}; color: {{{text_color|white}}} | headerstyle = background-color: {{{color|#2E5B88}}}; color: {{{text_color|white}}} | belowstyle = font-size:85%; text-align:left;border-top:1px solid #c0c0c0;padding-top:0.75em; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image|}}} | size={{{image_width|}}} | alt={{{alt|}}} | sizedefault=frameless | border={{{image_border|}}} }} | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{middle|}}}{{{lesser|}}}{{{image2|}}}{{{image3|}}}|نسخا<!-- -->{{infobox|child=yes | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{middle|}}} | size={{{middle_width|}}} | alt={{{middle_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{middle_border|}}} }} | caption1 = {{{middle_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{lesser|}}} | size={{{lesser_width|}}} | alt={{{lesser_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{lesser_border|}}} }} | caption2 = {{{lesser_caption|}}} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image2|}}} | size={{{image2_width|}}} | alt={{{image2_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image2_border|}}} }} | caption3 = {{{image2_caption|}}} | image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image3|}}} | size={{{image3_width|}}} | alt={{{image3_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image3_border|}}} }} | caption4 = {{{image3_caption|}}} | image5 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image4|}}} | size={{{image4_width|}}} | alt={{{image4_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image4_border|}}} }} | caption5 = {{{image4_caption|}}} }} }} | header2 = | label3 = [[آرميجر]] | data3 = {{{armiger|}}} | label4 = {{longitem|[[جنگي نعرو]]}} | data4 = {{{battle_cry|}}} | label5 = {{longitem|متبادل نالو{{pluralize from text|{{{alternative_names|}}}|plural=s}}}} | data5 = {{{alternative_names|}}} | label6 = {{longitem|سڀ کان پراڻو ذڪر}} | data6 = {{{earliest_mention|}}} | label7 = اختيار ڪيو ويو | data7 = {{{year_adopted|}}} | label8 = ختم ڪيو ويو | data8 = {{{until|}}} | label10 = ڪرسٽ | data10 = {{{crest|}}} | label11 = شهر | data11 = {{{cities|}}} | label12 = {{longitem|{{#if:{{{divisions_type|}}}|{{{divisions_type}}}|ورهاستون}}}} | data12 = {{{divisions|}}} | label13 = [[ٽورس]] | data13 = {{{torse|}}} | label14 = [[هيلمٽ (هيرالڊري)|هيلمٽ]] | data14 = {{{helm|}}} | label15 = [[ڍال (هيرالڊري)|ڍال]] | data15 = {{{shield|}}} | label16 = ساٿي نشانبردار | data16 = {{#if:{{{supporter|}}}|{{{supporter}}}|{{{supporters|}}}}} | label17 = [[ڪمپارٽمينٽ (هيرالڊري)|ڪمپارٽمينٽ]] | data17 = {{{compartment|}}} | label18 = [[شعار]] | data18 = {{{motto|}}} | label19 = [[اعزازي حڪم]]{{pluralize from text|{{{orders|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data19 = {{{orders|}}} | label20 = بيج | data20 = {{{badge|}}} | label21 = {{longitem|ٻيا عنصر}} | data21 = {{{other_elements|}}} | label22 = {{longitem|جزوي حصا}} | data22 = {{{parts|}}} | label23 = {{longitem|اڳوڻو نسخو{{pluralize from text|{{{earlier_versions|}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | data23 = {{{earlier_versions|}}} | label24 = اڳوڻو{{pluralize from text|{{{predecessors|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data24 = {{{predecessors|}}} | label25 = استعمال | data25 = {{{use|}}} | label26 = ڊزائنر | data26 = {{{designer|}}} | label27 = نشان | data27 = {{{emblem|}}} | label28 = خاندان | data28 = {{{families|}}} | below = {{{notes|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:اڻڄاتل پيرا ميٽرن سان انفوباڪس ايمبلم استعمال ڪندڙ صفحا|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=صفحو [[سانچو:Infobox emblem]] کي اڻڄاتل پيرا ميٽر "_VALUE_" سان استعمال ڪري رهيو آهي|ignoreblank=y| alt | alternative_names | armiger | badge | battle_cry | caption | cities | color | compartment | crest | designer | divisions | divisions_type | earlier_versions | earliest_mention | emblem | families | helm | image | image_border | image_width | image2 | image2_alt | image2_border | image2_caption | image2_width | image3 | image3_alt | image3_border | image3_caption | image3_width | image4 | image4_alt | image4_border | image4_caption | image4_width | lesser | lesser_alt | lesser_border | lesser_caption | lesser_width | middle | middle_alt | middle_border | middle_caption | middle_width | motto | name | notes | orders | other_elements | parts | predecessors | shield | supporter | supporters | text_color | torse | until | use | year_adopted }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> buv9a0bq47dzc9jhiyzh0kodldsts86 380874 380873 2026-05-26T15:44:26Z Intisar Ali 8681 /* */ 380874 wikitext text/x-wiki {{ infobox | above = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | abovestyle = background-color: {{{color|#2E5B88}}}; color: {{{text_color|white}}} | headerstyle = background-color: {{{color|#2E5B88}}}; color: {{{text_color|white}}} | belowstyle = font-size:85%; text-align:left;border-top:1px solid #c0c0c0;padding-top:0.75em; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image|}}} | size={{{image_width|}}} | alt={{{alt|}}} | sizedefault=frameless | border={{{image_border|}}} }} | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{middle|}}}{{{lesser|}}}{{{image2|}}}{{{image3|}}}|نسخا<!-- -->{{infobox|child=yes | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{middle|}}} | size={{{middle_width|}}} | alt={{{middle_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{middle_border|}}} }} | caption1 = {{{middle_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{lesser|}}} | size={{{lesser_width|}}} | alt={{{lesser_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{lesser_border|}}} }} | caption2 = {{{lesser_caption|}}} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image2|}}} | size={{{image2_width|}}} | alt={{{image2_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image2_border|}}} }} | caption3 = {{{image2_caption|}}} | image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image3|}}} | size={{{image3_width|}}} | alt={{{image3_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image3_border|}}} }} | caption4 = {{{image3_caption|}}} | image5 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage | image={{{image4|}}} | size={{{image4_width|}}} | alt={{{image4_alt|}}} | sizedefault=frameless | upright=0.5 | border={{{image4_border|}}} }} | caption5 = {{{image4_caption|}}} }} }} | header2 = | label3 = [[آرميجر]] | data3 = {{{armiger|}}} | label4 = {{longitem|[[جنگي نعرو]]}} | data4 = {{{battle_cry|}}} | label5 = {{longitem|متبادل نالو{{pluralize from text|{{{alternative_names|}}}|plural=s}}}} | data5 = {{{alternative_names|}}} | label6 = {{longitem|سڀ کان پراڻو ذڪر}} | data6 = {{{earliest_mention|}}} | label7 = اختيار ڪيو ويو | data7 = {{{year_adopted|}}} | label8 = ختم ڪيو ويو | data8 = {{{until|}}} | label10 = ڪريسٽ | data10 = {{{crest|}}} | label11 = شهر | data11 = {{{cities|}}} | label12 = {{longitem|{{#if:{{{divisions_type|}}}|{{{divisions_type}}}|ورهاستون}}}} | data12 = {{{divisions|}}} | label13 = [[ٽورس]] | data13 = {{{torse|}}} | label14 = [[هيلمٽ (هيرالڊري)|هيلمٽ]] | data14 = {{{helm|}}} | label15 = [[ڍال (هيرالڊري)|ڍال]] | data15 = {{{shield|}}} | label16 = ساٿي نشانبردار | data16 = {{#if:{{{supporter|}}}|{{{supporter}}}|{{{supporters|}}}}} | label17 = [[ڪمپارٽمينٽ (هيرالڊري)|ڪمپارٽمينٽ]] | data17 = {{{compartment|}}} | label18 = [[شعار]] | data18 = {{{motto|}}} | label19 = [[اعزازي حڪم]]{{pluralize from text|{{{orders|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data19 = {{{orders|}}} | label20 = بيج | data20 = {{{badge|}}} | label21 = {{longitem|ٻيا عنصر}} | data21 = {{{other_elements|}}} | label22 = {{longitem|جزوي حصا}} | data22 = {{{parts|}}} | label23 = {{longitem|اڳوڻو نسخو{{pluralize from text|{{{earlier_versions|}}}|likely=(s)|plural=s}}}} | data23 = {{{earlier_versions|}}} | label24 = اڳوڻو{{pluralize from text|{{{predecessors|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data24 = {{{predecessors|}}} | label25 = استعمال | data25 = {{{use|}}} | label26 = ڊزائنر | data26 = {{{designer|}}} | label27 = نشان | data27 = {{{emblem|}}} | label28 = خاندان | data28 = {{{families|}}} | below = {{{notes|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:اڻڄاتل پيرا ميٽرن سان انفوباڪس ايمبلم استعمال ڪندڙ صفحا|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=صفحو [[سانچو:Infobox emblem]] کي اڻڄاتل پيرا ميٽر "_VALUE_" سان استعمال ڪري رهيو آهي|ignoreblank=y| alt | alternative_names | armiger | badge | battle_cry | caption | cities | color | compartment | crest | designer | divisions | divisions_type | earlier_versions | earliest_mention | emblem | families | helm | image | image_border | image_width | image2 | image2_alt | image2_border | image2_caption | image2_width | image3 | image3_alt | image3_border | image3_caption | image3_width | image4 | image4_alt | image4_border | image4_caption | image4_width | lesser | lesser_alt | lesser_border | lesser_caption | lesser_width | middle | middle_alt | middle_border | middle_caption | middle_width | motto | name | notes | orders | other_elements | parts | predecessors | shield | supporter | supporters | text_color | torse | until | use | year_adopted }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> gtz2deku8dun4wd83x14of4zkkp2w8u 380875 380874 2026-05-26T16:04:36Z Intisar Ali 8681 /* */ 380875 wikitext text/x-wiki <!--- مواد جي فهرست: 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا 2. تاريخي خودمختيار رياستون 3. شھر 4. ذيلي-قومي علائقا 4.alb البانيا: 4.alb.1 البانوي ضلعا [Qarqe] 4.aut آسٽريا: 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder] 4.bel بيلجيم: 4.bel.1 بيلجيمي علائقا 4.bel.2 بيلجيمي صوبا 4.cze چيڪ ريپبلڪ: 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje] 4.esp اسپين: 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas] 4.est ايسٽونيا: 4.est.1 ايسٽونيا جا ضلعا [Maakonnad] 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald] 4.fin فنلينڊ: 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta] 4.fra فرانس: 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions] 4.ger جرمني: 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder] 4.ina انڊونيشيا: 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi] 4.ind ڀارت: 4.ind.1 ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا 4.irl آئرلينڊ: 4.irl.1 آئرش ضلعا 4.ita اٽلي: 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni] 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province] 4.lux لگزمبرگ: 4.lux.1 لگزمبرگي ڪنٽون [Kantounen] 4.mkd مقدونيا: 4.mkd.1 مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichi Regioni] 4.ned نيڌرلينڊز: 4.ned.1 ڊچ صوبا [Provincies] 4.nor ناروي: 4.nor.1 نارويجي ضلعا [Fylker] 4.pol پولينڊ: 4.pol.1 پولش وائيووڊشپس [Województwo] 4.rou رومانيا: 4.rou.1 رومانوي ضلعا [Județe] 4.rsa ڏکڻ آفريڪا: 4.rsa.1 ڏکڻ آفريقي صوبا 4.sui سوئٽزرلينڊ: 4.sui.1 سوئس ڪنٽون 4.svk سلوواڪيا: 4.svk.1 سلوواڪ علائقا [Kraje] 4.swe سوئيڊن: 4.swe.1 سوئيڊني ضلعا [Län] 4.ukr يوڪرين: 4.ukr.1 يوڪريني اوبلاست [Oblasti] 4.usa آمريڪا: 4.usa.1 آمريڪي رياستون 5. تاريخي ذيلي-قومي علائقا 5.fr فرينچ ريپبلڪ 5.hre پاڪ رومي سلطنت 5.kof فرانس جي بادشاھت 5.kon ناروي جي بادشاھت 5.kop پروشيا جي بادشاھت 5.kos سوئيڊن جي بادشاھت 5.sfry يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ 7. مذهبي ادارا 8. تعليمي ادارا 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ 11. طئي ٿيل ---> k3dy56kowrwf8p2x34zd49lawn1l7yt 380878 380875 2026-05-26T16:08:08Z Intisar Ali 8681 /* */ 380878 wikitext text/x-wiki <!--- مواد جي فهرست: 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا 2. تاريخي خودمختيار رياستون 3. شھر 4. ذيلي-قومي علائقا 4.alb البانيا: 4.alb.1 البانوي ضلعا [Qarqe] 4.aut آسٽريا: 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder] 4.bel بيلجيم: 4.bel.1 بيلجيمي علائقا 4.bel.2 بيلجيمي صوبا 4.cze چيڪ ريپبلڪ: 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje] 4.esp اسپين: 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas] 4.est ايسٽونيا: 4.est.1 ايسٽونيا جا ضلعا [Maakonnad] 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald] 4.fin فنلينڊ: 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta] 4.fra فرانس: 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions] 4.ger جرمني: 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder] 4.ina انڊونيشيا: 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi] 4.ind ڀارت: 4.ind.1 ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا 4.irl آئرلينڊ: 4.irl.1 آئرش ضلعا 4.ita اٽلي: 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni] 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province] 4.lux لگزمبرگ: 4.lux.1 لگزمبرگي ڪنٽون [Kantounen] 4.mkd مقدونيا: 4.mkd.1 مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichi Regioni] 4.ned نيڌرلينڊز: 4.ned.1 ڊچ صوبا [Provincies] 4.nor ناروي: 4.nor.1 نارويجي ضلعا [Fylker] 4.pol پولينڊ: 4.pol.1 پولش وائيووڊشپس [Województwo] 4.rou رومانيا: 4.rou.1 رومانوي ضلعا [Județe] 4.rsa ڏکڻ آفريڪا: 4.rsa.1 ڏکڻ آفريقي صوبا 4.sui سوئٽزرلينڊ: 4.sui.1 سوئس ڪنٽون 4.svk سلوواڪيا: 4.svk.1 سلوواڪ علائقا [Kraje] 4.swe سوئيڊن: 4.swe.1 سوئيڊني ضلعا [Län] 4.ukr يوڪرين: 4.ukr.1 يوڪريني اوبلاست [Oblasti] 4.usa آمريڪا: 4.usa.1 آمريڪي رياستون 5. تاريخي ذيلي-قومي علائقا 5.fr فرينچ ريپبلڪ 5.hre پاڪ رومي سلطنت 5.kof فرانس جي بادشاھت 5.kon ناروي جي بادشاھت 5.kop پروشيا جي بادشاھت 5.kos سوئيڊن جي بادشاھت 5.sfry يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ 7. مذهبي ادارا 8. تعليمي ادارا 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ 11. طئي ٿيل ---> <!--- 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا: ---> | انگلينڊ=Royal Arms of England.svg | آلڊرني=Blason Aurigny.svg | ابخازيا=Coat of arms of Abkhazia.svg | البانيا=Coat of arms of Albania.svg | اندورا=Arms of Andorra.svg | انگويلا=Coat of arms of Anguilla.svg | اينٽيگوا ۽ باربوڊا=Insigne Antiquae et Barbudae.svg | ارجنٽائنا=Insigne Argentinum.svg | آرمينيا=Arms of Armenia.svg | اروبا=Insigne Arubae.svg | آسٽريليا=Shield of arms of Australia.svg | آسٽريا=Austria coat of arms official.svg | آذربائيجان=Emblem of Azerbaijan.svg | بھاماس=Insigne Bahamarum.svg | بحرين=Arms of Bahrain.png | گئرنسي جو بيليوڪ=Coat of arms of Guernsey.svg | بارباڊوس=Insigne Barbatae.svg | بيلاروس=Coat of arms of Belarus.svg | بيلجيم=Royal Arms of Belgium.svg | بيلز=Insigne Belizae.svg | بينن=Insigne Benini.svg | برمودا=Insigne Bermudae.svg | بوليويا=Insigne Bolivicus.svg | بونائر=Insigne Insulae Boni Aëris.svg | بوسنيا ۽ هرزيگووينا=Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | بوٽسوانا=Insigne Botswanae.svg | برازيل=Insigne Brasilicum.svg | برطانوي هندي سمنڊ وارو علائقو=Coat of arms of the British Indian Ocean Territory (Shield).svg | برطانوي ورجن ٻيٽ=Insigne Insularum Virginis Britannicae.svg | بلغاريا=Coat of arms of Bulgaria (version by constitution).svg | برڪينا فاسو=Coat of arms of Burkina Faso.svg | برونڊي=Insigne Burundiae.svg | ڪمبوڊيا=Arms of Cambodia.svg | ڪيمرون=Insigne Cammaruniae.svg | ڪئناڊا=Arms of Canada.svg | ڪيمن ٻيٽ=Insigne Insularum Caimanenses.svg | وچ آفريقي جمهوريه=Insigne rei publicae Africae Mediae.svg | چاڊ=Insigne Tzadiae.svg | چلي=Chilean Air Force roundel.svg | ڪرسمس ٻيٽ=Coat of Arms of Christmas Island.svg | ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ=Insigne Insularum Cocos seu Keeling.svg | ڪولمبيا=Insigne Columbum.svg | ڪُڪ ٻيٽ=Insigne Insularum de Cook.svg | ڪوسٽا ريڪا=Insigne Costaricum.svg | آئيوري ڪوسٽ=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪوٽ ڊي آئيور=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪروشيا=Coat of arms of Croatia.svg | ڪيوبا=Insigne Cubicum.svg | ڪوراسائو=Blason an Curaçao.svg | قبرص=Arms of Cyprus.svg | چيڪ ريپبلڪ=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | چيڪيا=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | ڪانگو جي جمهوريه=Coat_of_arms_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg | ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg | ڊينمارڪ=National Coat of arms of Denmark no crown.svg | جبوتي=Insigne Gibuti.svg | ڊومينيڪا=Insigne Dominicae.svg | ڊومينيڪن ريپبلڪ=Insigne Dominicum.svg | اوڀر تيمور=Shield Coat of arms of East Timor.png | ايڪواڊور=Insigne Aequatorium.svg | مصر=Insigne Aegyptium.svg | ايل سلواڊور=Insigne Salvatoriae.svg | ايريٽريا=Insigne Erythraeae.svg | استوائي گني=Insigne Guineae Aequinoctialis.svg | ايسٽونيا=Small coat of arms of Estonia.svg | ايسواٽيني=Insigne Swaziae.svg | ايٿوپيا=Emblem of Ethiopia.svg | يورپي يونين=Coat of arms of Europe.svg | فاڪلينڊ ٻيٽ=Insigne Falklandiae.svg | فيرو ٻيٽ=Coat of arms of the Faroe Islands.svg | فجي=Arms of Fiji.svg | فنلينڊ=Coat of Arms of Finland Alternative style.svg | فرانس=Arms of the French Republic.svg | فرينچ گيانا=BlasonGuyane.svg | فرينچ پولينيشيا=Coat of arms of French Polynesia.svg | گيبون=Insigne Gabonis.svg | گيمبيا=Insigne Gambiae.svg | جارجيا (ملڪ)=Arms of Georgia.svg | جارجيا=Arms of Georgia.svg | جرمني=Coat of arms of Germany.svg | گهانا=Insigne Ganae.svg | جبرالٽر=Arms of Gibraltar (Variant).svg | يونان=Lesser coat of arms of Greece.svg | گرينلينڊ=Coat of arms of Greenland.svg | گريناڊا=Insigne Granatae.png | گواڊلوپ=BlasonGuadeloupe.svg | گوام=Coat of arms of Guam.svg | گئرنسي=Coat of arms of Guernsey.svg | گني=Insigne rei publicae Guineae.svg | گني بسائو=Emblem of Guinea-Bissau.svg | گيانا=Insigne Guianae.svg | هنڊوراس=Insigne Honduriae.svg | هنگري=Arms of Hungary.svg | آئس لينڊ=Arms of Iceland.svg | انڊونيشيا=Pancasila Perisai.svg | عراق=Arms of Iraq.svg | آئرلينڊ=Arms of the Republic of Ireland.svg | آئل آف مين=Coat of arms of Isle of Man.svg | اسرائيل=Emblem of Israel.svg | اٽلي=Emblem of Italy.svg | جميڪا=Insigne Iamaicae.svg | جرسي=Jersey coa.svg | اردن=Arms of Jordan.svg | قازقستان=Emblem of Kazakhstan latin.svg | ڪينيا=Insigne Keniae.svg | نيڌرلينڊز جي بادشاھت=Royal Arms of the Netherlands.svg | ڪريباتي=Insigne Kiribatum.svg | ڪوسوو=Coat of arms of Kosovo.svg | ڪويت=Insigne Cuvaiti.svg | لاتويا=Lesser coat of arms of Latvia (escutcheon).svg | لبنان=Coat of Arms of Lebanon.svg | ليسوٿو=Insigne Lesothi.svg | لائبيريا=Insigne Liberiae.svg | ليختنستائن=Lesser arms of Liechtenstein.svg | لٿوانيا=Coat of arms of Lithuania.svg | لگزمبرگ=EU Member States' CoA Series- Luxembourg.svg | ماديئرا=Insigne Insularum Materiae.svg | ملاوي=Insigne Malaviae.svg | ملائيشيا=Coat of arms of Malaysia.svg | مالي=Coat_of_arms_of_Mali.svg | مالٽا=Arms of Malta.svg | مارٽينيڪ=BlasonMartinique.svg | ماريشس=Insigne Mauritiae.svg | مايوٽ=BlasonMayotte.svg | ميڪسيڪو=Insigne Mexicanum.svg | مالدووا=Arms of Moldova.svg | موناڪو=Blason pays Monaco.svg | مونٽينيگرو=Arms of Montenegro.svg | مونٽسراٽ=Coat of arms of Montserrat.svg | مراڪش=Insigne Maroci.svg | ميانمار=Insigne Birmaniae.svg | ناگورنو-ڪاراباخ=Arms of Nagorno-Karabakh.svg | نيميبيا=Insigne Namibiae.svg | نيٽو=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | نائورو=Insigne Naurunum.svg | نيڌرلينڊز=Royal Arms of the Netherlands.svg | نيوزيلينڊ=Arms of New Zealand.svg | نڪاراگوا=Insigne Nicaraguae.svg | نائجر=Insigne Nigritanum.svg | نائيجيريا=Insigne Nigeriae.svg | نورفولڪ ٻيٽ=Insigne Insulae Norfolciae.svg | اتر ائٽلانٽڪ معاھدو تنظيم=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | اتر مقدونيا=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | اتر قبرص=Arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg | اتر آئرلينڊ=NI shield.svg | ناروي=Blason Norvège.svg | پاڪستان=Arms of Pakistan.svg | فلسطين=Insigne Palaestinae.svg | پاناما=Insigne Panamae.svg | عوامي جمهوريه چين=National Emblem of the People's Republic of China.svg | پيرو=Insigne Peruviae.svg | فلپائن=Arms of the Philippines.svg | پٽڪيرن ٻيٽ=Insigne Insularum Pitcairn.svg | پولينڊ=Herb Polski.svg | پرتگال=Shield of the Kingdom of Portugal (1481-1910).png | پورٽو ريڪو=Insigne Portus divitis.svg | مقدونيا جي جمهوريه=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Insigne rei publicae Congensis.svg | ري يونين=BlasonRéunion.svg | رومانيا=Coat of arms of Romania.svg | روس=Coat of Arms of the Russian Federation.svg | روانڊا=Coat of arms of Rwanda.svg | سابا=Insigne Sabae.svg | سينٽ بارٿيليمي=BlasonSaintBarthelemy.svg | سينٽ ڪٽس ۽ نيوس=Insigne Sancti Christophori et Nivium.svg | سينٽ لوشيا=Insigne Sanctae Luciae.svg | سينٽ مارٽن جي گڏيل ڪليڪٽوٽي=Insigne Insulae Sancti Martini (Francia).svg | سينٽ پيئر ۽ ميڪلون=BlasonSaintPierreetMiquelon.svg | سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز=Insigne Sancti Vincenti et Granatinae.svg | سينٽ ڊينس، سين-سينٽ ڊينس=Blason_de_Saint-Denis.svg | ساموا=Insigne Samoae.svg | سان مارينو=Insigne Sancti Marini.svg | ساؤ ٽومي ۽ پرنسيپي=Insigne Insularum Sancti Thomae et Principis.png | اسڪاٽلينڊ=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | سينيگال=Insigne Senegaliae.svg | سربيا=Coat of arms of Serbia small.svg | سيشلز=Insigne Insularum Seisellensium.svg | سيرا ليون=Insigne Montis Leonini.svg | سنگاپور=Blason Singapour.svg | سنٽ ايسٽيشس=Insigne Insulae Eustathii.svg | سنٽ مارٽن=Insigne Insulae Sancti Martini (Nederlandia).svg | سلوواڪيا=Coat of arms of Slovakia.svg | سلووينيا=Coat of arms of Slovenia.svg | سليمان ٻيٽ=Insigne Insularum Salomonis.svg | صوماليا=Insigne Somaliae.svg | ڏکڻ جارجيا ۽ ڏکڻ سينڊوچ ٻيٽ=Insigne Georgiae Australis et Insularum Sandvich Australium.svg | ڏکڻ اوسيشيا=Coat of arms of South Ossetia.svg | ڏکڻ سوڊان=Blason imaginaire de Guiron le Courtois.svg | اسپين=Arms of Spain.svg | سوڊان=Insigne Sudaniae.svg | سرينام=Insigne Surinamiae.svg | سوازيلينڊ=Insigne Swaziae.svg | سوئيڊن=Shield of arms of Sweden.svg | سوئٽزرلينڊ=Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | شام=Insigne Syriae.svg | تنزانيا=Insigne Tanzaniae.svg | ٽوگو=Coat of arms of Togo.svg | ٽونگا=Insigne Tongae.svg | ٽرانسنسٽريا=Coat of arms of Transnistria.svg | ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو=Insigne Trinitatis et Tobaci.svg | تيونس=Insigne Tunesiae.svg | ترڪس ۽ ڪيڪوس ٻيٽ=Coat of arms of the Turks and Caicos Islands.svg | تووالو=Insigne Tuvalum.svg | يوگنڊا=Insigne Ugandae.svg | يوڪرين=Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | گڏيل عرب امارات=Arms of the United Arab Emirates.svg | گڏيل بادشاھت=Arms of the United Kingdom.svg | آمريڪا=Coat of arms of the United States.svg | يوراگوئي=Insigne Uraquariae.svg | ويٽيڪن سٽي=Coat of arms of the Vatican City.svg | وينزويلا=Insigne Venetiolae.svg | والس ۽ فتوونا=Coa Wallis Futuna.svg | يمن=Insigne Iemeniae.svg | زامبيا=Insigne Zambiae.svg | زمبابوي=Insigne Zimbabuae.svg 0iu9s2agykyk898m5of0l5tai554m19 380882 380878 2026-05-26T16:23:00Z Intisar Ali 8681 /* */ 380882 wikitext text/x-wiki <!--- مواد جي فهرست: 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا 2. تاريخي خودمختيار رياستون 3. شھر 4. ذيلي-قومي علائقا 4.alb البانيا: 4.alb.1 البانوي ضلعا [Qarqe] 4.aut آسٽريا: 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder] 4.bel بيلجيم: 4.bel.1 بيلجيمي علائقا 4.bel.2 بيلجيمي صوبا 4.cze چيڪ ريپبلڪ: 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje] 4.esp اسپين: 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas] 4.est ايسٽونيا: 4.est.1 ايسٽونيا جا ضلعا [Maakonnad] 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald] 4.fin فنلينڊ: 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta] 4.fra فرانس: 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions] 4.ger جرمني: 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder] 4.ina انڊونيشيا: 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi] 4.ind ڀارت: 4.ind.1 ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا 4.irl آئرلينڊ: 4.irl.1 آئرش ضلعا 4.ita اٽلي: 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni] 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province] 4.lux لگزمبرگ: 4.lux.1 لگزمبرگي ڪنٽون [Kantounen] 4.mkd مقدونيا: 4.mkd.1 مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichi Regioni] 4.ned نيڌرلينڊز: 4.ned.1 ڊچ صوبا [Provincies] 4.nor ناروي: 4.nor.1 نارويجي ضلعا [Fylker] 4.pol پولينڊ: 4.pol.1 پولش وائيووڊشپس [Województwo] 4.rou رومانيا: 4.rou.1 رومانوي ضلعا [Județe] 4.rsa ڏکڻ آفريڪا: 4.rsa.1 ڏکڻ آفريقي صوبا 4.sui سوئٽزرلينڊ: 4.sui.1 سوئس ڪنٽون 4.svk سلوواڪيا: 4.svk.1 سلوواڪ علائقا [Kraje] 4.swe سوئيڊن: 4.swe.1 سوئيڊني ضلعا [Län] 4.ukr يوڪرين: 4.ukr.1 يوڪريني اوبلاست [Oblasti] 4.usa آمريڪا: 4.usa.1 آمريڪي رياستون 5. تاريخي ذيلي-قومي علائقا 5.fr فرينچ ريپبلڪ 5.hre پاڪ رومي سلطنت 5.kof فرانس جي بادشاھت 5.kon ناروي جي بادشاھت 5.kop پروشيا جي بادشاھت 5.kos سوئيڊن جي بادشاھت 5.sfry يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ 7. مذهبي ادارا 8. تعليمي ادارا 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ 11. طئي ٿيل ---> <!--- 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا: ---> | انگلينڊ=Royal Arms of England.svg | آلڊرني=Blason Aurigny.svg | ابخازيا=Coat of arms of Abkhazia.svg | البانيا=Coat of arms of Albania.svg | اندورا=Arms of Andorra.svg | انگويلا=Coat of arms of Anguilla.svg | اينٽيگوا ۽ باربوڊا=Insigne Antiquae et Barbudae.svg | ارجنٽائنا=Insigne Argentinum.svg | آرمينيا=Arms of Armenia.svg | اروبا=Insigne Arubae.svg | آسٽريليا=Shield of arms of Australia.svg | آسٽريا=Austria coat of arms official.svg | آذربائيجان=Emblem of Azerbaijan.svg | بھاماس=Insigne Bahamarum.svg | بحرين=Arms of Bahrain.png | گئرنسي جو بيليوڪ=Coat of arms of Guernsey.svg | بارباڊوس=Insigne Barbatae.svg | بيلاروس=Coat of arms of Belarus.svg | بيلجيم=Royal Arms of Belgium.svg | بيلز=Insigne Belizae.svg | بينن=Insigne Benini.svg | برمودا=Insigne Bermudae.svg | بوليويا=Insigne Bolivicus.svg | بونائر=Insigne Insulae Boni Aëris.svg | بوسنيا ۽ هرزيگووينا=Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | بوٽسوانا=Insigne Botswanae.svg | برازيل=Insigne Brasilicum.svg | برطانوي هندي سمنڊ وارو علائقو=Coat of arms of the British Indian Ocean Territory (Shield).svg | برطانوي ورجن ٻيٽ=Insigne Insularum Virginis Britannicae.svg | بلغاريا=Coat of arms of Bulgaria (version by constitution).svg | برڪينا فاسو=Coat of arms of Burkina Faso.svg | برونڊي=Insigne Burundiae.svg | ڪمبوڊيا=Arms of Cambodia.svg | ڪيمرون=Insigne Cammaruniae.svg | ڪئناڊا=Arms of Canada.svg | ڪيمن ٻيٽ=Insigne Insularum Caimanenses.svg | وچ آفريقي جمهوريه=Insigne rei publicae Africae Mediae.svg | چاڊ=Insigne Tzadiae.svg | چلي=Chilean Air Force roundel.svg | ڪرسمس ٻيٽ=Coat of Arms of Christmas Island.svg | ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ=Insigne Insularum Cocos seu Keeling.svg | ڪولمبيا=Insigne Columbum.svg | ڪُڪ ٻيٽ=Insigne Insularum de Cook.svg | ڪوسٽا ريڪا=Insigne Costaricum.svg | آئيوري ڪوسٽ=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪوٽ ڊي آئيور=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪروشيا=Coat of arms of Croatia.svg | ڪيوبا=Insigne Cubicum.svg | ڪوراسائو=Blason an Curaçao.svg | قبرص=Arms of Cyprus.svg | چيڪ ريپبلڪ=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | چيڪيا=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | ڪانگو جي جمهوريه=Coat_of_arms_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg | ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg | ڊينمارڪ=National Coat of arms of Denmark no crown.svg | جبوتي=Insigne Gibuti.svg | ڊومينيڪا=Insigne Dominicae.svg | ڊومينيڪن ريپبلڪ=Insigne Dominicum.svg | اوڀر تيمور=Shield Coat of arms of East Timor.png | ايڪواڊور=Insigne Aequatorium.svg | مصر=Insigne Aegyptium.svg | ايل سلواڊور=Insigne Salvatoriae.svg | ايريٽريا=Insigne Erythraeae.svg | استوائي گني=Insigne Guineae Aequinoctialis.svg | ايسٽونيا=Small coat of arms of Estonia.svg | ايسواٽيني=Insigne Swaziae.svg | ايٿوپيا=Emblem of Ethiopia.svg | يورپي يونين=Coat of arms of Europe.svg | فاڪلينڊ ٻيٽ=Insigne Falklandiae.svg | فيرو ٻيٽ=Coat of arms of the Faroe Islands.svg | فجي=Arms of Fiji.svg | فنلينڊ=Coat of Arms of Finland Alternative style.svg | فرانس=Arms of the French Republic.svg | فرينچ گيانا=BlasonGuyane.svg | فرينچ پولينيشيا=Coat of arms of French Polynesia.svg | گيبون=Insigne Gabonis.svg | گيمبيا=Insigne Gambiae.svg | جارجيا (ملڪ)=Arms of Georgia.svg | جارجيا=Arms of Georgia.svg | جرمني=Coat of arms of Germany.svg | گهانا=Insigne Ganae.svg | جبرالٽر=Arms of Gibraltar (Variant).svg | يونان=Lesser coat of arms of Greece.svg | گرينلينڊ=Coat of arms of Greenland.svg | گريناڊا=Insigne Granatae.png | گواڊلوپ=BlasonGuadeloupe.svg | گوام=Coat of arms of Guam.svg | گئرنسي=Coat of arms of Guernsey.svg | گني=Insigne rei publicae Guineae.svg | گني بسائو=Emblem of Guinea-Bissau.svg | گيانا=Insigne Guianae.svg | هنڊوراس=Insigne Honduriae.svg | هنگري=Arms of Hungary.svg | آئس لينڊ=Arms of Iceland.svg | انڊونيشيا=Pancasila Perisai.svg | عراق=Arms of Iraq.svg | آئرلينڊ=Arms of the Republic of Ireland.svg | آئل آف مين=Coat of arms of Isle of Man.svg | اسرائيل=Emblem of Israel.svg | اٽلي=Emblem of Italy.svg | جميڪا=Insigne Iamaicae.svg | جرسي=Jersey coa.svg | اردن=Arms of Jordan.svg | قازقستان=Emblem of Kazakhstan latin.svg | ڪينيا=Insigne Keniae.svg | نيڌرلينڊز جي بادشاھت=Royal Arms of the Netherlands.svg | ڪريباتي=Insigne Kiribatum.svg | ڪوسوو=Coat of arms of Kosovo.svg | ڪويت=Insigne Cuvaiti.svg | لاتويا=Lesser coat of arms of Latvia (escutcheon).svg | لبنان=Coat of Arms of Lebanon.svg | ليسوٿو=Insigne Lesothi.svg | لائبيريا=Insigne Liberiae.svg | ليختنستائن=Lesser arms of Liechtenstein.svg | لٿوانيا=Coat of arms of Lithuania.svg | لگزمبرگ=EU Member States' CoA Series- Luxembourg.svg | ماديئرا=Insigne Insularum Materiae.svg | ملاوي=Insigne Malaviae.svg | ملائيشيا=Coat of arms of Malaysia.svg | مالي=Coat_of_arms_of_Mali.svg | مالٽا=Arms of Malta.svg | مارٽينيڪ=BlasonMartinique.svg | ماريشس=Insigne Mauritiae.svg | مايوٽ=BlasonMayotte.svg | ميڪسيڪو=Insigne Mexicanum.svg | مالدووا=Arms of Moldova.svg | موناڪو=Blason pays Monaco.svg | مونٽينيگرو=Arms of Montenegro.svg | مونٽسراٽ=Coat of arms of Montserrat.svg | مراڪش=Insigne Maroci.svg | ميانمار=Insigne Birmaniae.svg | ناگورنو-ڪاراباخ=Arms of Nagorno-Karabakh.svg | نيميبيا=Insigne Namibiae.svg | نيٽو=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | نائورو=Insigne Naurunum.svg | نيڌرلينڊز=Royal Arms of the Netherlands.svg | نيوزيلينڊ=Arms of New Zealand.svg | نڪاراگوا=Insigne Nicaraguae.svg | نائجر=Insigne Nigritanum.svg | نائيجيريا=Insigne Nigeriae.svg | نورفولڪ ٻيٽ=Insigne Insulae Norfolciae.svg | اتر ائٽلانٽڪ معاھدو تنظيم=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | اتر مقدونيا=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | اتر قبرص=Arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg | اتر آئرلينڊ=NI shield.svg | ناروي=Blason Norvège.svg | پاڪستان=Arms of Pakistan.svg | فلسطين=Insigne Palaestinae.svg | پاناما=Insigne Panamae.svg | عوامي جمهوريه چين=National Emblem of the People's Republic of China.svg | پيرو=Insigne Peruviae.svg | فلپائن=Arms of the Philippines.svg | پٽڪيرن ٻيٽ=Insigne Insularum Pitcairn.svg | پولينڊ=Herb Polski.svg | پرتگال=Shield of the Kingdom of Portugal (1481-1910).png | پورٽو ريڪو=Insigne Portus divitis.svg | مقدونيا جي جمهوريه=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Insigne rei publicae Congensis.svg | ري يونين=BlasonRéunion.svg | رومانيا=Coat of arms of Romania.svg | روس=Coat of Arms of the Russian Federation.svg | روانڊا=Coat of arms of Rwanda.svg | سابا=Insigne Sabae.svg | سينٽ بارٿيليمي=BlasonSaintBarthelemy.svg | سينٽ ڪٽس ۽ نيوس=Insigne Sancti Christophori et Nivium.svg | سينٽ لوشيا=Insigne Sanctae Luciae.svg | سينٽ مارٽن جي گڏيل ڪليڪٽوٽي=Insigne Insulae Sancti Martini (Francia).svg | سينٽ پيئر ۽ ميڪلون=BlasonSaintPierreetMiquelon.svg | سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز=Insigne Sancti Vincenti et Granatinae.svg | سينٽ ڊينس، سين-سينٽ ڊينس=Blason_de_Saint-Denis.svg | ساموا=Insigne Samoae.svg | سان مارينو=Insigne Sancti Marini.svg | ساؤ ٽومي ۽ پرنسيپي=Insigne Insularum Sancti Thomae et Principis.png | اسڪاٽلينڊ=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | سينيگال=Insigne Senegaliae.svg | سربيا=Coat of arms of Serbia small.svg | سيشلز=Insigne Insularum Seisellensium.svg | سيرا ليون=Insigne Montis Leonini.svg | سنگاپور=Blason Singapour.svg | سنٽ ايسٽيشس=Insigne Insulae Eustathii.svg | سنٽ مارٽن=Insigne Insulae Sancti Martini (Nederlandia).svg | سلوواڪيا=Coat of arms of Slovakia.svg | سلووينيا=Coat of arms of Slovenia.svg | سليمان ٻيٽ=Insigne Insularum Salomonis.svg | صوماليا=Insigne Somaliae.svg | ڏکڻ جارجيا ۽ ڏکڻ سينڊوچ ٻيٽ=Insigne Georgiae Australis et Insularum Sandvich Australium.svg | ڏکڻ اوسيشيا=Coat of arms of South Ossetia.svg | ڏکڻ سوڊان=Blason imaginaire de Guiron le Courtois.svg | اسپين=Arms of Spain.svg | سوڊان=Insigne Sudaniae.svg | سرينام=Insigne Surinamiae.svg | سوازيلينڊ=Insigne Swaziae.svg | سوئيڊن=Shield of arms of Sweden.svg | سوئٽزرلينڊ=Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | شام=Insigne Syriae.svg | تنزانيا=Insigne Tanzaniae.svg | ٽوگو=Coat of arms of Togo.svg | ٽونگا=Insigne Tongae.svg | ٽرانسنسٽريا=Coat of arms of Transnistria.svg | ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو=Insigne Trinitatis et Tobaci.svg | تيونس=Insigne Tunesiae.svg | ترڪس ۽ ڪيڪوس ٻيٽ=Coat of arms of the Turks and Caicos Islands.svg | تووالو=Insigne Tuvalum.svg | يوگنڊا=Insigne Ugandae.svg | يوڪرين=Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | گڏيل عرب امارات=Arms of the United Arab Emirates.svg | گڏيل بادشاھت=Arms of the United Kingdom.svg | آمريڪا=Coat of arms of the United States.svg | يوراگوئي=Insigne Uraquariae.svg | ويٽيڪن سٽي=Coat of arms of the Vatican City.svg | وينزويلا=Insigne Venetiolae.svg | والس ۽ فتوونا=Coa Wallis Futuna.svg | يمن=Insigne Iemeniae.svg | زامبيا=Insigne Zambiae.svg | زمبابوي=Insigne Zimbabuae.svg <!--- 2. تاريخي خودمختيار رياستون: ---> | آرمينيائي بادشاھت ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | آرمينيائي پرنسپالٽي ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | آسٽريا-هنگري=Wappen Österreich-Ungarn 1916 (Klein).png | برانڊنبرگ-پروشيا=POL Prusy książęce COA.svg | برنسوڪ-لونيبرگ=Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg | بازنطيم=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | بازنطيني=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | بازنطيني سلطنت=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | اپوليا جي ڪائونٽي=Blason sicile famille Hauteville.svg | ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | چيڪوسلوواڪ سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of Czechoslovakia (1961-1989).svg | اپوليا جي ڊچي=Blason sicile famille Hauteville.svg | برنسوڪ-لونيبرگ جي ڊچي=Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg | ڪارِنٿيا جي ڊچي=Kaernten shield CoA.svg | ڪارنيولا جي ڊچي=Carniola Arms.svg | نارمنڊي جي ڊچي=Blason duche fr Normandie.svg | پروشيا جي ڊچي=POL Prusy książęce COA.svg | ساڪس-لائونبرگ جي ڊچي=COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | اسٽائيريا جي ڊچي=Wappen Gemeinde Steyr.svg | ڊچ ريپبلڪ=Arms of the united provinces.svg | اوڀر جرمني=Coat of arms of East Germany.svg | باويريا جو اليڪٽوريٽ=Bayern-1.PNG | ڪولون جو اليڪٽوريٽ=COA_Kurkoeln.svg | ساڪسني جو اليڪٽوريٽ=Blason Jean-Georges IV de Saxe.svg | اليڪٽورل پالاتينيٽ=Arms of the Palatinate (Bavaria-Palatinate).svg | برگنڊي نيڌرلينڊز=Arms of the Duke of Burgundy (1364-1404).svg | برابانٽ جي ڊچي=Royal Arms of Belgium.svg | قديم فرانس=Arms of the Kings of France (France Ancien).svg | جديد فرانس=Arms of France (France Moderne).svg | پھرين فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | ٻي فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | آسٽريائي نيڌرلينڊز=Coat of arms of the Austrian Netherlands.svg | پھرين فرينچ ريپبلڪ=Coat of arms of the French First Republic.svg | ليوبيڪ جو آزاد شھر=Wappen Lübeck (Alt).svg | جرمن سلطنت=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg | پاڪ رومي سلطنت=Generic Arms of the Holy Roman Emperor (after 1433).svg | هنگريائي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Hungary (1957-1990).svg | بوھيميا جي بادشاھت=Blason Boheme.svg | ڪليڪيا جي بادشاھت=Armoiries Héthoumides.svg | انگلينڊ جي بادشاھت=Royal Arms of England (1198-1340).svg | ويلز=Arms of Wales.svg | فرانس جي بادشاھت=Insigne modernum Francum.svg | گليشيا-وولهينيا جي بادشاھت=Alex K Halych-Volhynia.svg | يونان جي بادشاھت=Coat of arms of Greece (1924–1935).svg | هينوور جي بادشاھت=Royal Arms of the Kingdom of Hanover.svg | هنگري جي بادشاھت=EU Member States' CoA Series- Hungary.svg | اٽلي جي بادشاھت=Blason duche fr Savoie.svg | اسڪاٽلينڊ جي بادشاھت=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | اسپين جي بادشاھت=Lesser Royal Arms of the Spanish Monarch (c.1504-1700).svg | سربيا جي بادشاھت=Royal Coat of arms of Serbia (1882–1918).svg | ورٽمبرگ جي بادشاھت=Blason Royaume de Wurtemberg.svg | مائيسن جو مارگرويئٽ=Wappen Landkreis Meissen.svg | مالداويا=Coat of arms of Moldavia.svg | ناسائو=Wapen Nassauw.svg | نازي جرمني=Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg | پاپائي رياستون=CoA Pontifical States 02.svg | بلغاريا جي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg | پولش-لٿوانين دولت مشترڪه=COA polish king Jagellon.svg | پولش عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Poland (1955-1980).svg | برنسوڪ-وولفن بٽل جي پرنسپالٽي=Wappen Brunswick-Wolfenbüttel.svg | ڪليڪيا جي پرنسپالٽي=Armoiries Héthoumides.svg | پروشيا=Wappen Preußen.png | انقلابي سربيا=FLAG_Topola.gif | شاھي پروشيا=COA_of_Prussia_(1466-1772)_Lob.svg | روسي سلطنت=Gerb rossii2.svg | ساوائي=Blason duche fr Savoie.svg | ساڪس-لائونبرگ=COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | ٻي بلغاريائي سلطنت=Coat of arms of the Second Bulgarian Empire.svg | سائيليشيا=Wappen Schlesiens.png | رومانيا جي سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg | ڏکڻ باڊن=Coat of arms of Baden.svg | سوويت يونين=State Emblem of the Soviet Union.svg | سوابيا=Arms of Swabia.svg | زار سامويل=Tzar Samuil of Bulgaria coat of arms.jpg | گڏيل بادشاھت (1801-1816)=Royal Arms of United Kingdom (1801-1816).svg | يو ايس ايس آر=State Emblem of the Soviet Union.svg | والاڪيا=Stema TR.png | اولهه جرمني=Coat of arms of Germany.svg | ورٽمبرگ-هوهنزولرن=Wappen Wuerttemberg-Hohenzollern.svg | ورٽمبرگ-باڊن=Wappen Wuerttemberg-Baden.svg | يوگوسلاويا=Lesser Coat of Arms of the Kingdom of Yugoslavia.png d0vbjbja9hdqb7bh1yk13z0j6amkvtj 380883 380882 2026-05-26T16:24:47Z Intisar Ali 8681 /* */ 380883 wikitext text/x-wiki <!--- مواد جي فهرست: 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا 2. تاريخي خودمختيار رياستون 3. شھر 4. ذيلي-قومي علائقا 4.alb البانيا: 4.alb.1 البانوي ضلعا [Qarqe] 4.aut آسٽريا: 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder] 4.bel بيلجيم: 4.bel.1 بيلجيمي علائقا 4.bel.2 بيلجيمي صوبا 4.cze چيڪ ريپبلڪ: 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje] 4.esp اسپين: 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas] 4.est ايسٽونيا: 4.est.1 ايسٽونيا جا ضلعا [Maakonnad] 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald] 4.fin فنلينڊ: 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta] 4.fra فرانس: 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions] 4.ger جرمني: 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder] 4.ina انڊونيشيا: 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi] 4.ind ڀارت: 4.ind.1 ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا 4.irl آئرلينڊ: 4.irl.1 آئرش ضلعا 4.ita اٽلي: 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni] 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province] 4.lux لگزمبرگ: 4.lux.1 لگزمبرگي ڪنٽون [Kantounen] 4.mkd مقدونيا: 4.mkd.1 مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichi Regioni] 4.ned نيڌرلينڊز: 4.ned.1 ڊچ صوبا [Provincies] 4.nor ناروي: 4.nor.1 نارويجي ضلعا [Fylker] 4.pol پولينڊ: 4.pol.1 پولش وائيووڊشپس [Województwo] 4.rou رومانيا: 4.rou.1 رومانوي ضلعا [Județe] 4.rsa ڏکڻ آفريڪا: 4.rsa.1 ڏکڻ آفريقي صوبا 4.sui سوئٽزرلينڊ: 4.sui.1 سوئس ڪنٽون 4.svk سلوواڪيا: 4.svk.1 سلوواڪ علائقا [Kraje] 4.swe سوئيڊن: 4.swe.1 سوئيڊني ضلعا [Län] 4.ukr يوڪرين: 4.ukr.1 يوڪريني اوبلاست [Oblasti] 4.usa آمريڪا: 4.usa.1 آمريڪي رياستون 5. تاريخي ذيلي-قومي علائقا 5.fr فرينچ ريپبلڪ 5.hre پاڪ رومي سلطنت 5.kof فرانس جي بادشاھت 5.kon ناروي جي بادشاھت 5.kop پروشيا جي بادشاھت 5.kos سوئيڊن جي بادشاھت 5.sfry يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ 7. مذهبي ادارا 8. تعليمي ادارا 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ 11. طئي ٿيل ---> <!--- 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا: ---> | انگلينڊ=Royal Arms of England.svg | آلڊرني=Blason Aurigny.svg | ابخازيا=Coat of arms of Abkhazia.svg | البانيا=Coat of arms of Albania.svg | اندورا=Arms of Andorra.svg | انگويلا=Coat of arms of Anguilla.svg | اينٽيگوا ۽ باربوڊا=Insigne Antiquae et Barbudae.svg | ارجنٽائنا=Insigne Argentinum.svg | آرمينيا=Arms of Armenia.svg | اروبا=Insigne Arubae.svg | آسٽريليا=Shield of arms of Australia.svg | آسٽريا=Austria coat of arms official.svg | آذربائيجان=Emblem of Azerbaijan.svg | بھاماس=Insigne Bahamarum.svg | بحرين=Arms of Bahrain.png | گئرنسي جو بيليوڪ=Coat of arms of Guernsey.svg | بارباڊوس=Insigne Barbatae.svg | بيلاروس=Coat of arms of Belarus.svg | بيلجيم=Royal Arms of Belgium.svg | بيلز=Insigne Belizae.svg | بينن=Insigne Benini.svg | برمودا=Insigne Bermudae.svg | بوليويا=Insigne Bolivicus.svg | بونائر=Insigne Insulae Boni Aëris.svg | بوسنيا ۽ هرزيگووينا=Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | بوٽسوانا=Insigne Botswanae.svg | برازيل=Insigne Brasilicum.svg | برطانوي هندي سمنڊ وارو علائقو=Coat of arms of the British Indian Ocean Territory (Shield).svg | برطانوي ورجن ٻيٽ=Insigne Insularum Virginis Britannicae.svg | بلغاريا=Coat of arms of Bulgaria (version by constitution).svg | برڪينا فاسو=Coat of arms of Burkina Faso.svg | برونڊي=Insigne Burundiae.svg | ڪمبوڊيا=Arms of Cambodia.svg | ڪيمرون=Insigne Cammaruniae.svg | ڪئناڊا=Arms of Canada.svg | ڪيمن ٻيٽ=Insigne Insularum Caimanenses.svg | وچ آفريقي جمهوريه=Insigne rei publicae Africae Mediae.svg | چاڊ=Insigne Tzadiae.svg | چلي=Chilean Air Force roundel.svg | ڪرسمس ٻيٽ=Coat of Arms of Christmas Island.svg | ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ=Insigne Insularum Cocos seu Keeling.svg | ڪولمبيا=Insigne Columbum.svg | ڪُڪ ٻيٽ=Insigne Insularum de Cook.svg | ڪوسٽا ريڪا=Insigne Costaricum.svg | آئيوري ڪوسٽ=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪوٽ ڊي آئيور=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪروشيا=Coat of arms of Croatia.svg | ڪيوبا=Insigne Cubicum.svg | ڪوراسائو=Blason an Curaçao.svg | قبرص=Arms of Cyprus.svg | چيڪ ريپبلڪ=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | چيڪيا=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | ڪانگو جي جمهوريه=Coat_of_arms_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg | ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg | ڊينمارڪ=National Coat of arms of Denmark no crown.svg | جبوتي=Insigne Gibuti.svg | ڊومينيڪا=Insigne Dominicae.svg | ڊومينيڪن ريپبلڪ=Insigne Dominicum.svg | اوڀر تيمور=Shield Coat of arms of East Timor.png | ايڪواڊور=Insigne Aequatorium.svg | مصر=Insigne Aegyptium.svg | ايل سلواڊور=Insigne Salvatoriae.svg | ايريٽريا=Insigne Erythraeae.svg | استوائي گني=Insigne Guineae Aequinoctialis.svg | ايسٽونيا=Small coat of arms of Estonia.svg | ايسواٽيني=Insigne Swaziae.svg | ايٿوپيا=Emblem of Ethiopia.svg | يورپي يونين=Coat of arms of Europe.svg | فاڪلينڊ ٻيٽ=Insigne Falklandiae.svg | فيرو ٻيٽ=Coat of arms of the Faroe Islands.svg | فجي=Arms of Fiji.svg | فنلينڊ=Coat of Arms of Finland Alternative style.svg | فرانس=Arms of the French Republic.svg | فرينچ گيانا=BlasonGuyane.svg | فرينچ پولينيشيا=Coat of arms of French Polynesia.svg | گيبون=Insigne Gabonis.svg | گيمبيا=Insigne Gambiae.svg | جارجيا (ملڪ)=Arms of Georgia.svg | جارجيا=Arms of Georgia.svg | جرمني=Coat of arms of Germany.svg | گهانا=Insigne Ganae.svg | جبرالٽر=Arms of Gibraltar (Variant).svg | يونان=Lesser coat of arms of Greece.svg | گرينلينڊ=Coat of arms of Greenland.svg | گريناڊا=Insigne Granatae.png | گواڊلوپ=BlasonGuadeloupe.svg | گوام=Coat of arms of Guam.svg | گئرنسي=Coat of arms of Guernsey.svg | گني=Insigne rei publicae Guineae.svg | گني بسائو=Emblem of Guinea-Bissau.svg | گيانا=Insigne Guianae.svg | هنڊوراس=Insigne Honduriae.svg | هنگري=Arms of Hungary.svg | آئس لينڊ=Arms of Iceland.svg | انڊونيشيا=Pancasila Perisai.svg | عراق=Arms of Iraq.svg | آئرلينڊ=Arms of the Republic of Ireland.svg | آئل آف مين=Coat of arms of Isle of Man.svg | اسرائيل=Emblem of Israel.svg | اٽلي=Emblem of Italy.svg | جميڪا=Insigne Iamaicae.svg | جرسي=Jersey coa.svg | اردن=Arms of Jordan.svg | قازقستان=Emblem of Kazakhstan latin.svg | ڪينيا=Insigne Keniae.svg | نيڌرلينڊز جي بادشاھت=Royal Arms of the Netherlands.svg | ڪريباتي=Insigne Kiribatum.svg | ڪوسوو=Coat of arms of Kosovo.svg | ڪويت=Insigne Cuvaiti.svg | لاتويا=Lesser coat of arms of Latvia (escutcheon).svg | لبنان=Coat of Arms of Lebanon.svg | ليسوٿو=Insigne Lesothi.svg | لائبيريا=Insigne Liberiae.svg | ليختنستائن=Lesser arms of Liechtenstein.svg | لٿوانيا=Coat of arms of Lithuania.svg | لگزمبرگ=EU Member States' CoA Series- Luxembourg.svg | ماديئرا=Insigne Insularum Materiae.svg | ملاوي=Insigne Malaviae.svg | ملائيشيا=Coat of arms of Malaysia.svg | مالي=Coat_of_arms_of_Mali.svg | مالٽا=Arms of Malta.svg | مارٽينيڪ=BlasonMartinique.svg | ماريشس=Insigne Mauritiae.svg | مايوٽ=BlasonMayotte.svg | ميڪسيڪو=Insigne Mexicanum.svg | مالدووا=Arms of Moldova.svg | موناڪو=Blason pays Monaco.svg | مونٽينيگرو=Arms of Montenegro.svg | مونٽسراٽ=Coat of arms of Montserrat.svg | مراڪش=Insigne Maroci.svg | ميانمار=Insigne Birmaniae.svg | ناگورنو-ڪاراباخ=Arms of Nagorno-Karabakh.svg | نيميبيا=Insigne Namibiae.svg | نيٽو=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | نائورو=Insigne Naurunum.svg | نيڌرلينڊز=Royal Arms of the Netherlands.svg | نيوزيلينڊ=Arms of New Zealand.svg | نڪاراگوا=Insigne Nicaraguae.svg | نائجر=Insigne Nigritanum.svg | نائيجيريا=Insigne Nigeriae.svg | نورفولڪ ٻيٽ=Insigne Insulae Norfolciae.svg | اتر ائٽلانٽڪ معاھدو تنظيم=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | اتر مقدونيا=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | اتر قبرص=Arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg | اتر آئرلينڊ=NI shield.svg | ناروي=Blason Norvège.svg | پاڪستان=Arms of Pakistan.svg | فلسطين=Insigne Palaestinae.svg | پاناما=Insigne Panamae.svg | عوامي جمهوريه چين=National Emblem of the People's Republic of China.svg | پيرو=Insigne Peruviae.svg | فلپائن=Arms of the Philippines.svg | پٽڪيرن ٻيٽ=Insigne Insularum Pitcairn.svg | پولينڊ=Herb Polski.svg | پرتگال=Shield of the Kingdom of Portugal (1481-1910).png | پورٽو ريڪو=Insigne Portus divitis.svg | مقدونيا جي جمهوريه=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Insigne rei publicae Congensis.svg | ري يونين=BlasonRéunion.svg | رومانيا=Coat of arms of Romania.svg | روس=Coat of Arms of the Russian Federation.svg | روانڊا=Coat of arms of Rwanda.svg | سابا=Insigne Sabae.svg | سينٽ بارٿيليمي=BlasonSaintBarthelemy.svg | سينٽ ڪٽس ۽ نيوس=Insigne Sancti Christophori et Nivium.svg | سينٽ لوشيا=Insigne Sanctae Luciae.svg | سينٽ مارٽن جي گڏيل ڪليڪٽوٽي=Insigne Insulae Sancti Martini (Francia).svg | سينٽ پيئر ۽ ميڪلون=BlasonSaintPierreetMiquelon.svg | سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز=Insigne Sancti Vincenti et Granatinae.svg | سينٽ ڊينس، سين-سينٽ ڊينس=Blason_de_Saint-Denis.svg | ساموا=Insigne Samoae.svg | سان مارينو=Insigne Sancti Marini.svg | ساؤ ٽومي ۽ پرنسيپي=Insigne Insularum Sancti Thomae et Principis.png | اسڪاٽلينڊ=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | سينيگال=Insigne Senegaliae.svg | سربيا=Coat of arms of Serbia small.svg | سيشلز=Insigne Insularum Seisellensium.svg | سيرا ليون=Insigne Montis Leonini.svg | سنگاپور=Blason Singapour.svg | سنٽ ايسٽيشس=Insigne Insulae Eustathii.svg | سنٽ مارٽن=Insigne Insulae Sancti Martini (Nederlandia).svg | سلوواڪيا=Coat of arms of Slovakia.svg | سلووينيا=Coat of arms of Slovenia.svg | سليمان ٻيٽ=Insigne Insularum Salomonis.svg | صوماليا=Insigne Somaliae.svg | ڏکڻ جارجيا ۽ ڏکڻ سينڊوچ ٻيٽ=Insigne Georgiae Australis et Insularum Sandvich Australium.svg | ڏکڻ اوسيشيا=Coat of arms of South Ossetia.svg | ڏکڻ سوڊان=Blason imaginaire de Guiron le Courtois.svg | اسپين=Arms of Spain.svg | سوڊان=Insigne Sudaniae.svg | سرينام=Insigne Surinamiae.svg | سوازيلينڊ=Insigne Swaziae.svg | سوئيڊن=Shield of arms of Sweden.svg | سوئٽزرلينڊ=Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | شام=Insigne Syriae.svg | تنزانيا=Insigne Tanzaniae.svg | ٽوگو=Coat of arms of Togo.svg | ٽونگا=Insigne Tongae.svg | ٽرانسنسٽريا=Coat of arms of Transnistria.svg | ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو=Insigne Trinitatis et Tobaci.svg | تيونس=Insigne Tunesiae.svg | ترڪس ۽ ڪيڪوس ٻيٽ=Coat of arms of the Turks and Caicos Islands.svg | تووالو=Insigne Tuvalum.svg | يوگنڊا=Insigne Ugandae.svg | يوڪرين=Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | گڏيل عرب امارات=Arms of the United Arab Emirates.svg | گڏيل بادشاھت=Arms of the United Kingdom.svg | آمريڪا=Coat of arms of the United States.svg | يوراگوئي=Insigne Uraquariae.svg | ويٽيڪن سٽي=Coat of arms of the Vatican City.svg | وينزويلا=Insigne Venetiolae.svg | والس ۽ فتوونا=Coa Wallis Futuna.svg | يمن=Insigne Iemeniae.svg | زامبيا=Insigne Zambiae.svg | زمبابوي=Insigne Zimbabuae.svg <!--- 2. تاريخي خودمختيار رياستون: ---> | آرمينيائي بادشاھت ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | آرمينيائي پرنسپالٽي ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | آسٽريا-هنگري=Wappen Österreich-Ungarn 1916 (Klein).png | برانڊنبرگ-پروشيا=POL Prusy książęce COA.svg | برنسوڪ-لونيبرگ=Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg | بازنطيم=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | بازنطيني=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | بازنطيني سلطنت=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | اپوليا جي ڪائونٽي=Blason sicile famille Hauteville.svg | ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | چيڪوسلوواڪ سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of Czechoslovakia (1961-1989).svg | اپوليا جي ڊچي=Blason sicile famille Hauteville.svg | برنسوڪ-لونيبرگ جي ڊچي=Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg | ڪارِنٿيا جي ڊچي=Kaernten shield CoA.svg | ڪارنيولا جي ڊچي=Carniola Arms.svg | نارمنڊي جي ڊچي=Blason duche fr Normandie.svg | پروشيا جي ڊچي=POL Prusy książęce COA.svg | ساڪس-لائونبرگ جي ڊچي=COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | اسٽائيريا جي ڊچي=Wappen Gemeinde Steyr.svg | ڊچ ريپبلڪ=Arms of the united provinces.svg | اوڀر جرمني=Coat of arms of East Germany.svg | باويريا جو اليڪٽوريٽ=Bayern-1.PNG | ڪولون جو اليڪٽوريٽ=COA_Kurkoeln.svg | ساڪسني جو اليڪٽوريٽ=Blason Jean-Georges IV de Saxe.svg | اليڪٽورل پالاتينيٽ=Arms of the Palatinate (Bavaria-Palatinate).svg | برگنڊي نيڌرلينڊز=Arms of the Duke of Burgundy (1364-1404).svg | برابانٽ جي ڊچي=Royal Arms of Belgium.svg | قديم فرانس=Arms of the Kings of France (France Ancien).svg | جديد فرانس=Arms of France (France Moderne).svg | پھرين فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | ٻي فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | آسٽريائي نيڌرلينڊز=Coat of arms of the Austrian Netherlands.svg | پھرين فرينچ ريپبلڪ=Coat of arms of the French First Republic.svg | ليوبيڪ جو آزاد شھر=Wappen Lübeck (Alt).svg | جرمن سلطنت=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg | پاڪ رومي سلطنت=Generic Arms of the Holy Roman Emperor (after 1433).svg | هنگريائي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Hungary (1957-1990).svg | بوھيميا جي بادشاھت=Blason Boheme.svg | ڪليڪيا جي بادشاھت=Armoiries Héthoumides.svg | انگلينڊ جي بادشاھت=Royal Arms of England (1198-1340).svg | ويلز=Arms of Wales.svg | فرانس جي بادشاھت=Insigne modernum Francum.svg | گليشيا-وولهينيا جي بادشاھت=Alex K Halych-Volhynia.svg | يونان جي بادشاھت=Coat of arms of Greece (1924–1935).svg | هينوور جي بادشاھت=Royal Arms of the Kingdom of Hanover.svg | هنگري جي بادشاھت=EU Member States' CoA Series- Hungary.svg | اٽلي جي بادشاھت=Blason duche fr Savoie.svg | اسڪاٽلينڊ جي بادشاھت=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | اسپين جي بادشاھت=Lesser Royal Arms of the Spanish Monarch (c.1504-1700).svg | سربيا جي بادشاھت=Royal Coat of arms of Serbia (1882–1918).svg | ورٽمبرگ جي بادشاھت=Blason Royaume de Wurtemberg.svg | مائيسن جو مارگرويئٽ=Wappen Landkreis Meissen.svg | مالداويا=Coat of arms of Moldavia.svg | ناسائو=Wapen Nassauw.svg | نازي جرمني=Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg | پاپائي رياستون=CoA Pontifical States 02.svg | بلغاريا جي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg | پولش-لٿوانين دولت مشترڪه=COA polish king Jagellon.svg | پولش عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Poland (1955-1980).svg | برنسوڪ-وولفن بٽل جي پرنسپالٽي=Wappen Brunswick-Wolfenbüttel.svg | ڪليڪيا جي پرنسپالٽي=Armoiries Héthoumides.svg | پروشيا=Wappen Preußen.png | انقلابي سربيا=FLAG_Topola.gif | شاھي پروشيا=COA_of_Prussia_(1466-1772)_Lob.svg | روسي سلطنت=Gerb rossii2.svg | ساوائي=Blason duche fr Savoie.svg | ساڪس-لائونبرگ=COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | ٻي بلغاريائي سلطنت=Coat of arms of the Second Bulgarian Empire.svg | سائيليشيا=Wappen Schlesiens.png | رومانيا جي سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg | ڏکڻ باڊن=Coat of arms of Baden.svg | سوويت يونين=State Emblem of the Soviet Union.svg | سوابيا=Arms of Swabia.svg | زار سامويل=Tzar Samuil of Bulgaria coat of arms.jpg | گڏيل بادشاھت (1801-1816)=Royal Arms of United Kingdom (1801-1816).svg | يو ايس ايس آر=State Emblem of the Soviet Union.svg | والاڪيا=Stema TR.png | اولهه جرمني=Coat of arms of Germany.svg | ورٽمبرگ-هوهنزولرن=Wappen Wuerttemberg-Hohenzollern.svg | ورٽمبرگ-باڊن=Wappen Wuerttemberg-Baden.svg | يوگوسلاويا=Lesser Coat of Arms of the Kingdom of Yugoslavia.png <!--- 3. شھر: ---> | آخن=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Aachen.svg | اجاچيو=Blason ville fr Ajaccio.svg | آلاند=Åland vapen.svg | الفاز ڊيل پي=Escudo de Alfàs del Pi (1965).svg | الجزائر=Blason-alger.gif | اليڪانتي=Arms of Alicante City.svg | الماتي=Coat of arms of Almaty.svg | السڊورف=DEU Alsdorf COA.svg | اميان=Blason fr ville Amiens.svg | ايمسٽرڊيم=Insigne Amstelodamensis.svg | اندرليخت=Anderlecht.jpg | انجيه=Blason d'Angers.svg | انقره=Insigne Ancyrae.png | انسباخ=Wappen_von_Ansbach.svg | انٽورپ=AntwerpenSchild.gif | اپيلڊورن=Wapenapeldoorn.JPG | آراچينووو=Coat of arms of Aračinovo Municipality.svg | اريڪيپا=Arms of Arequipa.svg | آرخانگلسڪ=Coat of Arms of Arkhangelsk.svg | اسمارا=Arms of Asmara.svg | اسونسيون=Escudo de Asunción (Paraguay).svg | اٿينز=Insigne Athenarum.svg | اوڊرگيم=Auderghem.jpg | آگسبرگ=Augsburg wappen.svg | اوينيون=Blason ville fr Avignon (Vaucluse).svg | بيس وائلر=DEU Baesweiler COA.svg | باڪو=WP baku siegel.png | بانسڪا بيسٽريڪا=Coat of Arms of Banská Bystrica.svg | بارسلونا=Arms of Barcelona.svg | باري=Bari-Stemma.png | بازل=Wappen Basel-Stadt matt.svg | باسانو ڊيل گراپا=Coat of arms of Bassano del Grappa.svg | بسم=DEU Bassum COA.svg | بيروت=Arms of Beirut.svg | بلغراد=Insigne Belogradi.svg | بينيدورم=Escut de Benidorm.svg | برشم-سينٽ-اگاٿ=Blason Berchem-Sainte-Agathe.svg | برگن=Bergen komm.png | برگش گلادباخ=DEU_Bergisch_Gladbach_COA.svg | برلن=Country_symbol_of_Berlin_color.svg | برن=Wappen Bern matt.svg | بيرووو=Coat of arms of Berovo Municipality.svg | بيزانسون=Blason ville fr Besançon (Doubs).svg | بيليفلڊ=DEU Bielefeld COA.svg | بلبائو=Arms of Bilbao.svg | برمنگھم=Arms of Birmingham.svg | بوخم=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Bochum.svg | بوگوٽا=Bogota (escudo).svg | بون=Wappen-stadt-bonn.svg | بورڊو=Arms of the city of Bordeaux (Gironde).svg | بوٽروپ=DEU_Bottrop_COA.svg | بريڊفورڊ=Coat of arms of Bradford City Council.png | برازيليا=Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg | براتيسلاوا=Coat of Arms of Bratislava.svg | برائونشوائگ=DEU Braunschweig COA.svg | بريدا=Breda Wappen klein.PNG | بريمن (رياست)=Bremen Wappen(Mittel).svg | بريمن=Bremen Wappen.svg | بريمرهافن=Wappen Bremerhaven.svg | برسٽل=Bristol arms cropped.jpg | برنو=Brno (znak).svg | برسلز=Coat of Arms of Brussels.svg | بخارسٽ=Arms of Bucharest.svg | بخارسٽ=Insigne Bucarestae.svg | بوڊاپيسٽ=Insigne Budapestini.svg | بوينس آئرس=Escudo de la Ciudad de Buenos Aires.png | برگاس=Coat of arms of Burgas.svg | بيدگوشچ=POL Bydgoszcz COA.svg | ڪان=Blason ville fr Caen (Calvados)2.svg | چائر=Coat of arms of Čair Municipality.svg | ڪالي=Escudo de Santiago de Cali.svg | ڪيپ ٽائون=Capetown coa.jpg | ڪاراڪاس=Caracas escudo.svg | ڪارڊف=Cardiffcoatofarms.JPG | چيزيناٽيڪو=Cesenatico stemma.png | چيشينووو-اوبليشي وو=Coat of arms of Češinovo-Obleševo Municipality.svg | شالون-آن-شامپين=Blason Chalons-en-Champagne.svg | شارلروا=Héraldique Ville BE Charleroi.svg | ڪيمنٽس=Coat of arms of Chemnitz.svg | شڪاگو=Coat of arms of Chicago.svg | برسلز جو شھر=Coat of Arms of Brussels.svg | لنڊن جو شھر=Insigne Loninii.svg<!-- ھي نشان صرف [[لنڊن جو شھر]] لاءِ آھي، عام طور تي [[لنڊن]] لاءِ نه. --> | لگزمبرگ شھر= | سيوداد خواريز=Arms of Ciudad Juárez.svg | ڪليرمون-فيران=Blason ville fr ClermontFerrand (PuyDome).svg | ڪلوج-ناپوڪا=ROU CJ Cluj-Napoca CoA.png | ڪولون=Wappen Koeln.svg | ڪوپن هيگن=Coat of arms of Copenhagen.svg | ڪورڊوبا=COA Córdoba, Spain.svg | ڪوٽبس=Wappen Cottbus.png | پرووانس جي ڪائونٽي=Armoiries Provence.svg | ڪوونٽري=Coat of arms of Coventry City Council.png | ڪويوآڪان=Escudo Villa de Coyoacan.svg | چوچر سانديوو=Čučer Sandevo grb so boi.JPG | ڪسڪو=Arms of Cusco.svg | ڊارمسٽاٽ=Kleines Stadtwappen Darmstadt.svg | ڊيلچيوو=Coat of arms of Delčevo Municipality.svg | ڊوئيل-لا-بار=Blason ville fr Deuil-la-Barre(Val-d'Oise).svg | ديجون=Blason Dijon-(LdH).svg | دوئران=Coat of arms of Dojran Municipality.svg | دولنيني=Coat of arms of Dolneni Municipality.svg | ڊورٽمنڊ=Coat of arms of Dortmund.svg | ڊرامن=Drammen komm.svg | ڊريسڊن=Dresden Stadtwappen.svg | ڊبلن=Insigne Eblanae.svg | ڊوئسبرگ=Stadtwappen der Stadt Duisburg.svg | ڊسلڊورف=Wappen der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg | اوڀر برلن=Coat of arms of Berlin (1935).svg | ايڊنبرا=Arms of Edinburgh.png | ارفرٽ=Wappen Erfurt.svg | ايرلانگن=Erlangen.jpg | ايش-سر-الزيٽ=Coat of arms esch alzette luxbrg.png | ايشوائلر=DEU Eschweiler COA.svg | ايسن=DEU Essen COA.svg | ايٽربيڪ=Coat of arms of Etterbeek.svg | ايور=Evere-Blason-1828.png | فيلباخ=Wappen Fellbach.svg | فلورنس=FlorenceCoA.svg | فوريسٽ=Armoiries Forest.png | فرينڪفرٽ=Insigne Francofurti.svg | فرينڪفرٽ ام مائن=Insigne Francofurti.svg | فرائيبرگ ام برائيسگائو=Wappen Freiburg im Breisgau.svg | فريزني-سر-سارٿ=Blason Fresnay sur Sarthe.svg | فرت=Wappen Fürth.svg | گانسھورن=Ganshorenwapen.gif | گدانسڪ=Gdansk COA.svg | گڊينيا=POL Gdynia COA.svg | گيلسن ڪيرشن=DEU Gelsenkirchen COA.svg | جنيوا=Wappen Genf matt.svg | جينوا=Insigne Mediolani.svg | گينٽ=Blason ville be Gand (Flandre-Orientale).svg | گلاسگو=Glasgow Coat of Arms.png | گوستيوار=Coat of arms of Gostivar Municipality.svg | گوٿنبرگ=Göteborg vapen.svg | گوٽنگن=Stadtwappen Goettingen.PNG | گروڊنو=Coat of arms of Hrodna.svg | گروننگن=Escudo de Groniga 1581.svg | گواڊالاخارا=Arms of Guadalajara.svg | گوئٽي مالا شھر=Escudo de Armas Ciudad de Guatemala.jpg | هيگن=Stadtwappen der Stadt Hagen.svg | هالي (زاله)=Coat of arms of Halle (Saale).svg | هيمبرگ=Coat of arms of Hamburg.svg | هام=Wappen Hamm.svg | هينوور=Coat of arms of Hannover.svg | هوانا=Arms of the City of Havana Cuba.png | هائڊلبرگ=Wappen Heidelberg.svg | هائلبرون=Wappen Heilbronn.svg | هيلسنڪي=Helsinki.vaakuna.svg | هيراڪليون=Seal of Heraklion.svg | هرسيگ نووي=Grb HN.svg | هرني، جرمني=Herne Coat of Arms.svg | هرزوگنراٿ=DEU Herzogenrath COA.svg | هلڊسهايم=Wappen Hildesheim.svg | هوله=Hole komm.svg | ايلندن=Coat of arms of Ilinden Municipality, Macedonia.svg | انگولشتاٽ=Wappen Ingolstadt alt.svg | ايوانو-فرانڪيوسڪ=Ivano-Frankivsk coa.gif | اڪسيل=Coat of arms of Ixelles.svg | جڪارتا=Coat of arms of Jakarta.svg | ينا=Wappen Jena.png | جيٽ=Armoiries Jette.png | ڪالينن گراڊ=Kgd gerb.png | ڪاليٿيا= Emblem of Kallithea.svg | ڪارلسروهه=Coat of arms de-bw Karlsruhe.svg | ڪارپوش=Coat of arms of Karpoš Municipality.svg | ڪاسل=Coat of arms of Kassel.svg | ڪاتووٽسه=Katowice Herb.svg | ڪائوناس=KNS Coa.svg | قازان=Coat of Arms of Kazan (Tatarstan) (2004).png | ڪيمي=Kemi.vaakuna.svg | ڪيل=Wappen Kiel.svg | ڪِيئو=COA of Kyiv Kurovskyi.svg | ڪيسيلا وودا=Coat of arms of Kisela Voda Municipality (2015).svg | ڪوبلنز=Wappen Koblenz.svg | ڪوچاني=Coat of arms of Kočani Municipality.svg | ڪوڪلبرگ=Coat of arms of Koekelberg (escutcheon).svg | ڪوستروما=Coat of Arms of Kostroma.svg | ڪوشيتسه=Coat of Arms of Košice.svg | ڪوٽڪا=Kotka.vaakuna.svg | ڪراڪوو=PB Kraków CoA.png | ڪراتووو=Coat of arms of Kratovo Municipality.svg | ڪريفيلڊ=DEU Krefeld COA.svg | ڪريوا پالانڪا=Coat of arms of Kriva Palanka Municipality.svg | ڪريوي ريه=Ua Kr Rig g.gif | ڪومانوفو=Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg | لا پاز=Coat of arms of La Paz.png | لاس پالماس=Arms of Las Palmas de Gran Canaria.svg | ليڊز=Leeds Bridge arms MF.jpg | ليسٽر=Leicester CoA.png | لائپزگ=Coat of arms of Leipzig.svg | ليورڪوزن=DEU Leverkusen COA.svg | ليئج=Blason liege.svg | ليل=Blason ville fr Lille (Nord).svg | ليما=Coat of arms of Lima.svg | ليموج=Heraldique blason ville fr Limoges.svg | لپڪووو=Coat of arms of Lipkovo Municipality.jpg | لزبن=Insigne Olipsionis.svg | ليورپول=Coat of arms of Liverpool City Council.png | لوبليانا=Insigne Aemonae.svg | ووچ=POL Łódź COA.svg | لنڊن=Insigne Loninii.svg | لاس اينجلس=Arms of Seal of Los Angeles, California.svg | ليوبيڪ=Wappen Lübeck (Alt).svg | لوبلن=POL Lublin COA 1.svg | لوبمباشي=Lubumbashi coat of arms.svg | لودوگسهافن ام رائن=DEU Ludwigshafen COA.svg | لوليو=Luleå vapen.svg | لگزمبرگ (شھر)= | ليون=Blason Ville fr Lyon.svg | ماسٽرخت=Blason ville nl Maastricht(Limburg).svg | ميڊرڊ=Arms of Madrid City.svg | ميگڊبرگ=Wappen Magdeburg.svg | مائنز=Coat of arms of Mainz-2008 new.svg | ماڪيدونسڪا ڪامينيتسا=Coat of arms of Makedonska Kamenica Municipality.svg | ماڪيدونسڪي بروڊ=Coat of arms of Makedonski Brod Municipality (2012).svg | مالاگا=Escudo de Málaga.svg | مالمو=Malmö vapen.svg | مناگوا=Arms of Managua.svg | مانچسٽر=Coat of arms of Manchester City Council.png | منيلا=Arms of the Seal of Manila, Philippines.svg | مانهايم=Wappen Mannheim.svg | مارسي=Blason Marseille.svg | مازارون=Escudo de Mazarrón.svg | ميٽز=Blason Metz 57.svg | ميڪسيڪو شھر=Coat of arms of Mexican Federal District.svg | ميلان=Milano-Stemma 2.svg | منسڪ=Coat of arms of Minsk.svg | ميرنديلا=MDL1.png | موئرس=DEU Moers COA.svg | مولنبيڪ-سينٽ-جين=Saint-Jean-de-Molenbeek.jpg | مونشن گلادباخ=DEU_Moenchengladbach_COA.svg | مونشن گلادباخ=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Mönchengladbach.svg | مونڊورف-ليس-بينس=Coat of arms mondorf les bains luxbrg.png | مونشائو=DEU Monschau COA.svg | مونٽي وڊيو=Arms of Montevideo.svg | مونپيليئر=Blason ville fr Montpellier.svg | مونٽريال=Blason ville ca Montreal (Quebec).svg | ماسڪو=Coat of Arms of Moscow.svg | ملهايم آن ڊر روهر=DEU Muelheim an der Ruhr COA.svg | ميونخ=Muenchen Kleines Stadtwappen.svg | منسٽر=Wappen Münster Westfalen.svg | مرمانسڪ=RUS Murmansk COA.svg | نانسي، فرانس=Blason Nancy 54.svg | نانت=Blason Nantes.svg | نيپلز=CoA Città di Napoli 2.svg | ناومبرگ (زاله)=Stadtwappen Naumburg (Saale).svg | نويس=DEU Neuss COA.svg | نيويارڪ شھر=Arms of New York City.svg | نيس=Nice Arms.svg | نڪوسيا=Nicosia city fl n7160.gif | نڪوسيا، سسلي=Arms of Nicosia, Sicily.svg | نيترا=Coat of Arms of Nitra.svg | نزني نووگوروڊ=Coat of arms Nizhny Novgorod.png | نوربرگ ميونسپلٽي=Norberg vapen.svg | نووسبيرسڪ=Coat of Arms of Novosibirsk.svg | نيورمبرگ=Wappen von Nürnberg.svg | نوڪ=Nuuk Coat of Arms.gif | اوبرهاوزن=DEU Oberhausen COA.svg | اوبروارٽ=Coat of arms of Oberwart.svg | اوڊيسا=Arms of Odessa.svg | اوفنباخ ام مائن=Wappen Offenbach am Main.svg | اولڊنبرگ=Wappen oldenburg.png | اومسڪ=Omsk coat of arms 2014.png | اورليان=Blason Orléans.svg | اوسلو=Insigne Anslogae.svg | اوسنابروڪ=Osnabrück Wappen.svg | اوستراوا=Ostrava CoA CZ.svg | پيڊربورن=DEU_Paderborn_COA.svg | پادووا=Insigne Mediolani.svg | پالائيو فاليرو=Palaio Faliro Emblem.svg | پالرمو=Palermo-Stemma da Il blasone in Sicilia (Tav 82).png | پالما دي مالورڪا=Blasó de Mallorca.png | پاناما شھر=Arms of Panama City.svg | پيرس=Insigne Lutetiae.svg | پارما=Parma-Stemma.png | پا-د-ڪالي=Pas de Calais Arms.svg | پاتراس= Emblem of Patra.svg | پيھچيوو=Coat of arms of Pehčevo Municipality.svg | فورزهايم=Wappen Pforzheim.svg | پيريئس= Seal of Peiraeus.svg | پيزا=Shield of the Republic of Pisa.svg | پليون=Pleven-coat-of-arms.svg | پلووڊيو=Plovdiv-coat-of-arms.svg | پلزن=Plzen small CoA.png | پوڊگوريتسا=Insigne Birziminii.svg | پواتيي=Blason ville fr Poitiers (Vienne).svg | پورٽو=PRT.png | پوٽسڊام=Coat of arms of Potsdam.svg | پوٽسڊام=Coat of arms of Potsdam.svg | پوزنان=Poznan-herb-old.gif | پراگ=Insigne Pragae.svg | پريشو=Coat of Arms of Prešov.svg | پريليپ=Coat of arms of Prilep Municipality.svg | پروبيشتيپ|Coat of arms of Probištip Municipality.svg | ڪوئتزالٽينانگو=Coat of arms of Quetzaltenango.svg | ڪيوٽو=Escudo de Quito.svg | رباط=Arms of Rabat.png | رانڪووٽسه=Coat of arms of Rankovce Municipality.svg | ريڪلنگهاوزن=DEU Recklinghausen COA.svg | ريگنزبرگ=Wappen Regensburg.svg | ريمس=Blason Reims 51.svg | ريميخ=Remich coat of arms.png | ريمشائڊ=DEU Remscheid COA.svg | رين=Blason Rennes.svg | روئٽلنگن=Wappen Stadt Reutlingen.svg | ريڪياوڪ=Reykjavik Coat of Arms.svg <!-- 16 جولاءِ 2014 تي هٽايو ويو | ريئيڪا= Coat of Arms of Rijeka.png --> | ريگا=Insigne Rigae.svg | ريو ڊي جنيرو=Arms of Rio de Janeiro.svg | روئٽگن=DEU Roetgen COA.svg | روم=Insigne Romanum.svg | روش ها عاين=Coat of arms of Rosh HaAyin.png | روسومان=Coat of arms of Rosoman Municipality.svg | روستڪ=Rostock Wappen.svg | روٽرڊيم=Rotterdam wapen klein.svg | روئن=Blason Rouen 76.svg | ساربرڪن=DEU Saarbruecken COA.svg | سينٽ پيٽرسبرگ=Coat of Arms of St Petersburg (1780).png | سينٽ-ايٽيين-دو-رووري=Blason Saint-étienne-du-Rouvray.svg | سينٽ-جيل=Coat of arms of Saint-Gilles.svg | سينٽ-جوس-تن-نود=Coat of arm Municipality be Saint-Josse-ten-Noode.svg | سينٽ-ڪوينٽين-فالافييه=Blason ville fr Saint-Quentin-Fallavier 38.svg | سالزبرگ=Wappen at salzburg stadt.png | سالزگٽر=Coat of arms of Salzgitter.svg | سامارا=Coat of Arms of Samara (Samara oblast).png | سان خوسي=Blason Ville cr San-Jose.svg | سان خوان=Arms of San Juan.svg | سان ميگوئل، ايل سلواڊور=Escudo de la ciudad de San miguel.gif | سانتياگو=Arms of Santiago.svg | سانتو ڊومنگو=Arms of Santo Domingo.svg | ساؤ پائولو=Arms of São Paulo.svg | سراج=Coat of arms of Saraj Municipality.svg | سرايووو=Coat of arms of Sarajevo.svg | سڪاربيڪ=Blason Schaerbeek.svg | شويرين=Wappen Schwerin.svg | سيوستوپول=Sevastopol-COA.png | سيويل=Arms of Seville.svg | شيفيلڊ=Coat of arms of Sheffield City Council.png | زيگن=Wappen Siegen.svg | سيينا=Stemma Repubblica di Siena.svg | زيمراٿ=DEU Simmerath COA.svg | سنٽ-يانس-مولنبيڪ=Blason Molenbeek Saint Jean.svg | اسڪوپيي=Insigne Scopiae.svg | صوفيا=Insigne Serdicae.svg | زولنگن=Solingen wappen.svg | ستارو ناگوريچاني=Coat of arms of Staro Nagoričane.svg | شتيپ=Coat of arms of Štip Municipality.svg | اسٽاڪهوم=Insigne Holmiae.svg | شٽولبرگ (رائن لينڊ)=DEU Stolberg (Rhld) COA.svg | شٽرالسند=DEU Stralsund COA.svg | اسٽراسبرگ=Insigne Argentorati.svg | اسٽروميتسا=Coat of arms of Strumica Municipality.svg | شٽٽگارٽ=Coat of arms of Stuttgart.svg | شوتو اوريزاري=Coat of arms of Šuto Orizari Municipality.svg | سڊني=Arms of Sydney.svg | سيراڪيوز=Coat of arms of Syracuse.svg | شيچين=POL Szczecin COA.svg | سيگيد=Szeged COA.png | تالين=Coat of arms of Tallinn.svg | تانگرانگ=Lambang Kota Tangerang.png | تيگوسيگالپا=Arms of Tegucigalpa.svg | تل ابيب=Arms of Tel Aviv.svg | تيلشياي=Telsiai COA.gif | دي هيگ=Blason Ville La Haye.svg | ٿيسالونيڪي= | ٿيسالونيڪي= Thessaloniki seal.svg | تلبرگ=Coat of arms of Tilburg.png | تيميشوارا=ROU TM Timisoara CoA1.png | تيرانا=Insigne Tyranae.svg | ٽوليڊو=Escudo de Toledo.svg | ٽورنٽو=Arms of Toronto.svg | ٽورشاون=Coat of arms of Tórshavn.svg | تولوز=Blason ville fr Toulouse (Haute-Garonne).svg | تور=Blason tours 37.svg | تريليبورگ=Trelleborg vapen.svg | ترينچين=Coat of Arms of Trenčín.svg | ترير=Coat_of_arms_of_Trier.svg | ٽرائيسٽ=Free Territory of Trieste coat of arms.svg | ترناوا=Coat of Arms of Trnava.svg | ترولهتان=Trollhättan vapen.svg | تورين=Insigne Augustae Taurinorum.svg | يوڪل=Uccle Blason.png | اولم=Coat of arms of Ulm.svg | وادوز=Vaduz.png | والانس=Blason ville fr Valence (Drome).png | والينسيا=Arms of the Pyrénées-Orientales.svg | والانسئين=Blason valenciennes.svg | وياڊولڊ=Coat of Arms of Valladolid.svg | واليٽا=Insigne Valettae.svg | وانتا=Vantaa.vaakuna.svg | ورنا=Gerb varna.jpg | ويلس=Coat of arms of Veles Municipality.svg | ويليڪو ترنووو=Veliko-Tarnovo-coat-of-arms.svg | وينس=StemmaVene.PNG | ويانا=Insigne Vindobonae.svg | ويگو=Arms of Vigo.svg | ولنيئس=Coat of arms of Vilnius Gold.png | ونيتسا=Coat of arms of Vinica Municipality.png | وولگوگراڊ=Coat of Arms of Volgograd.png | ويڪفيلڊ=Coat of arms of Wakefield City Council.png | وارسا=Insigne Varsoviae.svg | واشنگٽن، ڊي. سي.=COA George Washington.svg | واترمال-بواٽسفورٽ=Watermaalbosvoordewapen.gif | ويسباڊن=Wappen_Wiesbaden.svg | ونڊهوڪ=Wappen Windhuk - Namibia.jpg | ونيپگ=Blason ville ca Winnipeg (Manitoba).svg | ورل=Coat of arms of Wirral Metropolitan Borough Council.png | وولفسبرگ=Wappen Wolfsburg.svg | وولووي-سينٽ-لامبرٽ=Coat of arms of Woluwe-Saint-Pierre.svg | وولووي-سينٽ-پيئر=Greater Coat of arms Woluwe-Saint-Pierre.svg | وروتسواف=Herb wroclaw.svg | ووپرٽال=DEU Wuppertal COA.svg | ورسلن=DEU Würselen COA.svg | ورزبرگ=Wappen von Wuerzburg.svg | يڪاترينبرگ=Coat of Arms of Yekaterinburg (Sverdlovsk oblast).svg | يريوان=Yerevan seal.png | زگريب=Insigne Zagrabiae.svg | زاراگوزا=Escudo municipal de Zaragoza.svg | زيوينار=Arms of Zevenaar.svg | زرنووتسي=Coat of arms of Zrnovci Municipality.jpg | زيلينا=Coat of Arms of Žilina.svg <!-- | ڪلوج-ناپوڪا=ROU CJ Cluj-Napoca CoA.png 2 جون 2015 تي ڪامنز تان ڊليٽ ڪيو ويو --> <!-- ڊليٽ ٿيل فائل: | ميڪلسفيلڊ=Arms of Macclesfield.svg --> <!-- ڊليٽ ٿيل فائل: | سان سلواڊور=Escudo San Salvador.jpg --> <!-- غير موجود فائل: | آرلنگٽن ڪائونٽي، ورجينيا=ArlingtonCountySeal.png --> <!-- غير آزاد فائل: | غزا=Gaza coat.png --> <!-- غير آزاد فائل: | ڪنشاسا=Kinshasa arms.jpg --> <!--- 4. ذيلي-قومي علائقا ---> <!--- 4.alb البانيا ---> <!--- 4.alb.1 البانوي ڪائونٽيون [Qarqe]: ---> | شڪوڊر ڪائونٽي=Stema e Qarkut Shkodër.svg <!--- 4.aut آسٽريا ---> <!--- 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder]: ---> | برگنلينڊ=Burgenland Wappen.svg | ڪارِنٿيا=Kaernten CoA.svg | لوئر آسٽريا=Niederösterreich CoA.svg | سالزبرگ=Salzburg Wappen.svg | اسٽائيريا=Steiermark Wappen.svg | ٽيرول=AUT Tirol COA.svg | اپر آسٽريا=Oberoesterreich Wappen.svg | ويانا=Wien 3 Wappen.svg | فورارلبرگ=Voraralberg Wappen.svg <!--- 4.bel بيلجيم ---> <!--- 4.bel.1 بيلجيمي علائقا: ---> <!--- 4.bel.2 بيلجيمي صوبا: ---> | انٽورپ (صوبو)=Coat of arms of Antwerp.svg | اوڀر فلانڊرز=Wapen van Oost-Vlaanderen.svg | فليمش برابانٽ=Coat of arms of Flemish Brabant.svg | هينائو (صوبو)=Hainaut Modern Arms.svg | ليئج (صوبو)=Armoiries Principauté de Liège.svg | لمبرگ (بيلجيم)=Blason Limburg province Belgique.svg | لگزمبرگ (بيلجيم)=Armoiries Luxembourg province.svg | نامور (صوبو)=Blason namur prov.svg | والون برابانٽ=Coat of arms of Walloon Brabant.svg | اولهه فلانڊرز=Klein wapen van West-Vlaanderen.svg <!--- 4.chi چلي ---> <!--- 4.chi.1 چلي جا علائقا ۽ خودمختيار علائقا: ---> | ايسٽر ٻيٽ=Emblem of Easter Island.svg <!--- 4.cze چيڪ ريپبلڪ ---> <!--- 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje]: ---> | مرڪزي بوھيميائي علائقو=Central Bohemian Region CoA CZ.svg | ڏکڻ بوھيميائي علائقو=South Bohemian Region CoA CZ.svg | پلزن علائقو=Plzen Region CoA CZ.svg | ڪارلووي واري علائقو=Karlovy Vary Region CoA CZ.svg | اوستي ناڊ لابيم علائقو=Usti nad Labem Region CoA CZ.svg | ليبيريتس علائقو=Liberec Region CoA CZ.svg | هراديتس ڪرالووي علائقو=Hradec Kralove Region CoA CZ.svg | پاردوبيتسه علائقو=Pardubice Region CoA CZ.svg | اولوموٽس علائقو=Olomouc Region CoA CZ.svg | موراوين-سائيليشيائي علائقو=Moravian-Silesian Region CoA CZ.svg | ڏکڻ موراوين علائقو=South Moravian Region CoA CZ.svg | زلين علائقو=Zlin Region CoA CZ.svg | ويسوچينا علائقو=Vysocina Region CoA CZ.svg <!--- آئرلينڊ ---> | ڪاناخت=Coat of arms of Connacht.svg | لينسٽر=Coat of arms of Leinster.svg | منسٽر=Coat of arms of Munster.svg | السٽر=Coat of arms of Ulster.svg <!--- 4.esp اسپين ---> <!--- 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas]: ---> | اندلس=Escudo heráldico de Andalucía.svg | اراگون=Shield of Aragon.svg | استورياس=Arms of Asturias.svg | باليئرڪ ٻيٽ=Balearic Islands Arms.svg | باسڪ ملڪ=Arms of the Basque Country.svg | ڪينري ٻيٽ=Arms of the Canary Islands.svg | ڪانتبريا=Arms of Cantabria.svg | ڪاستيل-لا مانچا=Arms of Castile-La Mancha.svg | ڪاستيل ۽ ليئون=Arms of Castile and Leon.svg | ڪاتالونيا=Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg | اڪستريمادورا=Arms of Extremadura.svg | گليشيا=Arms of Galicia (Spain).svg | لا ريوخا=Arms of La Rioja (Spain).svg | ميڊرڊ جي ڪميونٽي=Arms of the Community of Madrid.svg | مرسيا=Arms of the Spanish Region of Murcia.svg | ناوار=Arms of Navarre-Coat of Arms of Spain Template.svg | والينسيائي ڪميونٽي=Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg | سيوتا=Arms of Ceuta.svg | ميليلا=Arms of Melilla.svg <!--- 4.est ايسٽونيا ---> <!--- 4.est.1 ايسٽونيا جون ڪائونٽيون [Maakonnad]: ---> | ورومaa ڪائونٽي=Võrumaa vapp.svg | ورو ڪائونٽي=Võrumaa vapp.svg | هارجو ڪائونٽي=Et-Harju maakond-coa.svg <!--- 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald]: ---> | ورو پارش=Võru valla vapp.svg | ورو پارش=Võru valla vapp.svg <!--- 4.fin فنلينڊ ---> <!--- 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta]: ---> | ليپلينڊ (فنلينڊ)=Lapin maakunnan vaakuna.svg | اتر اوستروبوٿنيا=Pohjois-Pohjanmaan vaakuna.svg | ڪائنو=Kainuu.vaakuna.svg | اتر ڪاريليا=Pohjois-Karjala.vaakuna.svg | اتر ساوونيا=Pohjois-Savo.vaakuna.svg | ڏکڻ ساوونيا=Etelä-Savo.vaakuna.svg | ڏکڻ اوستروبوٿنيا=Etelä-Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | اوستروبوٿنيا (علائقو)=Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | پيرڪانما=Pirkanmaa.vaakuna.svg | ساتاڪنتا=Satakunta.vaakuna.svg | مرڪزي اوستروبوٿنيا=Keski-Pohjanmaa.vaakuna.svg | مرڪزي فنلينڊ=Keski-Suomi Coat of Arms.svg | ڏکڻ-اولهه فنلينڊ=Varsinais-Suomen.vaakuna.svg | فنلينڊ پروپر=Varsinais-Suomen.vaakuna.svg | ڏکڻ ڪاريليا=Etelä-Karjala.vaakuna.svg | پائجنني تاواستيا=Päijät-Häme.vaakuna.svg | تاواستيا پروپر=Kanta-Häme.vaakuna.svg | اوسيما=Uusimaa.vaakuna.svg | ڪيمينلاڪسُو=Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg | آلاند ٻيٽ=Aland coat of arms.svg <!--- 4.fra فرانس ---> <!--- 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions]: ---> | بريتاني=COA fr BRE.svg | سينٽر=Blason_Centre.svg | سينٽر (فرانسيسي علائقو)=Blason_Centre.svg | ڪورسيڪا=Coat_of_Arms_of_Corsica.svg | ايل-دي-فرانس=France moderne.svg | ايل-دي-فرانس (علائقو)=France moderne.svg | پيئي دو لا لوار=Blason région fr Pays-de-la-Loire.svg | پرووانس-الپس-ڪوٽ دازور=Blason région fr Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg <!--- 4.ger جرمني ---> <!--- 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder]: ---> | لوئر ساڪسني=Coat of arms of Lower Saxony.svg | بريمن جو آزاد هانسياٽڪ شھر=Bremen Wappen.svg | هيمبرگ=Coat of arms of Hamburg.svg | ميڪلنبرگ-فورپومرن=Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (great).svg | ساڪسني-انهالٽ=Wappen Sachsen-Anhalt.svg | ساڪسني=Coat of arms of Saxony.svg | برانڊنبرگ=Brandenburg Wappen.svg | ٿيورنگيا=Coat of arms of Thuringia.svg | هيس=Coat of arms of Hesse.svg | اتر رائن-ويسٽفيليا=Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg | رائنلينڊ-پالاتينيٽ=Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | باويريا=Arms of the Free State of Bavaria.svg | باڊن-ورٽمبرگ=Coat of arms of Baden-Württemberg (lesser).svg | سارلينڊ=Wappen des Saarlands.svg | شليسويگ-هولسٽائين=DEU Schleswig-Holstein COA.svg <!--- 4.ina انڊونيشيا: ---> <!--- 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi]: ---> | آچيه=Coat of arms of Aceh.svg | اتر سماترا=Coat of arms of North Sumatra.svg | اولهه سماترا=Coat of arms of West Sumatra.svg | ريائو=Coat of arms of Riau.svg | ريائو ٻيٽ=Coat of arms of Riau Islands.svg | جامبي=Coat of arms of Jambi.svg | ڏکڻ سماترا=Coat of arms of South Sumatra.svg | بانگڪا بليتونگ ٻيٽ=Coat of arms of Bangka Belitung Islands.svg | بينگڪولو=Coat of arms of Bengkulu.svg | لامپونگ=Coat of arms of Lampung.svg | بانتن=Coat of arms of Banten.svg | گريٽر جڪارتا=Coat of arms of Jakarta.svg | اولهه جاوا=Coat of arms of West Java.svg | مرڪزي جاوا=Coat of arms of Central Java.svg | يوگياڪارتا جو خاص علائقو=Coat of arms of Yogyakarta.svg | اوڀر جاوا=Coat of arms of East Java.svg | اولهه ڪاليمانتان=Coat of arms of West Kalimantan.svg | مرڪزي ڪاليمانتان=Coat of arms of Central Kalimantan.svg | ڏکڻ ڪاليمانتان=Coat of arms of South Kalimantan.svg | اوڀر ڪاليمانتان=Coat of arms of East Kalimantan.svg | اتر ڪاليمانتان=Coat of arms of North Kalimantan.svg | بالي=Coat of arms of Bali.svg | اولهه نوسا تينگارا=Coat of arms of West Nusa Tenggara.svg | اوڀر نوسا تينگارا=Coat of arms of East Nusa Tenggara.svg | اولهه سولاويسي=Coat of arms of West Sulawesi.svg | ڏکڻ سولاويسي=Coat of arms of South Sulawesi.svg | مرڪزي سولاويسي=Coat of arms of Central Sulawesi.svg | گورونتالو=Coat of arms of Gorontalo.svg | ڏکڻ-اوڀر سولاويسي=Coat of arms of Southeast Sulawesi.svg | اتر سولاويسي=Coat of arms of North Sulawesi.svg | اتر مالوڪو=Coat of arms of North Maluku.svg | مالوڪو=Coat of arms of Maluku.svg | اولهه پاپوا=Coat of arms of West Papua.svg | پاپوا=Coat of arms of Papua 2.svg <!--- 4.ind ڀارت ---> <!--- 4.ind ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا ---> | تامل ناڊو=TamilNadu Logo.svg | اتر پرديش=Seal of Uttar Pradesh.png <!--- 4.irl آئرلينڊ ---> <!--- 4.irl.1 آئرش ڪائونٽيون ---> | آفلي ڪائونٽي=Offaly crest.svg <!--- آئرش صوبا ---> | ڪاناخت=Coat of arms of Connacht.svg | لينسٽر=Coat of arms of Leinster.svg | منسٽر=Coat of arms of Munster.svg | السٽر=Coat of arms of Ulster.svg <!--- 4.ita اٽلي ---> <!--- 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni]: ---> | ابروتسو=Regione-Abruzzo-Stemma.svg | آوستا وادي=Valle d'Aosta-Stemma.svg | اپوليا=Coat of Arms of Apulia.svg | باسيليڪاتا=Regione-Basilicata-Stemma.svg | ڪالابريا=Coat of arms of Calabria.svg | ڪامپانيا=Regione-Campania-Stemma.svg | ايميليا-روماگنا=Regione-Emilia-Romagna-Stemma.svg | فريولي-وينيزيا جوليا=Friuli-Venezia Giulia-coat-of-arms.png | لازيو=Lazio Coat of Arms.svg | لگوريا=Coat of arms of Liguria.svg | لومبارڊي=Insigne Langobardiae.svg | مارڪي=Coat of arms of Marche.svg | موليسي=Regione-Molise-Stemma.svg | پيڊمونٽ=Arms of the Prince of Piedmont.svg | سارڊينيا=Arms of Sardinia.svg | سسلي=Coat of arms of Sicily.svg | ترينتينو-آلٽو اديجي/سڊٽيرول=Coat of arms of Trentino-South Tyrol.svg | ٽسڪني=Coat of arms of Tuscany.svg | امبريا=Regione-Umbria-Stemma.svg | وينيتو=Coat of Arms of Veneto.png <!--- 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province]: ---> | بولزانو=Suedtirol CoA.svg | ريجيو ڪالابريا=Coat of Arms of the Province of Reggio-Calabria.svg <!-- غير آزاد فائل: | بولونيا=Bologna-Stemma.png--> <!-- غير آزاد فائل: | بريشا=Brescia-Stemma.png --> | ڏکڻ ٽيرول=Suedtirol CoA.svg | ترينتينو=Trentino CoA.svg | ترينٽو=Trentino CoA.svg 8ebsn5h5jzaqig557d14jy18wipnr7n 380887 380883 2026-05-26T16:31:17Z Intisar Ali 8681 /* */ 380887 wikitext text/x-wiki <!--- مواد جي فهرست: 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا 2. تاريخي خودمختيار رياستون 3. شھر 4. ذيلي-قومي علائقا 4.alb البانيا: 4.alb.1 البانوي ضلعا [Qarqe] 4.aut آسٽريا: 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder] 4.bel بيلجيم: 4.bel.1 بيلجيمي علائقا 4.bel.2 بيلجيمي صوبا 4.cze چيڪ ريپبلڪ: 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje] 4.esp اسپين: 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas] 4.est ايسٽونيا: 4.est.1 ايسٽونيا جا ضلعا [Maakonnad] 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald] 4.fin فنلينڊ: 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta] 4.fra فرانس: 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions] 4.ger جرمني: 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder] 4.ina انڊونيشيا: 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi] 4.ind ڀارت: 4.ind.1 ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا 4.irl آئرلينڊ: 4.irl.1 آئرش ضلعا 4.ita اٽلي: 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni] 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province] 4.lux لگزمبرگ: 4.lux.1 لگزمبرگي ڪنٽون [Kantounen] 4.mkd مقدونيا: 4.mkd.1 مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichi Regioni] 4.ned نيڌرلينڊز: 4.ned.1 ڊچ صوبا [Provincies] 4.nor ناروي: 4.nor.1 نارويجي ضلعا [Fylker] 4.pol پولينڊ: 4.pol.1 پولش وائيووڊشپس [Województwo] 4.rou رومانيا: 4.rou.1 رومانوي ضلعا [Județe] 4.rsa ڏکڻ آفريڪا: 4.rsa.1 ڏکڻ آفريقي صوبا 4.sui سوئٽزرلينڊ: 4.sui.1 سوئس ڪنٽون 4.svk سلوواڪيا: 4.svk.1 سلوواڪ علائقا [Kraje] 4.swe سوئيڊن: 4.swe.1 سوئيڊني ضلعا [Län] 4.ukr يوڪرين: 4.ukr.1 يوڪريني اوبلاست [Oblasti] 4.usa آمريڪا: 4.usa.1 آمريڪي رياستون 5. تاريخي ذيلي-قومي علائقا 5.fr فرينچ ريپبلڪ 5.hre پاڪ رومي سلطنت 5.kof فرانس جي بادشاھت 5.kon ناروي جي بادشاھت 5.kop پروشيا جي بادشاھت 5.kos سوئيڊن جي بادشاھت 5.sfry يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ 7. مذهبي ادارا 8. تعليمي ادارا 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ 11. طئي ٿيل ---> <!--- 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا: ---> | انگلينڊ=Royal Arms of England.svg | آلڊرني=Blason Aurigny.svg | ابخازيا=Coat of arms of Abkhazia.svg | البانيا=Coat of arms of Albania.svg | اندورا=Arms of Andorra.svg | انگويلا=Coat of arms of Anguilla.svg | اينٽيگوا ۽ باربوڊا=Insigne Antiquae et Barbudae.svg | ارجنٽائنا=Insigne Argentinum.svg | آرمينيا=Arms of Armenia.svg | اروبا=Insigne Arubae.svg | آسٽريليا=Shield of arms of Australia.svg | آسٽريا=Austria coat of arms official.svg | آذربائيجان=Emblem of Azerbaijan.svg | بھاماس=Insigne Bahamarum.svg | بحرين=Arms of Bahrain.png | گئرنسي جو بيليوڪ=Coat of arms of Guernsey.svg | بارباڊوس=Insigne Barbatae.svg | بيلاروس=Coat of arms of Belarus.svg | بيلجيم=Royal Arms of Belgium.svg | بيلز=Insigne Belizae.svg | بينن=Insigne Benini.svg | برمودا=Insigne Bermudae.svg | بوليويا=Insigne Bolivicus.svg | بونائر=Insigne Insulae Boni Aëris.svg | بوسنيا ۽ هرزيگووينا=Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | بوٽسوانا=Insigne Botswanae.svg | برازيل=Insigne Brasilicum.svg | برطانوي هندي سمنڊ وارو علائقو=Coat of arms of the British Indian Ocean Territory (Shield).svg | برطانوي ورجن ٻيٽ=Insigne Insularum Virginis Britannicae.svg | بلغاريا=Coat of arms of Bulgaria (version by constitution).svg | برڪينا فاسو=Coat of arms of Burkina Faso.svg | برونڊي=Insigne Burundiae.svg | ڪمبوڊيا=Arms of Cambodia.svg | ڪيمرون=Insigne Cammaruniae.svg | ڪئناڊا=Arms of Canada.svg | ڪيمن ٻيٽ=Insigne Insularum Caimanenses.svg | وچ آفريقي جمهوريه=Insigne rei publicae Africae Mediae.svg | چاڊ=Insigne Tzadiae.svg | چلي=Chilean Air Force roundel.svg | ڪرسمس ٻيٽ=Coat of Arms of Christmas Island.svg | ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ=Insigne Insularum Cocos seu Keeling.svg | ڪولمبيا=Insigne Columbum.svg | ڪُڪ ٻيٽ=Insigne Insularum de Cook.svg | ڪوسٽا ريڪا=Insigne Costaricum.svg | آئيوري ڪوسٽ=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪوٽ ڊي آئيور=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪروشيا=Coat of arms of Croatia.svg | ڪيوبا=Insigne Cubicum.svg | ڪوراسائو=Blason an Curaçao.svg | قبرص=Arms of Cyprus.svg | چيڪ ريپبلڪ=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | چيڪيا=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | ڪانگو جي جمهوريه=Coat_of_arms_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg | ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg | ڊينمارڪ=National Coat of arms of Denmark no crown.svg | جبوتي=Insigne Gibuti.svg | ڊومينيڪا=Insigne Dominicae.svg | ڊومينيڪن ريپبلڪ=Insigne Dominicum.svg | اوڀر تيمور=Shield Coat of arms of East Timor.png | ايڪواڊور=Insigne Aequatorium.svg | مصر=Insigne Aegyptium.svg | ايل سلواڊور=Insigne Salvatoriae.svg | ايريٽريا=Insigne Erythraeae.svg | استوائي گني=Insigne Guineae Aequinoctialis.svg | ايسٽونيا=Small coat of arms of Estonia.svg | ايسواٽيني=Insigne Swaziae.svg | ايٿوپيا=Emblem of Ethiopia.svg | يورپي يونين=Coat of arms of Europe.svg | فاڪلينڊ ٻيٽ=Insigne Falklandiae.svg | فيرو ٻيٽ=Coat of arms of the Faroe Islands.svg | فجي=Arms of Fiji.svg | فنلينڊ=Coat of Arms of Finland Alternative style.svg | فرانس=Arms of the French Republic.svg | فرينچ گيانا=BlasonGuyane.svg | فرينچ پولينيشيا=Coat of arms of French Polynesia.svg | گيبون=Insigne Gabonis.svg | گيمبيا=Insigne Gambiae.svg | جارجيا (ملڪ)=Arms of Georgia.svg | جارجيا=Arms of Georgia.svg | جرمني=Coat of arms of Germany.svg | گهانا=Insigne Ganae.svg | جبرالٽر=Arms of Gibraltar (Variant).svg | يونان=Lesser coat of arms of Greece.svg | گرينلينڊ=Coat of arms of Greenland.svg | گريناڊا=Insigne Granatae.png | گواڊلوپ=BlasonGuadeloupe.svg | گوام=Coat of arms of Guam.svg | گئرنسي=Coat of arms of Guernsey.svg | گني=Insigne rei publicae Guineae.svg | گني بسائو=Emblem of Guinea-Bissau.svg | گيانا=Insigne Guianae.svg | هنڊوراس=Insigne Honduriae.svg | هنگري=Arms of Hungary.svg | آئس لينڊ=Arms of Iceland.svg | انڊونيشيا=Pancasila Perisai.svg | عراق=Arms of Iraq.svg | آئرلينڊ=Arms of the Republic of Ireland.svg | آئل آف مين=Coat of arms of Isle of Man.svg | اسرائيل=Emblem of Israel.svg | اٽلي=Emblem of Italy.svg | جميڪا=Insigne Iamaicae.svg | جرسي=Jersey coa.svg | اردن=Arms of Jordan.svg | قازقستان=Emblem of Kazakhstan latin.svg | ڪينيا=Insigne Keniae.svg | نيڌرلينڊز جي بادشاھت=Royal Arms of the Netherlands.svg | ڪريباتي=Insigne Kiribatum.svg | ڪوسوو=Coat of arms of Kosovo.svg | ڪويت=Insigne Cuvaiti.svg | لاتويا=Lesser coat of arms of Latvia (escutcheon).svg | لبنان=Coat of Arms of Lebanon.svg | ليسوٿو=Insigne Lesothi.svg | لائبيريا=Insigne Liberiae.svg | ليختنستائن=Lesser arms of Liechtenstein.svg | لٿوانيا=Coat of arms of Lithuania.svg | لگزمبرگ=EU Member States' CoA Series- Luxembourg.svg | ماديئرا=Insigne Insularum Materiae.svg | ملاوي=Insigne Malaviae.svg | ملائيشيا=Coat of arms of Malaysia.svg | مالي=Coat_of_arms_of_Mali.svg | مالٽا=Arms of Malta.svg | مارٽينيڪ=BlasonMartinique.svg | ماريشس=Insigne Mauritiae.svg | مايوٽ=BlasonMayotte.svg | ميڪسيڪو=Insigne Mexicanum.svg | مالدووا=Arms of Moldova.svg | موناڪو=Blason pays Monaco.svg | مونٽينيگرو=Arms of Montenegro.svg | مونٽسراٽ=Coat of arms of Montserrat.svg | مراڪش=Insigne Maroci.svg | ميانمار=Insigne Birmaniae.svg | ناگورنو-ڪاراباخ=Arms of Nagorno-Karabakh.svg | نيميبيا=Insigne Namibiae.svg | نيٽو=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | نائورو=Insigne Naurunum.svg | نيڌرلينڊز=Royal Arms of the Netherlands.svg | نيوزيلينڊ=Arms of New Zealand.svg | نڪاراگوا=Insigne Nicaraguae.svg | نائجر=Insigne Nigritanum.svg | نائيجيريا=Insigne Nigeriae.svg | نورفولڪ ٻيٽ=Insigne Insulae Norfolciae.svg | اتر ائٽلانٽڪ معاھدو تنظيم=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | اتر مقدونيا=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | اتر قبرص=Arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg | اتر آئرلينڊ=NI shield.svg | ناروي=Blason Norvège.svg | پاڪستان=Arms of Pakistan.svg | فلسطين=Insigne Palaestinae.svg | پاناما=Insigne Panamae.svg | عوامي جمهوريه چين=National Emblem of the People's Republic of China.svg | پيرو=Insigne Peruviae.svg | فلپائن=Arms of the Philippines.svg | پٽڪيرن ٻيٽ=Insigne Insularum Pitcairn.svg | پولينڊ=Herb Polski.svg | پرتگال=Shield of the Kingdom of Portugal (1481-1910).png | پورٽو ريڪو=Insigne Portus divitis.svg | مقدونيا جي جمهوريه=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Insigne rei publicae Congensis.svg | ري يونين=BlasonRéunion.svg | رومانيا=Coat of arms of Romania.svg | روس=Coat of Arms of the Russian Federation.svg | روانڊا=Coat of arms of Rwanda.svg | سابا=Insigne Sabae.svg | سينٽ بارٿيليمي=BlasonSaintBarthelemy.svg | سينٽ ڪٽس ۽ نيوس=Insigne Sancti Christophori et Nivium.svg | سينٽ لوشيا=Insigne Sanctae Luciae.svg | سينٽ مارٽن جي گڏيل ڪليڪٽوٽي=Insigne Insulae Sancti Martini (Francia).svg | سينٽ پيئر ۽ ميڪلون=BlasonSaintPierreetMiquelon.svg | سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز=Insigne Sancti Vincenti et Granatinae.svg | سينٽ ڊينس، سين-سينٽ ڊينس=Blason_de_Saint-Denis.svg | ساموا=Insigne Samoae.svg | سان مارينو=Insigne Sancti Marini.svg | ساؤ ٽومي ۽ پرنسيپي=Insigne Insularum Sancti Thomae et Principis.png | اسڪاٽلينڊ=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | سينيگال=Insigne Senegaliae.svg | سربيا=Coat of arms of Serbia small.svg | سيشلز=Insigne Insularum Seisellensium.svg | سيرا ليون=Insigne Montis Leonini.svg | سنگاپور=Blason Singapour.svg | سنٽ ايسٽيشس=Insigne Insulae Eustathii.svg | سنٽ مارٽن=Insigne Insulae Sancti Martini (Nederlandia).svg | سلوواڪيا=Coat of arms of Slovakia.svg | سلووينيا=Coat of arms of Slovenia.svg | سليمان ٻيٽ=Insigne Insularum Salomonis.svg | صوماليا=Insigne Somaliae.svg | ڏکڻ جارجيا ۽ ڏکڻ سينڊوچ ٻيٽ=Insigne Georgiae Australis et Insularum Sandvich Australium.svg | ڏکڻ اوسيشيا=Coat of arms of South Ossetia.svg | ڏکڻ سوڊان=Blason imaginaire de Guiron le Courtois.svg | اسپين=Arms of Spain.svg | سوڊان=Insigne Sudaniae.svg | سرينام=Insigne Surinamiae.svg | سوازيلينڊ=Insigne Swaziae.svg | سوئيڊن=Shield of arms of Sweden.svg | سوئٽزرلينڊ=Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | شام=Insigne Syriae.svg | تنزانيا=Insigne Tanzaniae.svg | ٽوگو=Coat of arms of Togo.svg | ٽونگا=Insigne Tongae.svg | ٽرانسنسٽريا=Coat of arms of Transnistria.svg | ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو=Insigne Trinitatis et Tobaci.svg | تيونس=Insigne Tunesiae.svg | ترڪس ۽ ڪيڪوس ٻيٽ=Coat of arms of the Turks and Caicos Islands.svg | تووالو=Insigne Tuvalum.svg | يوگنڊا=Insigne Ugandae.svg | يوڪرين=Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | گڏيل عرب امارات=Arms of the United Arab Emirates.svg | گڏيل بادشاھت=Arms of the United Kingdom.svg | آمريڪا=Coat of arms of the United States.svg | يوراگوئي=Insigne Uraquariae.svg | ويٽيڪن سٽي=Coat of arms of the Vatican City.svg | وينزويلا=Insigne Venetiolae.svg | والس ۽ فتوونا=Coa Wallis Futuna.svg | يمن=Insigne Iemeniae.svg | زامبيا=Insigne Zambiae.svg | زمبابوي=Insigne Zimbabuae.svg <!--- 2. تاريخي خودمختيار رياستون: ---> | آرمينيائي بادشاھت ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | آرمينيائي پرنسپالٽي ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | آسٽريا-هنگري=Wappen Österreich-Ungarn 1916 (Klein).png | برانڊنبرگ-پروشيا=POL Prusy książęce COA.svg | برنسوڪ-لونيبرگ=Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg | بازنطيم=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | بازنطيني=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | بازنطيني سلطنت=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | اپوليا جي ڪائونٽي=Blason sicile famille Hauteville.svg | ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | چيڪوسلوواڪ سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of Czechoslovakia (1961-1989).svg | اپوليا جي ڊچي=Blason sicile famille Hauteville.svg | برنسوڪ-لونيبرگ جي ڊچي=Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg | ڪارِنٿيا جي ڊچي=Kaernten shield CoA.svg | ڪارنيولا جي ڊچي=Carniola Arms.svg | نارمنڊي جي ڊچي=Blason duche fr Normandie.svg | پروشيا جي ڊچي=POL Prusy książęce COA.svg | ساڪس-لائونبرگ جي ڊچي=COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | اسٽائيريا جي ڊچي=Wappen Gemeinde Steyr.svg | ڊچ ريپبلڪ=Arms of the united provinces.svg | اوڀر جرمني=Coat of arms of East Germany.svg | باويريا جو اليڪٽوريٽ=Bayern-1.PNG | ڪولون جو اليڪٽوريٽ=COA_Kurkoeln.svg | ساڪسني جو اليڪٽوريٽ=Blason Jean-Georges IV de Saxe.svg | اليڪٽورل پالاتينيٽ=Arms of the Palatinate (Bavaria-Palatinate).svg | برگنڊي نيڌرلينڊز=Arms of the Duke of Burgundy (1364-1404).svg | برابانٽ جي ڊچي=Royal Arms of Belgium.svg | قديم فرانس=Arms of the Kings of France (France Ancien).svg | جديد فرانس=Arms of France (France Moderne).svg | پھرين فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | ٻي فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | آسٽريائي نيڌرلينڊز=Coat of arms of the Austrian Netherlands.svg | پھرين فرينچ ريپبلڪ=Coat of arms of the French First Republic.svg | ليوبيڪ جو آزاد شھر=Wappen Lübeck (Alt).svg | جرمن سلطنت=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg | پاڪ رومي سلطنت=Generic Arms of the Holy Roman Emperor (after 1433).svg | هنگريائي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Hungary (1957-1990).svg | بوھيميا جي بادشاھت=Blason Boheme.svg | ڪليڪيا جي بادشاھت=Armoiries Héthoumides.svg | انگلينڊ جي بادشاھت=Royal Arms of England (1198-1340).svg | ويلز=Arms of Wales.svg | فرانس جي بادشاھت=Insigne modernum Francum.svg | گليشيا-وولهينيا جي بادشاھت=Alex K Halych-Volhynia.svg | يونان جي بادشاھت=Coat of arms of Greece (1924–1935).svg | هينوور جي بادشاھت=Royal Arms of the Kingdom of Hanover.svg | هنگري جي بادشاھت=EU Member States' CoA Series- Hungary.svg | اٽلي جي بادشاھت=Blason duche fr Savoie.svg | اسڪاٽلينڊ جي بادشاھت=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | اسپين جي بادشاھت=Lesser Royal Arms of the Spanish Monarch (c.1504-1700).svg | سربيا جي بادشاھت=Royal Coat of arms of Serbia (1882–1918).svg | ورٽمبرگ جي بادشاھت=Blason Royaume de Wurtemberg.svg | مائيسن جو مارگرويئٽ=Wappen Landkreis Meissen.svg | مالداويا=Coat of arms of Moldavia.svg | ناسائو=Wapen Nassauw.svg | نازي جرمني=Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg | پاپائي رياستون=CoA Pontifical States 02.svg | بلغاريا جي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg | پولش-لٿوانين دولت مشترڪه=COA polish king Jagellon.svg | پولش عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Poland (1955-1980).svg | برنسوڪ-وولفن بٽل جي پرنسپالٽي=Wappen Brunswick-Wolfenbüttel.svg | ڪليڪيا جي پرنسپالٽي=Armoiries Héthoumides.svg | پروشيا=Wappen Preußen.png | انقلابي سربيا=FLAG_Topola.gif | شاھي پروشيا=COA_of_Prussia_(1466-1772)_Lob.svg | روسي سلطنت=Gerb rossii2.svg | ساوائي=Blason duche fr Savoie.svg | ساڪس-لائونبرگ=COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | ٻي بلغاريائي سلطنت=Coat of arms of the Second Bulgarian Empire.svg | سائيليشيا=Wappen Schlesiens.png | رومانيا جي سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg | ڏکڻ باڊن=Coat of arms of Baden.svg | سوويت يونين=State Emblem of the Soviet Union.svg | سوابيا=Arms of Swabia.svg | زار سامويل=Tzar Samuil of Bulgaria coat of arms.jpg | گڏيل بادشاھت (1801-1816)=Royal Arms of United Kingdom (1801-1816).svg | يو ايس ايس آر=State Emblem of the Soviet Union.svg | والاڪيا=Stema TR.png | اولهه جرمني=Coat of arms of Germany.svg | ورٽمبرگ-هوهنزولرن=Wappen Wuerttemberg-Hohenzollern.svg | ورٽمبرگ-باڊن=Wappen Wuerttemberg-Baden.svg | يوگوسلاويا=Lesser Coat of Arms of the Kingdom of Yugoslavia.png <!--- 3. شھر: ---> | آخن=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Aachen.svg | اجاچيو=Blason ville fr Ajaccio.svg | آلاند=Åland vapen.svg | الفاز ڊيل پي=Escudo de Alfàs del Pi (1965).svg | الجزائر=Blason-alger.gif | اليڪانتي=Arms of Alicante City.svg | الماتي=Coat of arms of Almaty.svg | السڊورف=DEU Alsdorf COA.svg | اميان=Blason fr ville Amiens.svg | ايمسٽرڊيم=Insigne Amstelodamensis.svg | اندرليخت=Anderlecht.jpg | انجيه=Blason d'Angers.svg | انقره=Insigne Ancyrae.png | انسباخ=Wappen_von_Ansbach.svg | انٽورپ=AntwerpenSchild.gif | اپيلڊورن=Wapenapeldoorn.JPG | آراچينووو=Coat of arms of Aračinovo Municipality.svg | اريڪيپا=Arms of Arequipa.svg | آرخانگلسڪ=Coat of Arms of Arkhangelsk.svg | اسمارا=Arms of Asmara.svg | اسونسيون=Escudo de Asunción (Paraguay).svg | اٿينز=Insigne Athenarum.svg | اوڊرگيم=Auderghem.jpg | آگسبرگ=Augsburg wappen.svg | اوينيون=Blason ville fr Avignon (Vaucluse).svg | بيس وائلر=DEU Baesweiler COA.svg | باڪو=WP baku siegel.png | بانسڪا بيسٽريڪا=Coat of Arms of Banská Bystrica.svg | بارسلونا=Arms of Barcelona.svg | باري=Bari-Stemma.png | بازل=Wappen Basel-Stadt matt.svg | باسانو ڊيل گراپا=Coat of arms of Bassano del Grappa.svg | بسم=DEU Bassum COA.svg | بيروت=Arms of Beirut.svg | بلغراد=Insigne Belogradi.svg | بينيدورم=Escut de Benidorm.svg | برشم-سينٽ-اگاٿ=Blason Berchem-Sainte-Agathe.svg | برگن=Bergen komm.png | برگش گلادباخ=DEU_Bergisch_Gladbach_COA.svg | برلن=Country_symbol_of_Berlin_color.svg | برن=Wappen Bern matt.svg | بيرووو=Coat of arms of Berovo Municipality.svg | بيزانسون=Blason ville fr Besançon (Doubs).svg | بيليفلڊ=DEU Bielefeld COA.svg | بلبائو=Arms of Bilbao.svg | برمنگھم=Arms of Birmingham.svg | بوخم=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Bochum.svg | بوگوٽا=Bogota (escudo).svg | بون=Wappen-stadt-bonn.svg | بورڊو=Arms of the city of Bordeaux (Gironde).svg | بوٽروپ=DEU_Bottrop_COA.svg | بريڊفورڊ=Coat of arms of Bradford City Council.png | برازيليا=Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg | براتيسلاوا=Coat of Arms of Bratislava.svg | برائونشوائگ=DEU Braunschweig COA.svg | بريدا=Breda Wappen klein.PNG | بريمن (رياست)=Bremen Wappen(Mittel).svg | بريمن=Bremen Wappen.svg | بريمرهافن=Wappen Bremerhaven.svg | برسٽل=Bristol arms cropped.jpg | برنو=Brno (znak).svg | برسلز=Coat of Arms of Brussels.svg | بخارسٽ=Arms of Bucharest.svg | بخارسٽ=Insigne Bucarestae.svg | بوڊاپيسٽ=Insigne Budapestini.svg | بوينس آئرس=Escudo de la Ciudad de Buenos Aires.png | برگاس=Coat of arms of Burgas.svg | بيدگوشچ=POL Bydgoszcz COA.svg | ڪان=Blason ville fr Caen (Calvados)2.svg | چائر=Coat of arms of Čair Municipality.svg | ڪالي=Escudo de Santiago de Cali.svg | ڪيپ ٽائون=Capetown coa.jpg | ڪاراڪاس=Caracas escudo.svg | ڪارڊف=Cardiffcoatofarms.JPG | چيزيناٽيڪو=Cesenatico stemma.png | چيشينووو-اوبليشي وو=Coat of arms of Češinovo-Obleševo Municipality.svg | شالون-آن-شامپين=Blason Chalons-en-Champagne.svg | شارلروا=Héraldique Ville BE Charleroi.svg | ڪيمنٽس=Coat of arms of Chemnitz.svg | شڪاگو=Coat of arms of Chicago.svg | برسلز جو شھر=Coat of Arms of Brussels.svg | لنڊن جو شھر=Insigne Loninii.svg<!-- ھي نشان صرف [[لنڊن جو شھر]] لاءِ آھي، عام طور تي [[لنڊن]] لاءِ نه. --> | لگزمبرگ شھر= | سيوداد خواريز=Arms of Ciudad Juárez.svg | ڪليرمون-فيران=Blason ville fr ClermontFerrand (PuyDome).svg | ڪلوج-ناپوڪا=ROU CJ Cluj-Napoca CoA.png | ڪولون=Wappen Koeln.svg | ڪوپن هيگن=Coat of arms of Copenhagen.svg | ڪورڊوبا=COA Córdoba, Spain.svg | ڪوٽبس=Wappen Cottbus.png | پرووانس جي ڪائونٽي=Armoiries Provence.svg | ڪوونٽري=Coat of arms of Coventry City Council.png | ڪويوآڪان=Escudo Villa de Coyoacan.svg | چوچر سانديوو=Čučer Sandevo grb so boi.JPG | ڪسڪو=Arms of Cusco.svg | ڊارمسٽاٽ=Kleines Stadtwappen Darmstadt.svg | ڊيلچيوو=Coat of arms of Delčevo Municipality.svg | ڊوئيل-لا-بار=Blason ville fr Deuil-la-Barre(Val-d'Oise).svg | ديجون=Blason Dijon-(LdH).svg | دوئران=Coat of arms of Dojran Municipality.svg | دولنيني=Coat of arms of Dolneni Municipality.svg | ڊورٽمنڊ=Coat of arms of Dortmund.svg | ڊرامن=Drammen komm.svg | ڊريسڊن=Dresden Stadtwappen.svg | ڊبلن=Insigne Eblanae.svg | ڊوئسبرگ=Stadtwappen der Stadt Duisburg.svg | ڊسلڊورف=Wappen der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg | اوڀر برلن=Coat of arms of Berlin (1935).svg | ايڊنبرا=Arms of Edinburgh.png | ارفرٽ=Wappen Erfurt.svg | ايرلانگن=Erlangen.jpg | ايش-سر-الزيٽ=Coat of arms esch alzette luxbrg.png | ايشوائلر=DEU Eschweiler COA.svg | ايسن=DEU Essen COA.svg | ايٽربيڪ=Coat of arms of Etterbeek.svg | ايور=Evere-Blason-1828.png | فيلباخ=Wappen Fellbach.svg | فلورنس=FlorenceCoA.svg | فوريسٽ=Armoiries Forest.png | فرينڪفرٽ=Insigne Francofurti.svg | فرينڪفرٽ ام مائن=Insigne Francofurti.svg | فرائيبرگ ام برائيسگائو=Wappen Freiburg im Breisgau.svg | فريزني-سر-سارٿ=Blason Fresnay sur Sarthe.svg | فرت=Wappen Fürth.svg | گانسھورن=Ganshorenwapen.gif | گدانسڪ=Gdansk COA.svg | گڊينيا=POL Gdynia COA.svg | گيلسن ڪيرشن=DEU Gelsenkirchen COA.svg | جنيوا=Wappen Genf matt.svg | جينوا=Insigne Mediolani.svg | گينٽ=Blason ville be Gand (Flandre-Orientale).svg | گلاسگو=Glasgow Coat of Arms.png | گوستيوار=Coat of arms of Gostivar Municipality.svg | گوٿنبرگ=Göteborg vapen.svg | گوٽنگن=Stadtwappen Goettingen.PNG | گروڊنو=Coat of arms of Hrodna.svg | گروننگن=Escudo de Groniga 1581.svg | گواڊالاخارا=Arms of Guadalajara.svg | گوئٽي مالا شھر=Escudo de Armas Ciudad de Guatemala.jpg | هيگن=Stadtwappen der Stadt Hagen.svg | هالي (زاله)=Coat of arms of Halle (Saale).svg | هيمبرگ=Coat of arms of Hamburg.svg | هام=Wappen Hamm.svg | هينوور=Coat of arms of Hannover.svg | هوانا=Arms of the City of Havana Cuba.png | هائڊلبرگ=Wappen Heidelberg.svg | هائلبرون=Wappen Heilbronn.svg | هيلسنڪي=Helsinki.vaakuna.svg | هيراڪليون=Seal of Heraklion.svg | هرسيگ نووي=Grb HN.svg | هرني، جرمني=Herne Coat of Arms.svg | هرزوگنراٿ=DEU Herzogenrath COA.svg | هلڊسهايم=Wappen Hildesheim.svg | هوله=Hole komm.svg | ايلندن=Coat of arms of Ilinden Municipality, Macedonia.svg | انگولشتاٽ=Wappen Ingolstadt alt.svg | ايوانو-فرانڪيوسڪ=Ivano-Frankivsk coa.gif | اڪسيل=Coat of arms of Ixelles.svg | جڪارتا=Coat of arms of Jakarta.svg | ينا=Wappen Jena.png | جيٽ=Armoiries Jette.png | ڪالينن گراڊ=Kgd gerb.png | ڪاليٿيا= Emblem of Kallithea.svg | ڪارلسروهه=Coat of arms de-bw Karlsruhe.svg | ڪارپوش=Coat of arms of Karpoš Municipality.svg | ڪاسل=Coat of arms of Kassel.svg | ڪاتووٽسه=Katowice Herb.svg | ڪائوناس=KNS Coa.svg | قازان=Coat of Arms of Kazan (Tatarstan) (2004).png | ڪيمي=Kemi.vaakuna.svg | ڪيل=Wappen Kiel.svg | ڪِيئو=COA of Kyiv Kurovskyi.svg | ڪيسيلا وودا=Coat of arms of Kisela Voda Municipality (2015).svg | ڪوبلنز=Wappen Koblenz.svg | ڪوچاني=Coat of arms of Kočani Municipality.svg | ڪوڪلبرگ=Coat of arms of Koekelberg (escutcheon).svg | ڪوستروما=Coat of Arms of Kostroma.svg | ڪوشيتسه=Coat of Arms of Košice.svg | ڪوٽڪا=Kotka.vaakuna.svg | ڪراڪوو=PB Kraków CoA.png | ڪراتووو=Coat of arms of Kratovo Municipality.svg | ڪريفيلڊ=DEU Krefeld COA.svg | ڪريوا پالانڪا=Coat of arms of Kriva Palanka Municipality.svg | ڪريوي ريه=Ua Kr Rig g.gif | ڪومانوفو=Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg | لا پاز=Coat of arms of La Paz.png | لاس پالماس=Arms of Las Palmas de Gran Canaria.svg | ليڊز=Leeds Bridge arms MF.jpg | ليسٽر=Leicester CoA.png | لائپزگ=Coat of arms of Leipzig.svg | ليورڪوزن=DEU Leverkusen COA.svg | ليئج=Blason liege.svg | ليل=Blason ville fr Lille (Nord).svg | ليما=Coat of arms of Lima.svg | ليموج=Heraldique blason ville fr Limoges.svg | لپڪووو=Coat of arms of Lipkovo Municipality.jpg | لزبن=Insigne Olipsionis.svg | ليورپول=Coat of arms of Liverpool City Council.png | لوبليانا=Insigne Aemonae.svg | ووچ=POL Łódź COA.svg | لنڊن=Insigne Loninii.svg | لاس اينجلس=Arms of Seal of Los Angeles, California.svg | ليوبيڪ=Wappen Lübeck (Alt).svg | لوبلن=POL Lublin COA 1.svg | لوبمباشي=Lubumbashi coat of arms.svg | لودوگسهافن ام رائن=DEU Ludwigshafen COA.svg | لوليو=Luleå vapen.svg | لگزمبرگ (شھر)= | ليون=Blason Ville fr Lyon.svg | ماسٽرخت=Blason ville nl Maastricht(Limburg).svg | ميڊرڊ=Arms of Madrid City.svg | ميگڊبرگ=Wappen Magdeburg.svg | مائنز=Coat of arms of Mainz-2008 new.svg | ماڪيدونسڪا ڪامينيتسا=Coat of arms of Makedonska Kamenica Municipality.svg | ماڪيدونسڪي بروڊ=Coat of arms of Makedonski Brod Municipality (2012).svg | مالاگا=Escudo de Málaga.svg | مالمو=Malmö vapen.svg | مناگوا=Arms of Managua.svg | مانچسٽر=Coat of arms of Manchester City Council.png | منيلا=Arms of the Seal of Manila, Philippines.svg | مانهايم=Wappen Mannheim.svg | مارسي=Blason Marseille.svg | مازارون=Escudo de Mazarrón.svg | ميٽز=Blason Metz 57.svg | ميڪسيڪو شھر=Coat of arms of Mexican Federal District.svg | ميلان=Milano-Stemma 2.svg | منسڪ=Coat of arms of Minsk.svg | ميرنديلا=MDL1.png | موئرس=DEU Moers COA.svg | مولنبيڪ-سينٽ-جين=Saint-Jean-de-Molenbeek.jpg | مونشن گلادباخ=DEU_Moenchengladbach_COA.svg | مونشن گلادباخ=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Mönchengladbach.svg | مونڊورف-ليس-بينس=Coat of arms mondorf les bains luxbrg.png | مونشائو=DEU Monschau COA.svg | مونٽي وڊيو=Arms of Montevideo.svg | مونپيليئر=Blason ville fr Montpellier.svg | مونٽريال=Blason ville ca Montreal (Quebec).svg | ماسڪو=Coat of Arms of Moscow.svg | ملهايم آن ڊر روهر=DEU Muelheim an der Ruhr COA.svg | ميونخ=Muenchen Kleines Stadtwappen.svg | منسٽر=Wappen Münster Westfalen.svg | مرمانسڪ=RUS Murmansk COA.svg | نانسي، فرانس=Blason Nancy 54.svg | نانت=Blason Nantes.svg | نيپلز=CoA Città di Napoli 2.svg | ناومبرگ (زاله)=Stadtwappen Naumburg (Saale).svg | نويس=DEU Neuss COA.svg | نيويارڪ شھر=Arms of New York City.svg | نيس=Nice Arms.svg | نڪوسيا=Nicosia city fl n7160.gif | نڪوسيا، سسلي=Arms of Nicosia, Sicily.svg | نيترا=Coat of Arms of Nitra.svg | نزني نووگوروڊ=Coat of arms Nizhny Novgorod.png | نوربرگ ميونسپلٽي=Norberg vapen.svg | نووسبيرسڪ=Coat of Arms of Novosibirsk.svg | نيورمبرگ=Wappen von Nürnberg.svg | نوڪ=Nuuk Coat of Arms.gif | اوبرهاوزن=DEU Oberhausen COA.svg | اوبروارٽ=Coat of arms of Oberwart.svg | اوڊيسا=Arms of Odessa.svg | اوفنباخ ام مائن=Wappen Offenbach am Main.svg | اولڊنبرگ=Wappen oldenburg.png | اومسڪ=Omsk coat of arms 2014.png | اورليان=Blason Orléans.svg | اوسلو=Insigne Anslogae.svg | اوسنابروڪ=Osnabrück Wappen.svg | اوستراوا=Ostrava CoA CZ.svg | پيڊربورن=DEU_Paderborn_COA.svg | پادووا=Insigne Mediolani.svg | پالائيو فاليرو=Palaio Faliro Emblem.svg | پالرمو=Palermo-Stemma da Il blasone in Sicilia (Tav 82).png | پالما دي مالورڪا=Blasó de Mallorca.png | پاناما شھر=Arms of Panama City.svg | پيرس=Insigne Lutetiae.svg | پارما=Parma-Stemma.png | پا-د-ڪالي=Pas de Calais Arms.svg | پاتراس= Emblem of Patra.svg | پيھچيوو=Coat of arms of Pehčevo Municipality.svg | فورزهايم=Wappen Pforzheim.svg | پيريئس= Seal of Peiraeus.svg | پيزا=Shield of the Republic of Pisa.svg | پليون=Pleven-coat-of-arms.svg | پلووڊيو=Plovdiv-coat-of-arms.svg | پلزن=Plzen small CoA.png | پوڊگوريتسا=Insigne Birziminii.svg | پواتيي=Blason ville fr Poitiers (Vienne).svg | پورٽو=PRT.png | پوٽسڊام=Coat of arms of Potsdam.svg | پوٽسڊام=Coat of arms of Potsdam.svg | پوزنان=Poznan-herb-old.gif | پراگ=Insigne Pragae.svg | پريشو=Coat of Arms of Prešov.svg | پريليپ=Coat of arms of Prilep Municipality.svg | پروبيشتيپ|Coat of arms of Probištip Municipality.svg | ڪوئتزالٽينانگو=Coat of arms of Quetzaltenango.svg | ڪيوٽو=Escudo de Quito.svg | رباط=Arms of Rabat.png | رانڪووٽسه=Coat of arms of Rankovce Municipality.svg | ريڪلنگهاوزن=DEU Recklinghausen COA.svg | ريگنزبرگ=Wappen Regensburg.svg | ريمس=Blason Reims 51.svg | ريميخ=Remich coat of arms.png | ريمشائڊ=DEU Remscheid COA.svg | رين=Blason Rennes.svg | روئٽلنگن=Wappen Stadt Reutlingen.svg | ريڪياوڪ=Reykjavik Coat of Arms.svg <!-- 16 جولاءِ 2014 تي هٽايو ويو | ريئيڪا= Coat of Arms of Rijeka.png --> | ريگا=Insigne Rigae.svg | ريو ڊي جنيرو=Arms of Rio de Janeiro.svg | روئٽگن=DEU Roetgen COA.svg | روم=Insigne Romanum.svg | روش ها عاين=Coat of arms of Rosh HaAyin.png | روسومان=Coat of arms of Rosoman Municipality.svg | روستڪ=Rostock Wappen.svg | روٽرڊيم=Rotterdam wapen klein.svg | روئن=Blason Rouen 76.svg | ساربرڪن=DEU Saarbruecken COA.svg | سينٽ پيٽرسبرگ=Coat of Arms of St Petersburg (1780).png | سينٽ-ايٽيين-دو-رووري=Blason Saint-étienne-du-Rouvray.svg | سينٽ-جيل=Coat of arms of Saint-Gilles.svg | سينٽ-جوس-تن-نود=Coat of arm Municipality be Saint-Josse-ten-Noode.svg | سينٽ-ڪوينٽين-فالافييه=Blason ville fr Saint-Quentin-Fallavier 38.svg | سالزبرگ=Wappen at salzburg stadt.png | سالزگٽر=Coat of arms of Salzgitter.svg | سامارا=Coat of Arms of Samara (Samara oblast).png | سان خوسي=Blason Ville cr San-Jose.svg | سان خوان=Arms of San Juan.svg | سان ميگوئل، ايل سلواڊور=Escudo de la ciudad de San miguel.gif | سانتياگو=Arms of Santiago.svg | سانتو ڊومنگو=Arms of Santo Domingo.svg | ساؤ پائولو=Arms of São Paulo.svg | سراج=Coat of arms of Saraj Municipality.svg | سرايووو=Coat of arms of Sarajevo.svg | سڪاربيڪ=Blason Schaerbeek.svg | شويرين=Wappen Schwerin.svg | سيوستوپول=Sevastopol-COA.png | سيويل=Arms of Seville.svg | شيفيلڊ=Coat of arms of Sheffield City Council.png | زيگن=Wappen Siegen.svg | سيينا=Stemma Repubblica di Siena.svg | زيمراٿ=DEU Simmerath COA.svg | سنٽ-يانس-مولنبيڪ=Blason Molenbeek Saint Jean.svg | اسڪوپيي=Insigne Scopiae.svg | صوفيا=Insigne Serdicae.svg | زولنگن=Solingen wappen.svg | ستارو ناگوريچاني=Coat of arms of Staro Nagoričane.svg | شتيپ=Coat of arms of Štip Municipality.svg | اسٽاڪهوم=Insigne Holmiae.svg | شٽولبرگ (رائن لينڊ)=DEU Stolberg (Rhld) COA.svg | شٽرالسند=DEU Stralsund COA.svg | اسٽراسبرگ=Insigne Argentorati.svg | اسٽروميتسا=Coat of arms of Strumica Municipality.svg | شٽٽگارٽ=Coat of arms of Stuttgart.svg | شوتو اوريزاري=Coat of arms of Šuto Orizari Municipality.svg | سڊني=Arms of Sydney.svg | سيراڪيوز=Coat of arms of Syracuse.svg | شيچين=POL Szczecin COA.svg | سيگيد=Szeged COA.png | تالين=Coat of arms of Tallinn.svg | تانگرانگ=Lambang Kota Tangerang.png | تيگوسيگالپا=Arms of Tegucigalpa.svg | تل ابيب=Arms of Tel Aviv.svg | تيلشياي=Telsiai COA.gif | دي هيگ=Blason Ville La Haye.svg | ٿيسالونيڪي= | ٿيسالونيڪي= Thessaloniki seal.svg | تلبرگ=Coat of arms of Tilburg.png | تيميشوارا=ROU TM Timisoara CoA1.png | تيرانا=Insigne Tyranae.svg | ٽوليڊو=Escudo de Toledo.svg | ٽورنٽو=Arms of Toronto.svg | ٽورشاون=Coat of arms of Tórshavn.svg | تولوز=Blason ville fr Toulouse (Haute-Garonne).svg | تور=Blason tours 37.svg | تريليبورگ=Trelleborg vapen.svg | ترينچين=Coat of Arms of Trenčín.svg | ترير=Coat_of_arms_of_Trier.svg | ٽرائيسٽ=Free Territory of Trieste coat of arms.svg | ترناوا=Coat of Arms of Trnava.svg | ترولهتان=Trollhättan vapen.svg | تورين=Insigne Augustae Taurinorum.svg | يوڪل=Uccle Blason.png | اولم=Coat of arms of Ulm.svg | وادوز=Vaduz.png | والانس=Blason ville fr Valence (Drome).png | والينسيا=Arms of the Pyrénées-Orientales.svg | والانسئين=Blason valenciennes.svg | وياڊولڊ=Coat of Arms of Valladolid.svg | واليٽا=Insigne Valettae.svg | وانتا=Vantaa.vaakuna.svg | ورنا=Gerb varna.jpg | ويلس=Coat of arms of Veles Municipality.svg | ويليڪو ترنووو=Veliko-Tarnovo-coat-of-arms.svg | وينس=StemmaVene.PNG | ويانا=Insigne Vindobonae.svg | ويگو=Arms of Vigo.svg | ولنيئس=Coat of arms of Vilnius Gold.png | ونيتسا=Coat of arms of Vinica Municipality.png | وولگوگراڊ=Coat of Arms of Volgograd.png | ويڪفيلڊ=Coat of arms of Wakefield City Council.png | وارسا=Insigne Varsoviae.svg | واشنگٽن، ڊي. سي.=COA George Washington.svg | واترمال-بواٽسفورٽ=Watermaalbosvoordewapen.gif | ويسباڊن=Wappen_Wiesbaden.svg | ونڊهوڪ=Wappen Windhuk - Namibia.jpg | ونيپگ=Blason ville ca Winnipeg (Manitoba).svg | ورل=Coat of arms of Wirral Metropolitan Borough Council.png | وولفسبرگ=Wappen Wolfsburg.svg | وولووي-سينٽ-لامبرٽ=Coat of arms of Woluwe-Saint-Pierre.svg | وولووي-سينٽ-پيئر=Greater Coat of arms Woluwe-Saint-Pierre.svg | وروتسواف=Herb wroclaw.svg | ووپرٽال=DEU Wuppertal COA.svg | ورسلن=DEU Würselen COA.svg | ورزبرگ=Wappen von Wuerzburg.svg | يڪاترينبرگ=Coat of Arms of Yekaterinburg (Sverdlovsk oblast).svg | يريوان=Yerevan seal.png | زگريب=Insigne Zagrabiae.svg | زاراگوزا=Escudo municipal de Zaragoza.svg | زيوينار=Arms of Zevenaar.svg | زرنووتسي=Coat of arms of Zrnovci Municipality.jpg | زيلينا=Coat of Arms of Žilina.svg <!-- | ڪلوج-ناپوڪا=ROU CJ Cluj-Napoca CoA.png 2 جون 2015 تي ڪامنز تان ڊليٽ ڪيو ويو --> <!-- ڊليٽ ٿيل فائل: | ميڪلسفيلڊ=Arms of Macclesfield.svg --> <!-- ڊليٽ ٿيل فائل: | سان سلواڊور=Escudo San Salvador.jpg --> <!-- غير موجود فائل: | آرلنگٽن ڪائونٽي، ورجينيا=ArlingtonCountySeal.png --> <!-- غير آزاد فائل: | غزا=Gaza coat.png --> <!-- غير آزاد فائل: | ڪنشاسا=Kinshasa arms.jpg --> <!--- 4. ذيلي-قومي علائقا ---> <!--- 4.alb البانيا ---> <!--- 4.alb.1 البانوي ڪائونٽيون [Qarqe]: ---> | شڪوڊر ڪائونٽي=Stema e Qarkut Shkodër.svg <!--- 4.aut آسٽريا ---> <!--- 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder]: ---> | برگنلينڊ=Burgenland Wappen.svg | ڪارِنٿيا=Kaernten CoA.svg | لوئر آسٽريا=Niederösterreich CoA.svg | سالزبرگ=Salzburg Wappen.svg | اسٽائيريا=Steiermark Wappen.svg | ٽيرول=AUT Tirol COA.svg | اپر آسٽريا=Oberoesterreich Wappen.svg | ويانا=Wien 3 Wappen.svg | فورارلبرگ=Voraralberg Wappen.svg <!--- 4.bel بيلجيم ---> <!--- 4.bel.1 بيلجيمي علائقا: ---> <!--- 4.bel.2 بيلجيمي صوبا: ---> | انٽورپ (صوبو)=Coat of arms of Antwerp.svg | اوڀر فلانڊرز=Wapen van Oost-Vlaanderen.svg | فليمش برابانٽ=Coat of arms of Flemish Brabant.svg | هينائو (صوبو)=Hainaut Modern Arms.svg | ليئج (صوبو)=Armoiries Principauté de Liège.svg | لمبرگ (بيلجيم)=Blason Limburg province Belgique.svg | لگزمبرگ (بيلجيم)=Armoiries Luxembourg province.svg | نامور (صوبو)=Blason namur prov.svg | والون برابانٽ=Coat of arms of Walloon Brabant.svg | اولهه فلانڊرز=Klein wapen van West-Vlaanderen.svg <!--- 4.chi چلي ---> <!--- 4.chi.1 چلي جا علائقا ۽ خودمختيار علائقا: ---> | ايسٽر ٻيٽ=Emblem of Easter Island.svg <!--- 4.cze چيڪ ريپبلڪ ---> <!--- 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje]: ---> | مرڪزي بوھيميائي علائقو=Central Bohemian Region CoA CZ.svg | ڏکڻ بوھيميائي علائقو=South Bohemian Region CoA CZ.svg | پلزن علائقو=Plzen Region CoA CZ.svg | ڪارلووي واري علائقو=Karlovy Vary Region CoA CZ.svg | اوستي ناڊ لابيم علائقو=Usti nad Labem Region CoA CZ.svg | ليبيريتس علائقو=Liberec Region CoA CZ.svg | هراديتس ڪرالووي علائقو=Hradec Kralove Region CoA CZ.svg | پاردوبيتسه علائقو=Pardubice Region CoA CZ.svg | اولوموٽس علائقو=Olomouc Region CoA CZ.svg | موراوين-سائيليشيائي علائقو=Moravian-Silesian Region CoA CZ.svg | ڏکڻ موراوين علائقو=South Moravian Region CoA CZ.svg | زلين علائقو=Zlin Region CoA CZ.svg | ويسوچينا علائقو=Vysocina Region CoA CZ.svg <!--- آئرلينڊ ---> | ڪاناخت=Coat of arms of Connacht.svg | لينسٽر=Coat of arms of Leinster.svg | منسٽر=Coat of arms of Munster.svg | السٽر=Coat of arms of Ulster.svg <!--- 4.esp اسپين ---> <!--- 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas]: ---> | اندلس=Escudo heráldico de Andalucía.svg | اراگون=Shield of Aragon.svg | استورياس=Arms of Asturias.svg | باليئرڪ ٻيٽ=Balearic Islands Arms.svg | باسڪ ملڪ=Arms of the Basque Country.svg | ڪينري ٻيٽ=Arms of the Canary Islands.svg | ڪانتبريا=Arms of Cantabria.svg | ڪاستيل-لا مانچا=Arms of Castile-La Mancha.svg | ڪاستيل ۽ ليئون=Arms of Castile and Leon.svg | ڪاتالونيا=Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg | اڪستريمادورا=Arms of Extremadura.svg | گليشيا=Arms of Galicia (Spain).svg | لا ريوخا=Arms of La Rioja (Spain).svg | ميڊرڊ جي ڪميونٽي=Arms of the Community of Madrid.svg | مرسيا=Arms of the Spanish Region of Murcia.svg | ناوار=Arms of Navarre-Coat of Arms of Spain Template.svg | والينسيائي ڪميونٽي=Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg | سيوتا=Arms of Ceuta.svg | ميليلا=Arms of Melilla.svg <!--- 4.est ايسٽونيا ---> <!--- 4.est.1 ايسٽونيا جون ڪائونٽيون [Maakonnad]: ---> | ورومaa ڪائونٽي=Võrumaa vapp.svg | ورو ڪائونٽي=Võrumaa vapp.svg | هارجو ڪائونٽي=Et-Harju maakond-coa.svg <!--- 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald]: ---> | ورو پارش=Võru valla vapp.svg | ورو پارش=Võru valla vapp.svg <!--- 4.fin فنلينڊ ---> <!--- 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta]: ---> | ليپلينڊ (فنلينڊ)=Lapin maakunnan vaakuna.svg | اتر اوستروبوٿنيا=Pohjois-Pohjanmaan vaakuna.svg | ڪائنو=Kainuu.vaakuna.svg | اتر ڪاريليا=Pohjois-Karjala.vaakuna.svg | اتر ساوونيا=Pohjois-Savo.vaakuna.svg | ڏکڻ ساوونيا=Etelä-Savo.vaakuna.svg | ڏکڻ اوستروبوٿنيا=Etelä-Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | اوستروبوٿنيا (علائقو)=Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | پيرڪانما=Pirkanmaa.vaakuna.svg | ساتاڪنتا=Satakunta.vaakuna.svg | مرڪزي اوستروبوٿنيا=Keski-Pohjanmaa.vaakuna.svg | مرڪزي فنلينڊ=Keski-Suomi Coat of Arms.svg | ڏکڻ-اولهه فنلينڊ=Varsinais-Suomen.vaakuna.svg | فنلينڊ پروپر=Varsinais-Suomen.vaakuna.svg | ڏکڻ ڪاريليا=Etelä-Karjala.vaakuna.svg | پائجنني تاواستيا=Päijät-Häme.vaakuna.svg | تاواستيا پروپر=Kanta-Häme.vaakuna.svg | اوسيما=Uusimaa.vaakuna.svg | ڪيمينلاڪسُو=Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg | آلاند ٻيٽ=Aland coat of arms.svg <!--- 4.fra فرانس ---> <!--- 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions]: ---> | بريتاني=COA fr BRE.svg | سينٽر=Blason_Centre.svg | سينٽر (فرانسيسي علائقو)=Blason_Centre.svg | ڪورسيڪا=Coat_of_Arms_of_Corsica.svg | ايل-دي-فرانس=France moderne.svg | ايل-دي-فرانس (علائقو)=France moderne.svg | پيئي دو لا لوار=Blason région fr Pays-de-la-Loire.svg | پرووانس-الپس-ڪوٽ دازور=Blason région fr Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg <!--- 4.ger جرمني ---> <!--- 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder]: ---> | لوئر ساڪسني=Coat of arms of Lower Saxony.svg | بريمن جو آزاد هانسياٽڪ شھر=Bremen Wappen.svg | هيمبرگ=Coat of arms of Hamburg.svg | ميڪلنبرگ-فورپومرن=Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (great).svg | ساڪسني-انهالٽ=Wappen Sachsen-Anhalt.svg | ساڪسني=Coat of arms of Saxony.svg | برانڊنبرگ=Brandenburg Wappen.svg | ٿيورنگيا=Coat of arms of Thuringia.svg | هيس=Coat of arms of Hesse.svg | اتر رائن-ويسٽفيليا=Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg | رائنلينڊ-پالاتينيٽ=Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | باويريا=Arms of the Free State of Bavaria.svg | باڊن-ورٽمبرگ=Coat of arms of Baden-Württemberg (lesser).svg | سارلينڊ=Wappen des Saarlands.svg | شليسويگ-هولسٽائين=DEU Schleswig-Holstein COA.svg <!--- 4.ina انڊونيشيا: ---> <!--- 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi]: ---> | آچيه=Coat of arms of Aceh.svg | اتر سماترا=Coat of arms of North Sumatra.svg | اولهه سماترا=Coat of arms of West Sumatra.svg | ريائو=Coat of arms of Riau.svg | ريائو ٻيٽ=Coat of arms of Riau Islands.svg | جامبي=Coat of arms of Jambi.svg | ڏکڻ سماترا=Coat of arms of South Sumatra.svg | بانگڪا بليتونگ ٻيٽ=Coat of arms of Bangka Belitung Islands.svg | بينگڪولو=Coat of arms of Bengkulu.svg | لامپونگ=Coat of arms of Lampung.svg | بانتن=Coat of arms of Banten.svg | گريٽر جڪارتا=Coat of arms of Jakarta.svg | اولهه جاوا=Coat of arms of West Java.svg | مرڪزي جاوا=Coat of arms of Central Java.svg | يوگياڪارتا جو خاص علائقو=Coat of arms of Yogyakarta.svg | اوڀر جاوا=Coat of arms of East Java.svg | اولهه ڪاليمانتان=Coat of arms of West Kalimantan.svg | مرڪزي ڪاليمانتان=Coat of arms of Central Kalimantan.svg | ڏکڻ ڪاليمانتان=Coat of arms of South Kalimantan.svg | اوڀر ڪاليمانتان=Coat of arms of East Kalimantan.svg | اتر ڪاليمانتان=Coat of arms of North Kalimantan.svg | بالي=Coat of arms of Bali.svg | اولهه نوسا تينگارا=Coat of arms of West Nusa Tenggara.svg | اوڀر نوسا تينگارا=Coat of arms of East Nusa Tenggara.svg | اولهه سولاويسي=Coat of arms of West Sulawesi.svg | ڏکڻ سولاويسي=Coat of arms of South Sulawesi.svg | مرڪزي سولاويسي=Coat of arms of Central Sulawesi.svg | گورونتالو=Coat of arms of Gorontalo.svg | ڏکڻ-اوڀر سولاويسي=Coat of arms of Southeast Sulawesi.svg | اتر سولاويسي=Coat of arms of North Sulawesi.svg | اتر مالوڪو=Coat of arms of North Maluku.svg | مالوڪو=Coat of arms of Maluku.svg | اولهه پاپوا=Coat of arms of West Papua.svg | پاپوا=Coat of arms of Papua 2.svg <!--- 4.ind ڀارت ---> <!--- 4.ind ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا ---> | تامل ناڊو=TamilNadu Logo.svg | اتر پرديش=Seal of Uttar Pradesh.png <!--- 4.irl آئرلينڊ ---> <!--- 4.irl.1 آئرش ڪائونٽيون ---> | آفلي ڪائونٽي=Offaly crest.svg <!--- آئرش صوبا ---> | ڪاناخت=Coat of arms of Connacht.svg | لينسٽر=Coat of arms of Leinster.svg | منسٽر=Coat of arms of Munster.svg | السٽر=Coat of arms of Ulster.svg <!--- 4.ita اٽلي ---> <!--- 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni]: ---> | ابروتسو=Regione-Abruzzo-Stemma.svg | آوستا وادي=Valle d'Aosta-Stemma.svg | اپوليا=Coat of Arms of Apulia.svg | باسيليڪاتا=Regione-Basilicata-Stemma.svg | ڪالابريا=Coat of arms of Calabria.svg | ڪامپانيا=Regione-Campania-Stemma.svg | ايميليا-روماگنا=Regione-Emilia-Romagna-Stemma.svg | فريولي-وينيزيا جوليا=Friuli-Venezia Giulia-coat-of-arms.png | لازيو=Lazio Coat of Arms.svg | لگوريا=Coat of arms of Liguria.svg | لومبارڊي=Insigne Langobardiae.svg | مارڪي=Coat of arms of Marche.svg | موليسي=Regione-Molise-Stemma.svg | پيڊمونٽ=Arms of the Prince of Piedmont.svg | سارڊينيا=Arms of Sardinia.svg | سسلي=Coat of arms of Sicily.svg | ترينتينو-آلٽو اديجي/سڊٽيرول=Coat of arms of Trentino-South Tyrol.svg | ٽسڪني=Coat of arms of Tuscany.svg | امبريا=Regione-Umbria-Stemma.svg | وينيتو=Coat of Arms of Veneto.png <!--- 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province]: ---> | بولزانو=Suedtirol CoA.svg | ريجيو ڪالابريا=Coat of Arms of the Province of Reggio-Calabria.svg <!-- غير آزاد فائل: | بولونيا=Bologna-Stemma.png--> <!-- غير آزاد فائل: | بريشا=Brescia-Stemma.png --> | ڏکڻ ٽيرول=Suedtirol CoA.svg | ترينتينو=Trentino CoA.svg | ترينٽو=Trentino CoA.svg <!--- 4.lux لگزمبرگ ---> <!--- 4.lux.1 لگزمبرگي ڪنٽون [Kantounen]: ---> | ريميخ (ڪنٽون)=Remich (canton) coat of arms.png <!--- 4.mkd مقدونيا ---> <!--- 4.mkd.1 مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichki Regioni]: ---> | پولوگ شمارياتي علائقو=Logo of Polog Region.svg | پيلاگونيا شمارياتي علائقو=Logo of Pelagonia Region.svg | اسڪوپيي شمارياتي علائقو=Logo of Skopje Region.svg | ڏکڻ-اولهه شمارياتي علائقو=Logo of Southwestern Region, Macedonia.svg | اتر-اوڀر شمارياتي علائقو=Logo of Northeastern Region, Macedonia.svg | وردار شمارياتي علائقو=Logo of Vardar Region.svg | اوڀر شمارياتي علائقو=Logo of Eastern Region, Macedonia.svg <!--- 4.ned نيڌرلينڊز ---> <!--- 4.ned.1 ڊچ صوبا [Provincies]: ---> | ڊرينٿي=Drenthe wapen.svg | فليوولينڊ=Flevoland wapen.svg | فريزلينڊ=Friesland wapen.svg | گيلڊرلينڊ=Gelderland wapen.svg | گروننگن=Groningen coa.svg | لمبرگ=Limburg-nl-wapen.svg | اتر برابانٽ=Noord-Brabant wapen.svg | اتر هالينڊ=Wapen van Noord-Holland.svg | اوورئيسل=Overijssel wapen.svg | ڏکڻ هالينڊ=Zuid-holland wapen.svg | يوٽريخت=Utrecht provincie wapen.svg | زيلينڊ=Zeeland wapen.svg <!--- 4.nor ناروي ---> <!--- 4.nor.1 نارويجي ڪائونٽيون [Fylker]: ---> | اگدر=Agder våpen.svg | انلاندت=Innlandet våpen.svg | موره اوگ رومسدال=Møre og Romsdal våpen.svg | نورڊلينڊ=Nordland våpen.svg | روگالينڊ=Rogaland våpen.svg | تروندلاگ=Trøndelag våpen.svg | ويسٽلينڊ=Vestland våpen.svg | ويسٽفولڊ اوگ ٽيليمارڪ=Vestfold og Telemark våpen.svg | ويڪن=Viken våpen.svg | ويڪن (ڪائونٽي)=Viken våpen.svg | ترومس اوگ فنمارڪ=Coat of arms of Finnmark county and Troms county.svg <!--- 4.pol پولينڊ ---> <!--- 4.pol.1 پولش وائيووڊشپس [Województwa] ---> | اولهه پوميرينيائي وائيووڊشپ=POL województwo zachodniopomorskie COA.svg | پوميرينيائي وائيووڊشپ=POL województwo pomorskie COA.svg | وارميائي-ماسوريائي وائيووڊشپ=Warminsko-mazurskie herb.svg | پوڊلاسڪي وائيووڊشپ=POL województwo podlaskie COA.svg | لوبوش وائيووڊشپ=POL województwo lubuskie COA.svg | گريٽر پولينڊ وائيووڊشپ=POL województwo wielkopolskie COA.svg | ڪويائي-پوميرينيائي وائيووڊشپ=POL województwo kujawsko-pomorskie COA.svg | لوئر سائيليشيائي وائيووڊشپ=POL województwo dolnośląskie COA.svg | اوپولي وائيووڊشپ=POL województwo opolskie COA.svg | سائيليشيائي وائيووڊشپ=POL_województwo_śląskie_COA.svg | شوينتوڪشيسڪي وائيووڊشپ=POL wojewodztwo świętokrzyskie COA.svg | ووچ وائيووڊشپ=POL województwo łódzkie COA.svg | ماسويائي وائيووڊشپ=POL województwo mazowieckie COA.svg | لوبلن وائيووڊشپ=POL województwo lubelskie COA.svg | ليسر پولينڊ وائيووڊشپ=POL województwo małopolskie COA.svg | سبڪارپيٿين وائيووڊشپ=POL województwo podkarpackie COA.svg <!--- 4.rou رومانيا ---> <!--- 4.rou.1 رومانوي ڪائونٽيون [Județe]: ---> | ڪلوج ڪائونٽي=Actual Cluj county CoA.png | ڊولج ڪائونٽي=Stema judetului Dolj.svg <!-- 4.rsa ڏکڻ آفريڪا ---> <!-- 4.rsa.1 ڏکڻ آفريقي صوبا: ---> | گائوتينگ=Gauteng arms.svg | اولهه ڪيپ=Coat of arms of the Western Cape.png <!--- 4.sui سوئٽزرلينڊ ---> <!--- 4.sui.1 سوئس ڪنٽون: ---> | برن جو ڪنٽون=Wappen Bern matt.svg | بازل-شٽاٽ جو ڪنٽون=Wappen Basel-Stadt matt.svg | بازل-شٽاٽ=Wappen Basel-Stadt matt.svg | جنيوا جو ڪنٽون=Wappen Genf matt.svg | شافهاوزن جو ڪنٽون=Wappen Schaffhausen matt.svg | شافهاوزن=Wappen Schaffhausen matt.svg | ٽچينو جو ڪنٽون=Wappen Tessin matt.svg | وو جو ڪنٽون=Wappen Waadt matt.svg <!--- 4.svk سلوواڪيا ---> <!--- 4.svk.1 سلوواڪ علائقا [Kraje]: ---> | براتيسلاوا علائقو=Coat of Arms of Bratislava Region.svg | ترناوا علائقو=Coat of Arms of Trnava Region.svg | ترينچين علائقو=Coat of Arms of Trenčín Region.svg | نيترا علائقو=Coat of Arms of Nitra Region.svg | زيلينا علائقو=Coat of Arms of Žilina Region.svg | بانسڪا بيسٽريڪا علائقو=Coat of Arms of Banská Bystrica Region.svg | پريشو علائقو=Coat of Arms of Prešov Region.svg | ڪوشيتسه علائقو=Coat of Arms of Košice Region.svg <!--- 4.swe سوئيڊن ---> <!--- 4.swe.1 سوئيڊني ڪائونٽيون [Län]: ---> | ييولي بورگ ڪائونٽي=Gävleborg län vapen.svg | نوربوٽن ڪائونٽي=Norrbotten län vapen.svg | اوريبرو ڪائونٽي=Örebro län vapen.svg | اوسترگوتلينڊ ڪائونٽي=Östergötland vapen.svg | اسڪونه ڪائونٽي=Skåne länsvapen - Riksarkivet Sverige.png | اسٽاڪهوم ڪائونٽي=Stockholm län vapen b.svg | ويرملينڊ ڪائونٽي=Värmland vapen.svg | ويستر بوٽن ڪائونٽي=Västerbotten län vapen.svg <!--- 4.ukr يوڪرين ---> <!--- 4.ukr.1 يوڪريني اوبلاست [Oblasti]: ---> | وولن اوبلاست=Volyn coat of arms.svg | ريون اوبلاست=Rivne Oblast coat of arms.svg | ژيتومير اوبلاست=Coat of Arms of Zhytomyr Oblast.png | ڪِيئو اوبلاست=Herb Kyivskoi oblasti 1.svg | خميلنيتسڪي اوبلاست=Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg | ترنوپيل اوبلاست=Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg | ايوانو-فرانڪيوسڪ اوبلاست=Coat of Arms of Ivano-Frankivsk Oblast.svg | زڪارپتيا اوبلاست=Karptska Ukraina-2 COA.svg | چرنووتسي اوبلاست=Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg | ونيتسيا اوبلاست=Coat of Arms of Vinnytsa Oblast.svg | چيرڪاسي اوبلاست=Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg | ڪيروووهراد اوبلاست=Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg | ميڪولائيو اوبلاست=Coat of Arms of Mykolaiv Oblast.svg | پولتاوا اوبلاست=Coat of Arms of Poltava Oblast.svg | چرنيهيئو اوبلاست=Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg | سومي اوبلاست=Coat_of_Arms_of_Sumy_Oblast.svg | خارڪيو اوبلاست=Kharkiv-town-herb.svg | دنيپروپيٽرووسڪ اوبلاست=Herb Dnipropetrovskoyi oblasti.svg | اوڊيسا اوبلاست=Coat of Arms of Odesa Oblast .svg | خرسون اوبلاست=Coat of Arms of Kherson Oblast .svg | زاپوريژيا اوبلاست=Coat of Arms of Zaporizhzhya Oblast.png | دونيتسڪ اوبلاست=Lesser CoA of the Donets Basin (Spanish Shield).svg | ڪريميا جي خودمختيار جمهوريه=Emblem of Crimea.svg | لوهانسڪ اوبلاست=Coat of Arms Luhansk Oblast.svg | لويئو اوبلاست=Coat of Arms of Lviv Oblast.png <!--- 4.usa آمريڪا ---> <!--- 4.usa.1 آمريڪي رياستون: ---> | هوائي=Insigne Havaii.svg <!--- 5. تاريخي ذيلي-قومي يونٽ: ---> <!--- 5.fr فرينچ ريپبلڪ: ---> | الزاس=Blason région fr Alsace.svg | اڪيتين=Blason de l'Aquitaine et de la Guyenne.svg | اوورني=Blason de l'Auvergne.svg | اوورني (علائقو)=Blason de l'Auvergne.svg | باس-نورمانڊي=Arms of William the Conqueror (1066-1087).svg | لوئر نارمنڊي=Arms of William the Conqueror (1066-1087).svg | بورگوئن=Blason fr Bourgogne.svg | برگنڊي (فرانسيسي علائقو)=Blason fr Bourgogne.svg | شامپين-آردين=Arms of the French Region of Champagne-Ardenne.svg | فرانش-ڪونٽي=Blason fr Franche-Comté.svg | هوت-نورمانڊي=Blason region fr Normandie.svg | اپر نارمنڊي=Blason region fr Normandie.svg | لانگڊاڪ-روسلون=Arms of the French Region of Languedoc-Roussillon.svg | ليموزين=Blason région fr Limousin.svg | ليموزين (علائقو)=Blason région fr Limousin.svg | لورين=Blason Lorraine.svg | لورين (علائقو)=Blason Lorraine.svg | ميدي-پيريني=Blason_Languedoc.svg | نورڊ-پا-دي-ڪالي=Blason Nord-Pas-De-Calais.svg | پيڪاردي=Blason_région_fr_Picardie.svg | پڪارڊي=Blason_région_fr_Picardie.svg | پواتو-شارانت=Poitou-Charentes blason.svg | رون-الپس=Blason Rhône-Alpes Gendarmerie.svg <!--- 5.hre پاڪ رومي سلطنت: ---> | باڊن=Coat of arms of Baden.svg | هولسٽائين=Holstein Arms.svg <!--- 5.kof فرانس جي بادشاھت: ---> | فلانڊرز جي ڪائونٽي=Blason Nord-Pas-De-Calais.svg | نارمنڊي=Blason duche fr Normandie.svg <!--- 5.kon ناروي جي بادشاھت: ---> | آڪرشس=Akershus våpen.svg | آسٽ-اگدر=Aust-Agder vapen.svg | بسڪرود=Buskerud våpen.svg | فنمارڪ=Finnmark våpen.svg | هيڊمارڪ=Hedmark våpen.svg | هورڊالينڊ=Hordaland vapen.svg | نورڊ-تروندلاگ=Nord-Trøndelag våpen.svg | اوپلاند=Oppland våpen.svg | سوگن اوگ فيوردانه=Sogn og Fjordane våpen.svg | سور-تروندلاگ=Sør-Trøndelag våpen.svg | ٽيليمارڪ=Telemark våpen.svg | ترومس=Troms våpen.svg | ويسٽ-اگدر=Vest-Agder våpen.svg | ويسٽفولڊ=Vestfold våpen.svg | اوستفولڊ=Østfold våpen.svg <!--- 5.kop پروشيا جي بادشاھت: ---> | ويسٽفيليا=Wappen des Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe.svg <!--- 5.kos سوئيڊن جي بادشاھت: ---> | اسڪينيا=Skåne vapen.svg <!--- 5.sfry يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه: ---> | پي آر مقدونيا=Coat of arms of the PR of Macedonia.svg <!--- 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ: ---> | نائٽس ٽيمپلر=Crusades TF.JPG | نورڊڪ بيٽل گروپ=Coat of Arms of the Nordic Battlegroup.svg | يورپي يونين فوجي ڪميٽي=Coat of arms of the European Union Military Committee.svg | يورپي يونين فوجي اسٽاف=Coat of arms of the European Union Military Staff.svg | ٽيوٽونڪ نائٽس=Insignia Germany Order Teutonic.svg | يورپي ڪور=Coat of arms of Eurocorps.svg | يورپي ريپڊ آپريشنل فورس=Coat of arms of Eurofor.svg | يورپي جنڊارمري فورس=Arms of the European Gendarmerie Force.svg | يورپي ايئر ٽرانسپورٽ ڪمانڊ=Coat of arms of the European Air Transport Command.svg | يورپي ايئر گروپ=Coat of arms of the European Air Group.svg | يورپي بحري فورس=Coat of arms of Euromarfor.svg | موومينٽ ڪوآرڊينيشن سينٽر يورپ=Coat of arms of Movement Coordination Centre Europe.svg | فينابيل=Arms of Finabel.svg | جمهوريه مقدونيا جي فوج=MacedonianArmyLogo.svg | جمهوريه مقدونيا ۾ قانون نافذ ڪرڻ= Macedonian Police insignia.png | سپريم هيڊڪوارٽرز الائيڊ پاورز يورپ=Coat of arms of Supreme Headquarters Allied Powers Europe.svg | نيٽو فوجي ڪميٽي جو چيئرمين=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | نيٽو فوجي ڪميٽي جو ڊپٽي چيئرمين=Coat of arms of the Deputy Chairman of the NATO Military Committee.svg | نيٽو ڪميونيڪيشن ۽ انفارميشن سسٽمز گروپ=Coat of arms of the NATO Communication and Information Systems Group.svg | بين الاقوامي فوجي اسٽاف=Coat of arms of the International Military Staff.svg | الائيڊ جوائنٽ فورس ڪمانڊ برنسسم=Coat of arms of Allied Joint Force Command Brunssum.svg | الائيڊ جوائنٽ فورس ڪمانڊ نيپلز=Coat of arms of Allied Joint Force Command Naples.svg | الائيڊ ايئر ڪمانڊ=Coat of arms of the Allied Air Command.svg | الائيڊ لينڊ ڪمانڊ=Coat of arms of the Allied Land Command.svg | الائيڊ ميريٽائيم ڪمانڊ=Coat of arms of the Allied Maritime Command.svg | جوائنٽ وارفيئر سينٽر=Coat of arms of the Joint Warfare Centre.svg | جوائنٽ اينالسس اينڊ ليسنز لرنڊ سينٽر=Coat of arms of the Joint Analysis and Lessons Learned Centre.svg | جوائنٽ فورس ٽريننگ سينٽر=Coat of arms of the Joint Force Training Centre.svg <!--- 7. مذهبي ادارا: ---> | قسطنطنيه جو ايڪيومينيڪل پيٽريارڪ=Constantinople coat of arms.PNG | سربين آرٿوڊوڪس چرچ=Coat of arms of Serbian Orthodox Church.png | مقدونيائي آرٿوڊوڪس چرچ=Coat of arms of the Macedonian Orthodox Church.svg <!--- 8. تعليمي ادارا: ---> | ڪينن هال=Keenan.svg | يونيورسٽي آف نوٽر ڊيم=Notre dame coat of arms.png <!--- 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا: ---> | بين الاقوامي مالياتي فنڊ=Coat of arms of the International Monetary Fund.svg <!--- 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ: ---> | البانوي=AlbanieWapen.svg | مقدونيائي=Macedonian lion, 1620, stylized.png <!--- 11. طئي ٿيل: ---> |#default=Insigne incognitum.svg }}<!--- --->|link={{{link|{{ #if: {{{text|}}}| {{{1}}}}}}}}|alt={{{link|{{ #if: {{{text|}}}| {{{1}}}}}}}}|{{ #if: {{{size|}}}| {{{size}}}|20px}}]]{{ #if: {{{text|}}}| {{#switch: {{{text}}} | none=|&nbsp;{{{text}}}}}|&nbsp;[[{{{1}}}{{ #if: {{{2|}}}|{{!}}{{{2}}}}}]]}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 3dizlb3ngfpwygbn5lqj4jt0mklocml 380889 380887 2026-05-26T16:33:30Z Intisar Ali 8681 /* */ 380889 wikitext text/x-wiki [[File:<!--- --->{{#switch: {{{1}}} <!--- TABLE of CONTENTS: 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا 2. تاريخي خودمختيار رياستون 3. شھر 4. ذيلي-قومي علائقا 4.alb البانيا: 4.alb.1 البانوي ضلعا [Qarqe] 4.aut آسٽريا: 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder] 4.bel بيلجيم: 4.bel.1 بيلجيمي علائقا 4.bel.2 بيلجيمي صوبا 4.cze چيڪ ريپبلڪ: 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje] 4.esp اسپين: 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas] 4.est ايسٽونيا: 4.est.1 ايسٽونيا جا ضلعا [Maakonnad] 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald] 4.fin فنلينڊ: 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta] 4.fra فرانس: 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions] 4.ger جرمني: 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder] 4.ina انڊونيشيا: 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi] 4.ind ڀارت: 4.ind.1 ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا 4.irl آئرلينڊ: 4.irl.1 آئرش ضلعا 4.ita اٽلي: 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni] 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province] 4.lux لگزمبرگ: 4.lux.1 لگزمبرگي ڪنٽون [Kantounen] 4.mkd مقدونيا: 4.mkd.1 مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichi Regioni] 4.ned نيڌرلينڊز: 4.ned.1 ڊچ صوبا [Provincies] 4.nor ناروي: 4.nor.1 نارويجي ضلعا [Fylker] 4.pol پولينڊ: 4.pol.1 پولش وائيووڊشپس [Województwo] 4.rou رومانيا: 4.rou.1 رومانوي ضلعا [Județe] 4.rsa ڏکڻ آفريڪا: 4.rsa.1 ڏکڻ آفريقي صوبا 4.sui سوئٽزرلينڊ: 4.sui.1 سوئس ڪنٽون 4.svk سلوواڪيا: 4.svk.1 سلوواڪ علائقا [Kraje] 4.swe سوئيڊن: 4.swe.1 سوئيڊني ضلعا [Län] 4.ukr يوڪرين: 4.ukr.1 يوڪريني اوبلاست [Oblasti] 4.usa آمريڪا: 4.usa.1 آمريڪي رياستون 5. تاريخي ذيلي-قومي علائقا 5.fr فرينچ ريپبلڪ 5.hre پاڪ رومي سلطنت 5.kof فرانس جي بادشاھت 5.kon ناروي جي بادشاھت 5.kop پروشيا جي بادشاھت 5.kos سوئيڊن جي بادشاھت 5.sfry يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ 7. مذهبي ادارا 8. تعليمي ادارا 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ 11. طئي ٿيل ---> <!--- 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا: ---> | انگلينڊ=Royal Arms of England.svg | آلڊرني=Blason Aurigny.svg | ابخازيا=Coat of arms of Abkhazia.svg | البانيا=Coat of arms of Albania.svg | اندورا=Arms of Andorra.svg | انگويلا=Coat of arms of Anguilla.svg | اينٽيگوا ۽ باربوڊا=Insigne Antiquae et Barbudae.svg | ارجنٽائنا=Insigne Argentinum.svg | آرمينيا=Arms of Armenia.svg | اروبا=Insigne Arubae.svg | آسٽريليا=Shield of arms of Australia.svg | آسٽريا=Austria coat of arms official.svg | آذربائيجان=Emblem of Azerbaijan.svg | بھاماس=Insigne Bahamarum.svg | بحرين=Arms of Bahrain.png | گئرنسي جو بيليوڪ=Coat of arms of Guernsey.svg | بارباڊوس=Insigne Barbatae.svg | بيلاروس=Coat of arms of Belarus.svg | بيلجيم=Royal Arms of Belgium.svg | بيلز=Insigne Belizae.svg | بينن=Insigne Benini.svg | برمودا=Insigne Bermudae.svg | بوليويا=Insigne Bolivicus.svg | بونائر=Insigne Insulae Boni Aëris.svg | بوسنيا ۽ هرزيگووينا=Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | بوٽسوانا=Insigne Botswanae.svg | برازيل=Insigne Brasilicum.svg | برطانوي هندي سمنڊ وارو علائقو=Coat of arms of the British Indian Ocean Territory (Shield).svg | برطانوي ورجن ٻيٽ=Insigne Insularum Virginis Britannicae.svg | بلغاريا=Coat of arms of Bulgaria (version by constitution).svg | برڪينا فاسو=Coat of arms of Burkina Faso.svg | برونڊي=Insigne Burundiae.svg | ڪمبوڊيا=Arms of Cambodia.svg | ڪيمرون=Insigne Cammaruniae.svg | ڪئناڊا=Arms of Canada.svg | ڪيمن ٻيٽ=Insigne Insularum Caimanenses.svg | وچ آفريقي جمهوريه=Insigne rei publicae Africae Mediae.svg | چاڊ=Insigne Tzadiae.svg | چلي=Chilean Air Force roundel.svg | ڪرسمس ٻيٽ=Coat of Arms of Christmas Island.svg | ڪوڪوس (ڪيلنگ) ٻيٽ=Insigne Insularum Cocos seu Keeling.svg | ڪولمبيا=Insigne Columbum.svg | ڪُڪ ٻيٽ=Insigne Insularum de Cook.svg | ڪوسٽا ريڪا=Insigne Costaricum.svg | آئيوري ڪوسٽ=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪوٽ ڊي آئيور=Insigne Litoris Eburnei.svg | ڪروشيا=Coat of arms of Croatia.svg | ڪيوبا=Insigne Cubicum.svg | ڪوراسائو=Blason an Curaçao.svg | قبرص=Arms of Cyprus.svg | چيڪ ريپبلڪ=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | چيڪيا=Small coat of arms of the Czech Republic.svg | ڪانگو جي جمهوريه=Coat_of_arms_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg | ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg | ڊينمارڪ=National Coat of arms of Denmark no crown.svg | جبوتي=Insigne Gibuti.svg | ڊومينيڪا=Insigne Dominicae.svg | ڊومينيڪن ريپبلڪ=Insigne Dominicum.svg | اوڀر تيمور=Shield Coat of arms of East Timor.png | ايڪواڊور=Insigne Aequatorium.svg | مصر=Insigne Aegyptium.svg | ايل سلواڊور=Insigne Salvatoriae.svg | ايريٽريا=Insigne Erythraeae.svg | استوائي گني=Insigne Guineae Aequinoctialis.svg | ايسٽونيا=Small coat of arms of Estonia.svg | ايسواٽيني=Insigne Swaziae.svg | ايٿوپيا=Emblem of Ethiopia.svg | يورپي يونين=Coat of arms of Europe.svg | فاڪلينڊ ٻيٽ=Insigne Falklandiae.svg | فيرو ٻيٽ=Coat of arms of the Faroe Islands.svg | فجي=Arms of Fiji.svg | فنلينڊ=Coat of Arms of Finland Alternative style.svg | فرانس=Arms of the French Republic.svg | فرينچ گيانا=BlasonGuyane.svg | فرينچ پولينيشيا=Coat of arms of French Polynesia.svg | گيبون=Insigne Gabonis.svg | گيمبيا=Insigne Gambiae.svg | جارجيا (ملڪ)=Arms of Georgia.svg | جارجيا=Arms of Georgia.svg | جرمني=Coat of arms of Germany.svg | گهانا=Insigne Ganae.svg | جبرالٽر=Arms of Gibraltar (Variant).svg | يونان=Lesser coat of arms of Greece.svg | گرينلينڊ=Coat of arms of Greenland.svg | گريناڊا=Insigne Granatae.png | گواڊلوپ=BlasonGuadeloupe.svg | گوام=Coat of arms of Guam.svg | گئرنسي=Coat of arms of Guernsey.svg | گني=Insigne rei publicae Guineae.svg | گني بسائو=Emblem of Guinea-Bissau.svg | گيانا=Insigne Guianae.svg | هنڊوراس=Insigne Honduriae.svg | هنگري=Arms of Hungary.svg | آئس لينڊ=Arms of Iceland.svg | انڊونيشيا=Pancasila Perisai.svg | عراق=Arms of Iraq.svg | آئرلينڊ=Arms of the Republic of Ireland.svg | آئل آف مين=Coat of arms of Isle of Man.svg | اسرائيل=Emblem of Israel.svg | اٽلي=Emblem of Italy.svg | جميڪا=Insigne Iamaicae.svg | جرسي=Jersey coa.svg | اردن=Arms of Jordan.svg | قازقستان=Emblem of Kazakhstan latin.svg | ڪينيا=Insigne Keniae.svg | نيڌرلينڊز جي بادشاھت=Royal Arms of the Netherlands.svg | ڪريباتي=Insigne Kiribatum.svg | ڪوسوو=Coat of arms of Kosovo.svg | ڪويت=Insigne Cuvaiti.svg | لاتويا=Lesser coat of arms of Latvia (escutcheon).svg | لبنان=Coat of Arms of Lebanon.svg | ليسوٿو=Insigne Lesothi.svg | لائبيريا=Insigne Liberiae.svg | ليختنستائن=Lesser arms of Liechtenstein.svg | لٿوانيا=Coat of arms of Lithuania.svg | لگزمبرگ=EU Member States' CoA Series- Luxembourg.svg | ماديئرا=Insigne Insularum Materiae.svg | ملاوي=Insigne Malaviae.svg | ملائيشيا=Coat of arms of Malaysia.svg | مالي=Coat_of_arms_of_Mali.svg | مالٽا=Arms of Malta.svg | مارٽينيڪ=BlasonMartinique.svg | ماريشس=Insigne Mauritiae.svg | مايوٽ=BlasonMayotte.svg | ميڪسيڪو=Insigne Mexicanum.svg | مالدووا=Arms of Moldova.svg | موناڪو=Blason pays Monaco.svg | مونٽينيگرو=Arms of Montenegro.svg | مونٽسراٽ=Coat of arms of Montserrat.svg | مراڪش=Insigne Maroci.svg | ميانمار=Insigne Birmaniae.svg | ناگورنو-ڪاراباخ=Arms of Nagorno-Karabakh.svg | نيميبيا=Insigne Namibiae.svg | نيٽو=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | نائورو=Insigne Naurunum.svg | نيڌرلينڊز=Royal Arms of the Netherlands.svg | نيوزيلينڊ=Arms of New Zealand.svg | نڪاراگوا=Insigne Nicaraguae.svg | نائجر=Insigne Nigritanum.svg | نائيجيريا=Insigne Nigeriae.svg | نورفولڪ ٻيٽ=Insigne Insulae Norfolciae.svg | اتر ائٽلانٽڪ معاھدو تنظيم=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | اتر مقدونيا=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | اتر قبرص=Arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg | اتر آئرلينڊ=NI shield.svg | ناروي=Blason Norvège.svg | پاڪستان=Arms of Pakistan.svg | فلسطين=Insigne Palaestinae.svg | پاناما=Insigne Panamae.svg | عوامي جمهوريه چين=National Emblem of the People's Republic of China.svg | پيرو=Insigne Peruviae.svg | فلپائن=Arms of the Philippines.svg | پٽڪيرن ٻيٽ=Insigne Insularum Pitcairn.svg | پولينڊ=Herb Polski.svg | پرتگال=Shield of the Kingdom of Portugal (1481-1910).png | پورٽو ريڪو=Insigne Portus divitis.svg | مقدونيا جي جمهوريه=Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg | ريپبلڪ آف دي ڪانگو=Insigne rei publicae Congensis.svg | ري يونين=BlasonRéunion.svg | رومانيا=Coat of arms of Romania.svg | روس=Coat of Arms of the Russian Federation.svg | روانڊا=Coat of arms of Rwanda.svg | سابا=Insigne Sabae.svg | سينٽ بارٿيليمي=BlasonSaintBarthelemy.svg | سينٽ ڪٽس ۽ نيوس=Insigne Sancti Christophori et Nivium.svg | سينٽ لوشيا=Insigne Sanctae Luciae.svg | سينٽ مارٽن جي گڏيل ڪليڪٽوٽي=Insigne Insulae Sancti Martini (Francia).svg | سينٽ پيئر ۽ ميڪلون=BlasonSaintPierreetMiquelon.svg | سينٽ ونسينٽ ۽ گريناڊينز=Insigne Sancti Vincenti et Granatinae.svg | سينٽ ڊينس، سين-سينٽ ڊينس=Blason_de_Saint-Denis.svg | ساموا=Insigne Samoae.svg | سان مارينو=Insigne Sancti Marini.svg | ساؤ ٽومي ۽ پرنسيپي=Insigne Insularum Sancti Thomae et Principis.png | اسڪاٽلينڊ=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | سينيگال=Insigne Senegaliae.svg | سربيا=Coat of arms of Serbia small.svg | سيشلز=Insigne Insularum Seisellensium.svg | سيرا ليون=Insigne Montis Leonini.svg | سنگاپور=Blason Singapour.svg | سنٽ ايسٽيشس=Insigne Insulae Eustathii.svg | سنٽ مارٽن=Insigne Insulae Sancti Martini (Nederlandia).svg | سلوواڪيا=Coat of arms of Slovakia.svg | سلووينيا=Coat of arms of Slovenia.svg | سليمان ٻيٽ=Insigne Insularum Salomonis.svg | صوماليا=Insigne Somaliae.svg | ڏکڻ جارجيا ۽ ڏکڻ سينڊوچ ٻيٽ=Insigne Georgiae Australis et Insularum Sandvich Australium.svg | ڏکڻ اوسيشيا=Coat of arms of South Ossetia.svg | ڏکڻ سوڊان=Blason imaginaire de Guiron le Courtois.svg | اسپين=Arms of Spain.svg | سوڊان=Insigne Sudaniae.svg | سرينام=Insigne Surinamiae.svg | سوازيلينڊ=Insigne Swaziae.svg | سوئيڊن=Shield of arms of Sweden.svg | سوئٽزرلينڊ=Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg | شام=Insigne Syriae.svg | تنزانيا=Insigne Tanzaniae.svg | ٽوگو=Coat of arms of Togo.svg | ٽونگا=Insigne Tongae.svg | ٽرانسنسٽريا=Coat of arms of Transnistria.svg | ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو=Insigne Trinitatis et Tobaci.svg | تيونس=Insigne Tunesiae.svg | ترڪس ۽ ڪيڪوس ٻيٽ=Coat of arms of the Turks and Caicos Islands.svg | تووالو=Insigne Tuvalum.svg | يوگنڊا=Insigne Ugandae.svg | يوڪرين=Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | گڏيل عرب امارات=Arms of the United Arab Emirates.svg | گڏيل بادشاھت=Arms of the United Kingdom.svg | آمريڪا=Coat of arms of the United States.svg | يوراگوئي=Insigne Uraquariae.svg | ويٽيڪن سٽي=Coat of arms of the Vatican City.svg | وينزويلا=Insigne Venetiolae.svg | والس ۽ فتوونا=Coa Wallis Futuna.svg | يمن=Insigne Iemeniae.svg | زامبيا=Insigne Zambiae.svg | زمبابوي=Insigne Zimbabuae.svg <!--- 2. تاريخي خودمختيار رياستون: ---> | آرمينيائي بادشاھت ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | آرمينيائي پرنسپالٽي ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | آسٽريا-هنگري=Wappen Österreich-Ungarn 1916 (Klein).png | برانڊنبرگ-پروشيا=POL Prusy książęce COA.svg | برنسوڪ-لونيبرگ=Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg | بازنطيم=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | بازنطيني=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | بازنطيني سلطنت=Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg | اپوليا جي ڪائونٽي=Blason sicile famille Hauteville.svg | ڪليڪيا=Armoiries Héthoumides.svg | چيڪوسلوواڪ سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of Czechoslovakia (1961-1989).svg | اپوليا جي ڊچي=Blason sicile famille Hauteville.svg | برنسوڪ-لونيبرگ جي ڊچي=Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg | ڪارِنٿيا جي ڊچي=Kaernten shield CoA.svg | ڪارنيولا جي ڊچي=Carniola Arms.svg | نارمنڊي جي ڊچي=Blason duche fr Normandie.svg | پروشيا جي ڊچي=POL Prusy książęce COA.svg | ساڪس-لائونبرگ جي ڊچي=COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | اسٽائيريا جي ڊچي=Wappen Gemeinde Steyr.svg | ڊچ ريپبلڪ=Arms of the united provinces.svg | اوڀر جرمني=Coat of arms of East Germany.svg | باويريا جو اليڪٽوريٽ=Bayern-1.PNG | ڪولون جو اليڪٽوريٽ=COA_Kurkoeln.svg | ساڪسني جو اليڪٽوريٽ=Blason Jean-Georges IV de Saxe.svg | اليڪٽورل پالاتينيٽ=Arms of the Palatinate (Bavaria-Palatinate).svg | برگنڊي نيڌرلينڊز=Arms of the Duke of Burgundy (1364-1404).svg | برابانٽ جي ڊچي=Royal Arms of Belgium.svg | قديم فرانس=Arms of the Kings of France (France Ancien).svg | جديد فرانس=Arms of France (France Moderne).svg | پھرين فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | ٻي فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | فرينچ سلطنت=Arms of the French Empire.svg | آسٽريائي نيڌرلينڊز=Coat of arms of the Austrian Netherlands.svg | پھرين فرينچ ريپبلڪ=Coat of arms of the French First Republic.svg | ليوبيڪ جو آزاد شھر=Wappen Lübeck (Alt).svg | جرمن سلطنت=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg | پاڪ رومي سلطنت=Generic Arms of the Holy Roman Emperor (after 1433).svg | هنگريائي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Hungary (1957-1990).svg | بوھيميا جي بادشاھت=Blason Boheme.svg | ڪليڪيا جي بادشاھت=Armoiries Héthoumides.svg | انگلينڊ جي بادشاھت=Royal Arms of England (1198-1340).svg | ويلز=Arms of Wales.svg | فرانس جي بادشاھت=Insigne modernum Francum.svg | گليشيا-وولهينيا جي بادشاھت=Alex K Halych-Volhynia.svg | يونان جي بادشاھت=Coat of arms of Greece (1924–1935).svg | هينوور جي بادشاھت=Royal Arms of the Kingdom of Hanover.svg | هنگري جي بادشاھت=EU Member States' CoA Series- Hungary.svg | اٽلي جي بادشاھت=Blason duche fr Savoie.svg | اسڪاٽلينڊ جي بادشاھت=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg | اسپين جي بادشاھت=Lesser Royal Arms of the Spanish Monarch (c.1504-1700).svg | سربيا جي بادشاھت=Royal Coat of arms of Serbia (1882–1918).svg | ورٽمبرگ جي بادشاھت=Blason Royaume de Wurtemberg.svg | مائيسن جو مارگرويئٽ=Wappen Landkreis Meissen.svg | مالداويا=Coat of arms of Moldavia.svg | ناسائو=Wapen Nassauw.svg | نازي جرمني=Reichsadler der Deutsches Reich (1933–1945).svg | پاپائي رياستون=CoA Pontifical States 02.svg | بلغاريا جي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg | پولش-لٿوانين دولت مشترڪه=COA polish king Jagellon.svg | پولش عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Poland (1955-1980).svg | برنسوڪ-وولفن بٽل جي پرنسپالٽي=Wappen Brunswick-Wolfenbüttel.svg | ڪليڪيا جي پرنسپالٽي=Armoiries Héthoumides.svg | پروشيا=Wappen Preußen.png | انقلابي سربيا=FLAG_Topola.gif | شاھي پروشيا=COA_of_Prussia_(1466-1772)_Lob.svg | روسي سلطنت=Gerb rossii2.svg | ساوائي=Blason duche fr Savoie.svg | ساڪس-لائونبرگ=COA family de Sachsen-Lauenburg.svg | ٻي بلغاريائي سلطنت=Coat of arms of the Second Bulgarian Empire.svg | سائيليشيا=Wappen Schlesiens.png | رومانيا جي سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg | ڏکڻ باڊن=Coat of arms of Baden.svg | سوويت يونين=State Emblem of the Soviet Union.svg | سوابيا=Arms of Swabia.svg | زار سامويل=Tzar Samuil of Bulgaria coat of arms.jpg | گڏيل بادشاھت (1801-1816)=Royal Arms of United Kingdom (1801-1816).svg | يو ايس ايس آر=State Emblem of the Soviet Union.svg | والاڪيا=Stema TR.png | اولهه جرمني=Coat of arms of Germany.svg | ورٽمبرگ-هوهنزولرن=Wappen Wuerttemberg-Hohenzollern.svg | ورٽمبرگ-باڊن=Wappen Wuerttemberg-Baden.svg | يوگوسلاويا=Lesser Coat of Arms of the Kingdom of Yugoslavia.png <!--- 3. شھر: ---> | آخن=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Aachen.svg | اجاچيو=Blason ville fr Ajaccio.svg | آلاند=Åland vapen.svg | الفاز ڊيل پي=Escudo de Alfàs del Pi (1965).svg | الجزائر=Blason-alger.gif | اليڪانتي=Arms of Alicante City.svg | الماتي=Coat of arms of Almaty.svg | السڊورف=DEU Alsdorf COA.svg | اميان=Blason fr ville Amiens.svg | ايمسٽرڊيم=Insigne Amstelodamensis.svg | اندرليخت=Anderlecht.jpg | انجيه=Blason d'Angers.svg | انقره=Insigne Ancyrae.png | انسباخ=Wappen_von_Ansbach.svg | انٽورپ=AntwerpenSchild.gif | اپيلڊورن=Wapenapeldoorn.JPG | آراچينووو=Coat of arms of Aračinovo Municipality.svg | اريڪيپا=Arms of Arequipa.svg | آرخانگلسڪ=Coat of Arms of Arkhangelsk.svg | اسمارا=Arms of Asmara.svg | اسونسيون=Escudo de Asunción (Paraguay).svg | اٿينز=Insigne Athenarum.svg | اوڊرگيم=Auderghem.jpg | آگسبرگ=Augsburg wappen.svg | اوينيون=Blason ville fr Avignon (Vaucluse).svg | بيس وائلر=DEU Baesweiler COA.svg | باڪو=WP baku siegel.png | بانسڪا بيسٽريڪا=Coat of Arms of Banská Bystrica.svg | بارسلونا=Arms of Barcelona.svg | باري=Bari-Stemma.png | بازل=Wappen Basel-Stadt matt.svg | باسانو ڊيل گراپا=Coat of arms of Bassano del Grappa.svg | بسم=DEU Bassum COA.svg | بيروت=Arms of Beirut.svg | بلغراد=Insigne Belogradi.svg | بينيدورم=Escut de Benidorm.svg | برشم-سينٽ-اگاٿ=Blason Berchem-Sainte-Agathe.svg | برگن=Bergen komm.png | برگش گلادباخ=DEU_Bergisch_Gladbach_COA.svg | برلن=Country_symbol_of_Berlin_color.svg | برن=Wappen Bern matt.svg | بيرووو=Coat of arms of Berovo Municipality.svg | بيزانسون=Blason ville fr Besançon (Doubs).svg | بيليفلڊ=DEU Bielefeld COA.svg | بلبائو=Arms of Bilbao.svg | برمنگھم=Arms of Birmingham.svg | بوخم=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Bochum.svg | بوگوٽا=Bogota (escudo).svg | بون=Wappen-stadt-bonn.svg | بورڊو=Arms of the city of Bordeaux (Gironde).svg | بوٽروپ=DEU_Bottrop_COA.svg | بريڊفورڊ=Coat of arms of Bradford City Council.png | برازيليا=Brasão do Distrito Federal (Brasil).svg | براتيسلاوا=Coat of Arms of Bratislava.svg | برائونشوائگ=DEU Braunschweig COA.svg | بريدا=Breda Wappen klein.PNG | بريمن (رياست)=Bremen Wappen(Mittel).svg | بريمن=Bremen Wappen.svg | بريمرهافن=Wappen Bremerhaven.svg | برسٽل=Bristol arms cropped.jpg | برنو=Brno (znak).svg | برسلز=Coat of Arms of Brussels.svg | بخارسٽ=Arms of Bucharest.svg | بخارسٽ=Insigne Bucarestae.svg | بوڊاپيسٽ=Insigne Budapestini.svg | بوينس آئرس=Escudo de la Ciudad de Buenos Aires.png | برگاس=Coat of arms of Burgas.svg | بيدگوشچ=POL Bydgoszcz COA.svg | ڪان=Blason ville fr Caen (Calvados)2.svg | چائر=Coat of arms of Čair Municipality.svg | ڪالي=Escudo de Santiago de Cali.svg | ڪيپ ٽائون=Capetown coa.jpg | ڪاراڪاس=Caracas escudo.svg | ڪارڊف=Cardiffcoatofarms.JPG | چيزيناٽيڪو=Cesenatico stemma.png | چيشينووو-اوبليشي وو=Coat of arms of Češinovo-Obleševo Municipality.svg | شالون-آن-شامپين=Blason Chalons-en-Champagne.svg | شارلروا=Héraldique Ville BE Charleroi.svg | ڪيمنٽس=Coat of arms of Chemnitz.svg | شڪاگو=Coat of arms of Chicago.svg | برسلز جو شھر=Coat of Arms of Brussels.svg | لنڊن جو شھر=Insigne Loninii.svg<!-- ھي نشان صرف [[لنڊن جو شھر]] لاءِ آھي، عام طور تي [[لنڊن]] لاءِ نه. --> | لگزمبرگ شھر= | سيوداد خواريز=Arms of Ciudad Juárez.svg | ڪليرمون-فيران=Blason ville fr ClermontFerrand (PuyDome).svg | ڪلوج-ناپوڪا=ROU CJ Cluj-Napoca CoA.png | ڪولون=Wappen Koeln.svg | ڪوپن هيگن=Coat of arms of Copenhagen.svg | ڪورڊوبا=COA Córdoba, Spain.svg | ڪوٽبس=Wappen Cottbus.png | پرووانس جي ڪائونٽي=Armoiries Provence.svg | ڪوونٽري=Coat of arms of Coventry City Council.png | ڪويوآڪان=Escudo Villa de Coyoacan.svg | چوچر سانديوو=Čučer Sandevo grb so boi.JPG | ڪسڪو=Arms of Cusco.svg | ڊارمسٽاٽ=Kleines Stadtwappen Darmstadt.svg | ڊيلچيوو=Coat of arms of Delčevo Municipality.svg | ڊوئيل-لا-بار=Blason ville fr Deuil-la-Barre(Val-d'Oise).svg | ديجون=Blason Dijon-(LdH).svg | دوئران=Coat of arms of Dojran Municipality.svg | دولنيني=Coat of arms of Dolneni Municipality.svg | ڊورٽمنڊ=Coat of arms of Dortmund.svg | ڊرامن=Drammen komm.svg | ڊريسڊن=Dresden Stadtwappen.svg | ڊبلن=Insigne Eblanae.svg | ڊوئسبرگ=Stadtwappen der Stadt Duisburg.svg | ڊسلڊورف=Wappen der Landeshauptstadt Duesseldorf.svg | اوڀر برلن=Coat of arms of Berlin (1935).svg | ايڊنبرا=Arms of Edinburgh.png | ارفرٽ=Wappen Erfurt.svg | ايرلانگن=Erlangen.jpg | ايش-سر-الزيٽ=Coat of arms esch alzette luxbrg.png | ايشوائلر=DEU Eschweiler COA.svg | ايسن=DEU Essen COA.svg | ايٽربيڪ=Coat of arms of Etterbeek.svg | ايور=Evere-Blason-1828.png | فيلباخ=Wappen Fellbach.svg | فلورنس=FlorenceCoA.svg | فوريسٽ=Armoiries Forest.png | فرينڪفرٽ=Insigne Francofurti.svg | فرينڪفرٽ ام مائن=Insigne Francofurti.svg | فرائيبرگ ام برائيسگائو=Wappen Freiburg im Breisgau.svg | فريزني-سر-سارٿ=Blason Fresnay sur Sarthe.svg | فرت=Wappen Fürth.svg | گانسھورن=Ganshorenwapen.gif | گدانسڪ=Gdansk COA.svg | گڊينيا=POL Gdynia COA.svg | گيلسن ڪيرشن=DEU Gelsenkirchen COA.svg | جنيوا=Wappen Genf matt.svg | جينوا=Insigne Mediolani.svg | گينٽ=Blason ville be Gand (Flandre-Orientale).svg | گلاسگو=Glasgow Coat of Arms.png | گوستيوار=Coat of arms of Gostivar Municipality.svg | گوٿنبرگ=Göteborg vapen.svg | گوٽنگن=Stadtwappen Goettingen.PNG | گروڊنو=Coat of arms of Hrodna.svg | گروننگن=Escudo de Groniga 1581.svg | گواڊالاخارا=Arms of Guadalajara.svg | گوئٽي مالا شھر=Escudo de Armas Ciudad de Guatemala.jpg | هيگن=Stadtwappen der Stadt Hagen.svg | هالي (زاله)=Coat of arms of Halle (Saale).svg | هيمبرگ=Coat of arms of Hamburg.svg | هام=Wappen Hamm.svg | هينوور=Coat of arms of Hannover.svg | هوانا=Arms of the City of Havana Cuba.png | هائڊلبرگ=Wappen Heidelberg.svg | هائلبرون=Wappen Heilbronn.svg | هيلسنڪي=Helsinki.vaakuna.svg | هيراڪليون=Seal of Heraklion.svg | هرسيگ نووي=Grb HN.svg | هرني، جرمني=Herne Coat of Arms.svg | هرزوگنراٿ=DEU Herzogenrath COA.svg | هلڊسهايم=Wappen Hildesheim.svg | هوله=Hole komm.svg | ايلندن=Coat of arms of Ilinden Municipality, Macedonia.svg | انگولشتاٽ=Wappen Ingolstadt alt.svg | ايوانو-فرانڪيوسڪ=Ivano-Frankivsk coa.gif | اڪسيل=Coat of arms of Ixelles.svg | جڪارتا=Coat of arms of Jakarta.svg | ينا=Wappen Jena.png | جيٽ=Armoiries Jette.png | ڪالينن گراڊ=Kgd gerb.png | ڪاليٿيا= Emblem of Kallithea.svg | ڪارلسروهه=Coat of arms de-bw Karlsruhe.svg | ڪارپوش=Coat of arms of Karpoš Municipality.svg | ڪاسل=Coat of arms of Kassel.svg | ڪاتووٽسه=Katowice Herb.svg | ڪائوناس=KNS Coa.svg | قازان=Coat of Arms of Kazan (Tatarstan) (2004).png | ڪيمي=Kemi.vaakuna.svg | ڪيل=Wappen Kiel.svg | ڪِيئو=COA of Kyiv Kurovskyi.svg | ڪيسيلا وودا=Coat of arms of Kisela Voda Municipality (2015).svg | ڪوبلنز=Wappen Koblenz.svg | ڪوچاني=Coat of arms of Kočani Municipality.svg | ڪوڪلبرگ=Coat of arms of Koekelberg (escutcheon).svg | ڪوستروما=Coat of Arms of Kostroma.svg | ڪوشيتسه=Coat of Arms of Košice.svg | ڪوٽڪا=Kotka.vaakuna.svg | ڪراڪوو=PB Kraków CoA.png | ڪراتووو=Coat of arms of Kratovo Municipality.svg | ڪريفيلڊ=DEU Krefeld COA.svg | ڪريوا پالانڪا=Coat of arms of Kriva Palanka Municipality.svg | ڪريوي ريه=Ua Kr Rig g.gif | ڪومانوفو=Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg | لا پاز=Coat of arms of La Paz.png | لاس پالماس=Arms of Las Palmas de Gran Canaria.svg | ليڊز=Leeds Bridge arms MF.jpg | ليسٽر=Leicester CoA.png | لائپزگ=Coat of arms of Leipzig.svg | ليورڪوزن=DEU Leverkusen COA.svg | ليئج=Blason liege.svg | ليل=Blason ville fr Lille (Nord).svg | ليما=Coat of arms of Lima.svg | ليموج=Heraldique blason ville fr Limoges.svg | لپڪووو=Coat of arms of Lipkovo Municipality.jpg | لزبن=Insigne Olipsionis.svg | ليورپول=Coat of arms of Liverpool City Council.png | لوبليانا=Insigne Aemonae.svg | ووچ=POL Łódź COA.svg | لنڊن=Insigne Loninii.svg | لاس اينجلس=Arms of Seal of Los Angeles, California.svg | ليوبيڪ=Wappen Lübeck (Alt).svg | لوبلن=POL Lublin COA 1.svg | لوبمباشي=Lubumbashi coat of arms.svg | لودوگسهافن ام رائن=DEU Ludwigshafen COA.svg | لوليو=Luleå vapen.svg | لگزمبرگ (شھر)= | ليون=Blason Ville fr Lyon.svg | ماسٽرخت=Blason ville nl Maastricht(Limburg).svg | ميڊرڊ=Arms of Madrid City.svg | ميگڊبرگ=Wappen Magdeburg.svg | مائنز=Coat of arms of Mainz-2008 new.svg | ماڪيدونسڪا ڪامينيتسا=Coat of arms of Makedonska Kamenica Municipality.svg | ماڪيدونسڪي بروڊ=Coat of arms of Makedonski Brod Municipality (2012).svg | مالاگا=Escudo de Málaga.svg | مالمو=Malmö vapen.svg | مناگوا=Arms of Managua.svg | مانچسٽر=Coat of arms of Manchester City Council.png | منيلا=Arms of the Seal of Manila, Philippines.svg | مانهايم=Wappen Mannheim.svg | مارسي=Blason Marseille.svg | مازارون=Escudo de Mazarrón.svg | ميٽز=Blason Metz 57.svg | ميڪسيڪو شھر=Coat of arms of Mexican Federal District.svg | ميلان=Milano-Stemma 2.svg | منسڪ=Coat of arms of Minsk.svg | ميرنديلا=MDL1.png | موئرس=DEU Moers COA.svg | مولنبيڪ-سينٽ-جين=Saint-Jean-de-Molenbeek.jpg | مونشن گلادباخ=DEU_Moenchengladbach_COA.svg | مونشن گلادباخ=Stadtwappen der kreisfreien Stadt Mönchengladbach.svg | مونڊورف-ليس-بينس=Coat of arms mondorf les bains luxbrg.png | مونشائو=DEU Monschau COA.svg | مونٽي وڊيو=Arms of Montevideo.svg | مونپيليئر=Blason ville fr Montpellier.svg | مونٽريال=Blason ville ca Montreal (Quebec).svg | ماسڪو=Coat of Arms of Moscow.svg | ملهايم آن ڊر روهر=DEU Muelheim an der Ruhr COA.svg | ميونخ=Muenchen Kleines Stadtwappen.svg | منسٽر=Wappen Münster Westfalen.svg | مرمانسڪ=RUS Murmansk COA.svg | نانسي، فرانس=Blason Nancy 54.svg | نانت=Blason Nantes.svg | نيپلز=CoA Città di Napoli 2.svg | ناومبرگ (زاله)=Stadtwappen Naumburg (Saale).svg | نويس=DEU Neuss COA.svg | نيويارڪ شھر=Arms of New York City.svg | نيس=Nice Arms.svg | نڪوسيا=Nicosia city fl n7160.gif | نڪوسيا، سسلي=Arms of Nicosia, Sicily.svg | نيترا=Coat of Arms of Nitra.svg | نزني نووگوروڊ=Coat of arms Nizhny Novgorod.png | نوربرگ ميونسپلٽي=Norberg vapen.svg | نووسبيرسڪ=Coat of Arms of Novosibirsk.svg | نيورمبرگ=Wappen von Nürnberg.svg | نوڪ=Nuuk Coat of Arms.gif | اوبرهاوزن=DEU Oberhausen COA.svg | اوبروارٽ=Coat of arms of Oberwart.svg | اوڊيسا=Arms of Odessa.svg | اوفنباخ ام مائن=Wappen Offenbach am Main.svg | اولڊنبرگ=Wappen oldenburg.png | اومسڪ=Omsk coat of arms 2014.png | اورليان=Blason Orléans.svg | اوسلو=Insigne Anslogae.svg | اوسنابروڪ=Osnabrück Wappen.svg | اوستراوا=Ostrava CoA CZ.svg | پيڊربورن=DEU_Paderborn_COA.svg | پادووا=Insigne Mediolani.svg | پالائيو فاليرو=Palaio Faliro Emblem.svg | پالرمو=Palermo-Stemma da Il blasone in Sicilia (Tav 82).png | پالما دي مالورڪا=Blasó de Mallorca.png | پاناما شھر=Arms of Panama City.svg | پيرس=Insigne Lutetiae.svg | پارما=Parma-Stemma.png | پا-د-ڪالي=Pas de Calais Arms.svg | پاتراس= Emblem of Patra.svg | پيھچيوو=Coat of arms of Pehčevo Municipality.svg | فورزهايم=Wappen Pforzheim.svg | پيريئس= Seal of Peiraeus.svg | پيزا=Shield of the Republic of Pisa.svg | پليون=Pleven-coat-of-arms.svg | پلووڊيو=Plovdiv-coat-of-arms.svg | پلزن=Plzen small CoA.png | پوڊگوريتسا=Insigne Birziminii.svg | پواتيي=Blason ville fr Poitiers (Vienne).svg | پورٽو=PRT.png | پوٽسڊام=Coat of arms of Potsdam.svg | پوٽسڊام=Coat of arms of Potsdam.svg | پوزنان=Poznan-herb-old.gif | پراگ=Insigne Pragae.svg | پريشو=Coat of Arms of Prešov.svg | پريليپ=Coat of arms of Prilep Municipality.svg | پروبيشتيپ|Coat of arms of Probištip Municipality.svg | ڪوئتزالٽينانگو=Coat of arms of Quetzaltenango.svg | ڪيوٽو=Escudo de Quito.svg | رباط=Arms of Rabat.png | رانڪووٽسه=Coat of arms of Rankovce Municipality.svg | ريڪلنگهاوزن=DEU Recklinghausen COA.svg | ريگنزبرگ=Wappen Regensburg.svg | ريمس=Blason Reims 51.svg | ريميخ=Remich coat of arms.png | ريمشائڊ=DEU Remscheid COA.svg | رين=Blason Rennes.svg | روئٽلنگن=Wappen Stadt Reutlingen.svg | ريڪياوڪ=Reykjavik Coat of Arms.svg <!-- 16 جولاءِ 2014 تي هٽايو ويو | ريئيڪا= Coat of Arms of Rijeka.png --> | ريگا=Insigne Rigae.svg | ريو ڊي جنيرو=Arms of Rio de Janeiro.svg | روئٽگن=DEU Roetgen COA.svg | روم=Insigne Romanum.svg | روش ها عاين=Coat of arms of Rosh HaAyin.png | روسومان=Coat of arms of Rosoman Municipality.svg | روستڪ=Rostock Wappen.svg | روٽرڊيم=Rotterdam wapen klein.svg | روئن=Blason Rouen 76.svg | ساربرڪن=DEU Saarbruecken COA.svg | سينٽ پيٽرسبرگ=Coat of Arms of St Petersburg (1780).png | سينٽ-ايٽيين-دو-رووري=Blason Saint-étienne-du-Rouvray.svg | سينٽ-جيل=Coat of arms of Saint-Gilles.svg | سينٽ-جوس-تن-نود=Coat of arm Municipality be Saint-Josse-ten-Noode.svg | سينٽ-ڪوينٽين-فالافييه=Blason ville fr Saint-Quentin-Fallavier 38.svg | سالزبرگ=Wappen at salzburg stadt.png | سالزگٽر=Coat of arms of Salzgitter.svg | سامارا=Coat of Arms of Samara (Samara oblast).png | سان خوسي=Blason Ville cr San-Jose.svg | سان خوان=Arms of San Juan.svg | سان ميگوئل، ايل سلواڊور=Escudo de la ciudad de San miguel.gif | سانتياگو=Arms of Santiago.svg | سانتو ڊومنگو=Arms of Santo Domingo.svg | ساؤ پائولو=Arms of São Paulo.svg | سراج=Coat of arms of Saraj Municipality.svg | سرايووو=Coat of arms of Sarajevo.svg | سڪاربيڪ=Blason Schaerbeek.svg | شويرين=Wappen Schwerin.svg | سيوستوپول=Sevastopol-COA.png | سيويل=Arms of Seville.svg | شيفيلڊ=Coat of arms of Sheffield City Council.png | زيگن=Wappen Siegen.svg | سيينا=Stemma Repubblica di Siena.svg | زيمراٿ=DEU Simmerath COA.svg | سنٽ-يانس-مولنبيڪ=Blason Molenbeek Saint Jean.svg | اسڪوپيي=Insigne Scopiae.svg | صوفيا=Insigne Serdicae.svg | زولنگن=Solingen wappen.svg | ستارو ناگوريچاني=Coat of arms of Staro Nagoričane.svg | شتيپ=Coat of arms of Štip Municipality.svg | اسٽاڪهوم=Insigne Holmiae.svg | شٽولبرگ (رائن لينڊ)=DEU Stolberg (Rhld) COA.svg | شٽرالسند=DEU Stralsund COA.svg | اسٽراسبرگ=Insigne Argentorati.svg | اسٽروميتسا=Coat of arms of Strumica Municipality.svg | شٽٽگارٽ=Coat of arms of Stuttgart.svg | شوتو اوريزاري=Coat of arms of Šuto Orizari Municipality.svg | سڊني=Arms of Sydney.svg | سيراڪيوز=Coat of arms of Syracuse.svg | شيچين=POL Szczecin COA.svg | سيگيد=Szeged COA.png | تالين=Coat of arms of Tallinn.svg | تانگرانگ=Lambang Kota Tangerang.png | تيگوسيگالپا=Arms of Tegucigalpa.svg | تل ابيب=Arms of Tel Aviv.svg | تيلشياي=Telsiai COA.gif | دي هيگ=Blason Ville La Haye.svg | ٿيسالونيڪي= | ٿيسالونيڪي= Thessaloniki seal.svg | تلبرگ=Coat of arms of Tilburg.png | تيميشوارا=ROU TM Timisoara CoA1.png | تيرانا=Insigne Tyranae.svg | ٽوليڊو=Escudo de Toledo.svg | ٽورنٽو=Arms of Toronto.svg | ٽورشاون=Coat of arms of Tórshavn.svg | تولوز=Blason ville fr Toulouse (Haute-Garonne).svg | تور=Blason tours 37.svg | تريليبورگ=Trelleborg vapen.svg | ترينچين=Coat of Arms of Trenčín.svg | ترير=Coat_of_arms_of_Trier.svg | ٽرائيسٽ=Free Territory of Trieste coat of arms.svg | ترناوا=Coat of Arms of Trnava.svg | ترولهتان=Trollhättan vapen.svg | تورين=Insigne Augustae Taurinorum.svg | يوڪل=Uccle Blason.png | اولم=Coat of arms of Ulm.svg | وادوز=Vaduz.png | والانس=Blason ville fr Valence (Drome).png | والينسيا=Arms of the Pyrénées-Orientales.svg | والانسئين=Blason valenciennes.svg | وياڊولڊ=Coat of Arms of Valladolid.svg | واليٽا=Insigne Valettae.svg | وانتا=Vantaa.vaakuna.svg | ورنا=Gerb varna.jpg | ويلس=Coat of arms of Veles Municipality.svg | ويليڪو ترنووو=Veliko-Tarnovo-coat-of-arms.svg | وينس=StemmaVene.PNG | ويانا=Insigne Vindobonae.svg | ويگو=Arms of Vigo.svg | ولنيئس=Coat of arms of Vilnius Gold.png | ونيتسا=Coat of arms of Vinica Municipality.png | وولگوگراڊ=Coat of Arms of Volgograd.png | ويڪفيلڊ=Coat of arms of Wakefield City Council.png | وارسا=Insigne Varsoviae.svg | واشنگٽن، ڊي. سي.=COA George Washington.svg | واترمال-بواٽسفورٽ=Watermaalbosvoordewapen.gif | ويسباڊن=Wappen_Wiesbaden.svg | ونڊهوڪ=Wappen Windhuk - Namibia.jpg | ونيپگ=Blason ville ca Winnipeg (Manitoba).svg | ورل=Coat of arms of Wirral Metropolitan Borough Council.png | وولفسبرگ=Wappen Wolfsburg.svg | وولووي-سينٽ-لامبرٽ=Coat of arms of Woluwe-Saint-Pierre.svg | وولووي-سينٽ-پيئر=Greater Coat of arms Woluwe-Saint-Pierre.svg | وروتسواف=Herb wroclaw.svg | ووپرٽال=DEU Wuppertal COA.svg | ورسلن=DEU Würselen COA.svg | ورزبرگ=Wappen von Wuerzburg.svg | يڪاترينبرگ=Coat of Arms of Yekaterinburg (Sverdlovsk oblast).svg | يريوان=Yerevan seal.png | زگريب=Insigne Zagrabiae.svg | زاراگوزا=Escudo municipal de Zaragoza.svg | زيوينار=Arms of Zevenaar.svg | زرنووتسي=Coat of arms of Zrnovci Municipality.jpg | زيلينا=Coat of Arms of Žilina.svg <!-- | ڪلوج-ناپوڪا=ROU CJ Cluj-Napoca CoA.png 2 جون 2015 تي ڪامنز تان ڊليٽ ڪيو ويو --> <!-- ڊليٽ ٿيل فائل: | ميڪلسفيلڊ=Arms of Macclesfield.svg --> <!-- ڊليٽ ٿيل فائل: | سان سلواڊور=Escudo San Salvador.jpg --> <!-- غير موجود فائل: | آرلنگٽن ڪائونٽي، ورجينيا=ArlingtonCountySeal.png --> <!-- غير آزاد فائل: | غزا=Gaza coat.png --> <!-- غير آزاد فائل: | ڪنشاسا=Kinshasa arms.jpg --> <!--- 4. ذيلي-قومي علائقا ---> <!--- 4.alb البانيا ---> <!--- 4.alb.1 البانوي ڪائونٽيون [Qarqe]: ---> | شڪوڊر ڪائونٽي=Stema e Qarkut Shkodër.svg <!--- 4.aut آسٽريا ---> <!--- 4.aut.1 آسٽريائي رياستون [Länder]: ---> | برگنلينڊ=Burgenland Wappen.svg | ڪارِنٿيا=Kaernten CoA.svg | لوئر آسٽريا=Niederösterreich CoA.svg | سالزبرگ=Salzburg Wappen.svg | اسٽائيريا=Steiermark Wappen.svg | ٽيرول=AUT Tirol COA.svg | اپر آسٽريا=Oberoesterreich Wappen.svg | ويانا=Wien 3 Wappen.svg | فورارلبرگ=Voraralberg Wappen.svg <!--- 4.bel بيلجيم ---> <!--- 4.bel.1 بيلجيمي علائقا: ---> <!--- 4.bel.2 بيلجيمي صوبا: ---> | انٽورپ (صوبو)=Coat of arms of Antwerp.svg | اوڀر فلانڊرز=Wapen van Oost-Vlaanderen.svg | فليمش برابانٽ=Coat of arms of Flemish Brabant.svg | هينائو (صوبو)=Hainaut Modern Arms.svg | ليئج (صوبو)=Armoiries Principauté de Liège.svg | لمبرگ (بيلجيم)=Blason Limburg province Belgique.svg | لگزمبرگ (بيلجيم)=Armoiries Luxembourg province.svg | نامور (صوبو)=Blason namur prov.svg | والون برابانٽ=Coat of arms of Walloon Brabant.svg | اولهه فلانڊرز=Klein wapen van West-Vlaanderen.svg <!--- 4.chi چلي ---> <!--- 4.chi.1 چلي جا علائقا ۽ خودمختيار علائقا: ---> | ايسٽر ٻيٽ=Emblem of Easter Island.svg <!--- 4.cze چيڪ ريپبلڪ ---> <!--- 4.cze.1 چيڪ علائقا [Kraje]: ---> | مرڪزي بوھيميائي علائقو=Central Bohemian Region CoA CZ.svg | ڏکڻ بوھيميائي علائقو=South Bohemian Region CoA CZ.svg | پلزن علائقو=Plzen Region CoA CZ.svg | ڪارلووي واري علائقو=Karlovy Vary Region CoA CZ.svg | اوستي ناڊ لابيم علائقو=Usti nad Labem Region CoA CZ.svg | ليبيريتس علائقو=Liberec Region CoA CZ.svg | هراديتس ڪرالووي علائقو=Hradec Kralove Region CoA CZ.svg | پاردوبيتسه علائقو=Pardubice Region CoA CZ.svg | اولوموٽس علائقو=Olomouc Region CoA CZ.svg | موراوين-سائيليشيائي علائقو=Moravian-Silesian Region CoA CZ.svg | ڏکڻ موراوين علائقو=South Moravian Region CoA CZ.svg | زلين علائقو=Zlin Region CoA CZ.svg | ويسوچينا علائقو=Vysocina Region CoA CZ.svg <!--- آئرلينڊ ---> | ڪاناخت=Coat of arms of Connacht.svg | لينسٽر=Coat of arms of Leinster.svg | منسٽر=Coat of arms of Munster.svg | السٽر=Coat of arms of Ulster.svg <!--- 4.esp اسپين ---> <!--- 4.esp.1 اسپيني خودمختيار برادريون ۽ شھر [Comunidades y Ciudades Autónomas]: ---> | اندلس=Escudo heráldico de Andalucía.svg | اراگون=Shield of Aragon.svg | استورياس=Arms of Asturias.svg | باليئرڪ ٻيٽ=Balearic Islands Arms.svg | باسڪ ملڪ=Arms of the Basque Country.svg | ڪينري ٻيٽ=Arms of the Canary Islands.svg | ڪانتبريا=Arms of Cantabria.svg | ڪاستيل-لا مانچا=Arms of Castile-La Mancha.svg | ڪاستيل ۽ ليئون=Arms of Castile and Leon.svg | ڪاتالونيا=Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg | اڪستريمادورا=Arms of Extremadura.svg | گليشيا=Arms of Galicia (Spain).svg | لا ريوخا=Arms of La Rioja (Spain).svg | ميڊرڊ جي ڪميونٽي=Arms of the Community of Madrid.svg | مرسيا=Arms of the Spanish Region of Murcia.svg | ناوار=Arms of Navarre-Coat of Arms of Spain Template.svg | والينسيائي ڪميونٽي=Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg | سيوتا=Arms of Ceuta.svg | ميليلا=Arms of Melilla.svg <!--- 4.est ايسٽونيا ---> <!--- 4.est.1 ايسٽونيا جون ڪائونٽيون [Maakonnad]: ---> | ورومaa ڪائونٽي=Võrumaa vapp.svg | ورو ڪائونٽي=Võrumaa vapp.svg | هارجو ڪائونٽي=Et-Harju maakond-coa.svg <!--- 4.est.2 ايسٽونيا جون پارشون [Vald]: ---> | ورو پارش=Võru valla vapp.svg | ورو پارش=Võru valla vapp.svg <!--- 4.fin فنلينڊ ---> <!--- 4.fin.1 فنلينڊي علائقا [Maakunta]: ---> | ليپلينڊ (فنلينڊ)=Lapin maakunnan vaakuna.svg | اتر اوستروبوٿنيا=Pohjois-Pohjanmaan vaakuna.svg | ڪائنو=Kainuu.vaakuna.svg | اتر ڪاريليا=Pohjois-Karjala.vaakuna.svg | اتر ساوونيا=Pohjois-Savo.vaakuna.svg | ڏکڻ ساوونيا=Etelä-Savo.vaakuna.svg | ڏکڻ اوستروبوٿنيا=Etelä-Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | اوستروبوٿنيا (علائقو)=Pohjanmaan maakunnan vaakuna.svg | پيرڪانما=Pirkanmaa.vaakuna.svg | ساتاڪنتا=Satakunta.vaakuna.svg | مرڪزي اوستروبوٿنيا=Keski-Pohjanmaa.vaakuna.svg | مرڪزي فنلينڊ=Keski-Suomi Coat of Arms.svg | ڏکڻ-اولهه فنلينڊ=Varsinais-Suomen.vaakuna.svg | فنلينڊ پروپر=Varsinais-Suomen.vaakuna.svg | ڏکڻ ڪاريليا=Etelä-Karjala.vaakuna.svg | پائجنني تاواستيا=Päijät-Häme.vaakuna.svg | تاواستيا پروپر=Kanta-Häme.vaakuna.svg | اوسيما=Uusimaa.vaakuna.svg | ڪيمينلاڪسُو=Kymenlaakson maakunnan vaakuna.svg | آلاند ٻيٽ=Aland coat of arms.svg <!--- 4.fra فرانس ---> <!--- 4.fra.1 فرانسيسي علائقا [Régions]: ---> | بريتاني=COA fr BRE.svg | سينٽر=Blason_Centre.svg | سينٽر (فرانسيسي علائقو)=Blason_Centre.svg | ڪورسيڪا=Coat_of_Arms_of_Corsica.svg | ايل-دي-فرانس=France moderne.svg | ايل-دي-فرانس (علائقو)=France moderne.svg | پيئي دو لا لوار=Blason région fr Pays-de-la-Loire.svg | پرووانس-الپس-ڪوٽ دازور=Blason région fr Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg <!--- 4.ger جرمني ---> <!--- 4.ger.1 جرمن رياستون [Länder]: ---> | لوئر ساڪسني=Coat of arms of Lower Saxony.svg | بريمن جو آزاد هانسياٽڪ شھر=Bremen Wappen.svg | هيمبرگ=Coat of arms of Hamburg.svg | ميڪلنبرگ-فورپومرن=Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (great).svg | ساڪسني-انهالٽ=Wappen Sachsen-Anhalt.svg | ساڪسني=Coat of arms of Saxony.svg | برانڊنبرگ=Brandenburg Wappen.svg | ٿيورنگيا=Coat of arms of Thuringia.svg | هيس=Coat of arms of Hesse.svg | اتر رائن-ويسٽفيليا=Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg | رائنلينڊ-پالاتينيٽ=Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg | باويريا=Arms of the Free State of Bavaria.svg | باڊن-ورٽمبرگ=Coat of arms of Baden-Württemberg (lesser).svg | سارلينڊ=Wappen des Saarlands.svg | شليسويگ-هولسٽائين=DEU Schleswig-Holstein COA.svg <!--- 4.ina انڊونيشيا: ---> <!--- 4.ina.1 انڊونيشي صوبا [Provinsi]: ---> | آچيه=Coat of arms of Aceh.svg | اتر سماترا=Coat of arms of North Sumatra.svg | اولهه سماترا=Coat of arms of West Sumatra.svg | ريائو=Coat of arms of Riau.svg | ريائو ٻيٽ=Coat of arms of Riau Islands.svg | جامبي=Coat of arms of Jambi.svg | ڏکڻ سماترا=Coat of arms of South Sumatra.svg | بانگڪا بليتونگ ٻيٽ=Coat of arms of Bangka Belitung Islands.svg | بينگڪولو=Coat of arms of Bengkulu.svg | لامپونگ=Coat of arms of Lampung.svg | بانتن=Coat of arms of Banten.svg | گريٽر جڪارتا=Coat of arms of Jakarta.svg | اولهه جاوا=Coat of arms of West Java.svg | مرڪزي جاوا=Coat of arms of Central Java.svg | يوگياڪارتا جو خاص علائقو=Coat of arms of Yogyakarta.svg | اوڀر جاوا=Coat of arms of East Java.svg | اولهه ڪاليمانتان=Coat of arms of West Kalimantan.svg | مرڪزي ڪاليمانتان=Coat of arms of Central Kalimantan.svg | ڏکڻ ڪاليمانتان=Coat of arms of South Kalimantan.svg | اوڀر ڪاليمانتان=Coat of arms of East Kalimantan.svg | اتر ڪاليمانتان=Coat of arms of North Kalimantan.svg | بالي=Coat of arms of Bali.svg | اولهه نوسا تينگارا=Coat of arms of West Nusa Tenggara.svg | اوڀر نوسا تينگارا=Coat of arms of East Nusa Tenggara.svg | اولهه سولاويسي=Coat of arms of West Sulawesi.svg | ڏکڻ سولاويسي=Coat of arms of South Sulawesi.svg | مرڪزي سولاويسي=Coat of arms of Central Sulawesi.svg | گورونتالو=Coat of arms of Gorontalo.svg | ڏکڻ-اوڀر سولاويسي=Coat of arms of Southeast Sulawesi.svg | اتر سولاويسي=Coat of arms of North Sulawesi.svg | اتر مالوڪو=Coat of arms of North Maluku.svg | مالوڪو=Coat of arms of Maluku.svg | اولهه پاپوا=Coat of arms of West Papua.svg | پاپوا=Coat of arms of Papua 2.svg <!--- 4.ind ڀارت ---> <!--- 4.ind ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا ---> | تامل ناڊو=TamilNadu Logo.svg | اتر پرديش=Seal of Uttar Pradesh.png <!--- 4.irl آئرلينڊ ---> <!--- 4.irl.1 آئرش ڪائونٽيون ---> | آفلي ڪائونٽي=Offaly crest.svg <!--- آئرش صوبا ---> | ڪاناخت=Coat of arms of Connacht.svg | لينسٽر=Coat of arms of Leinster.svg | منسٽر=Coat of arms of Munster.svg | السٽر=Coat of arms of Ulster.svg <!--- 4.ita اٽلي ---> <!--- 4.ita.1 اطالوي علائقا [Regioni]: ---> | ابروتسو=Regione-Abruzzo-Stemma.svg | آوستا وادي=Valle d'Aosta-Stemma.svg | اپوليا=Coat of Arms of Apulia.svg | باسيليڪاتا=Regione-Basilicata-Stemma.svg | ڪالابريا=Coat of arms of Calabria.svg | ڪامپانيا=Regione-Campania-Stemma.svg | ايميليا-روماگنا=Regione-Emilia-Romagna-Stemma.svg | فريولي-وينيزيا جوليا=Friuli-Venezia Giulia-coat-of-arms.png | لازيو=Lazio Coat of Arms.svg | لگوريا=Coat of arms of Liguria.svg | لومبارڊي=Insigne Langobardiae.svg | مارڪي=Coat of arms of Marche.svg | موليسي=Regione-Molise-Stemma.svg | پيڊمونٽ=Arms of the Prince of Piedmont.svg | سارڊينيا=Arms of Sardinia.svg | سسلي=Coat of arms of Sicily.svg | ترينتينو-آلٽو اديجي/سڊٽيرول=Coat of arms of Trentino-South Tyrol.svg | ٽسڪني=Coat of arms of Tuscany.svg | امبريا=Regione-Umbria-Stemma.svg | وينيتو=Coat of Arms of Veneto.png <!--- 4.ita.2 اطالوي صوبا [Province]: ---> | بولزانو=Suedtirol CoA.svg | ريجيو ڪالابريا=Coat of Arms of the Province of Reggio-Calabria.svg <!-- غير آزاد فائل: | بولونيا=Bologna-Stemma.png--> <!-- غير آزاد فائل: | بريشا=Brescia-Stemma.png --> | ڏکڻ ٽيرول=Suedtirol CoA.svg | ترينتينو=Trentino CoA.svg | ترينٽو=Trentino CoA.svg <!--- 4.lux لگزمبرگ ---> <!--- 4.lux.1 لگزمبرگي ڪنٽون [Kantounen]: ---> | ريميخ (ڪنٽون)=Remich (canton) coat of arms.png <!--- 4.mkd مقدونيا ---> <!--- 4.mkd.1 مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichki Regioni]: ---> | پولوگ شمارياتي علائقو=Logo of Polog Region.svg | پيلاگونيا شمارياتي علائقو=Logo of Pelagonia Region.svg | اسڪوپيي شمارياتي علائقو=Logo of Skopje Region.svg | ڏکڻ-اولهه شمارياتي علائقو=Logo of Southwestern Region, Macedonia.svg | اتر-اوڀر شمارياتي علائقو=Logo of Northeastern Region, Macedonia.svg | وردار شمارياتي علائقو=Logo of Vardar Region.svg | اوڀر شمارياتي علائقو=Logo of Eastern Region, Macedonia.svg <!--- 4.ned نيڌرلينڊز ---> <!--- 4.ned.1 ڊچ صوبا [Provincies]: ---> | ڊرينٿي=Drenthe wapen.svg | فليوولينڊ=Flevoland wapen.svg | فريزلينڊ=Friesland wapen.svg | گيلڊرلينڊ=Gelderland wapen.svg | گروننگن=Groningen coa.svg | لمبرگ=Limburg-nl-wapen.svg | اتر برابانٽ=Noord-Brabant wapen.svg | اتر هالينڊ=Wapen van Noord-Holland.svg | اوورئيسل=Overijssel wapen.svg | ڏکڻ هالينڊ=Zuid-holland wapen.svg | يوٽريخت=Utrecht provincie wapen.svg | زيلينڊ=Zeeland wapen.svg <!--- 4.nor ناروي ---> <!--- 4.nor.1 نارويجي ڪائونٽيون [Fylker]: ---> | اگدر=Agder våpen.svg | انلاندت=Innlandet våpen.svg | موره اوگ رومسدال=Møre og Romsdal våpen.svg | نورڊلينڊ=Nordland våpen.svg | روگالينڊ=Rogaland våpen.svg | تروندلاگ=Trøndelag våpen.svg | ويسٽلينڊ=Vestland våpen.svg | ويسٽفولڊ اوگ ٽيليمارڪ=Vestfold og Telemark våpen.svg | ويڪن=Viken våpen.svg | ويڪن (ڪائونٽي)=Viken våpen.svg | ترومس اوگ فنمارڪ=Coat of arms of Finnmark county and Troms county.svg <!--- 4.pol پولينڊ ---> <!--- 4.pol.1 پولش وائيووڊشپس [Województwa] ---> | اولهه پوميرينيائي وائيووڊشپ=POL województwo zachodniopomorskie COA.svg | پوميرينيائي وائيووڊشپ=POL województwo pomorskie COA.svg | وارميائي-ماسوريائي وائيووڊشپ=Warminsko-mazurskie herb.svg | پوڊلاسڪي وائيووڊشپ=POL województwo podlaskie COA.svg | لوبوش وائيووڊشپ=POL województwo lubuskie COA.svg | گريٽر پولينڊ وائيووڊشپ=POL województwo wielkopolskie COA.svg | ڪويائي-پوميرينيائي وائيووڊشپ=POL województwo kujawsko-pomorskie COA.svg | لوئر سائيليشيائي وائيووڊشپ=POL województwo dolnośląskie COA.svg | اوپولي وائيووڊشپ=POL województwo opolskie COA.svg | سائيليشيائي وائيووڊشپ=POL_województwo_śląskie_COA.svg | شوينتوڪشيسڪي وائيووڊشپ=POL wojewodztwo świętokrzyskie COA.svg | ووچ وائيووڊشپ=POL województwo łódzkie COA.svg | ماسويائي وائيووڊشپ=POL województwo mazowieckie COA.svg | لوبلن وائيووڊشپ=POL województwo lubelskie COA.svg | ليسر پولينڊ وائيووڊشپ=POL województwo małopolskie COA.svg | سبڪارپيٿين وائيووڊشپ=POL województwo podkarpackie COA.svg <!--- 4.rou رومانيا ---> <!--- 4.rou.1 رومانوي ڪائونٽيون [Județe]: ---> | ڪلوج ڪائونٽي=Actual Cluj county CoA.png | ڊولج ڪائونٽي=Stema judetului Dolj.svg <!-- 4.rsa ڏکڻ آفريڪا ---> <!-- 4.rsa.1 ڏکڻ آفريقي صوبا: ---> | گائوتينگ=Gauteng arms.svg | اولهه ڪيپ=Coat of arms of the Western Cape.png <!--- 4.sui سوئٽزرلينڊ ---> <!--- 4.sui.1 سوئس ڪنٽون: ---> | برن جو ڪنٽون=Wappen Bern matt.svg | بازل-شٽاٽ جو ڪنٽون=Wappen Basel-Stadt matt.svg | بازل-شٽاٽ=Wappen Basel-Stadt matt.svg | جنيوا جو ڪنٽون=Wappen Genf matt.svg | شافهاوزن جو ڪنٽون=Wappen Schaffhausen matt.svg | شافهاوزن=Wappen Schaffhausen matt.svg | ٽچينو جو ڪنٽون=Wappen Tessin matt.svg | وو جو ڪنٽون=Wappen Waadt matt.svg <!--- 4.svk سلوواڪيا ---> <!--- 4.svk.1 سلوواڪ علائقا [Kraje]: ---> | براتيسلاوا علائقو=Coat of Arms of Bratislava Region.svg | ترناوا علائقو=Coat of Arms of Trnava Region.svg | ترينچين علائقو=Coat of Arms of Trenčín Region.svg | نيترا علائقو=Coat of Arms of Nitra Region.svg | زيلينا علائقو=Coat of Arms of Žilina Region.svg | بانسڪا بيسٽريڪا علائقو=Coat of Arms of Banská Bystrica Region.svg | پريشو علائقو=Coat of Arms of Prešov Region.svg | ڪوشيتسه علائقو=Coat of Arms of Košice Region.svg <!--- 4.swe سوئيڊن ---> <!--- 4.swe.1 سوئيڊني ڪائونٽيون [Län]: ---> | ييولي بورگ ڪائونٽي=Gävleborg län vapen.svg | نوربوٽن ڪائونٽي=Norrbotten län vapen.svg | اوريبرو ڪائونٽي=Örebro län vapen.svg | اوسترگوتلينڊ ڪائونٽي=Östergötland vapen.svg | اسڪونه ڪائونٽي=Skåne länsvapen - Riksarkivet Sverige.png | اسٽاڪهوم ڪائونٽي=Stockholm län vapen b.svg | ويرملينڊ ڪائونٽي=Värmland vapen.svg | ويستر بوٽن ڪائونٽي=Västerbotten län vapen.svg <!--- 4.ukr يوڪرين ---> <!--- 4.ukr.1 يوڪريني اوبلاست [Oblasti]: ---> | وولن اوبلاست=Volyn coat of arms.svg | ريون اوبلاست=Rivne Oblast coat of arms.svg | ژيتومير اوبلاست=Coat of Arms of Zhytomyr Oblast.png | ڪِيئو اوبلاست=Herb Kyivskoi oblasti 1.svg | خميلنيتسڪي اوبلاست=Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.svg | ترنوپيل اوبلاست=Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg | ايوانو-فرانڪيوسڪ اوبلاست=Coat of Arms of Ivano-Frankivsk Oblast.svg | زڪارپتيا اوبلاست=Karptska Ukraina-2 COA.svg | چرنووتسي اوبلاست=Coat of Arms of Chernivtsi Oblast .svg | ونيتسيا اوبلاست=Coat of Arms of Vinnytsa Oblast.svg | چيرڪاسي اوبلاست=Coat of Arms of Cherkasy Oblast .svg | ڪيروووهراد اوبلاست=Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.svg | ميڪولائيو اوبلاست=Coat of Arms of Mykolaiv Oblast.svg | پولتاوا اوبلاست=Coat of Arms of Poltava Oblast.svg | چرنيهيئو اوبلاست=Coat of Arms of Chernihiv Oblast.svg | سومي اوبلاست=Coat_of_Arms_of_Sumy_Oblast.svg | خارڪيو اوبلاست=Kharkiv-town-herb.svg | دنيپروپيٽرووسڪ اوبلاست=Herb Dnipropetrovskoyi oblasti.svg | اوڊيسا اوبلاست=Coat of Arms of Odesa Oblast .svg | خرسون اوبلاست=Coat of Arms of Kherson Oblast .svg | زاپوريژيا اوبلاست=Coat of Arms of Zaporizhzhya Oblast.png | دونيتسڪ اوبلاست=Lesser CoA of the Donets Basin (Spanish Shield).svg | ڪريميا جي خودمختيار جمهوريه=Emblem of Crimea.svg | لوهانسڪ اوبلاست=Coat of Arms Luhansk Oblast.svg | لويئو اوبلاست=Coat of Arms of Lviv Oblast.png <!--- 4.usa آمريڪا ---> <!--- 4.usa.1 آمريڪي رياستون: ---> | هوائي=Insigne Havaii.svg <!--- 5. تاريخي ذيلي-قومي يونٽ: ---> <!--- 5.fr فرينچ ريپبلڪ: ---> | الزاس=Blason région fr Alsace.svg | اڪيتين=Blason de l'Aquitaine et de la Guyenne.svg | اوورني=Blason de l'Auvergne.svg | اوورني (علائقو)=Blason de l'Auvergne.svg | باس-نورمانڊي=Arms of William the Conqueror (1066-1087).svg | لوئر نارمنڊي=Arms of William the Conqueror (1066-1087).svg | بورگوئن=Blason fr Bourgogne.svg | برگنڊي (فرانسيسي علائقو)=Blason fr Bourgogne.svg | شامپين-آردين=Arms of the French Region of Champagne-Ardenne.svg | فرانش-ڪونٽي=Blason fr Franche-Comté.svg | هوت-نورمانڊي=Blason region fr Normandie.svg | اپر نارمنڊي=Blason region fr Normandie.svg | لانگڊاڪ-روسلون=Arms of the French Region of Languedoc-Roussillon.svg | ليموزين=Blason région fr Limousin.svg | ليموزين (علائقو)=Blason région fr Limousin.svg | لورين=Blason Lorraine.svg | لورين (علائقو)=Blason Lorraine.svg | ميدي-پيريني=Blason_Languedoc.svg | نورڊ-پا-دي-ڪالي=Blason Nord-Pas-De-Calais.svg | پيڪاردي=Blason_région_fr_Picardie.svg | پڪارڊي=Blason_région_fr_Picardie.svg | پواتو-شارانت=Poitou-Charentes blason.svg | رون-الپس=Blason Rhône-Alpes Gendarmerie.svg <!--- 5.hre پاڪ رومي سلطنت: ---> | باڊن=Coat of arms of Baden.svg | هولسٽائين=Holstein Arms.svg <!--- 5.kof فرانس جي بادشاھت: ---> | فلانڊرز جي ڪائونٽي=Blason Nord-Pas-De-Calais.svg | نارمنڊي=Blason duche fr Normandie.svg <!--- 5.kon ناروي جي بادشاھت: ---> | آڪرشس=Akershus våpen.svg | آسٽ-اگدر=Aust-Agder vapen.svg | بسڪرود=Buskerud våpen.svg | فنمارڪ=Finnmark våpen.svg | هيڊمارڪ=Hedmark våpen.svg | هورڊالينڊ=Hordaland vapen.svg | نورڊ-تروندلاگ=Nord-Trøndelag våpen.svg | اوپلاند=Oppland våpen.svg | سوگن اوگ فيوردانه=Sogn og Fjordane våpen.svg | سور-تروندلاگ=Sør-Trøndelag våpen.svg | ٽيليمارڪ=Telemark våpen.svg | ترومس=Troms våpen.svg | ويسٽ-اگدر=Vest-Agder våpen.svg | ويسٽفولڊ=Vestfold våpen.svg | اوستفولڊ=Østfold våpen.svg <!--- 5.kop پروشيا جي بادشاھت: ---> | ويسٽفيليا=Wappen des Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe.svg <!--- 5.kos سوئيڊن جي بادشاھت: ---> | اسڪينيا=Skåne vapen.svg <!--- 5.sfry يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه: ---> | پي آر مقدونيا=Coat of arms of the PR of Macedonia.svg <!--- 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ: ---> | نائٽس ٽيمپلر=Crusades TF.JPG | نورڊڪ بيٽل گروپ=Coat of Arms of the Nordic Battlegroup.svg | يورپي يونين فوجي ڪميٽي=Coat of arms of the European Union Military Committee.svg | يورپي يونين فوجي اسٽاف=Coat of arms of the European Union Military Staff.svg | ٽيوٽونڪ نائٽس=Insignia Germany Order Teutonic.svg | يورپي ڪور=Coat of arms of Eurocorps.svg | يورپي ريپڊ آپريشنل فورس=Coat of arms of Eurofor.svg | يورپي جنڊارمري فورس=Arms of the European Gendarmerie Force.svg | يورپي ايئر ٽرانسپورٽ ڪمانڊ=Coat of arms of the European Air Transport Command.svg | يورپي ايئر گروپ=Coat of arms of the European Air Group.svg | يورپي بحري فورس=Coat of arms of Euromarfor.svg | موومينٽ ڪوآرڊينيشن سينٽر يورپ=Coat of arms of Movement Coordination Centre Europe.svg | فينابيل=Arms of Finabel.svg | جمهوريه مقدونيا جي فوج=MacedonianArmyLogo.svg | جمهوريه مقدونيا ۾ قانون نافذ ڪرڻ= Macedonian Police insignia.png | سپريم هيڊڪوارٽرز الائيڊ پاورز يورپ=Coat of arms of Supreme Headquarters Allied Powers Europe.svg | نيٽو فوجي ڪميٽي جو چيئرمين=Coat of arms of the Chairman of the NATO Military Committee.svg | نيٽو فوجي ڪميٽي جو ڊپٽي چيئرمين=Coat of arms of the Deputy Chairman of the NATO Military Committee.svg | نيٽو ڪميونيڪيشن ۽ انفارميشن سسٽمز گروپ=Coat of arms of the NATO Communication and Information Systems Group.svg | بين الاقوامي فوجي اسٽاف=Coat of arms of the International Military Staff.svg | الائيڊ جوائنٽ فورس ڪمانڊ برنسسم=Coat of arms of Allied Joint Force Command Brunssum.svg | الائيڊ جوائنٽ فورس ڪمانڊ نيپلز=Coat of arms of Allied Joint Force Command Naples.svg | الائيڊ ايئر ڪمانڊ=Coat of arms of the Allied Air Command.svg | الائيڊ لينڊ ڪمانڊ=Coat of arms of the Allied Land Command.svg | الائيڊ ميريٽائيم ڪمانڊ=Coat of arms of the Allied Maritime Command.svg | جوائنٽ وارفيئر سينٽر=Coat of arms of the Joint Warfare Centre.svg | جوائنٽ اينالسس اينڊ ليسنز لرنڊ سينٽر=Coat of arms of the Joint Analysis and Lessons Learned Centre.svg | جوائنٽ فورس ٽريننگ سينٽر=Coat of arms of the Joint Force Training Centre.svg <!--- 7. مذهبي ادارا: ---> | قسطنطنيه جو ايڪيومينيڪل پيٽريارڪ=Constantinople coat of arms.PNG | سربين آرٿوڊوڪس چرچ=Coat of arms of Serbian Orthodox Church.png | مقدونيائي آرٿوڊوڪس چرچ=Coat of arms of the Macedonian Orthodox Church.svg <!--- 8. تعليمي ادارا: ---> | ڪينن هال=Keenan.svg | يونيورسٽي آف نوٽر ڊيم=Notre dame coat of arms.png <!--- 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا: ---> | بين الاقوامي مالياتي فنڊ=Coat of arms of the International Monetary Fund.svg <!--- 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ: ---> | البانوي=AlbanieWapen.svg | مقدونيائي=Macedonian lion, 1620, stylized.png <!--- 11. طئي ٿيل: ---> |#default=Insigne incognitum.svg }}<!--- --->|link={{{link|{{ #if: {{{text|}}}| {{{1}}}}}}}}|alt={{{link|{{ #if: {{{text|}}}| {{{1}}}}}}}}|{{ #if: {{{size|}}}| {{{size}}}|20px}}]]{{ #if: {{{text|}}}| {{#switch: {{{text}}} | none=|&nbsp;{{{text}}}}}|&nbsp;[[{{{1}}}{{ #if: {{{2|}}}|{{!}}{{{2}}}}}]]}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> n37ydmmje4gmya2yx89i374t1lq5fwg 10 46682 380893 191315 2026-05-26T16:41:16Z Intisar Ali 8681 /* */ 380893 wikitext text/x-wiki [[File:<!--- --->{{#switch: {{{1}}} <!--- مواد جي فهرست: 1. موجوده خودمختيار ۽ غير خودمختيار ادارا (الفابيٽ جي ترتيب ۾) البانيا: ڪائونٽيون [Qarqe] يونان: شھر هانگ ڪانگ ڀارت: رياستون ۽ مرڪزي علائقا ايران انڊونيشيا: صوبا [Provinsi] اردن ڪويت ڪرغزستان مقدونيا: شمارياتي علائقا [Statistichki Regioni] نيوزيلينڊ: علائقا عمان قطر سعودي عرب تاجڪستان گڏيل عرب امارات: امارات آمريڪا: رياستون؛ شھر ازبڪستان 2. تاريخي خودمختيار ادارا چيڪوسلوواڪ سوشلسٽ ريپبلڪ هنگريائي عوامي ريپبلڪ پولش عوامي ريپبلڪ اوهتوا جي جمهوريه (اوڀر ڪاريليا) يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه: جزوي جمهوريائون [Respubliki] سوويت سوشلسٽ جمهوريتن جو اتحاد: جزوي جمهوريائون [Respubliki] 3. فوجي ۽ پوليس يونٽ 4. مذهبي ادارا 5. تعليمي ادارا 6. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا 7. نسلي ۽ قبائلي گروھ 8. طئي ٿيل ---> <!--- 1. موجوده خودمختيار ملڪ ۽ غير خودمختيار ادارا: ---> <!--- البانيا ---> <!--- البانوي ڪائونٽيون [Qarqe]: ---> | شڪوڊر ڪائونٽي=Stema e Qarkut Shkodër.svg <!--- بحرين ---> | بحرين=Emblem of Bahrain.svg <!--- يونان ---> <!--- يوناني شھر: ---> | هيراڪليون=Seal_of_Heraklion.svg پاتراس=Emblem_of_Patra.svg وولوس=Volos_Siegel.png رھوڊس=Rhodes-seal.jpg يوانينا=Dimos_ioannitwn_seal.jpg <!--- هانگ ڪانگ ---> | هانگ ڪانگ=Regional Emblem of Hong Kong.svg <!--- انڊونيشيا: ---> <!--- انڊونيشي صوبا [Provinsi]: ---> | آچيه=Coat of arms of Aceh.svg | اتر سماترا=Coat of arms of North Sumatra.svg | اولهه سماترا=Coat of arms of West Sumatra.svg | ريائو=Coat of arms of Riau.svg | ريائو ٻيٽ=Coat of arms of Riau Islands.svg | جامبي=Coat of arms of Jambi.svg | ڏکڻ سماترا=Coat of arms of South Sumatra.svg | بانگڪا بليتونگ ٻيٽ=Coat of arms of Bangka Belitung Islands.svg | بينگڪولو=Coat of arms of Bengkulu.svg | لامپونگ=Coat of arms of Lampung.svg | بانتن=Coat of arms of Banten.svg | جڪارتا=Coat of arms of Jakarta.svg | اولهه جاوا=Coat of arms of West Java.svg | مرڪزي جاوا=Coat of arms of Central Java.svg | يوگياڪارتا جو خاص علائقو=Coat of arms of Yogyakarta.svg | اوڀر جاوا=Coat of arms of East Java.svg | اولهه ڪاليمانتان=Coat of arms of West Kalimantan.svg | مرڪزي ڪاليمانتان=Coat of arms of Central Kalimantan.svg | ڏکڻ ڪاليمانتان=Coat of arms of South Kalimantan.svg | اوڀر ڪاليمانتان=Coat of arms of East Kalimantan.svg | اتر ڪاليمانتان=Coat of arms of North Kalimantan.svg | بالي=Coat of arms of Bali.svg | اولهه نوسا تينگارا=Coat of arms of West Nusa Tenggara.svg | اوڀر نوسا تينگارا=Coat of arms of East Nusa Tenggara.svg | اولهه سولاويسي=Coat of arms of West Sulawesi.svg | ڏکڻ سولاويسي=Coat of arms of South Sulawesi.svg | مرڪزي سولاويسي=Coat of arms of Central Sulawesi.svg | گورونتالو=Coat of arms of Gorontalo.svg | ڏکڻ-اوڀر سولاويسي=Coat of arms of Southeast Sulawesi.svg | اتر سولاويسي=Coat of arms of North Sulawesi.svg | اتر مالوڪو=Coat of arms of North Maluku.svg | مالوڪو (صوبو)=Coat of arms of Maluku.svg | اولهه پاپوا (صوبو)=Coat of arms of West Papua.svg | پاپوا (صوبو)=Coat of arms of Papua 2.svg <!--- ڀارت ---> <!--- ڀارتي رياستون ۽ مرڪزي علائقا ---> | ڪرناٽڪ=Seal of Karnataka.svg | ڪيرالا=Government of Kerala Logo.svg | مهاراشٽر=Seal of Maharashtra.svg | تامل ناڊو=TamilNadu Logo.svg | اتر پرديش=Seal of Uttar Pradesh.png <!--- ايران ---> | ايران=Emblem of Iran.svg <!--- اردن ---> | اردن=Coat of arms of Jordan.svg <!--- ڪويت ---> | ڪويت=Emblem of Kuwait.svg <!--- ڪرغزستان ---> | ڪرغزستان=National emblem of Kyrgyzstan 2016.svg مقدونيا ---> <!--- مقدونيائي شمارياتي علائقا [Statistichki Regioni]: ---> | پولوگ شمارياتي علائقو=Logo of Polog Region.svg | پيلاگونيا شمارياتي علائقو=Logo of Pelagonia Region.svg | اسڪوپيي شمارياتي علائقو=Logo of Skopje Region.svg | ڏکڻ-اولهه شمارياتي علائقو=Logo of Southwestern Region, Macedonia.svg | اتر-اوڀر شمارياتي علائقو=Logo of Northeastern Region, Macedonia.svg | وردار شمارياتي علائقو=Logo of Vardar Region.svg | اوڀر شمارياتي علائقو=Logo of Eastern Region, Macedonia.svg <!--- نيوزيلينڊ ---> <!--- نيوزيلينڊ جا علائقا: ---> | آڪلينڊ علائقو=Auckland Council Pohutukawa logo.jpg <!--- عمان ---> | عمان=National emblem of Oman.svg <!--- قطر ---> | قطر=Emblem of Qatar.svg <!--- سعودي عرب ---> | سعودي عرب=Emblem of Saudi Arabia.svg <!--- تاجڪستان ---> | تاجڪستان=Emblem of Tajikistan.svg <!--- گڏيل عرب امارات ---> | گڏيل عرب امارات=Emblem of the United Arab Emirates.svg <!--- گڏيل عرب امارات جون امارات: ---> | ابوظهبي=Emblem of Abu Dhabi.svg | عجمان=Coat of arms of Ajman.svg | دبئي=Dubai Coat of Arms.png | فجيره=Coat of arms of Fujairah.svg | شارجا=Logo (2).svg | راس الخيمه=Coat of arms of Ras al-Khaimah.svg | ام القيوين=Coat of Arms of Umm Al Quwain.svg <!--- آمريڪا ---> <!--- آمريڪي رياستون: ---> | الاباما=Seal of Alabama.svg <!--- آمريڪي شھر: ---> | نيويارڪ شھر=Seal of New York City BW.svg <!--- ازبڪستان ---> | ازبڪستان=Coat of arms of Uzbekistan.svg <!--- تاريخي خودمختيار ادارا: ---> <!--- چيڪوسلوواڪ سوشلسٽ ريپبلڪ ---> | چيڪوسلوواڪ سوشلسٽ ريپبلڪ=Coat of arms of Czechoslovakia (1961-1989).svg <!--- هنگريائي عوامي ريپبلڪ ---> | هنگريائي عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Hungary (1957-1990).svg <!--- پولش عوامي ريپبلڪ ---> | پولش عوامي ريپبلڪ=Coat of arms of Poland (1955-1980).svg <!--- اوهتوا جي جمهوريه (ڪاريليا) ---> | اوهتوا جي جمهوريه=Coat of Arms of East Karelia (1920-1922).svg | اوڀر ڪاريليا جي جمهوريه=Coat of Arms of East Karelia (1920-1922).svg | اوڀر ڪاريليا=Coat of Arms of East Karelia (1920-1922).svg | اولهه ڪاريليا=Karjalan historiallisen maakunnan vaakuna.svg | ڪاريليا=Coat of arms of historical province of Karelia in Finland.svg <!--- يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه ---> | ايس ايف آر يوگوسلاويا=GRB JUGOSLAVIJE.svg <!---يوگوسلاويا جي سوشلسٽ وفاقي جمهوريه جون جزوي جمهوريائون [Respubliki]---> | پي آر مقدونيا=Coat of arms of the PR of Macedonia.svg | ايس آر مقدونيا=Coat of arms of Macedonia (1946-2009).svg | ايس آر بوسنيا ۽ هرزيگووينا=Coat of Arms of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina.svg | ايس آر ڪروشيا=Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg | ايس آر مونٽينيگرو=Coat of Arms of the Socialist Republic of Montenegro.svg | ايس آر سربيا=Coat of Arms of the Socialist Republic of Serbia.svg | ايس آر سلووينيا=Coat of Arms of the Socialist Republic of Slovenia.svg <!--- سوويت سوشلسٽ جمهوريتن جو اتحاد ---> | يو ايس ايس آر=Coat of arms of the Soviet Union 1.svg <!---سوويت سوشلسٽ جمهوريتن جي اتحاد جون جزوي جمهوريائون [Respubliki]---> | آر ايس ايف ايس آر=Coat of arms of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg | يوڪريني ايس ايس آر=Emblem of the Ukrainian SSR.svg | بيلوروسي ايس ايس آر=Emblem of the Byelorussian SSR (1981-1991).svg | آرمينيائي ايس ايس آر=Emblem of the Armenian SSR.svg | جارجين ايس ايس آر=Emblem of the Georgian SSR.svg | آذربائيجان ايس ايس آر=Emblem of the Azerbaijan SSR.svg | لٿوانين ايس ايس آر=Emblem of the Lithuanian SSR.svg | لاتوين ايس ايس آر=Emblem of the Latvian SSR.svg | ايسٽونين ايس ايس آر=Emblem of the Estonian SSR.svg | مالداوين ايس ايس آر=Emblem of the Moldavian SSR.svg | قازق ايس ايس آر=Emblem of Kazakh SSR.svg | ڪرغز ايس ايس آر=Emblem of the Kirghiz SSR.svg | ازبڪ ايس ايس آر=Emblem of the Uzbek SSR.svg | ترڪمن ايس ايس آر=Emblem of the Turkmen SSR.svg | تاجڪ ايس ايس آر=Emblem of the Tajik SSR.svg | ڪاريليو-فننش ايس ايس آر=Emblem of the Karelo-Finnish SSR.svg | ٽرانسڪاڪيشيائي ايس ايف ايس آر=Emblem of the Transcaucasian SFSR (1930-1936).svg | بخاران عوامي سوويت جمهوريه=Emblem of the Bukharan People's Soviet Republic.svg | خوارزم عوامي سوويت جمهوريه=Khorezm People's Soviet Republic <!--- 6. فوجي ۽ پوليس يونٽ: ---> <!--- 7. مذهبي ادارا: ---> <!--- 8. تعليمي ادارا: ---> <!--- 9. ڪارپوريٽ ۽ معاشي ادارا: ---> <!--- 10. نسلي ۽ قبائلي گروھ: ---> <!--- 11. طئي ٿيل: ---> |#default=Insigne incognitum.svg }}<!--- --->|link={{{link|{{{1}}}}}}|{{ #if: {{{size|}}}| {{{size}}}|23px}}]]{{ #if: {{{text|}}}| {{#switch: {{{text}}} | none=|&nbsp;{{{text}}}}}|&nbsp;[[{{{1}}}{{ #if: {{{2|}}}|{{!}}{{{2}}}}}]]}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> hktyhsxktmm1t3stnrri2xxs1d0gml9 0 47604 380969 373326 2026-05-27T06:17:29Z Siddhu Talreja 18634 سفائي 380969 wikitext text/x-wiki {{Original research}} {{Copypaste}} {{Tone}} {{Unreferenced}} سڪندراعظم 326 قبل مسيح آڪٽوبر مهيني ۾ ملتان ۽ سنڌ تي حملو ڪيو. يونان جا تاريخدان لکن ٿا ته سڪندر ملتان شهر تي قبضو ته ڪري ورتو هو پر ملتان جو قلعو سندس قبضي ۾ نه پئي آيو. هو ان تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو. ان ڪوشش دوران پنهنجي ٽن ساٿين سان گڏ قلعي ٻاهران پهتو ۽ پنهنجي ساٿين کان ڏاڪڻ ڦري قلعي جي ڀت تي چڙهي ويو. قلعي ۾ ان وقت مالو آرمي موجود هئي جيڪا ڪافي انگ ۾ ملتان تي حملي جي وقت کان سڪندر سان جنگ ۾ رُڌل هئي. سڪندر اعظم کي ساٿي سميت قلعي جي ڀت تي ڏسي مالو آرميءَ مٿس حملو ڪري ڏنو. ان وقت دنيا جي سپرپاور جو چيف ايگزيڪيوٽو سڪندر قلعي جي ڀت تي بيٺو هو ۽ مٿس ملتان جي مالو قبيلي جي ماڻهن جي فوج حملو ڪري ڏنو. جنهن سان سڪندر جو هڪ ڪمانڊر قتل ٿي ويو. پنهنجي جان بچائڻ لاءِ سڪندر اعظم قلعي جي ڀت کان هيٺ ٽپو ڏنو ۽ هڪ وڻ کي آڙ بڻائي مالو قبيلي سان مقابلو ڪرڻ لڳو. ان مقابلي دوران ملتان جو گورنر پنهنجي شهر جي حفاظت ڪندي سڪندر هٿان قتل ٿي ويو. پنهنجي ا<span lang="AR-SA">مظلوم قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. </span>ڳواڻ جو لاش ڏسي ملتان جا ماڻهو ڄڻ ڇتا ٿي پيا. سڪندر اعظم جي دهشتناڪ فوج، جنهن هن سڄي خطي ۾ دهشت پکيڙي هئي، جي پرواهه ڪرڻ بنا سڪندراعظم تي حملو ڪري ڏنائون ۽ هڪ زهر ۾ ٻڏل تير سڪندر جي زرهه کي چيريندو سندس سيني اندر چُڀي ويو. اهو تنهن وقت جي دنيا ۾ نائن اليون کان ڪنهن طرح به گهٽ واقعو نه هو. دنيا جي سپرپاور جو چيف ايگزيڪيوٽو ملتان جي زمين تي زخمي حالت ۾ پيو هو ۽ سندس زخم مان رت وهي رهيو هو. جنهن هنڌ ملتان جي بهادر جو رت وهيو هو ان ئي هنڌ سڪندراعظم کي پنهنجو رت به وهائڻو پيو. سڪندر جو هڪ ڪمانڊر شاهي ڍال سڪندر جي مٿان رکي کيس وڌيڪ حملن کان بچائڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳو. پنهنجي بادشاهه کي سخت زخمي حالت ۾ بيهوش، زمين تي ڪريل، رت وهائيندو ڏسي ڇا ٿيڻو هو؟ اهو ئي جيڪو نائن اليون کان پوءِ هن خطي ۾ ٿيو. ملتان جي ماڻهن تي ڄڻ قيامت ڪڙڪي پئي. يوناني فوج پاڳلن وانگر ملتان ۽ ان جي آس پاس جي علائقن ۾ گهڙي وئي ۽ جيڪو به سامهون آيو ان کي قتل ڪري ڇڏيائون. انهن هي خيال به نه ڪيو ته عورتون گهرن ۾ ويٺيون هيون، ٻار رانديون کيڏي رهيا هئا، پوڙها ڳالهين ۾ رُڌل هئا، پر سڀ ڪجهه يونانين جي تلوارن جو کاڄ ٿيندو رهيو. هڪ ڀيرو وري ملتان جي سرزمين پنهنجي ئي ماڻهن جي رت سان رنگين ٿي وئي.مالو قبيلي جي ماڻهن جو اهو حال ڏسي ملتان  جي هيٺئين حصي جي رهاڪو کيدرڪ قبيلي جا حواس خطا ٿي ويا. اهي ان حد تائين دهشت سٽيل ٿي ويا جو هنن زخمي سڪندر جي آڏو هٿيار ڦٽي ڪري ڇڏيا. ملتان جي وطن پ<span lang="AR-SA">مظلوم قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. </span>رست ماڻهن جي انهيءَ بهادراڻي ويڙهه ۾ گهائجي پوندڙ سپرپاور جو هيڊ آف اسٽيٽ باقي جيڪو وقت جيئرو رهيو اهو زخم سيني تي کنيو وتندو هو. تاريخدان لکن ٿا ته حقيقت ۾ ملتان ۾ هن جيڪو تير جي ڪري زخم کاڌو، سو ڪڏهن به نه ڀرجي سگهيو ۽ اڳتي هلي اهو ناسور بنجي ويو. فارس (ايران) کي فتح ڪرڻ وارو سڪندر جو خواب پورو ضرور ٿيو پر چيو وڃي ٿو ته سڪندر جي موت جو ڪارڻ ملتان واري تير جو گهاءُ هيو، جيڪو سرطان ۾ تبديل ٿي ويو هو. مل<span lang="AR-SA">مظلوم قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. </span>تان کان پوءِ سڪندر هاڻوڪي سنڌ جي الور (اروڙ) تي حملو ڪيو. الور جي راجا موکي راج ڪا ٻي راهه نه ڏٺي ۽ سوکڙيون پاکڙيون ڏئي بنا ويڙهه جي سڪندر سامهون هٿيار ڦٽا ڪيائين. جنهن جي بدلي ۾ سڪندر الور جي مها راجا کي سنڌ جو چڪر ورتي راجا قبول ڪيو. <span lang="AR-SA">مظلوم قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. </span>پر ٻئي طرف پنهنجي راجا موکي راج کي بزدلن وانگر هڪ ڌارئي بادشاهه اڳيان ڪنڌ جهڪائيندي ڏسي سنڌ جي عوام ۾ هڪ تمام وڏو جوش پيدا ٿيو جيڪو هڪ بغاوت جي صورت وٺي ويو. برهمڻن پنهنجي گهرن مان نڪري شهر شهر ڳوٺ ڳوٺ وڃي پنهنجي بادشاهه جي بزدليءَ خلاف تحريڪ هلائي. اها تحريڪ ان حد تائين زور وٺي وئي جو الور جي مهاراجا کي ان تي مجبور ٿيڻو پيو ته هو پرڏيهي حملو ڪندڙ اڳيان ڪنڌ جهڪائڻ بدران پنهنجي وطن جي حفاظت لاءِ مقابلو ڪري. پن<span lang="AR-SA">مظلوم قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. </span>هنجي خلاف سول نافرمانيءَ جي تحريڪ هلندي ڏسي الور جي مهاراجا موکي راجا سڪندراعظم خلاف بغاوت جو جهنڊو کنيو، جڏهن سڪندر کي اها خبر پئي ته سنڌ جي عوام خاص طور برهمڻن مهاراجا موکي راج کي سڪندر خلاف بغاوت تي اڪسايو آهي ته سڪندر پنهنجي فوج کي برهمڻن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو. يوناني تاريخدان پلوٽارچ لکيو آهي ته ظالم سڪندر سنڌ جي ڪيترن ئي فلسفين ۽ برهمڻن کي جيل ۾ وڌو ۽ آخر مٿن ڪوڙا ڪيس هلائي وطن پرستي ۽ وطن سان محبت جي ڏوهه ۾ ڦاسيءَ تي چاڙهي ڇڏيو. يوناني تاريخدان چون ٿا ته سڪندر سنڌ مان گذرڻ وقت اَسي هزار کان وڌيڪ ماڻهو قتل ڪيا. پر پوءِ به هو هن علائقي جي وطن دوست جدوجهد کي ختم نه ڪري سگهيو ۽ نه پنهنجي خلاف ٿيندڙ مزاحمت کي دٻائي سگهيو. وطن د<span lang="AR-SA">مظلوم قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. </span>وستيءَ ۽ جانثاريءَ جا اهي داستان فاتحن جي ڀر کڻندڙ تاريخدانن ۽ نام نهاد ليکڪن جو ڌيان انڪري حاصل نه ڪري سگهيا جو انهن جو واسطو محروم قومن سان آهي. کين اهو خوف به آهي ته جيڪڏهن انهن مظلومن جيڪي تاريخ ۾ بزدل نه پر بهادر رهيا آهن، پاڻ کي سڃاڻي ورتو ته مٿن زبردستي ۽ ڪنهن به ڊرامي بازي ذريعي حڪومت نه ٿي ڪري سگهجي. مظلوم تڏهن ظالمن لاءِ خطرناڪ بنجي وڃي ٿو جڏهن کيس خبر پئجي وڃي ٿي ته سندس ماضي شرمناڪ نه پر فخر جوڳو هيو. <br /> [[زمرو:تاريخ]] [[زمرو:آڳاٽي سنڌ]] jtm8o2l1tavfl21hwr0l9h3zu659kke 10 48031 380905 145163 2026-05-26T16:58:29Z Intisar Ali 8681 /* */ 380905 wikitext text/x-wiki {{ Infobox | above = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | abovestyle = background-color: {{{color|#369}}}; color: {{{text_color|white}}} | headerstyle = background-color: {{{color|#369}}}; color: {{{text_color|white}}} | belowstyle = font-size:85%; text-align:left;border-top:1px solid #c0c0c0;padding-top:0.75em; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_width|}}}|alt={{{alt|}}}|sizedefault=frameless}} | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{middle|}}}{{{lesser|}}}{{{image2|}}}{{{image3|}}}|نسخا<!-- -->{{ڄاڻخانو|child=yes | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{middle|}}}|size={{{middle_width|}}}|alt={{{middle_alt|}}}|sizedefault=frameless|upright=0.5}} | caption1 = {{{middle_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{lesser|}}}|size={{{lesser_width|}}}|alt={{{lesser_alt|}}}|sizedefault=frameless|upright=0.5}} | caption2 = {{{lesser_caption|}}} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image2|}}}|size={{{image2_width|}}}|alt={{{image2_alt|}}}|sizedefault=frameless|upright=0.5}} | caption3 = {{{image2_caption|}}} | image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image3|}}}|size={{{image3_width|}}}|alt={{{image3_alt|}}}|sizedefault=frameless|upright=0.5}} | caption4 ={{{image3_caption|}}} | image5 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image4|}}}|size={{{image4_width|}}}|alt={{{image4_alt|}}}|sizedefault=frameless|upright=0.5}} | caption5 ={{{image4_caption|}}} }} }} | header2 = | label3 = [[آرميجر]] | data3 = {{{armiger|}}} | label4 = [[جنگي نعرو]] | data4 = {{{battle_cry|}}} | label5 = متبادل نالا | data5 = {{{alternative_names|}}} | label6 = سڀ کان پهريون ذڪر | data6 = {{{earliest_mention|}}} | label7 = اختيار ڪيو ويو | data7 = {{{year_adopted|}}} | label8 = ختم ڪيو ويو | data8 = {{{until|}}} | label9 = خاندان | data9 = {{{families|}}} | label10 = [[ڪريسٽ (ھيرالڊري)|ڪريسٽ]] | data10 = {{{crest|}}} | label11 = شهر | data11 = {{{cities|}}} | label12 = {{#if:{{{divisions_type|}}}|{{{divisions_type}}}|ورهاستون}} | data12 = {{{divisions|}}} | label13 = [[ٽورس]] | data13 = {{{torse|}}} | label14 = [[ھيلميٽ (ھيرالڊري)|ھيلميٽ]] | data14 = {{{helm|}}} | label15 = [[بلئزن]] | data15 = {{{shield|}}} | label16 = {{#if:{{{supporter|}}}|[[مددگار]]|[[مددگار]]}} | data16 = {{#if:{{{supporter|}}}|{{{supporter}}}|{{{supporters|}}}}} | label17 = [[خانو (ھيرالڊري)|خانو]] | data17 = {{{compartment|}}} | label18 = [[نعرو]] | data18 = {{{motto|}}} | label19 = [[اعزازي حڪم]] | data19 = {{{orders|}}} | label20 = بيج | data20 = {{{badge|}}} | label21 = ٻيا عنصر | data21 = {{{other_elements|}}} | label22 = جزوي حصا | data22 = {{{parts|}}} | label23 = اڳوڻا نسخا | data23 = {{{earlier_versions|}}} | label24 = اڳوڻا وجود | data24 = {{{predecessors|}}} | label25 = استعمال | data25 = {{{use|}}} | below = {{{notes|}}} }}<noinclude>{{documentation}}<!-- مهرباني ڪري /doc صفحي جي هيٺئين حصي ۾ metadata شامل ڪريو --></noinclude> c7d8vc01nl1x95k3xy4gv4g82hwmc96 0 68148 380933 254348 2026-05-26T21:06:42Z Ibne maryam 17680 added [[Category:پکي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380933 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Small Minivet(m) (cropped).jpg | image_caption = ''پي سي مالاباريڪس'' | image2 = Small minivet (Pericrocotus cinnamomeus pallidus) male Narlai.jpg | image2_caption = ''پي سي پاليڊس'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22706741/0 |title=''Pericrocotus cinnamomeus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}</ref> | taxon = پيريڪراڪوٽس سناماميس | authority = ([[ڪارل لينيوئس|لينيوئس]], 1766) | synonyms = *''موٽاسيلا سناماميا'' <small>لينيوئس, 1766</small> }} '''رولاڪ''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Small Minivet '''}} ھڪ پکي جو نالو آهي جيڪو سنڌ م ملي ٿو. ان جو حيواناتي نالو ''پيريڪراڪوٽس'' آھي<ref name=" گزيٽيئر "> [ سنڌ گزيٽيئر جلد پھريون، مصنف: ايڇ ٽي سورلي، 1996 ، سنڌي ادبي بورڊ، صفحو 62 ] </ref>. اھو ھڪ ننڍڙي ڦوسڙي يا ڦدي جو ھڪ قسم آھي جيڪو ڏکڻ ايشيا ۽ انڊونيشيا ۾ عام آھي == حوالا == [[زمرو:پکي]] nrhs3wjc2j93er6r6hjr0r24y29zq7e 380934 380933 2026-05-26T21:10:39Z Ibne maryam 17680 380934 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Small Minivet(m) (cropped).jpg | image_caption = ''پي سي مالاباريڪس'' | image2 = Small minivet (Pericrocotus cinnamomeus pallidus) male Narlai.jpg | image2_caption = ''پي سي پاليڊس'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22706741/0 |title=''Pericrocotus cinnamomeus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}</ref> | taxon = پيريڪراڪوٽس سناماميس | authority = ([[ڪارل لينيوئس|لينيوئس]], 1766) | synonyms = *''موٽاسيلا سناماميا'' <small>لينيوئس, 1766</small> }} '''رولاڪ''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Small Minivet '''}} ھڪ پکي جو نالو آهي جيڪو سنڌ م ملي ٿو. ان جو حيواناتي نالو ''پيريڪراڪوٽس'' آھي<ref name=" گزيٽيئر "> [ سنڌ گزيٽيئر جلد پھريون، مصنف: ايڇ ٽي سورلي، 1996 ، سنڌي ادبي بورڊ، صفحو 62 ] </ref>. اھو ھڪ ننڍڙي ڦوسڙي يا ڦدي جو ھڪ قسم آھي جيڪو ڏکڻ ايشيا ۽ انڊونيشيا ۾ عام آھي ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Pericrocotus cinnamomeus}} {{Reflist}} * ''Birds of India'' by Grimmett, Inskipp and Inskipp, {{ISBN|0-691-04910-6}} [[زمرو:پکي]] jwmxjgsevvr42u90r954t6thyyhw4ti 380935 380934 2026-05-26T21:15:11Z Ibne maryam 17680 380935 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Small Minivet(m) (cropped).jpg | image_caption = ''پي سي مالاباريڪس'' | image2 = Small minivet (Pericrocotus cinnamomeus pallidus) male Narlai.jpg | image2_caption = ''پي سي پاليڊس'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22706741/0 |title=''Pericrocotus cinnamomeus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}</ref> | taxon = پيريڪراڪوٽس سناماميس | authority = ([[ڪارل لينيوئس|لينيوئس]], 1766) | synonyms = *''موٽاسيلا سناماميا'' <small>لينيوئس, 1766</small> }} '''رولاڪ''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Small Minivet '''}} ھڪ پکي جو نالو آهي جيڪو سنڌ م ملي ٿو. ان جو حيواناتي نالو ''پيريڪراڪوٽس'' آھي<ref name=" گزيٽيئر "> [ سنڌ گزيٽيئر جلد پھريون، مصنف: ايڇ ٽي سورلي، 1996 ، سنڌي ادبي بورڊ، صفحو 62 ] </ref>. اھو ھڪ ننڍڙي ڦوسڙي يا ڦدي جو ھڪ قسم آھي جيڪو ڏکڻ ايشيا ۽ انڊونيشيا ۾ عام آھي ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Pericrocotus cinnamomeus}} {{Reflist}} * ''Birds of India'' by Grimmett, Inskipp and Inskipp, {{ISBN|0-691-04910-6}} [[زمرو:رولاڪ]] [[زمرو:پکي]] [[زمرو:پيريڪرڪوٽس|رولاڪ]] [[زمرو:انڊونيشيا جا پکي]] [[زمرو:ملائيشيا جا پکي]] [[زمرو:سال 1766ع ۾ بيان ڪيل پکي|رولاڪ]] [[زمرو:ڪارل لينئي پاران نامزد ڪيل جانورن جا ٽيڪسا|رولاڪ]] h8vm462pcfkm9y1o96spvkld8ga2u9s 380938 380935 2026-05-26T21:19:34Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380938 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Small Minivet(m) (cropped).jpg | image_caption = ''پي سي مالاباريڪس'' | image2 = Small minivet (Pericrocotus cinnamomeus pallidus) male Narlai.jpg | image2_caption = ''پي سي پاليڊس'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22706741/0 |title=''Pericrocotus cinnamomeus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}</ref> | taxon = پيريڪراڪوٽس سناماميس | authority = ([[ڪارل لينيوئس|لينيوئس]], 1766) | synonyms = *''موٽاسيلا سناماميا'' <small>لينيوئس, 1766</small> }} '''رولاڪ''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Small Minivet '''}} ھڪ پکي جو نالو آهي جيڪو سنڌ م ملي ٿو. ان جو حيواناتي نالو ''پيريڪراڪوٽس'' آھي<ref name=" گزيٽيئر "> [ سنڌ گزيٽيئر جلد پھريون، مصنف: ايڇ ٽي سورلي، 1996 ، سنڌي ادبي بورڊ، صفحو 62 ] </ref>. اھو ھڪ ننڍڙي ڦوسڙي يا ڦدي جو ھڪ قسم آھي جيڪو ڏکڻ ايشيا ۽ انڊونيشيا ۾ عام آھي ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Pericrocotus cinnamomeus}} {{Reflist}} * ''Birds of India'' by Grimmett, Inskipp and Inskipp, {{ISBN|0-691-04910-6}} [[زمرو:رولاڪ]] [[زمرو:پکي]] [[زمرو:پيريڪرڪوٽس|رولاڪ]] [[زمرو:انڊونيشيا جا پکي]] [[زمرو:ملائيشيا جا پکي]] [[زمرو:سال 1766ع ۾ بيان ڪيل پکي|رولاڪ]] [[زمرو:ڪارل لينئي پاران رکيل جانورن جا ٽيڪسا|رولاڪ]] qwnh3rpdrxovvzcrxy14a4tpw6gedju 0 90604 380814 380775 2026-05-26T12:17:43Z Ibne maryam 17680 /* */ 380814 wikitext text/x-wiki {{Short description|Genre of Spanish music and dance}} {{hatnote group| {{Other uses}} {{Distinguish|آمريڪي فلمنڱگو|فلئمڱو Flamengo (disambiguation) {{!}}Flamengo}} }} {{Infobox settlement | name = فلئمينڪو<br> Flamenco | native_name = | etymology = | other_names =Other Topics: {{hlist|[[Music of Spain]]|[[music of Andalusia]]|{{lang|es|[[cante flamenco]]}}|{{lang|es|[[cante jondo]]}}|{{lang|es|[[falseta]]s}}}} | image = | alt =هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي | caption = [[Belén Maya]], a flamenco dancer of the gitano ethnicity in traditional dress | stylistic_origins = | cultural_origins = [[Gitanos|Calé Roma]], [[Andalusian people]], late 18th century, Spain | instruments = | derivatives = | fusiongenres = * [[Flamenco rock]] * [[new flamenco]] | subgenres = | subgenrelist =Subgenres: * [[Alegrías]] * [[bulerías]] * [[fandango]] * [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]] * [[rumba flamenca]] * [[sevillanas]] * [[siguiriyas]] * [[soleá]] * [[Tango (flamenco)|tango]] * [[Tientos (flamenco)|tientos]] * [[verdiales]] | regional_scenes =Stylishtic origin : [[Andalusi nubah]] and [[Romani music#Original Romani music|Romani traditional music]] | local_scenes =Instruments: {{hlist|Vocals|[[clapping]]|[[guitar]]|[[castanets]]|[[cajón]] flamenco}} | other_topics = | footnotes = | current_year = |image_skyline=Belen maya.jpg|image_size=250px|image_caption=هڪ فلئمينڪو رقاصه پنهنجي مخصوص لباس ۾ پرفارم ڪندي|subdivision_type=اسٽائل جي اصل|subdivision_type1=ثقافتي اصل|subdivision_type2=استعمال موسيقي جا اوزار|subdivision_type3=مقبوليت|subdivision_type4=A|subdivision_name4=A|subdivision_type5=B|subdivision_name5=B|subdivision_type6=C|subdivision_name6=C|established_title=D|established_date=D|established_title1=E|established_date1=E|established_title2=F|established_date2=F|established_title3=G|established_date3=G|established_title4=H|established_date4=H|established_title5=I|established_date5=I|established_title6=J|established_date6=J|established_title7=K|established_date7=K|website=L|subdivision_name=اندلسي لوڪ موسيقي، گيتانو (روماني) روايتون|subdivision_name1=18 هين صديءَ جو آخر، [[اندلس]]، [[اسپين]]|subdivision_name2=گٽار، ڪيسٽنيٽس، تاڙيون|subdivision_name3=عالمي سطح تي تسليم ٿيل يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو)}} {{Infobox intangible heritage | ICH = Flamenco | State Party = Spain | ID = 00363 | Region = ENA | Year = 2010 | Session = 5th | List = Representative }} [[File:Sargent_John_Singer_Spanish_Dancer.jpg|thumb|جون سارجنٽ، فلئمينڪو رقاصه پرفارم ڪندي]] '''فلئمينڪو''' (<small>[[اسپيني ٻولي|اسپيني]]</small>: <small>Flamenco</small>) هڪ فن جي شڪل آهي جيڪا ڏکڻ [[اسپين]] جي مختلف لوڪ ڪهاڻين جي روايتن تي ٻڌل آهي. [[اندلس]] جي علائقي جي "گيتانو" ذيلي ثقافت اندر ترقي ڪئي ۽ ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا ۾ تاريخي موجودگي پڻ رکي ٿي.<ref name="Leblon">{{harv|Leblon|2003|loc= 72-73}}</ref><ref>{{harv|Aoyama|2007|loc= 105}}</ref><ref>{{harv|Manuel|1989|loc= 51-52}}</ref> وڌيڪ وسيع معنيٰ ۾، هي اصطلاح موجوده زماني ۽ روايتي [[موسيقي]] جي اندازن جي مختلف قسمن جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي آهي ۽ اسپين جي عام فلامنڪو روماني نسل، جن ان جي اصليت ۽ پيشه ورانه بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي، جي "گيتانو" سان ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهي. بهرحال، ان جو انداز منفرد طور تي اندلسي آهي ۽ فلامنڪو فنڪارن تاريخي طور تي گيتانو ۽ غير گيتانو ورثي جي اسپيني ماڻهن کي شامل ڪيو آهي.<ref>{{harv|Hayes|2009|loc= 31-37}}</ref> جيتوڻيڪ ان کي اڪثر ڪري مشهور يا زباني لوڪ روايت جي طور تي بيان ڪيو ويندو آهي، فلئمينڪو کي هڪ پيچيده ۽ نفيس موسيقي نظام طور پڻ سمجهيو ويندو آهي. ان جا روپ [[گيت]]، گٽار، [[ناچ]]، ڪمپاس، ماڊل ۽ ٽونل هارموني، فالسٽس، هٿ جي تالي، فٽ ورڪ، سر جي سينگار ۽ اصلاحي تبديلي کي گڏ ڪن ٿا. هڪ پالو جي موسيقي سڃاڻپ هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خاصيتن تي منحصر ٿي سگهي ٿي. جنهن ۾ تال جي چڪر، موڊ، تار جي ترقي، [[ڪافي (شعري صنف)|ڪافي]] جي شڪل، جاگرافيائي اصليت ۽ ڪارڪردگي ڪنوينشن شامل آهن. <ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> <ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> هي موسيقي جي نفاست، ڪنسرٽ فلئمينڪو گٽار ۽ رسمي ڪنزرويٽري مطالعي جي ترقي سان گڏ فلئمينڪو جي مدد ڪئي آهي. اهو نه رڳو مشهور سامعين کي، پر ڪلاسيڪل-موسيقي جي پس منظر مان ٻڌندڙن ۽ فنڪارن کي پڻ اپيل ڪري ٿو.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> فليمينڪو موسيقي جو سڀ کان پراڻو رڪارڊ سال <small>1774</small>ع جي جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "<small>'''لاس ڪارٽاس ماروڪاس'''</small>" (مراڪش جا متن) جو آهي.<ref>{{harv|Akombo|2016|loc=240–241}}</ref> گذريل ٻن صدين ۾ فلئمينڪو جي ترقي چڱي طرح دستاويز ڪئي وئي آهي، ته "مشهور گيت ڪتاب ۽ گيت جو متن، رواج، ناچ جو مطالعو، ٽوڪ ۽ ڪمال، پينٽنگز ۽ نقاشي ۾ گرافڪ دستاويز ڪرڻ، مسلسل ارتقا ۾ تال، شاعرانه طرز ۽ ماحول سان گڏ، <small>'''سينيٽس جي ٿيٽر تحريڪ'''</small> (هڪ ايڪٽ ڊراما ۽ ٽوناڊيلا) آهي."<ref>{{harv|Ríos Ruiz|1997|loc= 16-17}}</ref> <small>16</small> نومبر <small>2010</small>ع تي، [[يونيسڪو]] فلئمينڪو کي [[انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي]] جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو.<ref>{{cite web|title= Flamenco|year= 2010|url= https://ich.unesco.org/en/RL/flamenco-00363|publisher= [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|UNESCO Intangible Cultural Heritage List]]|website= ich.unesco.org|access-date= September 30, 2021}}</ref> ==اشتقاق== '''فلئمينڪو''' (<small>Flamenco</small>؛ {{IPA|es|flaˈmeŋko}}) هڪ فن آهي، جن جي بنياد [[اسپين]] جي مختلف لوڪ موسيقيءَ جي روايتن، خاص طور [[اندلس]] (<small>Andalusia</small>) جي "گتانو" (<small>Gitano</small>) ذيلي ثقافت ۾ پروان چڙهيو، جڏهن ته ان جي تاريخي موجودگي ايڪسٽريماڊورا ۽ مرسيا جي علائقن ۾ پڻ ملي ٿي.<ref name="flamenco_origins">Leblon, B. (2003). Gypsies and Flamenco: The Emergence of the Art of Flamenco in Andalusia. Interface Collection.</ref> تاريخي طور تي، فليمينڪو جو اصطلاح اسپين جي روماني ماڻهن (گيتانوس) جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو. 1830ع جي ڏهاڪي دوران اسپين جو سفر ڪندڙ انگريز مسافر جارج بورو چيو ته جرمن ۽ فليمينڪو کي غلطيءَ سان مترادف سمجهي وڃڻ جي ڪري گٽانو کي فليمش (اسپيني ۾، 'فليمينڪو') پڻ سڏيو ويندو هو. فليمينڪوولوجسٽ ڪرسٽينا ڪروسس-رولڊن جي مطابق، بورو جي بيان کان هڪ سال اڳ، ميڊريڊ ۾ اڳ ۾ ئي هڪ گٽانو پارٽي موجود هئي جيڪا واضح طور تي فليمينڪو جي طور تي سڃاڻپ ڪئي وئي هئي. گٽانو ۽ فليمينڪو جي وچ ۾ هي برابري مينوئل فرنينڊيز وائي گونزليز، ڊيموفيلو، ۽ عالم ارونگ براؤن پڻ نوٽ ڪئي آهي جنهن 1938ع ۾ چيو هو ته "فليمينڪو صرف گٽانو لاءِ هڪ ٻيو اصطلاح آهي، خاص مفهوم سان." اصطلاح جي شروعات روما جي سماجي تعصب ۾ آهي، جن کي اسپيني ماڻهن پاران بدمعاش ۽ بيوقوف مصيبت پيدا ڪندڙ طور ڏٺو ويندو هو ۽ اهڙي طرح 18 صدي جي سيرا مورينا جي جرمن نوآبادين سان لاڳاپيل هئا، جن شهري بوهيمين جا گروهه ٺاهيا جيڪي قانون کان ٻاهر رهندا هئا ۽ انهن کي بيڪار ۽ سست سمجهيو ويندو هو. ٻين گهٽ ڪامياب مفروضن ۾ فيليپ پيڊريل ۽ ڪارلوس اليمينڊروس جا اهي شامل آهن جيڪي بيان ڪن ٿا ته جڏهن ته فليمينڪو اصطلاح فليمش لاءِ اسپيني آهي، اهو اصل ۾ ڪينٽاڊور (پيشه ور ڳائڻو) سان مترادف آهي فليمش ڳائڻن جي گروپ جي حوالي سان جيڪو اسپيني بادشاهه ڪارلوس I پاران 1516 ۾ آندو ويو هو. هڪ ٻيو مفروضو جيڪو وڏي پيماني تي قبول نه ڪيو ويو آهي اهو آهي بلاس انفنٽي جو عرب نظريو، جيڪو پنهنجي ڪتاب اوريگينس ڊي لو فليمينڪو (فليمڪو جي اصليت) ۾ فليمينڪو کي عربي فيلا-مينگو (ڀڄندڙ مزدور) جي صوتياتي خرابي طور پيش ڪري ٿو يا عربي اصطلاح فيلا-مينگوس مان نڪتل آهي، جنهن جو گڏجي مطلب آهي "گهرندڙ هاري". موسيقي جي صنف جي حوالي سان فليمينڪو اصطلاح جو پهريون استعمال 1847ع جي اخبار جي مضمون ايل اسپيڪٽاڊور ۾ ظاهر ٿئي ٿو جتي ان کي "گيٽانو صنف" طور حوالو ڏنو ويو هو. فليمينڪو جي شروعاتي سالن ۾، اصطلاح ورسٽائل هو ۽ گٽانو-اندلس جي دنيا ۾ مختلف تصورن جي حوالي سان استعمال ڪيو ويندو هو. مثال طور، 1860-70 جي ڏهاڪي ۾ هن ورسٽائلٽي کي موسيقي جي انداز ۽ هڪ خاص جمالياتي، آداب ۽ زندگي جي طريقي جي حوالي سان استعمال ڪندي مثال ڏنو ويو هو جيڪو گٽانو سمجهيو ويندو هو. ان وقت، فليمينڪو هڪ سخت صنف نه هئي پر گٽانو-اندلس جي انداز ۾ موسيقي پيش ڪرڻ جو هڪ طريقو هو. ==تاريخ== ===ثقافتي اصلون=== There are hypotheses that point to the influence on flamenco of types of dance from the Indian subcontinent; the place of origin of the [[Romani people]].<ref name= Leblon/> The North Indian scales of flamenco were introduced to Andalusia by the Romani migrations from [[North India|Northern India]].<ref>{{harv|Cruces-Roldán|2017|p= 250}}</ref> These Roma migrants also brought bells, and an extensive repertoire of songs and dances.<ref>{{cite book|last1=Rinaldi |first1=Robin |url= https://books.google.com/books?id=E_wkQt6ePZkC&pg=PA91|title=European Dance |date=2010 |publisher=Infobase |isbn=978-1-60413-480-3 }}</ref> Upon arrival to Andalusia in the 15th century, they were exposed to the rich Arab-Andalusian music culture, itself a hybrid of Spanish music tradition going back to the 8th century with the establishment of [[Al-Andalus]], which brought in traditions and music from the [[Arabian Peninsula]], [[North Africa|Northern Africa]] and [[Sephardic Jews|Sephardic]] features. Some of the instruments associated with flamenco and Spanish folklore in different regions today, are the wooden [[castanets]] and [[tambourines]], both believed to originate during the Al Andalus period.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/cu31924022381440/page/38/mode/2up?view=theater|title=Orchestration, Forsyth Cecil|date=13 March 2024 }}</ref><ref>{{citation|url=https://www.vsl.info/en/academy/percussion/tambourine|title=Tambourine – VSL-Academy|date=19 January 2024}}</ref> This centuries-long period of cultural intermingling, formed the roots of flamenco song and dance genres.<ref>{{harv| Devorah Bennahum|2023|loc= "The roots of flamenco, though somewhat mysterious, seem to lie in the Roma migration from Rajasthan (in northwest India) to Spain between the 9th and 14th centuries. In Spain they encountered the rich cultures of the Sephardic Jews and the Moors. Their centuries-long cultural intermingling produced the unique art form.."}}</ref><ref>{{harv|Llano|2020|p= 161}}</ref> It is believed that the flamenco genre emerged at the end of the 18th century in cities and agrarian towns of Baja Andalusia, highlighting [[Jerez de la Frontera]] as the first written vestige of this art, although there is practically no data related to those dates and the manifestations of this time are more typical of the [[bolero]] school than of flamenco. It appeared as a modern art form from the convergence of the urban [[Subaltern (postcolonialism)|subaltern]] groups, gitano communities, and [[journeyman]] of Andalusia that formed the marginalized flamenco artistic working class who established flamenco as a singular art form, marked from the beginning by the gitano brand.<ref name="Cruces-Roldán 2017 254"/> Andalusia was the origin and cradle of the early flamenco cantaores and of the three or four dozen gitano families who created and cultivated flamenco.<ref>{{harv|Leblon|2003|p= 21}}</ref> === ''Casticismo'' === During the end of the 18th and beginning of the 19th century, a number of factors led to the rise in Spain of a phenomenon known as "Costumbrismo Andaluz" or "Andalusian Mannerism". In 1783 [[Charles III of Spain|Carlos III]] promulgated a pragmatics that regulated the social situation of the {{Lang|es|[[gitanos]]}}.<ref>{{Cite web |date=2015-09-17 |title=Gitanos en España: camina o revienta |url=https://www.elmundo.es/la-aventura-de-la-historia/2015/09/17/55e6a428ca4741505b8b456e.html |access-date=2022-10-24 |website=ELMUNDO |language=es}}</ref> This was a momentous event in the history of Spanish gitanos who, after centuries of marginalization and persecution, saw their legal situation improve substantially. After the [[Peninsular War|Spanish War of Independence]] (1808–1812), a feeling of racial pride developed in the Spanish conscience, in opposition to the "gallified" ''afrancesados'' - Spaniards who were influenced by French culture and the idea of the enlightenment. In this context, gitanos were seen as an ideal embodiment of [[Spanish culture]] and the emergence of the [[bullfighting]] schools of [[Ronda]] and [[Seville]], the rise of the Bandidos and Vaqueros led to a taste for Andalusian romantic culture which triumphed in the Madrid court. At this time there is evidence of disagreements due to the introduction of innovations in art.<ref>{{Cite web|url=https://flamenco.one/es/historia-del-flamenco/el-costumbrismo-andaluz/|title = El costumbrismo andaluz}}</ref> === The ''cantante'' cafés === [[File:EMILIO BEAUCHY, Café cantante, hacia 1885, copia a la albúmina.jpg|thumb|"Café cantante" in Seville, Spain, c.1888. Photograph by Emilio Beauchy aka "E. Beauchy"]] In 1881 [[Silverio Franconetti]] opened the first flamenco singer café in Seville. In Silverio's café the cantaores were in a very competitive environment, which allowed the emergence of the professional cantaor and served as a crucible where flamenco art was configured. Locals learned the cantes, while reinterpreting the Andalusian folk songs in their own style, expanding the repertoire. Likewise, the taste of the public contributed to configure the flamenco genre, unifying its technique and its theme.<ref>{{cite book | last1=Horn | first1=David | title=Bloomsbury Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 11: Genres: Europe | date=5 October 2017 | publisher=Bloomsbury Publishing USA | isbn=978-1-5013-2610-3 | url=https://books.google.com/books?id=WKc0DwAAQBAJ&pg=PA256 }}</ref> === Antiflamencoism in the "Generation of '98" === ''Flamenquismo'', defined by the Royal Spanish Academy as a "fondness for flamenco art and customs", is a conceptual catch-all where flamenco singing and a fondness for bullfighting, among other traditional Spanish elements, fit. These customs were strongly attacked by the [[generation of 98]], all of its members being "anti-flamenco", with the exception of the Machado brothers, Manuel and Antonio. Being Sevillians and sons of the folklorist Demófilo Machado, the brothers had a more complex view of the matter. The greatest standard bearer of anti-flamenquism was the [[Madrid]] writer Eugenio Noel, who, in his youth, had been a militant ''casticista''. Noel attributed to flamenco and bullfighting the origin of the ills of Spain which he saw as manifestations of the country's [[Oriental]] character which hindered economic and social development. These considerations caused an insurmountable rift to be established for decades between flamenco and most "intellectuals" of the time.<ref>{{cite book | last1=Goldberg | first1=K.M. | last2=Bennahum | first2=N.D. | last3=Hayes | first3=M.H. | title=Flamenco on the Global Stage: Historical, Critical and Theoretical Perspectives | publisher=McFarland, Incorporated, Publishers | year=2015 | isbn=978-1-4766-2102-9 | url=https://books.google.com/books?id=TRjCCgAAQBAJ&pg=PA281 | access-date=2025-08-16 | page=281}}</ref> === Flamenco colors === The traditional colors associated with flamenco are red, white and gold. === Flamenca opera === Between 1920 and 1955, flamenco shows began to be held in bullrings and theaters, under the name "flamenco opera". This denomination was an economic strategy of the promoters, since opera only paid 3% while variety shows paid 10%. At this time, flamenco shows spread throughout Spain and the main cities of the world. The great social and commercial success achieved by flamenco at this time eliminated some of the oldest and most sober styles from the stage, in favor of lighter airs, such as [[cantiñas]], los [[cantes de ida y vuelta]] and [[fandango]]s, of which many personal versions were created. The purist critics attacked this lightness of the cantes, as well as the use of falsete and the [[gaitero]] style.<ref>{{cite book | last1=Schreiner | first1=Claus | title=Flamenco | date=1990 | publisher=Hal Leonard Corporation | isbn=978-1-57467-013-4 | url=https://books.google.com/books?id=C92FYvpZ_fwC&pg=PA61 }}</ref> In the line of purism, the poet [[Federico García Lorca]] and the composer [[Manuel de Falla]] had the idea of concurso de cante jondo in [[Granada]] in 1922.<ref>{{cite web|url=https://www.europasur.es/ocio/dia-grande-cante-jondo_0_1145285693.html|title=El día grande del cante 'jondo'|access-date=5 October 2019|author=Isabel Vargas|date=15 June 2017|website=Europa Sur|language=es}}</ref> Both artists conceived of flamenco as folklore, not as a scenic artistic genre; for this reason, they were concerned, since they believed that the massive triumph of flamenco would end its purest and deepest roots. To remedy this, they organized a cante jondo contest in which only amateurs could participate and in which festive cantes (such as cantiñas) were excluded, which Falla and Lorca did not consider jondos, but flamencos. The jury was chaired by Antonio Chacón, who at that time was the leading figure in cante. The winners were "El Tenazas", a retired professional cantaor from Morón de la Frontera, and Manuel Ortega, an eight-year-old boy from Seville who would go down in flamenco history as Manolo Caracol. The contest turned out to be a failure due to the scant echo it had and because Lorca and Falla did not know how to understand the professional character that flamenco already had at that time, striving in vain to seek a purity that never existed in an art that was characterized by mixture and the personal innovation of its creators. Apart from this failure, with the [[Generation of '27]], whose most eminent members were Andalusians and therefore knew the genre first-hand, the recognition of flamenco by intellectuals began. At that time, there were already flamenco recordings related to Christmas, which can be divided into two groups: the traditional flamenco carol and flamenco songs that adapt their lyrics to the Christmas theme. These cantes have been maintained to this day, the Zambomba Jerezana being spatially representative, declared an Asset of Intangible Cultural Interest by the Junta de Andalucía in December 2015. During the [[Spanish Civil War]], a large number of singers were exiled or died defending the [[Republic of spain|Republic]] and the humiliations to which they were being subjected by the National Party: [[Bando Nacional]]: [[Corruco de Algeciras]], [[Chaconcito]], [[El Carbonerillo]], [[El Chato De Las Ventas]], [[Manuel Vallejo|Vallejito]], [[Rita la Cantaora]], [[Angelillo]], [[Guerrita (cantaor)|Guerrita]] are some of them. In the postwar period and the first years of the [[Francoist Spain|Franco regime]], the world of flamenco was viewed with suspicion, as the authorities were not clear that this genre contributed to the national conscience. However, the regime soon ended up adopting flamenco as one of the quintessential Spanish cultural manifestations. The singers who have survived the war go from stars to almost outcasts, singing for the young men in the private rooms of the brothels in the center of Seville where they have to adapt to the whims of aristocrats, soldiers and businessmen who have become rich. In short, the period of the flamenco opera was open to creativity and comprised most of the flamenco repertoire. It was the Golden Age of this genre, with figures such as [[Antonio Chacón]], {{Ill|Manuel Vallejo|es|4=fr}}, [[Manuel Torre]], [[La Niña de los Peines]], [[Pepe Marchena]] and [[Manolo Caracol]]. === Academic study === Starting in the 1950s, abundant anthropological and musicological studies on flamenco began to be published. In 1954 Hispavox published the first ''Antología del Cante Flamenco'', a sound recording that was a great shock to its time, dominated by orchestrated cante and, consequently, mystified. In 1955, the Argentine intellectual Anselmo González Climent published an essay called ''Flamencología'', whose title he baptized the "set of knowledge, techniques, etc., on flamenco singing and dancing." This book dignified the study of flamenco by applying the academic methodology of musicology to it and served as the basis for subsequent studies on this genre.<ref>{{harv|Leblon|2003|p=103}}</ref> As a result, in 1956 the National Contest of Cante Jondo de Córdoba was organized and in 1958 the first flamencology chair was founded in Jerez de la Frontera, the oldest academic institution dedicated to the study, research, conservation, promotion and defense of the flamenco art. Likewise, in 1963 the Cordovan poet Ricardo Molina and the Sevillian cantaor [[Antonio Mairena]] published Alalimón Mundo y Formas del [[Cante flamenco]], which has become a must-have reference work.<ref>{{cite book | last1=Sturman | first1=Janet | title=The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture | date=26 February 2019 | publisher=SAGE Publications | isbn=978-1-4833-1774-8 | url=https://books.google.com/books?id=9TuKDwAAQBAJ&pg=PA939 }}</ref> For a long time the Mairenistas postulates were considered practically unquestionable, until they found an answer in other authors who elaborated the "Andalusian thesis", which defended that flamenco was a genuinely Andalusian product, since it had been developed entirely in this region and because its styles basic ones derived from the folklore of Andalusia. They also maintained that the Andalusian gitanos had contributed decisively to their formation, highlighting the exceptional nature of flamenco among gypsy music and dances from other parts of Spain and Europe. The unification of the gitanos and Andalusian thesis has ended up being the most accepted today. In short, between the 1950s and 1970s, flamenco went from being a mere show to also becoming an object of study. === Flamenco protest during the Franco regime === Flamenco became one of the symbols of Spanish national identity during the [[Francoist Spain|Franco regime]], since the regime knew how to appropriate a folklore traditionally associated with Andalusia to promote national unity and attract tourism, constituting what was called national-flamenquismo. Hence, flamenco had long been seen as a reactionary or retrograde element. In the mid-60s and until the transition, cantadores who opposed the regime began to appear with the use of protest lyrics. These include: José Menese and lyricist Francisco Moreno Galván, [[Enrique Morente]], Manuel Gerena, [[El Lebrijano]], [[El Cabrero]], [[Lole y Manuel]], el Piki or Luis Marín, among many others.<ref>{{cite book | last1=Machin-Autenrieth | first1=Matthew | title=Flamenco, Regionalism and Musical Heritage in Southern Spain | date=28 July 2016 | publisher=Routledge | isbn=978-1-317-13483-1 | url=https://books.google.com/books?id=w2XADAAAQBAJ&pg=PA27 }}</ref> In contrast to this conservatism with which it was associated during the Franco regime, flamenco suffered the influence of the wave of activism that also shook the university against the repression of the regime when university students came into contact with this art in the recitals that were held, for example, at the Colegio Mayor de San Juan Evangelista: "flamenco amateurs and professionals got involved with performances of a manifestly political nature. It was a kind of flamenco protest charged with protest, which meant censorship and repression for the flamenco activists". As the political transition progressed, the demands were deflated as flamenco inserted itself within the flows of globalized art. At the same time, this art was institutionalized until it reached the point that the [[Regional Government of Andalusia|Junta de Andalucía]] was attributed in 2007 "exclusive competence in matters of knowledge, conservation, research, training, promotion and dissemination". === Flamenco fusion === [[File:Reima-Nikkinen-1971.jpg|thumb|Finnish flamenco dancer Reima Nikkinen with an unidentified woman dancer in December 1971]] In the 1970s, there were airs of social and political change in Spain, and Spanish society was already quite influenced by various musical styles from the rest of Europe and the United States. There were also numerous singers who had grown up listening to [[Antonio Mairena]], [[Pepe Marchena]] and [[Manolo Caracol]]. The combination of both factors led to a revolutionary period called flamenco fusion.<ref>{{citation|title=Seville Flamenco Dance Museum 2014.}}</ref> The singer [[Rocío Jurado]] internationalized flamenco at the beginning of the 70s, replacing the bata de cola with evening dresses. Her facet in the "Fandangos de Huelva" and in the Alegrías was recognized internationally for her perfect voice [[tessitura]] in these genres. She used to be accompanied in her concerts by guitarists Enrique de Melchor and [[Tomatito]], not only at the national level but in countries like Colombia, Venezuela and Puerto Rico. The musical representative José Antonio Pulpón was a decisive character in that fusion, as he urged the cantaor Agujetas to collaborate with the Sevillian Andalusian rock group "[[Pata Negra]]", the most revolutionary couple since Antonio Chacón and [[Ramón Montoya]], initiating a new path for flamenco. It also fostered the artistic union between the virtuoso guitarist from Algeciras [[Paco de Lucía]] and the long-standing singer from the island [[Camarón de la Isla]], who gave a creative impulse to flamenco that would mean its definitive break with Mairena's conservatism. When both artists undertook their solo careers, Camarón became a mythical cantaor for his art and personality, with a legion of followers, while Paco de Lucía reconfigured the entire musical world of flamenco, opening up to new influences, such as Brazilian music, Arabic and jazz and introducing new musical instruments such as the Peruvian cajon, the transverse flute, etc. Other leading performers in this process of formal flamenco renewal were [[El Lebrijano|Juan Peña El Lebrijano]], who married flamenco with Andalusian music, and [[Enrique Morente]], who throughout his long artistic career has oscillated between the purism of his first recordings and the crossbreeding with rock, or [[Remedios Amaya]] from [[Triana, Seville|Triana]], cultivator of a unique style of [[Tango (flamenco)|tangos]] from Extremadura, and a wedge of purity in her cante make her part of this select group of established artists. Other singers with their own style include [[Cancanilla de Marbella]]. In 2011 this style became known in India thanks to [[María del Mar Fernández (singer)|María del Mar Fernández]], who acts in the video clip of the film You Live Once, entitled Señorita. The film was seen by more than 73 million viewers. === New flamenco === In the 1980s a new generation of flamenco artists emerged who had been influenced by the mythical cantaor Camarón, Paco de Lucía, Morente, etc. These artists were interested in popular urban music, which in those years was renewing the Spanish music scene, it was the time of the [[Movida madrileña]]. Among them are "[[Pata Negra]]", who fused flamenco with blues and rock, [[Ketama (band)|Ketama]], of pop and Cuban inspiration and Ray Heredia, creator of his own musical universe where flamenco occupies a central place.<ref>{{cite book | last1=Horn | first1=David | title=Bloomsbury Encyclopedia of Popular Music of the World, Volume 11: Genres: Europe | date=5 October 2017 | publisher=Bloomsbury Publishing USA | isbn=978-1-5013-2610-3 | url=https://books.google.com/books?id=WKc0DwAAQBAJ&pg=PA264 }}</ref> Also the recording company Nuevos Medios released many musicians under the label nuevo flamenco and this denomination has grouped musicians very different from each other like [[Rosario Flores]], daughter of [[Lola Flores]], or the renowned singer [[Malú]], niece of Paco de Lucía and daughter of Pepe de Lucía, who despite sympathizing with flamenco and keeping it in her discography has continued with her personal style. However, the fact that many of the interpreters of this new music are also renowned cantaores, in the case of [[José Mercé]], [[Diego el Cigala|El Cigala]], and others, has led to labeling everything they perform as flamenco, although the genre of their songs differs quite a bit from the classic flamenco. This has generated very different feelings, both for and against. Other contemporary artists of that moment were O'Funkillo and [[Ojos de Brujo]], Arcángel, [[Miguel Poveda]], [[Mayte Martín]], Marina Heredia, [[Estrella Morente]] or Manuel Lombo, etc. But the discussion between the difference of flamenco and [[new flamenco]] in Spain has just gained strength during since 2019 due to the success of new flamenco attracting the taste of the youngest Spanish fans but also in the international musical scene emphasizing the problem of how should we call this new musical genre mixed with flamenco. One of the artists who has reinvented flamenco is [[Rosalía (singer)|Rosalía]], an indisputable name on the international music scene. "Pienso en tu mirá", "Di mi nombre" or the song that catapulted her to fame, "Malamente", are a combination of styles that includes a flamenco/south Spain traditional musical base. Rosalía has broken the limits of this musical genre by embracing other urban rhythms, but has also created a lot of controversy about which genre is she using. The [[Catalonia|Catalan]] artist has been awarded several [[Latin Grammy Award|Latin Grammy]] Awards and [[MTV Video Music Awards]], which also, at just 30 years old, garners more than 40 million monthly listeners on [[Spotify]].<ref>{{cite book | last1=de Alba | first1=F.F. | last2=Garcés | first2=M.T. | title=Fashioning Spain: From Mantillas to Rosalía | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2021 | isbn=978-1-350-16928-9 | url=https://books.google.com/books?id=BwkmEAAAQBAJ&pg=PA153 | language=es | access-date=2025-08-16 | page=153}}</ref> But it is not the only successful case, the Granada-born [[Dellafuente]], [[C. Tangana]], [[MAKA]], RVFV, Demarco Flamenco, [[Maria Arnal|Maria Àrnal]] and Marcel Bagés, El Niño de Elche, [[Sílvia Pérez Cruz]]; Califato 3/4, Juanito Makandé, Soledad Morente, [[María José Llergo]] o [[Fuel Fandango]] are only a few of the new spanish musical scene that includes flamenco in their music. It seems that the Spanish music scene is experiencing a change in its music and new rhythms are re-emerging together with new artists who are experimenting to cover a wider audience that wants to maintain the closeness that flamenco has transmitted for decades. === Flamenco culture overseas === The state of New Mexico, located in the southwest of the United States, maintains a strong identity with flamenco culture. The [[University of New Mexico]] located in [[Albuquerque]] offers a graduate degree program in flamenco. Flamenco performances are widespread in the Albuquerque and [[Santa Fe, New Mexico|Santa Fe]] communities, with the National institute of Flamenco sponsoring an annual festival, as well as a variety of professional flamenco performances offered at various locales. Emmy Grimm, known by her stage name [http://www.emiarteflamenco.com/ La Emi] is a professional flamenco dancer and native to New Mexico who performs as well as teaches flamenco in Santa Fe. She continues studying her art by traveling to Spain to work intensively with Carmela Greco and La Popi, as well as José Galván, Juana Amaya, Yolanda Heredia, Ivan Vargas Heredia, Torombo and Rocio Alcaide Ruiz.<ref>{{cite book | last=Montaño | first=Mary Caroline | title=Tradiciones Nuevomexicanas: Hispano Arts and Culture of New Mexico | publisher=University of New Mexico Press | date=2001 | isbn=978-0-8263-2136-7 | url=https://books.google.com/books?id=atVLm51yPrgC&pg=PA212 | access-date=2025-08-16 | page=}}</ref> ==پس منظر ۽ ترقي== فلامينڪو جو گهرو تعلق گيتانو (روماني نسل) جي ماڻهن سان آهي، جن ان جي تخليق ۽ پيشيور بڻائڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي. تنهن هوندي، هي انداز خالص طور تي اندلسي آهي ۽ تاريخي طور تي ان ۾ گيتانو ۽ غير گيتانو ٻنهي پس منظر وارن فنڪارن حصو ورتو آهي. هن موسيقيءَ جو قديم ترين رڪارڊ 1774ع ۾ جوز ڪيڊالسو جي ڪتاب "Las Cartas Marruecas" ۾ ملي ٿو. گذريل ٻن صدين دوران، هي فن مختلف اسٽيج ڊرامن، شاعريءَ جي مجموعن، ۽ تصويري دستاويزن ذريعي مسلسل ارتقا ڪندو رهيو آهي.<ref name="flamenco_history">Washabaugh, W. (1996). Flamenco: Passion, Politics and Popular Culture. Berg Publishers.</ref> ==موسيقي== {{Blockquote|There are three fundamental elements which can help define whether or not something really is flamenco: A flamenco mode -or musical tonality-; the ''compás'' -rhythm- and the performer.&nbsp;.. who should be a Flamenco! All three of these elements: tonality, ''compás'', a flamenco performer and then something less easily identifiable- ''Flamencura''- must be present together if we are to wend up with a piece of music which can be labelled 'flamenco'. By themselves, these elements won't turn a piece of music into flamenco.|{{harv|Martinez|2011|loc=6}}}} {{Blockquote|Three fundamental elements that help define whether or not a dance belongs to the Flamenco genre are the presence of a Flamenco mode (musical tonality), ''compas'', and a Flamenco performer (Martinez, 2003). These three elements contribute to the authenticity of a Flamenco performance also known as ''flamencura'' (Martinez, 2003). There is also no such thing as a passive audience during Flamenco performances {{bracket|[[participatory art|participatory music]]}}. The audience joins in the performance by clapping their hands and even sometimes singing along (Totton, 2003).|{{harv|Akombo|2016|loc=243}}}} === Structure === A typical flamenco recital with voice and guitar accompaniment comprises a series of pieces (not exactly "songs") in different palos. Each song is a set of verses (called ''copla'', ''tercio'', or ''letras''), punctuated by guitar interludes (''[[falseta]]s''). The guitarist also provides a short introduction setting the tonality, ''compás'' (see below) and tempo of the cante {{harv|Manuel|2006|loc=98}}. In some palos, these falsetas are played with a specific structure too; for example, the typical [[sevillanas]] is played in an AAB pattern, where A and B are the same falseta with only a slight difference in the ending {{harv|Martin|2002|loc=48}}. === Harmony === Flamenco uses the [[flamenco mode]] (which can also be described as the [[Phrygian mode#Modern Phrygian mode|modern Phrygian mode]] (''modo frigio''), or a harmonic version of that scale with a major 3rd [[degree (music)|degree]]), in addition to the [[major scale|major]] and [[minor scale|minor]] scales commonly used in modern Western music. The Phrygian mode occurs in ''palos'' such as [[Soleares|soleá]], most [[bulerías]], [[siguiriya]]s, [[tango (flamenco)|tangos]] and [[tientos]]. [[File:E Phrygian Scale.PNG|frame|left|Descending E Phrygian scale in flamenco music, with common alterations in parentheses]] A typical [[chord sequence]], usually called the "[[Andalusian cadence]]" may be viewed as in a modified Phrygian: in E the sequence is '''Am–G–F–E''' {{harv|Manuel|2006|loc=96}}. According to [[Manolo Sanlúcar]] '''E''' is here the [[tonic (music)|tonic]], '''F''' has the [[diatonic function|harmonic function]] of [[Dominant (music)|dominant]] while '''Am''' and '''G''' assume the functions of [[subdominant]] and [[mediant]] respectively {{harv|Torres Cortés|2001}}. Guitarists tend to use only two basic inversions or "chord shapes" for the tonic [[chord (music)]], the open 1st inversion '''E''' and the open 3rd inversion '''A''', though they often [[Transposition (music)|transpose]] these by using a [[Capo (musical device)|capo]]. Modern guitarists such as [[Ramón Montoya]], have introduced other positions: Montoya himself started to use other chords for the tonic in the [[Dorian mode|modern Dorian]] sections of several ''palos''; '''F{{music|sharp}}''' for ''[[Tarantella|tarantas]]'', '''B''' for ''[[granaína]]s'' and '''A{{music|flat}}''' for the ''minera''. Montoya also created a new ''palo'' as a solo for guitar, the ''[[rondeña]]'' in '''C{{music|sharp}}''' with ''[[scordatura]]''. Later guitarists have further extended the repertoire of [[tonality|tonalities]], chord positions and ''scordatura''. There are also ''palos'' in major mode; most [[cantiñas]] and [[alegrías]], [[Guajiras (flamenco)|guajiras]], some ''[[bulerías]]'' and ''[[tonás]]'', and the ''cabales'' (a major type of ''[[siguiriyas]]''). The minor mode is restricted to the ''[[Farruca]]'', the ''milongas'' (among ''[[cantes de ida y vuelta]]''), and some styles of ''tangos, bulerías'', etc. In general traditional palos in major and minor mode are limited harmonically to two-chord (tonic–dominant) or three-chord (tonic–subdominant–dominant) progressions {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. However modern guitarists have introduced [[chord substitution]], transition chords, and even [[modulation (music)|modulation]]. ''[[Fandangos]]'' and derivative ''palos'' such as ''[[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]]'', ''tarantas'' and ''[[cartageneras]] are bimodal'': guitar introductions are in Phrygian mode while the singing develops in major mode, modulating to Phrygian at the end of the stanza {{harv|Rossy|1998|loc=92}}. === Melody === Dionisio Preciado, quoted by Sabas de {{harvtxt|Hoces|1982|loc={{Page needed|date=October 2019}}}}, established the following characteristics for the melodies of flamenco singing: #[[Microtonality]]: presence of [[interval (music)|intervals]] smaller than the [[semitone]]. #[[Portamento]]: frequently, the change from one note to another is done in a smooth transition, rather than using discrete intervals. #Short [[tessitura]] or [[range (music)|range]]: Most traditional flamenco songs are limited to a range of a sixth (four tones and a half). The impression of vocal effort is the result of using different [[timbre]]s, and variety is accomplished by the use of microtones. #Use of [[enharmonic scale]]. While in [[equal temperament]] scales, [[enharmonic]]s are notes with identical pitch but different spellings (e.g. A♭ and G♯); in flamenco, as in [[Equal temperament|unequal temperament]] scales, there is a microtonal intervalic difference between enharmonic notes. #Insistence on a note and its contiguous chromatic notes (also frequent in the guitar), producing a sense of urgency. #Baroque [[ornament (music)|ornamentation]], with an expressive, rather than merely aesthetic function. #Apparent lack of regular rhythm, especially in the [[siguiriyas]]: the melodic rhythm of the sung line is different from the metric rhythm of the accompaniment. #Most styles express sad and bitter feelings. #Melodic [[improvisation]]: flamenco singing is not, strictly speaking, improvised, but based on a relatively small number of traditional songs, singers add variations on the spur of the moment. Musicologist Hipólito Rossy adds the following characteristics {{harv|Rossy|1998|loc=97}}: *Flamenco melodies are characterized by a descending tendency, as opposed to, for example, a typical opera [[aria]], they usually go from the higher pitches to the lower ones, and from [[Dynamics (music)|forte]] to [[Dynamics (music)|piano]], as was usual in ancient Greek scales. *In many styles, such as [[Soleares|soleá]] or [[siguiriya]], the melody tends to proceed in contiguous [[degree (music)|degrees]] of the scale. [[Steps and skips|Skips]] of a third or a fourth are rarer. However, in [[fandangos]] and fandango-derived styles, fourths and sixths can often be found, especially at the beginning of each line of verse. According to Rossy, this is proof of the more recent creation of this type of songs, influenced by Castilian [[jota (music)|jota]]. === Compás or time signature=== '''Compás''' is the Spanish word for [[metre (music)|metre]] or [[time signature]] (in classical [[music theory]]). It also refers to the rhythmic cycle, or layout, of a ''palo''. The compás is fundamental to flamenco. Compás is most often translated as [[rhythm]] but it demands far more precise interpretation than any other Western style of music. If there is no guitarist available, the compás is rendered through hand clapping (''palmas'') or by hitting a table with the knuckles. The guitarist uses techniques like strumming (''rasgueado'') or tapping the [[sound board (music)|soundboard]] (''golpe''). Changes of chords emphasize the most important downbeats.<ref>{{cite book | last1=Manuel | first1=Peter | title=Flamenco Music: History, Forms, Culture | date=21 November 2023 | publisher=University of Illinois Press | isbn=978-0-252-05486-0 | url=https://books.google.com/books?id=xrLiEAAAQBAJ&pg=PT107 }}</ref> Flamenco uses three basic counts or measures: Binary, Ternary and a form of a twelve-beat cycle that is unique to flamenco. There are also free-form styles including, among others, the [[tonás]], [[Saeta (flamenco)|saetas]], [[Malagueñas (flamenco style)|malagueñas]], tarantos, and some types of [[fandangos]]: *Rhythms in {{music|time|2|4}} or {{music|time|4|4}}. These metres are used in forms like [[tango (flamenco)|tangos]], [[tientos]], [[Rumba flamenca|gypsy rumba]], [[zambra]] and tanguillos. *Rhythms in {{music|time|3|4}}. These are typical of [[fandangos]] and [[sevillanas]], suggesting their origin as non-Roma styles, since the {{music|time|3|4}} and {{music|time|4|4}} measures are not common in ethnic Roma music. *12-beat rhythms usually rendered in amalgams of {{music|time|6|8}} + {{music|time|3|4}} and sometimes {{music|time|12|8}}. The 12-beat cycle is the most common in flamenco, differentiated by the accentuation of the beats in different palos. The accents do not correspond to the classic concept of the downbeat. The alternating of groups of 2 and 3 beats is also common in Spanish folk dances of the 16th century such as the ''zarabanda'', ''jácara'' and ''canarios''. There are three types of 12-beat rhythms, which vary in their layouts, or use of accentuations: soleá, seguiriya and bulería: #[[peteneras]] and [[Guajiras (flamenco)|guajiras]]: 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. Both palos start with the strong accent on 12. Hence the meter is '''12''' 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11. #The [[seguiriya]], liviana<!-- liviana links to a page about a genus of moths-->, [[Palo (flamenco)|serrana]], toná liviana, cabales: '''12''' 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 '''7''' 8 9 '''10''' 11 '''12'''. It could also be counted like starting a bulerías scheme from '''8''' (see below). #[[Soleares|soleá]], within the [[cantiñas]] group of palos which includes the [[alegrías]], cantiñas, mirabras, romera, caracoles and soleá por bulería (also "[[Bulerías|bulería por soleá]]"): 1 2 '''3''' 4 5 '''6''' 7 '''8''' 9 '''10''' 11 '''12'''. For practical reasons, when transferring flamenco guitar music to sheet music, this rhythm is written as a regular {{music|time|3|4}}. The [[Bulerías]] is the emblematic palo of flamenco: today its 12-beat cycle is most often played with accents on the 3rd, 6th, 8th, 10th and 12th beats. The accompanying ''palmas'' are played in groups of 6 beats, giving rise to a multitude of counter-rhythms and percussive voices within the 12 beat compás. In certain regions like, Jerez, Spain, the rhythm stays in a simpler six-count rhythm, only including the twelve count in a musical resolve. This is like starting the counting at 9 so it goes this way: 9 '''10''' 11 '''12''' 1 2 - again, bold means the emphasis when clapping. In real life it is counted from 1 like: 1 '''2''' 3 '''4''' 5 6 and so on. [[File:Flamenco Compas.theora.ogv|thumb|400 px|none|Flamenco [[Bulerías]] with emphasis as '''[12]''' 1 2 '''[3]''' 4 5 '''[6]''' 7 '''[8]''' 9 '''[10]''' 11 – also the rhythm for the song [[America (West Side Story song)|"America" from ''West Side Story'']]]] === Musical complexity and classical reception === Although flamenco is often described as a folk, popular or oral tradition, many scholars and performers also treat it as a complex musical system. Its sophistication lies not only in vocal intensity or dance virtuosity, but also in the interaction of [[Musical mode|mode]], harmony, [[Compás (flamenco)|compás]], melodic variation, improvisation, guitar technique and formal conventions. The musical identity of a ''palo'' may depend simultaneously on its rhythmic cycle, melodic contour, cadential formulas, stanzaic form, local tradition and performance practice.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> This complexity is especially evident in the relation between cante, guitar and rhythm. In many palos, singers do not simply reproduce fixed melodies, but vary inherited melodic models through ornamentation, portamento, microtonal inflection, rhythmic displacement and expressive timing. Computational and musicological studies have described flamenco as a tradition with distinctive melodic and rhythmic elements, spontaneous or semi-improvised interpretation, and a large diversity of styles.<ref>{{cite journal |last1=Kroher |first1=Nadine |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Mora |first3=Joaquín |last4=Gómez |first4=Emilia |title=Corpus COFLA: A research corpus for the computational study of flamenco music |journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage |volume=9 |issue=2 |date=2016 |doi=10.1145/2875428 |url=https://arxiv.org/abs/1510.04029 |access-date=4 May 2026}}</ref> Other researchers have described flamenco as a "complex and rich" musical tradition whose analysis has drawn on musicology, mathematics, engineering and computer science.<ref>{{cite conference |last1=Gómez |first1=Francisco |last2=Díaz-Báñez |first2=José-Miguel |last3=Gómez |first3=Emilia |last4=Mora |first4=Joaquín |title=Flamenco music and its computational study |book-title=Proceedings of Bridges 2014: Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture |pages=119–126 |year=2014 |url=https://mtg.upf.edu/files/publications/COFLA-Bridges.pdf |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[flamenco guitar]] adds another layer of technical and musical elaboration. Flamenco guitarists must combine accompaniment, percussion, harmonic support, melodic interludes and rhythmic control. Techniques such as ''rasgueado'', ''alzapúa'', ''picado'', tremolo, golpes and thumb work are not merely decorative; they articulate the compás, answer the singer, cue the dancer and create solo passages called ''falsetas''. Modern flamenco guitar has also expanded the harmonic vocabulary of the tradition through chord substitution, modulation, new guitar positions and concert-style solo composition.{{harv|Manuel|2006|loc=96–98}} Because of these features, flamenco has often attracted listeners and performers from the world of [[classical music]]. The interest is partly historical. In 1922, the composer [[Manuel de Falla]] and the poet [[Federico García Lorca]] helped organize the [[Concurso de Cante Jondo]] in Granada in an effort to dignify and preserve what they regarded as the deepest forms of Andalusian song.<ref>{{cite web |title=The Flamenco Song Contest of 1922 |url=https://www.universolorca.com/en/the-flamenco-song-contest-of-1922/ |website=Universo Lorca |access-date=4 May 2026}}</ref> Falla's own music, including works such as ''[[El amor brujo]]'', ''[[La vida breve]]'' and ''[[Nights in the Gardens of Spain]]'', is frequently discussed in relation to Andalusian and flamenco materials.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla's Cante Jondo |url=https://spanishpianomusic.org/composers/fallas-flamenco/ |website=Spanish Piano Music |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco's appeal to classical audiences has also been reinforced by the development of concert flamenco guitar. Guitarists such as [[Ramón Montoya]], [[Sabicas]], [[Paco Peña]] and [[Paco de Lucía]] helped present flamenco guitar as a solo concert instrument as well as an accompaniment for song and dance. Carnegie Hall describes Paco de Lucía as one of the world's most celebrated flamenco guitarists and notes that his work embraced traditional, classical, jazz and contemporary elements.<ref>{{cite web |title=Paco de Lucía Legacy Festival |url=https://www.carnegiehall.org/Calendar/2024/02/20/Paco-de-Lucia-Legacy-Festival-0730PM |publisher=Carnegie Hall |date=20 February 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> His 1991 recording of Joaquín Rodrigo's ''[[Concierto de Aranjuez]]'' became a notable example of a flamenco guitarist entering a canonical classical-guitar repertory.<ref>{{cite news |title='Concierto de Aranjuez,' the musical milestone by Paco de Lucía that nobody wanted to finance |url=https://english.elpais.com/culture/2024-12-02/concierto-de-aranjuez-the-musical-milestone-by-paco-de-lucia-that-nobody-wanted-to-finance.html |newspaper=El País |date=2 December 2024 |access-date=4 May 2026}}</ref> The institutional presence of flamenco in conservatories has further connected it with classical-music education. Codarts Rotterdam states that flamenco guitar was added to its curriculum in 1985, before comparable formal studies were available in Spain itself.<ref>{{cite web |title=Study guide Codarts Bachelor of Music 2023–2024 |url=https://www.codarts.nl/fileadmin/user_upload/documenten/studiegidsen/2023-2024/codarts-study-guide-bachelor-music-2023-2024-year3and4.pdf |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> The same institution describes flamenco as a modal and rhythmically complex tradition rooted in Andalusia and shaped through interaction among Romani, Andalusian, North African and Mediterranean communities.<ref>{{cite web |title=Study programme: Global Musics |url=https://www.codarts.nl/en/education/bachelors/global-musics/study-programme/ |publisher=Codarts Rotterdam |access-date=4 May 2026}}</ref> For these reasons, flamenco occupies an unusual position between oral tradition, popular performance, concert art and academic study. It remains rooted in social performance, dance, local styles and oral transmission, but its rhythmic, modal and technical resources have also made it attractive to classical musicians, conservatory students and concert-hall audiences. === Influence on classical and orchestral music === Flamenco has influenced classical and orchestral music both as a source of musical material and as a performance practice that has been adapted for concert settings. This relationship is distinct from traditional flamenco performance, which is normally centered on [[cante flamenco|cante]], [[flamenco guitar|guitar]], [[flamenco dance|dance]], [[palmas (music)|palmas]] and [[compás]]. In orchestral and classical contexts, flamenco elements may appear through rhythm, modal harmony, vocal style, dance gesture, guitar idiom, Andalusian imagery or the use of specific flamenco forms. A major early example is the work of [[Manuel de Falla]]. Falla developed an interest in native Spanish music, especially Andalusian flamenco, while studying with [[Felip Pedrell]] in Madrid.<ref>{{cite web |title=Manuel de Falla – The Spanish Master |url=https://www.wisemusicclassical.com/features/2020/12/manuel-de-falla-the-spanish-master/ |publisher=Wise Music Classical |date=31 December 2020 |access-date=4 May 2026}}</ref> His ballet ''[[El Amor Brujo]]'' was written for the flamenco dancer and singer [[Pastora Imperio]] and was originally described as a ''gitanería'' in one act and two scenes.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo |url=https://www.manueldefalla.com/en/works/stage-works/el-amor-brujo |publisher=Archivo Manuel de Falla |access-date=4 May 2026}}</ref> The [[Los Angeles Philharmonic]] notes that Falla was studying ''cante jondo'' at the time of the work and that every musical aspect of ''El Amor Brujo'' reveals the influence of that study, while also emphasizing that Falla did not simply quote folk songs but created original music from his knowledge of the idiom.<ref>{{cite web |title=El Amor Brujo, Manuel de Falla |url=https://www.laphil.com/musicdb/pieces/326/el-amor-brujo |publisher=Los Angeles Philharmonic |access-date=4 May 2026}}</ref> Flamenco also entered orchestral writing through the classical guitar concerto tradition. [[Federico Moreno Torroba]]'s ''Concierto en Flamenco'' is a notable boundary case: it is a classical concerto for guitar and orchestra, but its title and idiom explicitly invoke flamenco. Naxos describes the work as requiring an exceptional soloist and notes [[Pepe Romero]]'s interpretations in both classical and flamenco genres.<ref>{{cite web |title=Moreno Torroba, F.: Guitar Concertos, Vol. 1 |url=https://www.naxos.com/CatalogueDetail/?id=8.573255 |publisher=Naxos |access-date=4 May 2026}}</ref> A recording of the work also associates it with [[Sabicas]], the Orquesta de Conciertos de Madrid and Moreno Torroba as conductor.<ref>{{cite web |title=Concierto En Flamenco |url=https://classical.music.apple.com/au/recording/federico-moreno-torroba-1891-pp196-1826415454 |publisher=Apple Music Classical |access-date=4 May 2026}}</ref> The work is therefore better understood as a classical orchestral composition using flamenco materials than as traditional flamenco itself. Flamenco's relationship with orchestral music also developed through works written by flamenco composers themselves. [[Manolo Sanlúcar]] was one of the most important figures in this area. His ''Fantasía para Guitarra y Orquesta'' was an early attempt to place flamenco guitar in dialogue with the concerto tradition; ''Classical Guitar'' magazine describes it as an ambitious four-movement work with influences from [[Joaquín Rodrigo]] and the Spanish classical-guitar repertory.<ref>{{cite web |title=Modern Masters of Flamenco Guitar Part 1: Manolo Sanlúcar |url=https://classicalguitarmagazine.com/modern-masters-of-flamenco-guitar-part-1-manolo-sanlucar/ |website=Classical Guitar |date=19 February 2016 |access-date=4 May 2026}}</ref> Sanlúcar's ''Medea'' is another important example. It was originally created as a ballet score in 1984 for the [[Ballet Nacional de España]], with choreography by José Granero.<ref>{{cite web |title=Medea |url=https://balletnacional.inaem.gob.es/es/compania/repertorio/medea |publisher=Ballet Nacional de España |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> Program notes for a later orchestral performance describe ''Medea'' as existing in several forms: a 1984 ballet score, a 2002 version for two guitars and orchestra, and a 2012 version for solo guitar and orchestra.<ref>{{cite web |title=Medea—Manolo Sanlúcar |url=https://audienceaccess.co/bio/LBS-21964 |publisher=Long Beach Symphony |access-date=4 May 2026}}</ref> In this sense, ''Medea'' is not merely a classical work inspired by flamenco from the outside, but a flamenco composer's own expansion of flamenco language into ballet and orchestral form. Other flamenco composers have also written or recorded works involving orchestra. [[Paco de Lucía]]'s 1972 album ''[[El Duende Flamenco de Paco de Lucía]]'' has been described in flamenco-guitar publishing contexts as an important record in which the composer plays with orchestra in several pieces.<ref>{{cite web |title=Book: El Duende Flamenco de Paco de Lucía |url=https://www.guitarrasdeluthier.com/en/product/book-el-duende-flamenco-de-paco-de-lucia/2007 |publisher=Guitarras de Luthier |access-date=4 May 2026}}</ref> Although Paco de Lucía is more often discussed for his work with more traditional flamenco instrumentation, this album shows that orchestral colour was already part of some experiments in flamenco composition. The relationship between flamenco and orchestra also appears in recordings centered on cante. [[Camarón de la Isla]]'s 1989 album ''Soy Gitano'' was released with the [[Royal Philharmonic Orchestra]] and [[Tomatito]].<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (Remastered 2018) [feat. The Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito] |url=https://music.apple.com/us/album/soy-gitano-remastered-2018-feat-the-royal/1442729727 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> The title track is identified as a tangos and credited to Camarón de la Isla, the Royal Philharmonic Orchestra and Tomatito.<ref>{{cite web |title=Soy Gitano (feat. Royal Philharmonic Orchestra & Tomatito) [Tangos] |url=https://music.apple.com/us/song/soy-gitano-feat-royal-philharmonic-orchestra-tomatito/1442730115 |publisher=Apple Music |access-date=4 May 2026}}</ref> This makes the album a notable example of orchestral production being applied to a major flamenco singer rather than only to guitar or dance. [[Vicente Amigo]]'s ''Poeta'' is another notable case. The work was originally titled ''Concierto Flamenco para un Marinero en Tierra'' and was based on the poetry of [[Rafael Alberti]]. It was written for flamenco guitar and symphony orchestra, with orchestration by [[Leo Brouwer]].<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo |url=https://festivaldeubeda.com/concierto/vicente-amigo/ |publisher=Festival Internacional de Música y Danza Ciudad de Úbeda |access-date=4 May 2026 |language=es}}</ref> The Fes Festival describes ''Poeta'' as a creation for flamenco guitar and symphony orchestra.<ref>{{cite web |title=Vicente Amigo – Poeta |url=https://fesfestival.com/2017/en/performer/vicente-amigo/ |publisher=Fes Festival of World Sacred Music |access-date=4 May 2026}}</ref> In contemporary classical music, [[Mauricio Sotelo]] has developed one of the most sustained compositional engagements with flamenco. Sotelo describes himself as the creator of "spectral flamenco" or "alter flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo Spanish composer & conductor |url=https://www.mauriciosotelo.com/ |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref> Universal Edition similarly describes his music as integrating flamenco into avant-garde composition and as developing a style known as "spectral Flamenco".<ref>{{cite web |title=Mauricio Sotelo |url=https://www.universaledition.com/en/Contacts/Mauricio-Sotelo/ |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> His catalogue includes orchestral works with flamenco voice, such as ''Elegía. Fragmento'', for cantaor or contralto, orchestra and sound carrier, premiered by [[Arcángel (singer)|Arcángel]] with the Orquesta Sinfónica de RTVE, and ''Arde El Alba'', for soprano, cantaor and orchestra.<ref>{{cite web |title=Flamenco |url=https://www.mauriciosotelo.com/flamenco.html |website=Mauricio Sotelo |access-date=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Arde El Alba |url=https://www.universaledition.com/en/Works/Arde-el-alba/P0059516 |publisher=Universal Edition |access-date=4 May 2026}}</ref> These examples show several related but different processes. First, classical composers such as Falla and Moreno Torroba drew on flamenco and Andalusian musical materials in orchestral or concerto works. Second, flamenco composers themselves, including Sanlúcar, Paco de Lucía and Vicente Amigo, have written or reworked flamenco-based music for orchestra, ballet, concerto-like forms and symphonic concert settings. Third, singers and contemporary composers, including Camarón de la Isla and Mauricio Sotelo, have brought cante and flamenco vocal practice into orchestral and avant-garde contexts. In all of these cases, the orchestra does not replace traditional flamenco practice, but provides another medium through which flamenco rhythm, sonority, gesture and expressive language can be expanded. == مکيه پهلو == فلامينڪو صرف موسيقي ناهي، پر ان ۾ ٽي بنيادي جزا شامل آهن: # '''ڪينٽي (Cante):''' آواز يا گيت. # '''بائيل (Baile):''' رقص يا ناچ. # '''ٽوڪي (Toque):''' گٽار وڄائڻ جي مهارت. == عالمي مڃتا == 16 نومبر 2010ع تي، يونيسڪو (UNESCO) فلامينڪو کي "انسانيت جي غير مادي ثقافتي ورثي" جي شاهڪارن مان هڪ قرار ڏنو. اڄ هي فن پوري اسپين جي سڃاڻپ بڻجي چڪو آهي ۽ سڄي دنيا ۾ ان کي شوق سان ڏٺو ۽ پڙهايو وڃي ٿو.<ref name="unesco_flamenco">UNESCO. (2010). "Flamenco: Intangible Cultural Heritage of Humanity".</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons}} * [https://www.flamencoshowinseville.com Flamenco show in Seville] {{Authority control}} [[زمرو:فلئمينڪو| ]] [[زمرو:فلئمينڪو]] [[زمرو:ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:روماني ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:يورپي لوڪ ناچ]] [[زمرو:اسپيني لوڪ ناچ]] [[زمرو:اندلس جي موسيقي]] [[زمرو:اسپيني لوڪ موسيقي]] [[زمرو:اندلس جو ثقافتي ورثو]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:انسانيت جي زباني ۽ غير محسوس ورثي جا شاهڪار]] 7zmuu6qbqbl0xwwia4zw66x5b1idd69 0 97784 380960 380632 2026-05-26T22:45:18Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:يورپ جون اڳوڻيون بادشاھتون]] جو اضافو + ترتيب 380960 wikitext text/x-wiki {{ڄاڻخانو ملڪ |native_name={{native name|ar|ٱلْمُوَحِّدُونَ}}<br>{{small|{{transliteration|ar|al-Muwaḥḥidūn}}}}|conventional_long_name=المواحد خلافت<br> Almohad Caliphate|common_name=Almohads|status=[[Caliphate]]|year_start=1121|year_end=1269|image_coat=|symbol_type=|image_map=Almohad dynasty en.svg|official_languages=[[Arabic]]<ref>{{Cite book |last=Terrasse |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=h30_AAAAMAAJ&pg=PA200 |title=History of Morocco |date=1952 |publisher=Éditions Atlantides |pages=200 |language=en |quote=... Almohades were Berber-speaking and the Almohades were particularly loyal to the Berber tongue. But Arabic was the official language of their government and their makhzen was full of Andalusians.}}</ref>|religion={{plainlist| *[[Sunni Islam]] {{small|([[Almohadism]])}} *{{small|[[madhab|School]]: [[Zahiri]]}}<ref>{{cite book |last1=Lindsay |first1=James E. |last2=Mourad |first2=Suleiman Ali |title=Muslim Sources of the Crusader Period: An Anthology |year=2021 |publisher=Hackett Publishing Company, Inc. |page=311 |isbn=978-1624669972 |url=https://books.google.com/books?id=cThCEAAAQBAJ}}</ref>}} {{small|[[Islamic theology|Creed]]: [[Ashari|Ash’ari]]}}<ref>{{cite book |last1=El Mansour |first1=Mohamed |title=Morocco in the Reign of Mawlay Sulayman (1792-1822) |year=1990 |publisher=Middle East & North African Studies Press |pages=xiv+248 |isbn=978-0906559321 |url=https://books.google.com/books?id=WQFyAAAAMAAJ}}</ref>|capital={{plainlist| *[[Tinmel]] *{{small|({{circa|1124}}–1147)}} *[[Marrakesh]] *{{small|(1147–1269)}} *In Al-Andalus: *[[Seville]] *{{small|(1147–1162)}} *[[Córdoba, Spain|Córdoba]] *{{small|(1162–1163)}} *[[Seville]] *{{small|(1163–1248)}}<ref>''Le Moyen Âge, XIe–XVe siècle'', par [[Michel Kaplan]] & [[Patrick Boucheron]]. p. 213, Ed. Breal 1994 ({{ISBN|2-85394-732-7}})[https://books.google.com/books?id=RP-bn29KCB8C&pg=PA213]</ref>}}|currency=[[Gold dinar|Dinar]]<ref>{{in lang|fr}} P. Buresi, ''La frontière entre chrétienté et islam dans la péninsule Ibérique'', pp. 101–102. Ed. Publibook 2004 ({{ISBN|978-2-7483-0644-6}})</ref>|demonym=Almohad|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''المواحد خلافت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: خِلَافَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ) يا '''المواحد سلطنت''' ([[عربي ٻولي|عربي]]: دَوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِينَ؛ ٱلدَّوْلَةُ ٱلْمُوَحِّدِيَّةُ يا ٱلْمُوَحِّدُونَ، توحيد جا پيروڪار)،<ref> {{Cite web|title=Definition of ALMOHAD|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Almohad|access-date=2021-01-09|website=www.merriam-webster.com}} *{{Cite web|title=Almohad definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/almohad|access-date=2021-01-09|website=www.collinsdictionary.com}}</ref>{{Sfn|Bennison|2016|p=246}} [[اتر آفريڪا]] ۾ هڪ سلطنت هئي، جنهن تي <small>12</small>هين ۽ <small>13</small>هين صدي ۾ هڪ [[بربر]] مسلم خاندان جي حڪومت هئي. پنهنجي عروج تي، انهن [[المغرب]] (افريڪا) ۽ [[جزیرو نما آئیبیریا|جزیري نما آئیبیریا،]] [[مسلم اسپين|اندلس]] جو گهڻو حصو ڪنٽرول ڪيو.<ref name=":6">{{حوالو ويب|quote=2021-05-05}}</ref><ref name="BoweringCrone2013">{{Cite book |last=Gerhard Bowering |url=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA34 |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |last2=Patricia Crone |last3=Mahan Mirza |last4=Wadad Kadi |last5=Muhammad Qasim Zaman |last6=Devin J. Stewart |publisher=Princeton University Press |year=2013 |isbn=978-0-691-13484-0 |page=34}}</ref> <ref name="Oxford Bibliographies 2020">{{حوالو ويب|date=6 Jan 2020|quote=11 Feb 2020}}</ref> المواحد تحريڪ جو بنياد "ابن تمارت" بربرن جي مسمودا قبيلن ۾ رکيو هو، پر المواحد خلافت ۽ ان جي حڪمران خاندان، جيڪو "<small>'''المومنون خاندان'''</small>" جي نالي سان مشهور آهي،<ref>{{Cite book |last=Naylor |first=Phillip C. |url=https://books.google.com/books?id=rN-EBQAAQBAJ&pg=PA97 |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-292-76190-2 |pages=97 |language=en |trans-title=}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Julien|1970|p=108}}</ref> <ref>{{Cite book |last=السلاوي |first=أبي العباس شهاب الدين أحمد/الدرعي |url=https://books.google.com/books?id=mLN0DwAAQBAJ&dq=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9+%D8%A8%D9%86%D9%88+%D8%B9%D8%A8%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86&pg=PT242 |title=الاستقصا لأخبار دول المغرب الأقصى 1-3 ج1 |date=2014 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-5495-8 |pages=243 |language=ar |trans-title=Survey of the news of the countries of the Far Maghreb 1-3 Part 1}}</ref> سندس وفات کان پوءِ <small>'''عبدالمومن'''</small> قائم ڪيو.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=|pp=87, 94, and others}} {{Sfn|Bennison|2016|p=|pp=58 and after}} <ref name=":0522">{{Cite book |last=Hopkins |first=J.F.P. |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/ibn-tumart-SIM_3078 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=3 |location= |pages=958–960 |chapter=Ibn Tūmart |orig-date=1971 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> <ref name=":052">{{Cite book |last=Lévi-Provençal |first=Évariste |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abd-al-mumin-SIM_0109 |title=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |year=1986 |isbn=978-90-04-16121-4 |editor-last=Bearman |editor-first=P. |edition=2nd |volume=1 |location= |pages=78–80 |chapter='Abd al- Mu'min |orig-date=1960 |editor-last2=Bianquis |editor-first2=Th. |editor-last3=Bosworth |editor-first3=C.E. |editor-last4=van Donzel |editor-first4=E. |editor-last5=Heinrichs |editor-first5=W.P.}}</ref> سال <small>1121</small>ع جي آس پاس، ابن تمارت کي سندس پوئلڳن مهدي جي طور تي تسليم ڪيو ۽ ان کان پوءِ هن [[اطلس|اطلس جبلن جي سلسلي]] ۾ "تنميل" ۾ پنهنجو مرڪز قائم ڪيو.{{Sfn|Bennison|2016|pp=67, 339}} عبدالمومن جي دور (<small>1130</small>-<small>1163</small>ع) ۾، سال <small>1147</small>ع ۾، جڏهن هن مراڪش کي فتح ڪيو ۽ پاڻ کي [[خلافت|خليفي]] قرار ڏنو، هنن المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي حڪومت ڪندڙ حڪمران [[مرابطون]] (الموراود خاندان) جو تختو اونڌو ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو ۽ پوءِ انهن سال <small>1159</small>ع تائين سڄي [[المغرب]] تي پنهنجي طاقت وڌائي ڇڏي. [[اندلس|الاندلس]] پٺيان آيو ۽ سڄو مسلم [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريا]] <small>1172</small>ع تائين المواحد جي حڪومت هيٺ هو.{{Sfn|Buresi|Aallaoui|2012|p=|pp=}} آئبيريائي جزيري نما ۾ انهن جي موجودگي جو موڙ <small>1212</small>ع ۾ آيو، جڏهن المواحد خليفي، محمد الناصر (<small>1199</small>-<small>1214</small>ع) کي سيرا مورينا ۾ لاس نواس ڊي ٽولوسا جي جنگ ۾ قسطله، اراگون ۽ ناوار جي عيسائي فوجن جي اتحاد هٿان شڪست ٿي. ايندڙ ڏهاڪن ۾ الاندلس جا باقي علائقا گهڻو ڪري گم ٿي ويا، سال <small>1236</small>ع ۽ <small>1248</small>ع ۾ ترتيب وار [[قرطبه]] ۽ [[سيويلئ|اشبيليه]] جا شهر عيسائين جي قبضي ۾ اچي ويا. المواحد پنهنجي آفريڪي علائقن ۾ حڪومت ڪندا رهيا، جين قبيلن ۽ ضلعن جي بغاوتون سال <small>1215</small>ع ۾ انهن جي سڀ کان اثرائتي دشمنن، '''المرينين''' (<small>Marinid</small>) جي اڀار کي ممڪن بڻايو. هن سلسلي جي آخري نمائندي، '''ادريس الواثق''' جي رياست [[مراڪش]] تائين محدود ٿي وئي، جتي سال <small>1269</small>ع ۾ هڪ غلام طرفان کيس قتل ڪيو ۽ المرينين مراڪش تي قبضو ڪيو، جنهن سان المغرب جي اولهائين ڀاڳي تي المواحد خاندان جي حڪومت ختم ٿئي وئي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ڪتابيات== ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/686/Abd-al-Mumin Abd al-Mumin life among Masmudas]: Encyclopædia Britannica * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Almohad Caliphate (see index) {{Authority control}} [[زمرو:اسپين جي اڳوڻي بادشاهتون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] [[زمرو:اسپين جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:اڳوڻا خدائي راڄَ]] [[زمرو:اڳوڻيون مذهبي حڪومتون]] [[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو:اڳوڻي بين البراعظمي سلطنتون]] [[زمرو:الاندلس جا شاهي خاندان]] [[زمرو:الاندلس ۾ 12هين صدي]] [[زمرو:الاندلس ۾ 13هين صدي]] [[زمرو:الجزائر جي تاريخ]] [[زمرو:الجزائر جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:الجزائر جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو:المغرب علائقي ۾ مسلمان شاهي خاندان]] [[زمرو:المغرب ۾ مسلم حڪمران خاندان]] [[زمرو:المواحدون]] [[زمرو:المواحد تحريڪ]] [[زمرو:المواحد خلافت]] [[زمرو:المواحد سلطنت]] [[زمرو:الموحد خلافت]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اندلس جا شاهي خاندان]] [[زمرو:اندلس ۾ 11هين صدي]] [[زمرو:پرتگال جي وچين دور تاريخ]] [[زمرو:پرتگال جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو:جبل الطارق جي تاريخ]] [[زمرو:جزيري نما آئيبيريا]] [[زمرو:خلافتون]] [[زمرو:خدائي راڄ]] [[زمرو:رياستون ۽ علائقا، 1260ع جو ڏهاڪو]] [[زمرو:سال 1121ع ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:لبيا جي تاريخ]] [[زمرو:مراڪش جي وچين دور جي تاريخ]] [[زمرو:مراڪش ۾ 13هين صدي]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:يورپ جون اڳوڻيون بادشاھتون]] [[زمرو:يورپ جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:يورپ جي تاريخ]] [[زمرو: رياستون ۽ علائقا، 1269ع ۾ ختم ٿيا]] [[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:آفريڪا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا جي تاريخ]] [[زمرو:آفريڪا ۾ 12هين صدي]] [[زمرو:آفريڪا ۾ 13هين صدي]] [[زمرو: لبيا جي وچئين دور جي تاريخ]] [[زمرو: مراڪش ۾ 11هين صدي]] [[زمرو: مراڪش ۾ 12هين صدي]] [[زمرو:آئبيريائي جزيري نما ۾ اڳوڻي بادشاهتون]] 544iizqrrndwm8dcre9grrgxk2bkpxr 0 97802 380964 380644 2026-05-27T00:59:51Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:1862ع جون فوتگيون]]، [[زمرو:هندستاني سک]] جو اضافو + ترتيب 380964 wikitext text/x-wiki {{Short description|1845ع کان 1862ع تائين پٽيالا جو مهاراجا}} {{Infobox royalty | name = نريندر سنگهه | title = [[مهاراجا]] [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو | image = Photograph of Maharaja Narinder Singh (alt. spelt as 'Narendra Singh') of Patiala State with attendants, by Jean Baptiste Oscar Malitte, ca.1860.jpg | caption = نريندر سنگهه پنهنجن خادمن سان گڏ، تصوير منسوب [[آسڪر ماليٽ]] ڏانهن، {{circa|1860}} | succession = [[پٽيالا جو مهاراجا]] | reign = 1845ع – 1862ع | predecessor = [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]] | successor = [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] | birth_date = {{Birth date|1824|11|26|df=yes}} | death_date = {{Death date and age|1862|11|13|1824|11|26|df=yes}} | issue = مهيندر سنگهه<br /> بسنت ڪور<br /> بشن ڪور | religion = [[سک مت]] | dynasty = [[ڦلڪيان خاندان|ڦلڪيان]] }} مھاراجا'''نريندر سنگهه''' {{post-nominals|country=GBR|KSI}} (26 نومبر 1824ع – 13 نومبر 1862ع)، جنهن کي '''نريندر سنگهه''' پڻ لکيو ويندو آهي،<ref>{{Cite web |title=History & Culture - Patiala |url=http://nripunjab.gov.in/patiala-history.htm |access-date=12 August 2023 |website=NRI Affairs Department, Government of Punjab (India) |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214522/http://nripunjab.gov.in/patiala-history.htm |url-status=dead }}</ref> 1845ع کان 1862ع تائين [[نوابي رياست]] [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو [[مهاراجا]] هو. هو انهن پهرين مقامي حڪمرانن مان هڪ هو جن کي [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا]] مليو، ۽ [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] جي وائسراءِ واري دور ۾ [[امپيريل ليجسليٽو ڪائونسل|انڊين ليجسليٽو ڪائونسل]] جو ميمبر پڻ رهيو.<ref>Indian India. India, Director of Public Relations, Chamber of Princes, 1945.</ref> کيس عام طور پٽيالا جي سڀ کان داناءُ حڪمرانن مان هڪ سمجھيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ سندس دلچسپيون نهايت گهڻ رخي هيون.<ref>{{Cite book |last=Goswamy |first=B. N. |title=Piety and Splendour: Sikh Heritage in Art |publisher=National Museum |year=2000 |location=Delhi |pages=156–157}}</ref> == سوانح == سنگهه جو پيءُ [[پٽيالا جو مهاراجا|مهاراجا]] [[ڪرم سنگهه آف پٽيالا|ڪرم سنگهه]]، [[پٽيالا رياست|پٽيالا]] جو حڪمران هو. هن 18 جنوري 1846ع تي پنهنجي پيءُ جي جاءِ ورتي، جڏهن سندس عمر ٽيهه ويهه سال هئي.<ref>Bhagata Siṅgha. A History of the Sikh Misals. India, Publication Bureau, Punjabi University, 1993.</ref> سندس دورِ حڪومت دوران [[موتي باغ محل]] پنج لک رپين جي لاڳت سان تعمير ڪيو ويو.<ref>Sandhu, Jaspreet Kaur. Sikh Ethos: Eighteenth Century Perspective. India, Vision & Venture, 2000.</ref> [[1857ع جي هندستاني بغاوت]] دوران، سنگهه [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] جي مدد ڪئي، ۽ سندس مدد کي بعد ۾ [[هندستان جو گورنر جنرل]] [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] طرفان انتهائي قيمتي قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite book |last=Islam |first=Shamsul |url=https://books.google.com/books?id=EnDKAEQJOHgC |title=Rebel Sikhs in 1857 |publisher=Vani Prakashan |isbn=978-81-8143-795-2 |location=New Delhi |publication-date=2008 |page=19 |language=en}}</ref> هو 13 نومبر 1862ع تي اوڻيتاليهه ورهين جي عمر ۾ بخار سبب وفات ڪري ويو. سندس جاءِ تي سندس ڏهن ورهين جو پٽ [[مهيندر سنگهه آف پٽيالا|مهيندر سنگهه]] مهاراجا بڻيو.<ref>Singh, Gur Rattan Pal. The Illustrated History of the Sikhs, 1947-78: Containing Chapters on PEPSU, AISSF, Evolution of the Demand for Sikh Homeland, and the Princess Bamba Collection. India, Gur Rattan Pal Singh, 1979.</ref> سندس ڌيءَ بسنت ڪور، [[ڀڳونت سنگهه]] سان شادي ڪئي، جيڪو [[ڌولپور رياست|ڌولپور]] جو مهاراج-راڻا هو.<ref>{{Cite book |last=Srivastava |first=R. P. |url=https://www.google.co.in/books/edition/Punjab_Painting/VoPu1scXkXYC?hl=en&gbpv |title=Punjab Painting |publisher=Abhinav Publications |year=1983 |isbn=978-81-7017-174-4 |location=New Delhi |page=53 |language=en}}</ref> سندس ٻي ڌيءَ، بشن ڪور، [[جسونت سنگهه آف ڀرتپور|جسونت سنگهه]] سان شادي ڪئي، جيڪو [[ڀرتپور رياست|ڀرتپور]] جو مهاراجا هو.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.co.in/books/edition/Proceedings_Punjab_History_Conference/xBNDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv |title=Proceedings - Punjab History Conference |publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University. |year=1985 |volume=18 |pages=174 |language=en}}</ref> == فن ۽ سائنس جو سرپرست == [[File:Gurmukhi inscription on the back of the astrolabe produced in Patiala State during the reign of Maharaja Narinder Singh, ca.1850.png|thumb|پٽيالا رياست ۾ مهاراجا نريندر سنگهه جي دورِ حڪومت دوران تيار ڪيل اسطرلاب جي پٺئين پاسي تي گرمکي لکت، {{circa|1850}}]] نريندر سنگهه فنونِ لطيفه جو سرپرست هو.<ref name=":0">{{Cite book |last=Ikeda |first=Atsushi |title=Portraying the Guru: Art, Devotion and Identity in Sikhism |date=Sep 24, 2024 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=9781837652389 |pages=40–41}}</ref> سندس دور ۾ هڪ [[گرمکي]] [[اسطرلاب]] تيار ڪيو ويو.<ref>{{Cite journal |last=Sarma |first=Sreeramula Rajeswara |date=23 January 2012 |title=The Gurmukhi Astrolabe of the Maharaja of Patiala |url=https://srsarma.in/pdf/articles/2012_Gurmukhi_Astrolabe.pdf |journal=Indian Journal of History and Science |volume=47 |issue=1 |pages=63–92}}</ref> سندس وفات کان پوءِ، سندس فن سرپرستي واري انداز کي سندس جانشينن جاري رکيو ۽ ٻين سک رياستن جهڙوڪ ڪپورٿلا، نابها، جند ۽ فريدڪوٽ پڻ ان جي نقل ڪئي.<ref name=":0" /> نريندر سنگهه انهن [[گرو گرنٿ صاحب]] جي قلمي نسخن کي واپس حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو، جيڪي [[هندستان جون پهاڙي رياستون|پهاڙي راجائن]] طرفان 1704ع ۾ [[آنندپور جو ٻيو گهيرو|آنندپور تي حملي]] دوران ڦريا ويا هئا. پٽيالا کي آنندپور واري ''راج'' سان هم آهنگ ڪرڻ جي ڪوشش ۾، جيڪو گرو گوبند سنگهه 1690ع واري ڏهاڪي ۾ قائم ڪيو هو، خاص طور گرو جي [[ڪوي دربار]] واري روايت سان، نريندر سنگهه گرو گوبند سنگهه جي ''[[مهاڀارت]]'' جي ٻيهر تياري جي سرپرستي ڪئي، جيڪا اصل مهاڀارت وانگر ارڙهن مکيه ڪتابن تي مشتمل هئي.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Satnam |title=The Road to Empire: The Political Education of Khalsa Sikhs in the Late 1600s |date=15 October 2024 |publisher=University of California Press |isbn=9780520399389 |pages=200–205 |chapter=The Sikh Raj of Anandpur - The Evacuation of Anandpur and the Loss of the Vidiya Sagar}}</ref> == تصويري گيلري == <gallery> File:Maharajah Karam Singh of Patiala and his son Narinder Singh with a holy man.jpg|پٽيالا جو مهاراجا ڪرم سنگهه ۽ سندس پٽ نريندر سنگهه هڪ مقدس شخص سان گڏ File:Maharajah Narinder Singh of Patiala (reg. 1845-62) on horseback.webp|پٽيالا جو مهاراجا نريندر سنگهه (دورِ حڪومت 1845ع–1862ع) گهوڙي تي سوار File:Maharajah Narinder Singh of Patiala on an elephant proceeding up the rampart of a palace.jpg|پٽيالا جو مهاراجا نريندر سنگهه هاٿي تي سوار، محل جي فصيل ڏانهن ويندي </gallery> == حوالا == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Singh, Narinder of Patiala}} [[زمرو:ڀارتي سک]] [[زمرو:پٽيالا رياست جا مهاراجا]] [[زمرو:هندستاني سک]] [[زمرو:آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا جا نائيٽس گرانڊ ڪمانڊر]] [[زمرو:1824ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1862ع جون فوتگيون]] [[زمرو:1862ع جون وفاتون]] 5gtf9vvt3djqy0jwncfy3wztmsn07oe 0 97806 380959 380652 2026-05-26T22:24:16Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:1865ع جون فوتگيون]] جو اضافو + ترتيب 380959 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | embed = | name = نواب محمد يوسف علي خان بهادر آف رامپور | title = [[نواب]] [[رامپور رياست|رامپور]] <br> [[قبائلي سردار|سردار]] [[روهيلا]] <br> | titletext = [[عاليجاه|سندس عاليجاه]], علي جاه، فرزندِ دلپذير، مخلص الدوله، ناصر الملڪ، امير الامرا، مستعد جنگ | type = | image = The procession of Yusef Ali Khan.jpg | image_size = | alt = | caption = يوسف علي خان جو جلوس | succession = [[نواب]] [[رامپور رياست|رامپور]] | moretext = | reign = 1855ع-1865ع | reign-type = | coronation = | cor-type = | predecessor = [[محمد سعيد خان|نواب محمد سعيد خان آف رامپور]] | pre-type = | successor = [[ڪلب علي خان|نواب محمد ڪلب علي خان]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = روهيلا جو سردار | moretext1 = | reign1 = 1855ع-1865ع | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | predecessor1 = [[محمد سعيد خان|نواب محمد سعيد خان آف رامپور]] | pre-type1 = | successor1 = [[ڪلب علي خان|نواب محمد ڪلب علي خان]] | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | predecessor2 = | pre-type2 = | successor2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | predecessor3 = | pre-type3 = | successor3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = <!-- succession4 to succession9 are also available --> | birth_name = | birth_date = 5 مارچ 1816ع | birth_place = قلعهِ معليٰ، [[رامپور رياست|رامپور]] | death_date = {{death date and age|1865|4|21|1816|3|5|df=y}} | death_place = قلعهِ معليٰ، [[رامپور رياست|رامپور]] | burial_date = | burial_place = قلعهِ معليٰ امام باڙو | spouse = | spouse-type = | consort = <!-- yes or no --> | issue = <!--list children in order of birth. Use {{plainlist}} or {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | full name = نواب محمد يوسف علي خان بهادر | era name = | era dates = | regnal name = [[عاليجاه|سندس عاليجاه]], علي جاه، فرزندِ دلپذير، مخلص الدوله، ناصر الملڪ، امير الامرا، نواب سر محمد يوسف علي خان بهادر، مستعد جنگ، نواب رامپور، KSI | posthumous name = | temple name = | house = روهيلا ''(گود ورتل)'' | house-type = | father = نواب [[محمد سعيد خان]] | mother = نواب فتح النساءِ بيگم صاحبه | religion = [[اسلام]] | occupation = | signature_type = | signature = | module = }} [[File:The procession of Yusef Ali Khan.jpg|thumb|400px|''يوسف علي خان جو جلوس''۔ هڪ تصوير جيڪا يوسف خان کي [[چارلس ڪيننگ، پهريون ارل ڪيننگ|لارڊ ڪيننگ]] جي ڪئمپ ڏانهن ويندي ڏيکاري ٿي، جتي [[دربار (شاهوڪار درٻار)|دربار]] [[فتح ڳڙهه]] ۾ 15 نومبر 1859ع تي منعقد ٿيو هو]] '''[[نواب]] محمد يوسف علي خان بهادر'''، [[آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا|KSI]]، (5 مارچ 1816ع – 21 اپريل 1865ع) [[رامپور، اتر پرديش|رامپور]] جي [[شهزادي رياست]] جو [[نواب]] هو، جنهن 1855ع کان 1865ع تائين حڪومت ڪئي۔ [[1857ع جي ڀارتي بغاوت]] دوران هن [[ايسٽ انڊيا ڪمپني]] لاءِ ڪيترين فائديمند خدمتن سرانجام ڏنيون، جيئن [[نيني تال]] ڏانهن برطانوي رسد ۽ رابطي جون لائينون کليل رکڻ، ڀڄي ويل ماڻهن کي بچائڻ ۽ [[مرادآباد]] شهر کي محفوظ بڻائڻ۔ سندس خدمتن جي بدلي ۾ [[ڀارت جو وائسراءِ]]، [[لارڊ ڪيننگ]]، کيس [[بريلي]] ۾ وسيع زمينون عطا ڪيون، 1861ع ۾ کيس [[نائيٽ]] بڻايو ويو ۽ 13-[[توپ سلامي]] سان گڏ ''سندس عاليجاه'' جو خطاب ڏنو ويو۔ آخرڪار، کيس وائسراءِ جي ڪائونسل جو ميمبر پڻ بڻايو ويو۔ انهن بيشمار اعزازن جي باوجود، سر يوسف [[مغل دور|مغليه]] فنڪاراڻي روايت کي برقرار رکيو ۽ [[بهادر شاهه ظفر ٻيون]] جي درٻار جي موسيقارن، عالمن ۽ فنڪارن کي رامپور ۾ ٻيهر آباد ٿيڻ جي دعوت ڏني، جن ۾ مشهور شاعر [[غالب]] پڻ شامل هو۔ وفات کان ٿورو اڳ يوسف علي خان مقامي ساهوڪارن جي مخالفت باوجود '''بئنڪ آف روهيل کنڊ''' (يا '''بئنڪ آف روهيلخند''') جي قيام جي حمايت ڪئي۔<ref>''Indian Journal of History of Science'', 1982, Volumes 17-18, p.112.</ref> اها 1862ع ۾ قائم ڪئي وئي، جڏهن بئنڪن لاءِ محدود ذميواري قبول ڪئي وئي هئي۔ اها پهرين بئنڪ هئي جيڪا ڪنهن شهزادي رياست پاران قائم ڪئي وئي۔ اها پڻ هڪ ننڍي بئنڪ هئي ۽ پوءِ [[اوڌ ڪمرشل بئنڪ]] ۾ ضم ڪئي وئي، جيڪا 1958ع ۾ ناڪام ٿي وئي۔<ref>Tripathi (2004), p.136.</ref> == حوالا == * Tripathi, Dwijendra (2004) ''The Oxford History of Indian Business''. (New York). {{ISBN|9780195659689}} {{reflist}} {{s-start}} {{s-hou|[[روهيلا|روهيلا گهراڻو]]||5 مارچ 1816ع||21 اپريل 1865ع}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=[[محمد سعيد خان بهادر]]}} {{s-ttl|title=[[رامپور (اتر پرديش)|نواب آف رامپور]]|years=1855ع-1865ع}} {{s-aft|after=[[ڪلب علي خان بهادر]]}} {{s-end}} {{Banking in India}} {{DEFAULTSORT:Khan Bahadur, Yusef Ali}} [[زمرو:ڀارتي سني مسلمان]] [[زمرو:ڀارت جا نواب]] [[زمرو:رامپور جا نواب]] [[زمرو:آرڊر آف دي اسٽار آف انڊيا جا نائيٽ ڪمپينين]] [[زمرو:1816ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1865ع جون فوتگيون]] [[زمرو:1865ع جون وفاتون]] quk5u6wqtaqta8hc00gb1faj8hue635 0 97808 380915 380813 2026-05-26T17:45:44Z Memon2025 21315 /* پڻ ڏسو */ 380915 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== === ٿيٽر === [[File:Sevilla Casino de la Exposición.jpg|thumb|upright|ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا]] ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا ايونڊا ڊي ماريا لوئسا ايونيو تي واقع آهي (پارڪ ڊي ماريا لوئسا جي ڀرسان). هڪ ننڍڙو باروڪ ريوائيول ٿيٽر. اهو معمار ويسينٽ ٽريور وائي ٽامس پاران ڊزائين ڪيو ويو هو ۽ پابيلون ڊي سيويلا (سيويلا جو پويلين) ۾ رکيل آهي. 1929 جي آئيبيرو-آمريڪي ايڪسپو (نمائش) لاءِ ٺاهيو ويو. <ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> ٿيٽر هڪ ڪيسينو, "ڪيسينو ڊي لا ايڪسپوسيئن" ذريعي داخل ٿيو هو. ٿيٽر 1000 چورس ميٽر جي ايراضي تي قبضو ڪيو. ۽ 1100 ناظرین کي سمهڻ جي اجازت ڏني وئي. عمارت باروڪ ريوائيول انداز جي وفادار آهي. سيٽ ۾. ۽ ان جي سينگار ۾. ان ۾ مختلف پرفارمنس جي ميزباني ڪئي وئي آهي. جنهن ۾ ٿيٽر، ڊانس، اوپيرا، جاز، ۽ فليمينڪو شامل آهن. ۽ اڄڪلهه پينوراما جو سڀ کان شاندار. اهو آهي. ان جي پروگرامنگ قومي ۽ بين الاقوامي. اسپين ۾ سڀ کان اهم ٿيٽرن مان هڪ بڻجي رهيو آهي. * ٻيا اهم ٿيٽر ٽيٽرو ڊي لا ميسٽرانزا، آڊيٽوريو روڪو جوراڊو ۽ ٽيٽرو سينٽرل آهن. * سيويل ۾ هڪ ڪورل ڊي ڪاميڊياس ٿيٽر پڻ آهي. جيڪو ڪورل ڊيل ڪوليزيو ​​آهي. هاڻي رهائشي عمارت طور استعمال ڪيو ويندو آهي. فيسٽول: سيويل شهر جي چوڌاري ڪيترائي تفريحي آپشن آهن. ۽ ان جي سڀ کان وڏي ڪشش مان هڪ ڪيترائي فيسٽيول آهن. جيڪي سال جي چوڌاري ٿين ٿا. ڪجهه فيسٽيول مذهب ۽ ثقافت تي ڌيان ڏين ٿا. ٻيا علائقي جي لوڪ ڪهاڻين، روايتن ۽ تفريح تي ڌيان ڏين ٿا. [[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]] is located on Avenida de María Luisa avenue (next to ''Parque de María Luisa''). A small [[Baroque Revival architecture|Baroque Revival]] theatre, it was designed by the architect Vicente Traver y Tomás and is housed in the ''Pabellón de Sevilla'' (Pavilion of Seville) built for the [[Ibero-American Exposition of 1929]].<ref name="Real Academia de la Historia 2019">{{cite book |author1=Real Academia de la Historia |title=La Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-1930): Historia de un empeño y una ilusión: Conmemoración de los noventa años de la inauguración de la Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-2019) |year=2019 |publisher=Boletín Oficial del Estado |isbn=978-84-340-2595-0 |page=242 |url=https://books.google.com/books?id=bAsPEAAAQBAJ&pg=PA242 |language=es}}</ref> The theatre was entered through a casino, the ''Casino de la Exposición''. The theatre occupied an area of {{Convert abbreviated|4600|m2}} and could accommodate 1100 viewers.<ref name="Teatrolopedevega2011">{{cite web |url=http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia |archive-date= 26 October 2011 |title=Historia del Teatro Lope de Vega |publisher=Teatro Lope de Vega |access-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026055244/http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia }}</ref> The building is faithful to the Baroque Revival style both in the set and in its ornamentation. It has hosted varied performances, including theater, dance, opera, [[jazz]], and [[flamenco]] and nowadays the most outstanding of the panorama is its programming national and international, becoming one of the most important theatres in Spain.<ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> Other important theatres are [[Teatro de la Maestranza]], Auditorio Rocío Jurado and Teatro Central. Seville also has a [[corral de comedias]] theatre, which is the [[Corral del Coliseo]], now used as a residential building. === Festivals === There are many entertainment options around the city of Seville and one of its biggest attractions is the numerous festivals that happen around the year. Some of the festivals concentrate on religion and culture, others focus on the folklore of the area, traditions, and entertainment.<ref>{{Cite journal|date=12 July 2016|title=Seville, Spain|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A457876488/ITOF?sid=ITOF&xid=81c4569d|journal=Express Travel World|via=GaleGroup}}</ref> ==== Holy Week in Seville ==== {{Main|Holy Week in Seville}} [[File:Cruz de guia macarena 2019An004.jpg|thumb|Guiding cross of the {{lang|es|cofradía}} of La Macarena as it passes through the Street of Fray Luis Sotelo]] [[Semana Santa]] is celebrated all over [[Holy Week in Spain|Spain]] and Latin America, but the celebration in Seville is large and well known as a Fiesta of International Tourist Interest. Fifty-four local brotherhoods,<ref>{{cite web|title=Holy Week in Seville|url=http://www.visitasevilla.es/index.php/en/history/holy-week-seville|website=Tourism of Seville}} Accessed 23 May 2020</ref> or "cofradías", organize floats and processions throughout the week, reenacting the story of the Passion of Christ. There is traditional music and art incorporated into the processions, making Semana Santa an important source of both material and immaterial Sevillian cultural identity.<ref>{{cite journal|last1=Palma|first1=María Luisa|last2=Palma|first2=Luis|last3=Aguado|first3=Luis Fernando|s2cid=144559604|title=Determinants of cultural and popular celebration attendance: the case study of Seville Spring Fiestas|journal=Journal of Cultural Economics|date=8 June 2012|volume=37|issue=1|pages=87–107|doi=10.1007/s10824-012-9167-5}}</ref><ref>{{cite web|title=Popular festivities in Seville, Spain: Easter Week in Sevilla in Spain|url=http://www.spain.info/en_US/que-quieres/agenda/fiestas/sevilla/semana_santa_de_sevilla.html|website=Spain Info US|date=23 April 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=Itinerario Oficial Semana Santa de Sevilla 2018|url=https://www.semana-santa.org/itinerario-oficial-semana-santa-de-sevilla|website=Semana-santa.org|language=es-ES}}</ref> ==== Bienal de Flamenco ==== Seville is home to the bi-annual flamenco festival La Bienal, which claims to be "the biggest flamenco event worldwide" and lasts for nearly a month.<ref>{{cite web|title=la Bienal de Flamenco de Sevilla|url=http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/|website=Labienal.com|access-date=10 March 2018|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108130909/http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/}}</ref> ==== Velá de Santiago y Santa Ana ==== In the district of Triana, the Velá de Santiago y Santa Ana is held every July and includes sporting events, performances, and cultural activities as the city honors St. James and St. Ana.<ref>{{cite web|title=La velá de Santiago y Santa Ana en Triana, Sevilla. |url=https://www.visitarsevilla.es/experiencias/fiestas/visitar-sevilla-en-la-vela-de-santa-ana/|website=Visitar Sevilla|language=es-ES|date=16 July 2014}}</ref> ==== Feria de Abril ==== {{Main|Seville Fair}} [[File:17401532982 c1e3546763 o feria de abril 2012.jpg|thumb|right|''Casetas'' in the 2012 [[Seville Fair|Feria de Abril]]]] The April Fair (''Feria de Abril'') is a huge celebration that takes place in Seville about two weeks after the Holy Week. It was previously associated with celebrating livestock; however, nowadays its purpose is to create a fun cheerful environment tied to the appreciation of the Spanish folklore.<ref>{{cite journal |last1=Castillo-Manzano |first1=José I. |last2=López-Valpuesta |first2=Lourdes |last3=Marchena-Gómez |first3=Manuel |title=Seville: A city with two souls |journal=Cities |date=February 2015 |volume=42 |pages=142–151 |doi=10.1016/j.cities.2014.10.005 |hdl=11441/148837 |hdl-access=free }}</ref> During the Feria, families, businesses, and organisations set up ''casetas'' ([[Tent#Marquees and larger tents|marquees]]) in which they spend the week dancing, drinking, and socialising. Traditionally, women wear elaborate flamenco dresses and men dress in their best suits. The marquees are set up on a permanent fairground in the district of Los Remedios,<ref>{{cite web|url=http://www.exploreseville.com/events/feriadeabril.htm |title=Feria de Abril, Seville |website=Exploreseville.com |access-date=12 March 2013}}</ref> in which each street is named after a famous bullfighter. ==== Salón Náutico Internacional de Sevilla ==== The International Boat Show of Seville is an annual event that takes place in the only inland maritime port of the country, which is one of the most important in Europe.<ref>{{cite web|title=The first Seville Boat Show arrives in June |url=https://www.barcheamotore.com/seville-boat-show-arrives-in-june/?lang=en|website=barcheamotore.com|date = 8 April 2019}}</ref> ===Music=== [[File:Triana - Billboard.jpg|thumb|right|Hailing from Seville, [[Triana (band)|Triana]] is considered as the benchmark of flamenco rock and as the founding fathers of {{lang|es|rock andaluz}}.<ref>{{Cite journal|first=Diego|last=García-Peinazo|year=2019|title="The World's First Flamenco Rock Band"? Anglo-American Progressive Rock, Politics and National Identity in Spain around Carmen's Fandangos in Space|journal=Rock Music Studies|volume=7 |doi=10.1080/19401159.2019.1651533|page=3|s2cid=201361699 }}</ref>]] Seville had a vibrant rock music scene in the 1970s and 1980s<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Seville: UNESCO City of Music |publisher=UNESCO |date=2007 |access-date=13 February 2018}}</ref> with bands like [[Triana (band)|Triana]], [[Alameda (band)|Alameda]] and [[Smash (British band)|Smash]], who fused Andalusia's traditional flamenco music with British-style progressive rock. The punk rock group [[Reincidentes]] and indie band [[Sr Chinarro]], as well as singer [[Kiko Veneno]], rose to prominence in the early 1990s. The city's music scene now features rap acts such as [[SFDK (band)|SFDK]], [[Mala Rodríguez]], [[Dareysteel]], [[Tote King]], [[Dogma Crew]], [[Bisley DeMarra]], [[:es:Haze (MC)|Haze]] and [[Jesuly]]. Seville's diverse music scene is reflected in the variety of its club-centred nightlife. The city is also home to many theatres and performance spaces where classical music is performed, including [[Teatro Lope de Vega, Seville|Teatro Lope de Vega]], [[Teatro La Maestranza]], Teatro Central, the [[Real Alcazar Gardens]] and the Sala Joaquín Turina. Despite its name, the [[sevillana]] dance, commonly presented as flamenco, is not thought to be of Sevillan origin. However, the folksongs called ''[[sevillanas]]'' are authentically Sevillan, as is the four-part dance performed with them. On 19 November 2023, Seville hosted the [[24th Annual Latin Grammy Awards]] at the [[FIBES Conference and Exhibition Centre]], making Seville the first city outside of the [[United States]] to host the [[Latin Grammy Awards]].<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/seville-spain-cf8138523aa769cc6bbde83acdd80ee4 |title=Latin Grammys to be held in Spain, leaving US for 1st time|work=Associated Press News |date=22 February 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/news/2023-latin-grammys-sevilla-spain-24th-awards |title=2023 Latin Grammys To Host First-Ever International Telecast In Sevilla, Spain, On Nov. 16; Nominations To Be Announced Sept. 19 |publisher=Recording Academy Grammy Awards |last=Ochoa |first=John |date=4 May 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref> ====Flamenco==== {{Main|Flamenco}} [[File:8714202852_f852db384b_o_feria_de_abril.jpg|thumb|upright|Flamenco costume during [[Seville Fair]]]] The [[Triana, Seville|Triana]] district in Seville is considered a birthplace of flamenco, where it found its beginning as an expression of the poor and marginalized. Seville's Romani population, known as Flamencos, were instrumental in the development of the art form. While it began as and remains a representation of Andalusian culture, it has also become a national heritage symbol of Spain.<ref>{{cite book|last1=Ruiz|first1=Ana|title=Vibrant Andalusia: The spice of life in southern Spain|date=2007|publisher=Algora Publ|location=New York|isbn=978-0-87586-539-3}}</ref><ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Joshua|title=Flamenco capital: Tradition, revolution and renewal in Seville, Spain|url=https://escholarship.org/uc/item/3010g01h|publisher=UC Riverside|access-date=28 February 2018|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Washabaugh|first1=William|title=Flamenco music and national identity in Spain|date=2012|publisher=Ashgate Publishing Ltd|location=Farnham|isbn=978-1-4094-3485-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Manuel|first1=Peter|s2cid=191384305|title=Andalusian, Gypsy, and class identity in the contemporary flamenco complex|journal=Ethnomusicology|volume=33|issue=1|pages=47–65|doi=10.2307/852169|jstor=852169|year=1989|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs |url-access=subscription}}</ref> There are more flamenco artists in Seville than anywhere else in the country, supporting an entire industry surrounding it and drawing in a significant amount of tourism for the city.<ref>{{cite journal|last1=Aoyama|first1=Yuko|s2cid=144812906|title=Artists, tourists, and the state: Cultural tourism and the flamenco industry in Andalusia, Spain|journal=International Journal of Urban and Regional Research|date=March 2009|volume=33|issue=1|pages=80–104|doi=10.1111/j.1468-2427.2009.00846.x}}</ref> ===Gastronomy=== [[File:Gazpacho Cazuela Barro.jpg|thumb|left|Andalusian [[Gazpacho]]]] The ''[[tapas]]'' scene is one of the main cultural attractions of the city: people go from one bar to another, enjoying small dishes called tapas (literally "lids" or "covers" in Spanish, referring to their probable origin as snacks served on small plates used to cover drinks). Local specialities include fried and grilled seafood (including [[squid]], ''choco'' ([[cuttlefish]]), [[swordfish]], marinated [[Squalidae|dogfish]], and ''[[Snakelocks anemone#Gastronomy|ortiguillas]]''), grilled and stewed meat, [[spinach]] with [[chickpea]]s, ''[[Jamón ibérico]]'', lamb kidneys in sherry sauce, [[Land snail#Snails as human food|snails]], ''[[puchero|caldo de puchero]]'', and ''[[gazpacho]]''. A sandwich known as a ''[[serranito]]'' is the typical and popular version of fast food. Typical desserts from Seville include ''pestiños'', a honey-coated sweet fritter; ''torrijas'', fried slices of bread with honey; ''roscos fritos'', deep-fried sugar-coated ring doughnuts; ''magdalenas'' or fairy cakes; ''yemas de San Leandro'',<ref>{{cite web |title=Yemas de San Leandro |url=https://www.atlasobscura.com/places/yemas-de-san-leandro-spain |website=www.atlasobscura.com |access-date=14 May 2026}}</ref> which provide the city's [[convent]]s with a source of revenue; and ''[[tortas de aceite]]'', a thin sugar-coated cake made with olive oil. ''Polvorones'' and ''mantecados'' are traditional Christmas products, whereas ''pestiños'' and ''torrijas'' are typically consumed during the [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. Bitter [[Seville orange]]s grow on trees lining the city streets. Large quantities are collected and exported to Britain to be used in [[marmalade]].<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Fraser|date=22 January 2016|title=A history of Seville Orange Marmalade, including a recipe for making your own|url=https://foodanddrink.scotsman.com/food/a-history-of-seville-orange-marmalade-including-a-recipe-for-making-your-own/|access-date=17 June 2020|website=Scotsman Food and Drink|language=en-US}}</ref> Locally, the fruit is used predominantly in aromatherapy, herbal medicine, and dietary diet products, rather than as a foodstuff.<ref>{{Cite web|last=Padilla|first=Brenda|date=3 May 2013|title=Gastronomy - Seville Oranges|url=https://www.andalucia.com/gastronomy/oranges/seville.htm|access-date=17 June 2020|website=Andalucia.com|language=en}}</ref> According to legend, the Arabs brought the bitter orange to Seville from East Asia via Iraq around the 10th century to beautify and perfume their patios and gardens, as well as to provide shade.<ref name="Nash200514">{{cite book|author=Elizabeth Nash|title=Seville, Cordoba, and Granada:A Cultural History: A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=vVA1reAI7w0C&pg=PA14|access-date=8 February 2013|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-518204-0|page=14}}</ref> The flowers of the tree are a source of [[neroli oil]], commonly used in [[perfumery]] and in skin lotions for massage. In 2021, the municipal water company, Emasesa, began a pilot scheme to use the methane produced as the fruit ferments to generate clean electricity. The company plans to use 35 tonnes of fruit to generate clean energy to power one of the city's water purification plants.<ref>{{Cite news|last=Burgen|first=Stephen|date=23 February 2021|title='A role model': how Seville is turning leftover oranges into electricity|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/23/how-seville-is-turning-leftover-oranges-into-electricity|access-date=24 February 2021|issn=0261-3077}}</ref> == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== سيويل اسپين ۾, [[ميڊرڊ|ميڊريڊ]] ۽ [[بارسلونا]] کان پوءِ اسپين ۾ ٽئين نمبر تي هڪ وڏو سياحتي مرڪز آهي. 2018 ۾ 25 لک کان وڌيڪ مسافر ۽ سياح هئا, جيڪي هڪ سياحتي رهائش ۾ رهيا. شهر ۾ موسميات جي مجموعي سطح گهٽ آهي. تنهن ڪري سياح سال بھر ايندا رهندا آهن.<ref>{{cite journal |last1=Guaita Martínez |first1=José Manuel |last2=Martín Martín |first2=José María |last3=Salinas Fernández |first3=Jose Antonio |last4=Mogorrón-Guerrero |first4=Helena |title=An analysis of the stability of rural tourism as a desired condition for sustainable tourism |journal=Journal of Business Research |date=July 2019 |volume=100 |pages=165–174 |doi=10.1016/j.jbusres.2019.03.033 |s2cid=159374518 |hdl=10481/87452 |hdl-access=free }}</ref> شهر جي چوڌاري ڪيترائي نشان، عجائب گھر، پارڪ، باغ ۽ ٻين قسمن جا سياحتي هنڌ آهن. تنهن ڪري هر ڪنهن لاءِ ڪجهه نه ڪجهه آهي. القصر (Alcázar), گرجا گھر ۽ جنرل آرڪائيو آف دي انڊيز [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي جون سائيٽون]] آهن. شهر جا ڪيترائي اهم نظارا ۽ يادگار تاريخي مرڪز, ڪاسکو انٽيگو ۾ واقع آهن. مرڪز جي اتر ۾ ميڪارينا پاڙو آهي جنهن ۾ ڪجهه اهم يادگار ۽ مذهبي عمارتون, جهڙوڪ ميوزيم ۽ ڪيٿولڪ چرچ آف لا ميڪارينا يا اسپتال ڊي لاس سنڪو لاگاس آهن. گواڊالڪوير درياءَ جي پار, اولهه ڪناري تي ٽريانا جي پاڙي جو شهر جي تاريخ ۾ اهم ڪردار هو. === Churches === [[File:Giralda de Sevilla 5.jpg|thumb|upright=0.8|The [[Giralda]], originally built by the [[Almohad Caliphate|Almohads]] as a minaret to the Great Mosque of Seville, is now the bell tower of the cathedral.]] The [[Seville Cathedral]], officially the Cathedral of Saint Mary of the See, is considered the largest Gothic cathedral in the world and one of the largest cathedrals in the world.<ref>{{Cite book |last=Quick |first=P. S. |url=https://books.google.com/books?id=F9MnDwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+largest&pg=PT40 |title=A Guide to Seville: Five Walking Tours |publisher=Andrews UK Limited |year=2017 |isbn=978-1-78538-646-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wertheimer |first=Lester |url=https://books.google.com/books?id=jeSoxaoOqOQC&dq=seville+cathedral+largest&pg=PA48 |title=Architectural History |publisher=Kaplan AEC Architecture |year=2004 |isbn=978-0-7931-9380-6 |page=48 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&dq=seville+cathedral+largest+-fodor&pg=PA517 |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2010 |isbn=978-1-59884-204-3 |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |volume=2 |page=517 |language=en |editor-last2=Baumann |editor-first2=Martin}}</ref> Incorporating parts of the city's former main mosque that was built under the Almohads in the 12th century, the current building is a massive Gothic structure begun after 1401 and finished in 1506, with additional reconstruction occurring between 1511 and 1519.<ref name="Hourihane-2012">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&dq=seville+cathedral+encyclopedia&pg=RA3-PA268 |title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-539536-5 |editor-last=Hourihane |editor-first=Colum |pages=570–571 |language=en |chapter=Seville}}</ref> The church contains a number of important tombs, including one of the two claimed burial places of Christopher Columbus,<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+columbus+tomb&pg=PA80 |title=The Christopher Columbus Encyclopedia |publisher=Springer |year=2016 |isbn=978-1-349-12573-9 |editor-last=Beding |editor-first=Silvio A. |page=80 |language=en}}</ref> as well as many important artworks, including the largest [[retable]] (altarpiece) in Spain.<ref name="Hourihane-2012" /> A number of later additions, mostly in [[Plateresque]] or [[Renaissance style]], were added around the outside of the Gothic structure after its initial construction.<ref name="Hourihane-2012" /> One of the city's most prominent landmarks is the cathedral's bell tower, the [[Giralda]], formerly the minaret of the Almohad mosque. The minaret's main shaft is a little over 50 meters tall. The tower was further heightened in the 16th century by the addition of a large Renaissance-style [[Belfry (architecture)|belfry]], which brings its total height to around 95 or 96 meters.<ref name="Sanchez-2022">{{Cite journal |last1=Sánchez |first1=Emilio Romero |last2=Esteban |first2=Antonio Morales |last3=Casas |first3=Jaime Navarro |date=2022 |title=Analysis of the Historical Settlements of the Giralda |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=17 |issue=8 |pages=1312–1330 |doi=10.1080/15583058.2022.2034070 |issn=1558-3058 |s2cid=247005340 |doi-access=free |hdl=11441/135733|hdl-access=free }}</ref><ref name="Solis-2012">{{Cite journal |last1=Solís |first1=Mario |last2=Domínguez |first2=José |last3=Pérez |first3=Lorenzo |date=2012 |title=Structural Analysis of La Giralda's 16th-Century Sculpture/Weather Vane |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=6 |issue=2 |pages=147–171 |doi=10.1080/15583058.2010.518660 |issn=1558-3058 |s2cid=109405965 |hdl=11441/140037|hdl-access=free }}</ref> The top of the tower is crowned by the ''Giraldillo'', a cast bronze [[weather vane]] sculpture, from which the name "Giralda" is derived.<ref name="Solis-2012" /> The [[Church of San Salvador (Seville)|Church of San Salvador]], located at ''Plaza de San Salvador'', is the second largest church in the city after the cathedral. Originally converted from the city's oldest mosque, it was rebuilt in [[Baroque architecture|Baroque]] form in the 17th century and was the city's only [[collegiate church]].<ref name="Wunder-2017">{{Cite book |last=Wunder |first=Amanda |url=https://books.google.com/books?id=3p5CDgAAQBAJ |title=Baroque Seville: Sacred Art in a Century of Crisis |publisher=Penn State Press |year=2017 |isbn=978-0-271-07941-7 |page=125 |language=en}}</ref> The [[Church of Saint Louis of France]], built between 1699 and 1731 and designed by [[Leonardo de Figueroa]], represents another example of Baroque architecture.<ref name="Wunder-2017" /><ref name="Konemann-2013">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=EO34MQEACAAJ |title=Baroque: Architecture, Sculpture, Painting |publisher=Konemann |year=2013 |isbn=978-3-8480-0403-4 |editor-last=Toman |editor-first=Rolf |page=96 |language=en}}</ref> === Palaces and mansions === [[File:Salón de Embajadores, Real Alcázar de Sevilla.jpg|left|thumb|The ''Salón de Embajadores'' in the [[Alcázar of Seville]]]] To the south of the cathedral, the Alcázar is a sprawling palace and garden complex which served as the city's center of power. The site was occupied since ancient times but was located outside the Roman city walls.<ref name="Bloom-2009">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&dq=grove+encyclopedia+islamic+%22site+of+the+Alc%C3%A1zar%22&pg=RA2-PA198 |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |volume=3 |location= |pages=198–199 |language=en |chapter=Seville |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}</ref> The current palace complex was founded in the 10th century as a governor's palace, then expanded in the 11th century when it became the palace of the Abbadid rulers. Some limited parts of the palace still date from its 12th-century expansion under Almohad rule, but most of the site was redeveloped after the Christian conquest of the city in the 13th century. A major construction campaign took place in the 1360s under Pedro I, who constructed a new palace in Mudéjar style, aided in part by craftsmen from [[Granada]]. Richly-decorated chambers and courtyards date from this period, such as the ''Patio de las Doncellas'' and the ''Salón de Embajadores''.<ref name="Bloom-2009" /><ref>{{Cite journal |last=Ruggles |first=D. Fairchild |date=2004 |title=The Alcazar of Seville and Mudejar Architecture |journal=Gesta |volume=43 |issue=2 |pages=87–98 |doi=10.2307/25067097 |jstor=25067097 |s2cid=192856091 |issn=0016-920X}}</ref> Further additions took place under the [[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs]] in Renaissance style, which continued under the [[Habsburg Spain|Habsburgs]]. The extensive gardens were also redesigned in this style and then further developed in the 17th century.<ref name="Hourihane-2012" /> The palace has been used as a filming location for various productions, including ''[[Game of Thrones]]''.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Alcazar Real |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/alcazar.htm |access-date=5 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> [[File:Casa_Pilatos_5384865645_1642bfa658_o.jpg|thumb|upright=0.8|[[Casa de Pilatos]]]]The [[Archbishop's Palace, Seville|Archbishop's Palace]] stands over the site of the former [[Roman baths]] of the city. The property was originally donated by Ferdinand III to Bishop Don Remondo in 1251, but the current building was built in the second half of the 16th century, followed by later additions. Its Baroque doorway was completed in 1704 by Lorenzo Fernándes de Iglesias.<ref name="Navarro Rivas-2005d">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=120 |language=es, en}}</ref> A number of other houses and wealthy mansions have been preserved across the city since the 16th century.<ref name="Navarro Rivas-2005f">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages= |language=es, en}}</ref> Among the most famous is the ''[[Casa de Pilatos]]'' ('House of Pilate'), an aristocratic mansion blending multiple architectural styles. The house, bought by the Enriquez de Ribera family in 1483,<ref name="Wunder-2003">{{Cite journal |last=Wunder |first=Amanda |date=2003 |title=Classical, Christian, and Muslim Remains in the Construction of Imperial Seville (1520–1635) |journal=Journal of the History of Ideas |volume=64 |issue=2 |pages=195–212 |doi=10.2307/3654125 |jstor=3654125 |issn=0022-5037}}</ref> has a typical courtyard plan but mixes older [[Isabelline (architectural style)|Isabelline]] and Mudéjar decoration with later Renaissance elements.<ref name="Anderson-2013">{{Cite book |last=Anderson |first=Christy |url=https://books.google.com/books?id=q41oAgAAQBAJ&dq=pilatos+seville&pg=PA207 |title=Renaissance Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-162525-1 |page=207 |language=en}}</ref> After Don Fadrique Enriquez de Ribera returned from a pilgrimage to Jerusalem in 1520, he commissioned a stone [[Portal (architecture)|portal]] at the entrance of the family mansion. The portal became the starting point for the ''[[Via Crucis to the Cruz del Campo]]'', and later writers claimed it was modeled on the doorway of the house of [[Pontius Pilate]] in the Holy Land, thus earning the house its current name.<ref name="Anderson-2013" /><ref name="Wunder-2003" /> Other historic mansions include the [[Palace of the Countess of Lebrija]], the ''[[Palacio de las Dueñas]]'', and the ''[[Casa de los Pinelo]]s''. The ''Casa del Rey Moro'' is considered the oldest in Seville, with its origins dated to the 15th century.<ref name="Navarro Rivas-2005c">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=106 |language=es, en}}</ref> === Fortifications === [[File:Torre del Oro Guadalquivir Seville Spain.jpg|thumb|upright=0.8|The ''[[Torre del Oro]]'' is another example of [[Almohad architecture]] in the city.]]The [[Walls of Seville|city walls of Seville]] were first built in ancient times on the orders of [[Julius Caesar]].<ref name="Navarro Rivas-2005b">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=86 |language=es, en}}</ref> After the Viking attack on the city in 844, the walls were rebuilt on the orders of [[Abd ar-Rahman II]]. They were expanded under the Almoravids in 1126 and in 1221 the Almohads added a moat and a second outer line of walls. Most of the walls were demolished after 1861 to reduce restrictions on urban development, but a significant portion of the northern walls can still be seen today.<ref name="Navarro Rivas-2005b" /> The ''[[Torre del Oro]]'' is an Almohad defensive tower dating to 1220–1221. The tower was integrated into the city's defensive system and protected the city's harbour, along with another tower across the river. Between the bases of the two towers a chain could be raised to block ships and prevent entry into the port.<ref name="Bennison-2016">{{Cite book |last=Bennison |first=Amira K. |url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ |title=The Almoravid and Almohad Empires |publisher=Edinburgh University Press |year=2016 |pages=325–326 |isbn=978-0-7486-4682-1 |language=en}}</ref> === Civic buildings and other monuments === [[File:Hôtel Ville - Séville (ES61) - 2023-04-24 - 14.jpg|left|thumb|The 16th-century Plateresque façade of the [[Seville City Hall|City Hall]]]] The [[Seville City Hall|City Hall]] (''Ayuntamiento'') was begun by architect [[Diego de Riaño]], who worked on it between 1527 and 1534 and designed the eastern façade on ''Plaza de San Francisco'', a highlight of the Plateresque style.<ref>{{Cite book |last=Barteet |first=C. Cody |url=https://books.google.com/books?id=TQWdDwAAQBAJ&dq=plateresque+city+hall+seville&pg=PT112 |title=Architectural Rhetoric and the Iconography of Authority in Colonial Mexico: The Casa de Montejo |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-99904-8 |pages=114–117 |language=en}}</ref><ref name="Navarro Rivas-2005">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages=40–44 |language=es, en}}</ref> He was succeeded by other architects, including [[Hernán Ruiz II|Hernan Ruiz II]] after 1560, who added a double-arched [[loggia]] on the western façade.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> The Royal Prison originally stood nearby, where Cervantes was imprisoned and where it is believed he was inspired to write ''[[Don Quixote]]''.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> In 1840, the nearby Convent of San Francisco was demolished and replaced by the present-day ''Plaza Nueva'' in 1854. After this, the city hall's was partly remodeled by Demetrio de los Ríos and Balbino Marrón. It was given a new western façade in [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] style, completed in 1867.<ref name="Navarro Rivas-2005" /><ref>{{Cite web |title=Ayuntamiento de Sevilla |url=https://www.andalucia.org/en/sevilla-cultural-tourism-ayuntamiento-de-sevilla |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.org |language=en-US}}</ref> The General Archive of the Indies (''Archivo General de Indias''), located between the Cathedral and the Alcázar, is the repository of valuable archival documents relating to the Spanish Empire in the Americas and the Philippines up to 1760.<ref>{{Cite book |last=Riobó |first=Carlos |url=https://books.google.com/books?id=E8BKBAAAQBAJ&dq=seville+archive+herrera&pg=PA57 |title=Sub-versions of the Archive: Manuel Puig's and Severo Sarduy's Alternative Identities |publisher=Bucknell University Press |year=2010 |isbn=978-1-61148-037-5 |page=57 |language=en}}</ref> The building itself was designed in a [[Spanish Renaissance architecture|Spanish Renaissance style]] in 1572 by [[Juan de Herrera]] to house the merchants' guild. Construction began in the 1580s and was not finished until 1646. The building was converted into the new Archive of the Indies in 1785.<ref name="Hamann-2022">{{Cite book |last=Hamann |first=Byron Ellsworth |url=https://books.google.com/books?id=0Wp2EAAAQBAJ&dq=seville+General+Archive+of+the+Indies+herrera&pg=PA262 |title=The Invention of the Colonial Americas: Data, Architecture, and the Archive of the Indies, 1781–1844 |publisher=Getty Publications |year=2022 |isbn=978-1-60606-773-4 |pages=128–134 |language=en}}</ref> [[File:Palacio de San Telmo (portada).jpg|thumb|The 18th-century Baroque portal of the ''[[Palacio de San Telmo]]'']] The ''[[Palacio de San Telmo]]'' was originally a naval college established in 1671. Between 1722 and 1735 the building was completed by Leonardo de Figueroa and his son Matías, who designed its present-day façade, one of the most important monuments of Baroque architecture in Andalusia.<ref name="Konemann-2013" /> The building now serves as the seat for the [[Andalusian Autonomous Government]].<ref>The Titi Tudorancea Bulletin. [https://www.tititudorancea.com/z/tourist_attractions_in_seville_spain.htm Tourist Attractions in Seville, Spain]. Retrieved 24 August 2020.</ref> The [[Royal Tobacco Factory]] (''Real Fábrica de Tabacos''), located near the Palacio de San Telmo, was built between 1728 and 1771. It was designed in a Baroque style by Sebastian van der Borcht.<ref name="Konemann-2013" /> It replaced an earlier [[tobacco]] factory built in 1687, which in turn had replaced Seville's first tobacco factory, San Pedro, which opened in a former women's penitentiary in 1620.<ref name="Gately-2007">{{Cite book |last=Gately |first=Iain |url=https://books.google.com/books?id=x41jVocj05EC&dq=first+tobacco+factory+seville&pg=PA80 |title=Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization |publisher=Grove Press |year=2007 |isbn=978-0-8021-9848-8 |pages=80, 115–116 |language=en}}</ref> Upon completion, the new factory was the largest industrial building in the world and included its own chapel and its own prison, and operated under its own laws.<ref name="Gately-2007" /> The city's [[bullring]], the [[Maestranza (Seville)|Real Maestranza]], was designed in 1761 by Vicente San Martin. Its Baroque façade was completed in 1787 but the rest of the building was only completed in 1881.<ref name="Navarro Rivas-2005e">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=127 |language=es, en}}</ref> The venue can accommodate 14,000 spectators.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de Toros de la Maestranza |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/bullring.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> The [[Metropol Parasol]], in ''La Encarnación'' square, is the world's largest wooden structure.<ref>{{cite web|url=http://inhabitat.com/metropol-parasol-the-worlds-largest-wooden-structure-opens-in-seville/ |title=Metropol Parasol: The World's Largest Wooden Structure Opens in Seville&#124; Inhabitat – Green Design Will Save the World |website=Inhabitat.com |date=24 April 2011 |access-date=29 February 2012}}</ref> A monumental umbrella-like building designed by the German architect [[Jürgen Mayer (architect)|Jürgen Mayer]], finished in 2011. This modern architecture structure houses the central market and an underground archaeological complex. The terrace roof is a city viewpoint.<ref>{{cite web |url=http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |title=Ordenación Urbana – Metropol Parasol |website=Sevilla21.com |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511210059/http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |archive-date=11 May 2011 }}</ref> === ''Parque de María Luisa'' === [[File:Glorieta de los hermanos Álvarez Quintero 5.JPG|thumb|Tiled fountain in ''[[Parque de María Luisa]]'']] The sprawling ''Parque de María Luisa'' (María Luisa Park) was designed by architect Aníbal González for the 1929 Ibero-American Exposition. The park includes two major plazas, the ''Plaza de España'' and the ''Plaza de América'', and several monuments and museums. They include outstanding examples of regionalist [[Revival architecture]], a mix of [[Neo-Mudéjar]] and [[Neo-renaissance|Neo-Renaissance]], lavishly ornamented with typical glazed tiles.<ref name="Quintero-2011">{{Cite web |last1=Quintero |first1=Josephine |last2=Watson |first2=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Maria Luisa Park |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/marialuisapark.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref><ref name="sevilla1">{{cite web|url=http://www.sevilla5.com/monuments/plespana.html |title=Plaza De Espańa And Maria Luisa Park Sevilla – Seville |website=Sevilla5.com |access-date=10 April 2011}}</ref> At the park's north end, the semi-circular ''Plaza de España'' is marked by tall towers and a series of benches covered in painted tiles dedicated to each of the 48 [[provinces of Spain]].<ref name="Quintero-2011" /> The location has been used in the filming of several movies.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de España |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/plazadeespana.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> At the southern end of the park, the ''Plaza de América'' is flanked by three structures emulating different historical styles: the Royal Pavilion has Gothic features, the Mudéjar Pavilion has a Mudéjar style, and the ''Bellas Artes'' Pavilion has a Renaissance style. The two latter pavilions are each used as museums today.<ref name="Navarro Rivas-2005a">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=145 |language=es, en}}</ref><ref name="Quintero-2011" /> {{wide image|Sevilla_Plaza_de_España_19-03-2011_13-36-19.jpg|700px|[[Plaza de España (Seville)|Plaza de España]], panoramic view}} ===Museums=== {{Unreferenced section|date=June 2023}} [[File:Sévilla, Spain, 2014 (52).JPG|thumb|upright|[[Museum of Fine Arts of Seville]]]] The most important art collection of Seville is the Museum of Fine Arts of Seville. It was established in 1835 in the former Convent of ''La Merced''. It holds many masterworks by [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], [[Francisco Pacheco|Pacheco]], [[Zurbarán]], [[Valdés Leal]], and others masters of the Baroque Sevillian School, containing also Flemish paintings of the 15th and 16th centuries.[[File:Pabellón Mudéjar 001.jpg|thumb|[[Museum of Arts and Traditions of Sevilla|Museum of Arts and Traditions]]]]Other museums in Seville are: * The [[Archeological Museum of Seville]], which contains collections from the [[Tartessos|Tartessian]], Roman, Almohad, and Christian periods. It is located at ''Plaza'' ''América'' in ''Parque de María Luisa''. * The [[Museum of Arts and Popular Customs of Seville]], also in ''Plaza'' ''América'', across from the Archaeological Museum. * The [[Monastery of Santa Maria de las Cuevas|Andalusian Contemporary Art Centre]], situated in the neighbourhood of [[La Cartuja, Seville|La Cartuja]]. * The Naval Museum, housed in the Torre del Oro, next to the River Guadalquivir. * The Carriages Museum, in the Los Remedios neighbourhood. * The [[Flamenco]] Art Museum * The [[Bullfighting]] Museum, in the Maestranza bullring. * The Palace of the Countess of Lebrija, a private collection that contains many of the mosaic floors discovered in the nearby Roman town of Italica. * The ''Centro [[Velázquez]]'' (Velázquez Centre) located at the Old Priests Hospital in the touristic Santa Cruz neighbourhood. * The ''Antiquarium'' in Metropol Parasol, an underground museum which is composed of the most important archaeological site of the ancient Roman stage of Seville and remains preserved. * The ''[[Castle of San Jorge|Castillo de San Jorge]]'' (Castle of St. George) is situated near the Triana market, next to the Isabel II bridge. It was the last seat for the Spanish Inquisition. * The Museum and Treasure of ''La Macarena'', where the collection of the [[Hermandad de la Esperanza Macarena (Seville)|Macarena brotherhood]] is exhibited. This exhibition gives visitors an accurate impression of Seville's [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. * ''[[La Casa de la Ciencia]]'' (The House of Science), a science centre and museum opposite the María Luisa Park. * Museum of Pottery in Triana. * ''Pabellon de la Navegación'' (Pavilion of Navigation). ===Other parks and gardens=== In addition to the large Parque de María Luisa, the city contains other parks and gardens, including: * The Alcázar Gardens, within the grounds of the Alcázar palace, consist of several sectors developed in different historical styles. * The Gardens of Murillo and the Gardens of Catalina de Ribera, both along and outside the south wall of the Alcázar, lie next to the Santa Cruz quarter. * The ''Parque del Alamillo y San Jerónimo'', the largest park in Andalusia, was originally built for [[Seville Expo '92]] to reproduce the Andalusian native flora. It lines both Guadalquivir shores around the ''San Jerónimo'' [[meander]]. The 32-metres-high bronze sculpture, ''[[Birth of a New Man|The Birth of a New Man]]'' (popularly known as Columbus's Egg, ''el Huevo de Colón''), by the Georgian sculptor [[Zurab Tsereteli]],<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1994/09/08/056.html |title=ABC Hemeroteca |website=ABC|location=Spain |access-date=12 March 2012}}</ref> is located in its northwestern sector. * The American Garden, also completed for Expo '92, is in [[La Cartuja]]. It is a public botanical garden, with a representative collection of American plants donated by different countries on the occasion of the world exposition. Despite its extraordinary botanical value, it remains a mostly abandoned place. * The [[Buhaira Gardens]], also historically known as the ''Huerta del Rey'', are a public park and historic site, originally created as a garden estate during the Almohad period (12th century).<ref name="Turismo Sevilla-2022">{{Cite web|title=Buhaira Palace and its Gardens|url=https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121010152/https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|archive-date=21 January 2022|access-date=20 January 2022|website=Turimo de la Provincia - Sevilla}}</ref><ref name="Arnold-2017">{{Cite book|last=Arnold|first=Felix|url=https://books.google.com/books?id=bXjXDQAAQBAJ&dq=Islamic+Palace+Architecture+in+the+Western+Mediterranean&pg=PP1|title=Islamic Palace Architecture in the Western Mediterranean: A History|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-062455-2|location=|pages=}}</ref>{{Rp|page=211}} {{wide image|Sevilla_Alcazar_03.jpg|700px|The Alcázar Gardens}} ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) * قرطبہ، اسپين ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] m6ai29zqoc7sws2xykldskjs1ocbq4s 380916 380915 2026-05-26T17:47:14Z Memon2025 21315 /* پڻ ڏسو */ 380916 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== === ٿيٽر === [[File:Sevilla Casino de la Exposición.jpg|thumb|upright|ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا]] ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا ايونڊا ڊي ماريا لوئسا ايونيو تي واقع آهي (پارڪ ڊي ماريا لوئسا جي ڀرسان). هڪ ننڍڙو باروڪ ريوائيول ٿيٽر. اهو معمار ويسينٽ ٽريور وائي ٽامس پاران ڊزائين ڪيو ويو هو ۽ پابيلون ڊي سيويلا (سيويلا جو پويلين) ۾ رکيل آهي. 1929 جي آئيبيرو-آمريڪي ايڪسپو (نمائش) لاءِ ٺاهيو ويو. <ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> ٿيٽر هڪ ڪيسينو, "ڪيسينو ڊي لا ايڪسپوسيئن" ذريعي داخل ٿيو هو. ٿيٽر 1000 چورس ميٽر جي ايراضي تي قبضو ڪيو. ۽ 1100 ناظرین کي سمهڻ جي اجازت ڏني وئي. عمارت باروڪ ريوائيول انداز جي وفادار آهي. سيٽ ۾. ۽ ان جي سينگار ۾. ان ۾ مختلف پرفارمنس جي ميزباني ڪئي وئي آهي. جنهن ۾ ٿيٽر، ڊانس، اوپيرا، جاز، ۽ فليمينڪو شامل آهن. ۽ اڄڪلهه پينوراما جو سڀ کان شاندار. اهو آهي. ان جي پروگرامنگ قومي ۽ بين الاقوامي. اسپين ۾ سڀ کان اهم ٿيٽرن مان هڪ بڻجي رهيو آهي. * ٻيا اهم ٿيٽر ٽيٽرو ڊي لا ميسٽرانزا، آڊيٽوريو روڪو جوراڊو ۽ ٽيٽرو سينٽرل آهن. * سيويل ۾ هڪ ڪورل ڊي ڪاميڊياس ٿيٽر پڻ آهي. جيڪو ڪورل ڊيل ڪوليزيو ​​آهي. هاڻي رهائشي عمارت طور استعمال ڪيو ويندو آهي. فيسٽول: سيويل شهر جي چوڌاري ڪيترائي تفريحي آپشن آهن. ۽ ان جي سڀ کان وڏي ڪشش مان هڪ ڪيترائي فيسٽيول آهن. جيڪي سال جي چوڌاري ٿين ٿا. ڪجهه فيسٽيول مذهب ۽ ثقافت تي ڌيان ڏين ٿا. ٻيا علائقي جي لوڪ ڪهاڻين، روايتن ۽ تفريح تي ڌيان ڏين ٿا. [[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]] is located on Avenida de María Luisa avenue (next to ''Parque de María Luisa''). A small [[Baroque Revival architecture|Baroque Revival]] theatre, it was designed by the architect Vicente Traver y Tomás and is housed in the ''Pabellón de Sevilla'' (Pavilion of Seville) built for the [[Ibero-American Exposition of 1929]].<ref name="Real Academia de la Historia 2019">{{cite book |author1=Real Academia de la Historia |title=La Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-1930): Historia de un empeño y una ilusión: Conmemoración de los noventa años de la inauguración de la Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-2019) |year=2019 |publisher=Boletín Oficial del Estado |isbn=978-84-340-2595-0 |page=242 |url=https://books.google.com/books?id=bAsPEAAAQBAJ&pg=PA242 |language=es}}</ref> The theatre was entered through a casino, the ''Casino de la Exposición''. The theatre occupied an area of {{Convert abbreviated|4600|m2}} and could accommodate 1100 viewers.<ref name="Teatrolopedevega2011">{{cite web |url=http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia |archive-date= 26 October 2011 |title=Historia del Teatro Lope de Vega |publisher=Teatro Lope de Vega |access-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026055244/http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia }}</ref> The building is faithful to the Baroque Revival style both in the set and in its ornamentation. It has hosted varied performances, including theater, dance, opera, [[jazz]], and [[flamenco]] and nowadays the most outstanding of the panorama is its programming national and international, becoming one of the most important theatres in Spain.<ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> Other important theatres are [[Teatro de la Maestranza]], Auditorio Rocío Jurado and Teatro Central. Seville also has a [[corral de comedias]] theatre, which is the [[Corral del Coliseo]], now used as a residential building. === Festivals === There are many entertainment options around the city of Seville and one of its biggest attractions is the numerous festivals that happen around the year. Some of the festivals concentrate on religion and culture, others focus on the folklore of the area, traditions, and entertainment.<ref>{{Cite journal|date=12 July 2016|title=Seville, Spain|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A457876488/ITOF?sid=ITOF&xid=81c4569d|journal=Express Travel World|via=GaleGroup}}</ref> ==== Holy Week in Seville ==== {{Main|Holy Week in Seville}} [[File:Cruz de guia macarena 2019An004.jpg|thumb|Guiding cross of the {{lang|es|cofradía}} of La Macarena as it passes through the Street of Fray Luis Sotelo]] [[Semana Santa]] is celebrated all over [[Holy Week in Spain|Spain]] and Latin America, but the celebration in Seville is large and well known as a Fiesta of International Tourist Interest. Fifty-four local brotherhoods,<ref>{{cite web|title=Holy Week in Seville|url=http://www.visitasevilla.es/index.php/en/history/holy-week-seville|website=Tourism of Seville}} Accessed 23 May 2020</ref> or "cofradías", organize floats and processions throughout the week, reenacting the story of the Passion of Christ. There is traditional music and art incorporated into the processions, making Semana Santa an important source of both material and immaterial Sevillian cultural identity.<ref>{{cite journal|last1=Palma|first1=María Luisa|last2=Palma|first2=Luis|last3=Aguado|first3=Luis Fernando|s2cid=144559604|title=Determinants of cultural and popular celebration attendance: the case study of Seville Spring Fiestas|journal=Journal of Cultural Economics|date=8 June 2012|volume=37|issue=1|pages=87–107|doi=10.1007/s10824-012-9167-5}}</ref><ref>{{cite web|title=Popular festivities in Seville, Spain: Easter Week in Sevilla in Spain|url=http://www.spain.info/en_US/que-quieres/agenda/fiestas/sevilla/semana_santa_de_sevilla.html|website=Spain Info US|date=23 April 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=Itinerario Oficial Semana Santa de Sevilla 2018|url=https://www.semana-santa.org/itinerario-oficial-semana-santa-de-sevilla|website=Semana-santa.org|language=es-ES}}</ref> ==== Bienal de Flamenco ==== Seville is home to the bi-annual flamenco festival La Bienal, which claims to be "the biggest flamenco event worldwide" and lasts for nearly a month.<ref>{{cite web|title=la Bienal de Flamenco de Sevilla|url=http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/|website=Labienal.com|access-date=10 March 2018|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108130909/http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/}}</ref> ==== Velá de Santiago y Santa Ana ==== In the district of Triana, the Velá de Santiago y Santa Ana is held every July and includes sporting events, performances, and cultural activities as the city honors St. James and St. Ana.<ref>{{cite web|title=La velá de Santiago y Santa Ana en Triana, Sevilla. |url=https://www.visitarsevilla.es/experiencias/fiestas/visitar-sevilla-en-la-vela-de-santa-ana/|website=Visitar Sevilla|language=es-ES|date=16 July 2014}}</ref> ==== Feria de Abril ==== {{Main|Seville Fair}} [[File:17401532982 c1e3546763 o feria de abril 2012.jpg|thumb|right|''Casetas'' in the 2012 [[Seville Fair|Feria de Abril]]]] The April Fair (''Feria de Abril'') is a huge celebration that takes place in Seville about two weeks after the Holy Week. It was previously associated with celebrating livestock; however, nowadays its purpose is to create a fun cheerful environment tied to the appreciation of the Spanish folklore.<ref>{{cite journal |last1=Castillo-Manzano |first1=José I. |last2=López-Valpuesta |first2=Lourdes |last3=Marchena-Gómez |first3=Manuel |title=Seville: A city with two souls |journal=Cities |date=February 2015 |volume=42 |pages=142–151 |doi=10.1016/j.cities.2014.10.005 |hdl=11441/148837 |hdl-access=free }}</ref> During the Feria, families, businesses, and organisations set up ''casetas'' ([[Tent#Marquees and larger tents|marquees]]) in which they spend the week dancing, drinking, and socialising. Traditionally, women wear elaborate flamenco dresses and men dress in their best suits. The marquees are set up on a permanent fairground in the district of Los Remedios,<ref>{{cite web|url=http://www.exploreseville.com/events/feriadeabril.htm |title=Feria de Abril, Seville |website=Exploreseville.com |access-date=12 March 2013}}</ref> in which each street is named after a famous bullfighter. ==== Salón Náutico Internacional de Sevilla ==== The International Boat Show of Seville is an annual event that takes place in the only inland maritime port of the country, which is one of the most important in Europe.<ref>{{cite web|title=The first Seville Boat Show arrives in June |url=https://www.barcheamotore.com/seville-boat-show-arrives-in-june/?lang=en|website=barcheamotore.com|date = 8 April 2019}}</ref> ===Music=== [[File:Triana - Billboard.jpg|thumb|right|Hailing from Seville, [[Triana (band)|Triana]] is considered as the benchmark of flamenco rock and as the founding fathers of {{lang|es|rock andaluz}}.<ref>{{Cite journal|first=Diego|last=García-Peinazo|year=2019|title="The World's First Flamenco Rock Band"? Anglo-American Progressive Rock, Politics and National Identity in Spain around Carmen's Fandangos in Space|journal=Rock Music Studies|volume=7 |doi=10.1080/19401159.2019.1651533|page=3|s2cid=201361699 }}</ref>]] Seville had a vibrant rock music scene in the 1970s and 1980s<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Seville: UNESCO City of Music |publisher=UNESCO |date=2007 |access-date=13 February 2018}}</ref> with bands like [[Triana (band)|Triana]], [[Alameda (band)|Alameda]] and [[Smash (British band)|Smash]], who fused Andalusia's traditional flamenco music with British-style progressive rock. The punk rock group [[Reincidentes]] and indie band [[Sr Chinarro]], as well as singer [[Kiko Veneno]], rose to prominence in the early 1990s. The city's music scene now features rap acts such as [[SFDK (band)|SFDK]], [[Mala Rodríguez]], [[Dareysteel]], [[Tote King]], [[Dogma Crew]], [[Bisley DeMarra]], [[:es:Haze (MC)|Haze]] and [[Jesuly]]. Seville's diverse music scene is reflected in the variety of its club-centred nightlife. The city is also home to many theatres and performance spaces where classical music is performed, including [[Teatro Lope de Vega, Seville|Teatro Lope de Vega]], [[Teatro La Maestranza]], Teatro Central, the [[Real Alcazar Gardens]] and the Sala Joaquín Turina. Despite its name, the [[sevillana]] dance, commonly presented as flamenco, is not thought to be of Sevillan origin. However, the folksongs called ''[[sevillanas]]'' are authentically Sevillan, as is the four-part dance performed with them. On 19 November 2023, Seville hosted the [[24th Annual Latin Grammy Awards]] at the [[FIBES Conference and Exhibition Centre]], making Seville the first city outside of the [[United States]] to host the [[Latin Grammy Awards]].<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/seville-spain-cf8138523aa769cc6bbde83acdd80ee4 |title=Latin Grammys to be held in Spain, leaving US for 1st time|work=Associated Press News |date=22 February 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/news/2023-latin-grammys-sevilla-spain-24th-awards |title=2023 Latin Grammys To Host First-Ever International Telecast In Sevilla, Spain, On Nov. 16; Nominations To Be Announced Sept. 19 |publisher=Recording Academy Grammy Awards |last=Ochoa |first=John |date=4 May 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref> ====Flamenco==== {{Main|Flamenco}} [[File:8714202852_f852db384b_o_feria_de_abril.jpg|thumb|upright|Flamenco costume during [[Seville Fair]]]] The [[Triana, Seville|Triana]] district in Seville is considered a birthplace of flamenco, where it found its beginning as an expression of the poor and marginalized. Seville's Romani population, known as Flamencos, were instrumental in the development of the art form. While it began as and remains a representation of Andalusian culture, it has also become a national heritage symbol of Spain.<ref>{{cite book|last1=Ruiz|first1=Ana|title=Vibrant Andalusia: The spice of life in southern Spain|date=2007|publisher=Algora Publ|location=New York|isbn=978-0-87586-539-3}}</ref><ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Joshua|title=Flamenco capital: Tradition, revolution and renewal in Seville, Spain|url=https://escholarship.org/uc/item/3010g01h|publisher=UC Riverside|access-date=28 February 2018|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Washabaugh|first1=William|title=Flamenco music and national identity in Spain|date=2012|publisher=Ashgate Publishing Ltd|location=Farnham|isbn=978-1-4094-3485-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Manuel|first1=Peter|s2cid=191384305|title=Andalusian, Gypsy, and class identity in the contemporary flamenco complex|journal=Ethnomusicology|volume=33|issue=1|pages=47–65|doi=10.2307/852169|jstor=852169|year=1989|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs |url-access=subscription}}</ref> There are more flamenco artists in Seville than anywhere else in the country, supporting an entire industry surrounding it and drawing in a significant amount of tourism for the city.<ref>{{cite journal|last1=Aoyama|first1=Yuko|s2cid=144812906|title=Artists, tourists, and the state: Cultural tourism and the flamenco industry in Andalusia, Spain|journal=International Journal of Urban and Regional Research|date=March 2009|volume=33|issue=1|pages=80–104|doi=10.1111/j.1468-2427.2009.00846.x}}</ref> ===Gastronomy=== [[File:Gazpacho Cazuela Barro.jpg|thumb|left|Andalusian [[Gazpacho]]]] The ''[[tapas]]'' scene is one of the main cultural attractions of the city: people go from one bar to another, enjoying small dishes called tapas (literally "lids" or "covers" in Spanish, referring to their probable origin as snacks served on small plates used to cover drinks). Local specialities include fried and grilled seafood (including [[squid]], ''choco'' ([[cuttlefish]]), [[swordfish]], marinated [[Squalidae|dogfish]], and ''[[Snakelocks anemone#Gastronomy|ortiguillas]]''), grilled and stewed meat, [[spinach]] with [[chickpea]]s, ''[[Jamón ibérico]]'', lamb kidneys in sherry sauce, [[Land snail#Snails as human food|snails]], ''[[puchero|caldo de puchero]]'', and ''[[gazpacho]]''. A sandwich known as a ''[[serranito]]'' is the typical and popular version of fast food. Typical desserts from Seville include ''pestiños'', a honey-coated sweet fritter; ''torrijas'', fried slices of bread with honey; ''roscos fritos'', deep-fried sugar-coated ring doughnuts; ''magdalenas'' or fairy cakes; ''yemas de San Leandro'',<ref>{{cite web |title=Yemas de San Leandro |url=https://www.atlasobscura.com/places/yemas-de-san-leandro-spain |website=www.atlasobscura.com |access-date=14 May 2026}}</ref> which provide the city's [[convent]]s with a source of revenue; and ''[[tortas de aceite]]'', a thin sugar-coated cake made with olive oil. ''Polvorones'' and ''mantecados'' are traditional Christmas products, whereas ''pestiños'' and ''torrijas'' are typically consumed during the [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. Bitter [[Seville orange]]s grow on trees lining the city streets. Large quantities are collected and exported to Britain to be used in [[marmalade]].<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Fraser|date=22 January 2016|title=A history of Seville Orange Marmalade, including a recipe for making your own|url=https://foodanddrink.scotsman.com/food/a-history-of-seville-orange-marmalade-including-a-recipe-for-making-your-own/|access-date=17 June 2020|website=Scotsman Food and Drink|language=en-US}}</ref> Locally, the fruit is used predominantly in aromatherapy, herbal medicine, and dietary diet products, rather than as a foodstuff.<ref>{{Cite web|last=Padilla|first=Brenda|date=3 May 2013|title=Gastronomy - Seville Oranges|url=https://www.andalucia.com/gastronomy/oranges/seville.htm|access-date=17 June 2020|website=Andalucia.com|language=en}}</ref> According to legend, the Arabs brought the bitter orange to Seville from East Asia via Iraq around the 10th century to beautify and perfume their patios and gardens, as well as to provide shade.<ref name="Nash200514">{{cite book|author=Elizabeth Nash|title=Seville, Cordoba, and Granada:A Cultural History: A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=vVA1reAI7w0C&pg=PA14|access-date=8 February 2013|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-518204-0|page=14}}</ref> The flowers of the tree are a source of [[neroli oil]], commonly used in [[perfumery]] and in skin lotions for massage. In 2021, the municipal water company, Emasesa, began a pilot scheme to use the methane produced as the fruit ferments to generate clean electricity. The company plans to use 35 tonnes of fruit to generate clean energy to power one of the city's water purification plants.<ref>{{Cite news|last=Burgen|first=Stephen|date=23 February 2021|title='A role model': how Seville is turning leftover oranges into electricity|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/23/how-seville-is-turning-leftover-oranges-into-electricity|access-date=24 February 2021|issn=0261-3077}}</ref> == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== سيويل اسپين ۾, [[ميڊرڊ|ميڊريڊ]] ۽ [[بارسلونا]] کان پوءِ اسپين ۾ ٽئين نمبر تي هڪ وڏو سياحتي مرڪز آهي. 2018 ۾ 25 لک کان وڌيڪ مسافر ۽ سياح هئا, جيڪي هڪ سياحتي رهائش ۾ رهيا. شهر ۾ موسميات جي مجموعي سطح گهٽ آهي. تنهن ڪري سياح سال بھر ايندا رهندا آهن.<ref>{{cite journal |last1=Guaita Martínez |first1=José Manuel |last2=Martín Martín |first2=José María |last3=Salinas Fernández |first3=Jose Antonio |last4=Mogorrón-Guerrero |first4=Helena |title=An analysis of the stability of rural tourism as a desired condition for sustainable tourism |journal=Journal of Business Research |date=July 2019 |volume=100 |pages=165–174 |doi=10.1016/j.jbusres.2019.03.033 |s2cid=159374518 |hdl=10481/87452 |hdl-access=free }}</ref> شهر جي چوڌاري ڪيترائي نشان، عجائب گھر، پارڪ، باغ ۽ ٻين قسمن جا سياحتي هنڌ آهن. تنهن ڪري هر ڪنهن لاءِ ڪجهه نه ڪجهه آهي. القصر (Alcázar), گرجا گھر ۽ جنرل آرڪائيو آف دي انڊيز [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي جون سائيٽون]] آهن. شهر جا ڪيترائي اهم نظارا ۽ يادگار تاريخي مرڪز, ڪاسکو انٽيگو ۾ واقع آهن. مرڪز جي اتر ۾ ميڪارينا پاڙو آهي جنهن ۾ ڪجهه اهم يادگار ۽ مذهبي عمارتون, جهڙوڪ ميوزيم ۽ ڪيٿولڪ چرچ آف لا ميڪارينا يا اسپتال ڊي لاس سنڪو لاگاس آهن. گواڊالڪوير درياءَ جي پار, اولهه ڪناري تي ٽريانا جي پاڙي جو شهر جي تاريخ ۾ اهم ڪردار هو. === Churches === [[File:Giralda de Sevilla 5.jpg|thumb|upright=0.8|The [[Giralda]], originally built by the [[Almohad Caliphate|Almohads]] as a minaret to the Great Mosque of Seville, is now the bell tower of the cathedral.]] The [[Seville Cathedral]], officially the Cathedral of Saint Mary of the See, is considered the largest Gothic cathedral in the world and one of the largest cathedrals in the world.<ref>{{Cite book |last=Quick |first=P. S. |url=https://books.google.com/books?id=F9MnDwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+largest&pg=PT40 |title=A Guide to Seville: Five Walking Tours |publisher=Andrews UK Limited |year=2017 |isbn=978-1-78538-646-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wertheimer |first=Lester |url=https://books.google.com/books?id=jeSoxaoOqOQC&dq=seville+cathedral+largest&pg=PA48 |title=Architectural History |publisher=Kaplan AEC Architecture |year=2004 |isbn=978-0-7931-9380-6 |page=48 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&dq=seville+cathedral+largest+-fodor&pg=PA517 |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2010 |isbn=978-1-59884-204-3 |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |volume=2 |page=517 |language=en |editor-last2=Baumann |editor-first2=Martin}}</ref> Incorporating parts of the city's former main mosque that was built under the Almohads in the 12th century, the current building is a massive Gothic structure begun after 1401 and finished in 1506, with additional reconstruction occurring between 1511 and 1519.<ref name="Hourihane-2012">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&dq=seville+cathedral+encyclopedia&pg=RA3-PA268 |title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-539536-5 |editor-last=Hourihane |editor-first=Colum |pages=570–571 |language=en |chapter=Seville}}</ref> The church contains a number of important tombs, including one of the two claimed burial places of Christopher Columbus,<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+columbus+tomb&pg=PA80 |title=The Christopher Columbus Encyclopedia |publisher=Springer |year=2016 |isbn=978-1-349-12573-9 |editor-last=Beding |editor-first=Silvio A. |page=80 |language=en}}</ref> as well as many important artworks, including the largest [[retable]] (altarpiece) in Spain.<ref name="Hourihane-2012" /> A number of later additions, mostly in [[Plateresque]] or [[Renaissance style]], were added around the outside of the Gothic structure after its initial construction.<ref name="Hourihane-2012" /> One of the city's most prominent landmarks is the cathedral's bell tower, the [[Giralda]], formerly the minaret of the Almohad mosque. The minaret's main shaft is a little over 50 meters tall. The tower was further heightened in the 16th century by the addition of a large Renaissance-style [[Belfry (architecture)|belfry]], which brings its total height to around 95 or 96 meters.<ref name="Sanchez-2022">{{Cite journal |last1=Sánchez |first1=Emilio Romero |last2=Esteban |first2=Antonio Morales |last3=Casas |first3=Jaime Navarro |date=2022 |title=Analysis of the Historical Settlements of the Giralda |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=17 |issue=8 |pages=1312–1330 |doi=10.1080/15583058.2022.2034070 |issn=1558-3058 |s2cid=247005340 |doi-access=free |hdl=11441/135733|hdl-access=free }}</ref><ref name="Solis-2012">{{Cite journal |last1=Solís |first1=Mario |last2=Domínguez |first2=José |last3=Pérez |first3=Lorenzo |date=2012 |title=Structural Analysis of La Giralda's 16th-Century Sculpture/Weather Vane |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=6 |issue=2 |pages=147–171 |doi=10.1080/15583058.2010.518660 |issn=1558-3058 |s2cid=109405965 |hdl=11441/140037|hdl-access=free }}</ref> The top of the tower is crowned by the ''Giraldillo'', a cast bronze [[weather vane]] sculpture, from which the name "Giralda" is derived.<ref name="Solis-2012" /> The [[Church of San Salvador (Seville)|Church of San Salvador]], located at ''Plaza de San Salvador'', is the second largest church in the city after the cathedral. Originally converted from the city's oldest mosque, it was rebuilt in [[Baroque architecture|Baroque]] form in the 17th century and was the city's only [[collegiate church]].<ref name="Wunder-2017">{{Cite book |last=Wunder |first=Amanda |url=https://books.google.com/books?id=3p5CDgAAQBAJ |title=Baroque Seville: Sacred Art in a Century of Crisis |publisher=Penn State Press |year=2017 |isbn=978-0-271-07941-7 |page=125 |language=en}}</ref> The [[Church of Saint Louis of France]], built between 1699 and 1731 and designed by [[Leonardo de Figueroa]], represents another example of Baroque architecture.<ref name="Wunder-2017" /><ref name="Konemann-2013">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=EO34MQEACAAJ |title=Baroque: Architecture, Sculpture, Painting |publisher=Konemann |year=2013 |isbn=978-3-8480-0403-4 |editor-last=Toman |editor-first=Rolf |page=96 |language=en}}</ref> === Palaces and mansions === [[File:Salón de Embajadores, Real Alcázar de Sevilla.jpg|left|thumb|The ''Salón de Embajadores'' in the [[Alcázar of Seville]]]] To the south of the cathedral, the Alcázar is a sprawling palace and garden complex which served as the city's center of power. The site was occupied since ancient times but was located outside the Roman city walls.<ref name="Bloom-2009">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&dq=grove+encyclopedia+islamic+%22site+of+the+Alc%C3%A1zar%22&pg=RA2-PA198 |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |volume=3 |location= |pages=198–199 |language=en |chapter=Seville |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}</ref> The current palace complex was founded in the 10th century as a governor's palace, then expanded in the 11th century when it became the palace of the Abbadid rulers. Some limited parts of the palace still date from its 12th-century expansion under Almohad rule, but most of the site was redeveloped after the Christian conquest of the city in the 13th century. A major construction campaign took place in the 1360s under Pedro I, who constructed a new palace in Mudéjar style, aided in part by craftsmen from [[Granada]]. Richly-decorated chambers and courtyards date from this period, such as the ''Patio de las Doncellas'' and the ''Salón de Embajadores''.<ref name="Bloom-2009" /><ref>{{Cite journal |last=Ruggles |first=D. Fairchild |date=2004 |title=The Alcazar of Seville and Mudejar Architecture |journal=Gesta |volume=43 |issue=2 |pages=87–98 |doi=10.2307/25067097 |jstor=25067097 |s2cid=192856091 |issn=0016-920X}}</ref> Further additions took place under the [[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs]] in Renaissance style, which continued under the [[Habsburg Spain|Habsburgs]]. The extensive gardens were also redesigned in this style and then further developed in the 17th century.<ref name="Hourihane-2012" /> The palace has been used as a filming location for various productions, including ''[[Game of Thrones]]''.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Alcazar Real |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/alcazar.htm |access-date=5 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> [[File:Casa_Pilatos_5384865645_1642bfa658_o.jpg|thumb|upright=0.8|[[Casa de Pilatos]]]]The [[Archbishop's Palace, Seville|Archbishop's Palace]] stands over the site of the former [[Roman baths]] of the city. The property was originally donated by Ferdinand III to Bishop Don Remondo in 1251, but the current building was built in the second half of the 16th century, followed by later additions. Its Baroque doorway was completed in 1704 by Lorenzo Fernándes de Iglesias.<ref name="Navarro Rivas-2005d">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=120 |language=es, en}}</ref> A number of other houses and wealthy mansions have been preserved across the city since the 16th century.<ref name="Navarro Rivas-2005f">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages= |language=es, en}}</ref> Among the most famous is the ''[[Casa de Pilatos]]'' ('House of Pilate'), an aristocratic mansion blending multiple architectural styles. The house, bought by the Enriquez de Ribera family in 1483,<ref name="Wunder-2003">{{Cite journal |last=Wunder |first=Amanda |date=2003 |title=Classical, Christian, and Muslim Remains in the Construction of Imperial Seville (1520–1635) |journal=Journal of the History of Ideas |volume=64 |issue=2 |pages=195–212 |doi=10.2307/3654125 |jstor=3654125 |issn=0022-5037}}</ref> has a typical courtyard plan but mixes older [[Isabelline (architectural style)|Isabelline]] and Mudéjar decoration with later Renaissance elements.<ref name="Anderson-2013">{{Cite book |last=Anderson |first=Christy |url=https://books.google.com/books?id=q41oAgAAQBAJ&dq=pilatos+seville&pg=PA207 |title=Renaissance Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-162525-1 |page=207 |language=en}}</ref> After Don Fadrique Enriquez de Ribera returned from a pilgrimage to Jerusalem in 1520, he commissioned a stone [[Portal (architecture)|portal]] at the entrance of the family mansion. The portal became the starting point for the ''[[Via Crucis to the Cruz del Campo]]'', and later writers claimed it was modeled on the doorway of the house of [[Pontius Pilate]] in the Holy Land, thus earning the house its current name.<ref name="Anderson-2013" /><ref name="Wunder-2003" /> Other historic mansions include the [[Palace of the Countess of Lebrija]], the ''[[Palacio de las Dueñas]]'', and the ''[[Casa de los Pinelo]]s''. The ''Casa del Rey Moro'' is considered the oldest in Seville, with its origins dated to the 15th century.<ref name="Navarro Rivas-2005c">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=106 |language=es, en}}</ref> === Fortifications === [[File:Torre del Oro Guadalquivir Seville Spain.jpg|thumb|upright=0.8|The ''[[Torre del Oro]]'' is another example of [[Almohad architecture]] in the city.]]The [[Walls of Seville|city walls of Seville]] were first built in ancient times on the orders of [[Julius Caesar]].<ref name="Navarro Rivas-2005b">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=86 |language=es, en}}</ref> After the Viking attack on the city in 844, the walls were rebuilt on the orders of [[Abd ar-Rahman II]]. They were expanded under the Almoravids in 1126 and in 1221 the Almohads added a moat and a second outer line of walls. Most of the walls were demolished after 1861 to reduce restrictions on urban development, but a significant portion of the northern walls can still be seen today.<ref name="Navarro Rivas-2005b" /> The ''[[Torre del Oro]]'' is an Almohad defensive tower dating to 1220–1221. The tower was integrated into the city's defensive system and protected the city's harbour, along with another tower across the river. Between the bases of the two towers a chain could be raised to block ships and prevent entry into the port.<ref name="Bennison-2016">{{Cite book |last=Bennison |first=Amira K. |url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ |title=The Almoravid and Almohad Empires |publisher=Edinburgh University Press |year=2016 |pages=325–326 |isbn=978-0-7486-4682-1 |language=en}}</ref> === Civic buildings and other monuments === [[File:Hôtel Ville - Séville (ES61) - 2023-04-24 - 14.jpg|left|thumb|The 16th-century Plateresque façade of the [[Seville City Hall|City Hall]]]] The [[Seville City Hall|City Hall]] (''Ayuntamiento'') was begun by architect [[Diego de Riaño]], who worked on it between 1527 and 1534 and designed the eastern façade on ''Plaza de San Francisco'', a highlight of the Plateresque style.<ref>{{Cite book |last=Barteet |first=C. Cody |url=https://books.google.com/books?id=TQWdDwAAQBAJ&dq=plateresque+city+hall+seville&pg=PT112 |title=Architectural Rhetoric and the Iconography of Authority in Colonial Mexico: The Casa de Montejo |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-99904-8 |pages=114–117 |language=en}}</ref><ref name="Navarro Rivas-2005">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages=40–44 |language=es, en}}</ref> He was succeeded by other architects, including [[Hernán Ruiz II|Hernan Ruiz II]] after 1560, who added a double-arched [[loggia]] on the western façade.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> The Royal Prison originally stood nearby, where Cervantes was imprisoned and where it is believed he was inspired to write ''[[Don Quixote]]''.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> In 1840, the nearby Convent of San Francisco was demolished and replaced by the present-day ''Plaza Nueva'' in 1854. After this, the city hall's was partly remodeled by Demetrio de los Ríos and Balbino Marrón. It was given a new western façade in [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] style, completed in 1867.<ref name="Navarro Rivas-2005" /><ref>{{Cite web |title=Ayuntamiento de Sevilla |url=https://www.andalucia.org/en/sevilla-cultural-tourism-ayuntamiento-de-sevilla |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.org |language=en-US}}</ref> The General Archive of the Indies (''Archivo General de Indias''), located between the Cathedral and the Alcázar, is the repository of valuable archival documents relating to the Spanish Empire in the Americas and the Philippines up to 1760.<ref>{{Cite book |last=Riobó |first=Carlos |url=https://books.google.com/books?id=E8BKBAAAQBAJ&dq=seville+archive+herrera&pg=PA57 |title=Sub-versions of the Archive: Manuel Puig's and Severo Sarduy's Alternative Identities |publisher=Bucknell University Press |year=2010 |isbn=978-1-61148-037-5 |page=57 |language=en}}</ref> The building itself was designed in a [[Spanish Renaissance architecture|Spanish Renaissance style]] in 1572 by [[Juan de Herrera]] to house the merchants' guild. Construction began in the 1580s and was not finished until 1646. The building was converted into the new Archive of the Indies in 1785.<ref name="Hamann-2022">{{Cite book |last=Hamann |first=Byron Ellsworth |url=https://books.google.com/books?id=0Wp2EAAAQBAJ&dq=seville+General+Archive+of+the+Indies+herrera&pg=PA262 |title=The Invention of the Colonial Americas: Data, Architecture, and the Archive of the Indies, 1781–1844 |publisher=Getty Publications |year=2022 |isbn=978-1-60606-773-4 |pages=128–134 |language=en}}</ref> [[File:Palacio de San Telmo (portada).jpg|thumb|The 18th-century Baroque portal of the ''[[Palacio de San Telmo]]'']] The ''[[Palacio de San Telmo]]'' was originally a naval college established in 1671. Between 1722 and 1735 the building was completed by Leonardo de Figueroa and his son Matías, who designed its present-day façade, one of the most important monuments of Baroque architecture in Andalusia.<ref name="Konemann-2013" /> The building now serves as the seat for the [[Andalusian Autonomous Government]].<ref>The Titi Tudorancea Bulletin. [https://www.tititudorancea.com/z/tourist_attractions_in_seville_spain.htm Tourist Attractions in Seville, Spain]. Retrieved 24 August 2020.</ref> The [[Royal Tobacco Factory]] (''Real Fábrica de Tabacos''), located near the Palacio de San Telmo, was built between 1728 and 1771. It was designed in a Baroque style by Sebastian van der Borcht.<ref name="Konemann-2013" /> It replaced an earlier [[tobacco]] factory built in 1687, which in turn had replaced Seville's first tobacco factory, San Pedro, which opened in a former women's penitentiary in 1620.<ref name="Gately-2007">{{Cite book |last=Gately |first=Iain |url=https://books.google.com/books?id=x41jVocj05EC&dq=first+tobacco+factory+seville&pg=PA80 |title=Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization |publisher=Grove Press |year=2007 |isbn=978-0-8021-9848-8 |pages=80, 115–116 |language=en}}</ref> Upon completion, the new factory was the largest industrial building in the world and included its own chapel and its own prison, and operated under its own laws.<ref name="Gately-2007" /> The city's [[bullring]], the [[Maestranza (Seville)|Real Maestranza]], was designed in 1761 by Vicente San Martin. Its Baroque façade was completed in 1787 but the rest of the building was only completed in 1881.<ref name="Navarro Rivas-2005e">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=127 |language=es, en}}</ref> The venue can accommodate 14,000 spectators.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de Toros de la Maestranza |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/bullring.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> The [[Metropol Parasol]], in ''La Encarnación'' square, is the world's largest wooden structure.<ref>{{cite web|url=http://inhabitat.com/metropol-parasol-the-worlds-largest-wooden-structure-opens-in-seville/ |title=Metropol Parasol: The World's Largest Wooden Structure Opens in Seville&#124; Inhabitat – Green Design Will Save the World |website=Inhabitat.com |date=24 April 2011 |access-date=29 February 2012}}</ref> A monumental umbrella-like building designed by the German architect [[Jürgen Mayer (architect)|Jürgen Mayer]], finished in 2011. This modern architecture structure houses the central market and an underground archaeological complex. The terrace roof is a city viewpoint.<ref>{{cite web |url=http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |title=Ordenación Urbana – Metropol Parasol |website=Sevilla21.com |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511210059/http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |archive-date=11 May 2011 }}</ref> === ''Parque de María Luisa'' === [[File:Glorieta de los hermanos Álvarez Quintero 5.JPG|thumb|Tiled fountain in ''[[Parque de María Luisa]]'']] The sprawling ''Parque de María Luisa'' (María Luisa Park) was designed by architect Aníbal González for the 1929 Ibero-American Exposition. The park includes two major plazas, the ''Plaza de España'' and the ''Plaza de América'', and several monuments and museums. They include outstanding examples of regionalist [[Revival architecture]], a mix of [[Neo-Mudéjar]] and [[Neo-renaissance|Neo-Renaissance]], lavishly ornamented with typical glazed tiles.<ref name="Quintero-2011">{{Cite web |last1=Quintero |first1=Josephine |last2=Watson |first2=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Maria Luisa Park |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/marialuisapark.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref><ref name="sevilla1">{{cite web|url=http://www.sevilla5.com/monuments/plespana.html |title=Plaza De Espańa And Maria Luisa Park Sevilla – Seville |website=Sevilla5.com |access-date=10 April 2011}}</ref> At the park's north end, the semi-circular ''Plaza de España'' is marked by tall towers and a series of benches covered in painted tiles dedicated to each of the 48 [[provinces of Spain]].<ref name="Quintero-2011" /> The location has been used in the filming of several movies.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de España |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/plazadeespana.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> At the southern end of the park, the ''Plaza de América'' is flanked by three structures emulating different historical styles: the Royal Pavilion has Gothic features, the Mudéjar Pavilion has a Mudéjar style, and the ''Bellas Artes'' Pavilion has a Renaissance style. The two latter pavilions are each used as museums today.<ref name="Navarro Rivas-2005a">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=145 |language=es, en}}</ref><ref name="Quintero-2011" /> {{wide image|Sevilla_Plaza_de_España_19-03-2011_13-36-19.jpg|700px|[[Plaza de España (Seville)|Plaza de España]], panoramic view}} ===Museums=== {{Unreferenced section|date=June 2023}} [[File:Sévilla, Spain, 2014 (52).JPG|thumb|upright|[[Museum of Fine Arts of Seville]]]] The most important art collection of Seville is the Museum of Fine Arts of Seville. It was established in 1835 in the former Convent of ''La Merced''. It holds many masterworks by [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], [[Francisco Pacheco|Pacheco]], [[Zurbarán]], [[Valdés Leal]], and others masters of the Baroque Sevillian School, containing also Flemish paintings of the 15th and 16th centuries.[[File:Pabellón Mudéjar 001.jpg|thumb|[[Museum of Arts and Traditions of Sevilla|Museum of Arts and Traditions]]]]Other museums in Seville are: * The [[Archeological Museum of Seville]], which contains collections from the [[Tartessos|Tartessian]], Roman, Almohad, and Christian periods. It is located at ''Plaza'' ''América'' in ''Parque de María Luisa''. * The [[Museum of Arts and Popular Customs of Seville]], also in ''Plaza'' ''América'', across from the Archaeological Museum. * The [[Monastery of Santa Maria de las Cuevas|Andalusian Contemporary Art Centre]], situated in the neighbourhood of [[La Cartuja, Seville|La Cartuja]]. * The Naval Museum, housed in the Torre del Oro, next to the River Guadalquivir. * The Carriages Museum, in the Los Remedios neighbourhood. * The [[Flamenco]] Art Museum * The [[Bullfighting]] Museum, in the Maestranza bullring. * The Palace of the Countess of Lebrija, a private collection that contains many of the mosaic floors discovered in the nearby Roman town of Italica. * The ''Centro [[Velázquez]]'' (Velázquez Centre) located at the Old Priests Hospital in the touristic Santa Cruz neighbourhood. * The ''Antiquarium'' in Metropol Parasol, an underground museum which is composed of the most important archaeological site of the ancient Roman stage of Seville and remains preserved. * The ''[[Castle of San Jorge|Castillo de San Jorge]]'' (Castle of St. George) is situated near the Triana market, next to the Isabel II bridge. It was the last seat for the Spanish Inquisition. * The Museum and Treasure of ''La Macarena'', where the collection of the [[Hermandad de la Esperanza Macarena (Seville)|Macarena brotherhood]] is exhibited. This exhibition gives visitors an accurate impression of Seville's [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. * ''[[La Casa de la Ciencia]]'' (The House of Science), a science centre and museum opposite the María Luisa Park. * Museum of Pottery in Triana. * ''Pabellon de la Navegación'' (Pavilion of Navigation). ===Other parks and gardens=== In addition to the large Parque de María Luisa, the city contains other parks and gardens, including: * The Alcázar Gardens, within the grounds of the Alcázar palace, consist of several sectors developed in different historical styles. * The Gardens of Murillo and the Gardens of Catalina de Ribera, both along and outside the south wall of the Alcázar, lie next to the Santa Cruz quarter. * The ''Parque del Alamillo y San Jerónimo'', the largest park in Andalusia, was originally built for [[Seville Expo '92]] to reproduce the Andalusian native flora. It lines both Guadalquivir shores around the ''San Jerónimo'' [[meander]]. The 32-metres-high bronze sculpture, ''[[Birth of a New Man|The Birth of a New Man]]'' (popularly known as Columbus's Egg, ''el Huevo de Colón''), by the Georgian sculptor [[Zurab Tsereteli]],<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1994/09/08/056.html |title=ABC Hemeroteca |website=ABC|location=Spain |access-date=12 March 2012}}</ref> is located in its northwestern sector. * The American Garden, also completed for Expo '92, is in [[La Cartuja]]. It is a public botanical garden, with a representative collection of American plants donated by different countries on the occasion of the world exposition. Despite its extraordinary botanical value, it remains a mostly abandoned place. * The [[Buhaira Gardens]], also historically known as the ''Huerta del Rey'', are a public park and historic site, originally created as a garden estate during the Almohad period (12th century).<ref name="Turismo Sevilla-2022">{{Cite web|title=Buhaira Palace and its Gardens|url=https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121010152/https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|archive-date=21 January 2022|access-date=20 January 2022|website=Turimo de la Provincia - Sevilla}}</ref><ref name="Arnold-2017">{{Cite book|last=Arnold|first=Felix|url=https://books.google.com/books?id=bXjXDQAAQBAJ&dq=Islamic+Palace+Architecture+in+the+Western+Mediterranean&pg=PP1|title=Islamic Palace Architecture in the Western Mediterranean: A History|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-062455-2|location=|pages=}}</ref>{{Rp|page=211}} {{wide image|Sevilla_Alcazar_03.jpg|700px|The Alcázar Gardens}} ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[ڪورڊوبا، اسپين|ڪورڊوبا]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) * [[قرطبه]]، اسپين ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] 8r1mga0658tdyx2vfe5s2u0pxodrfgu 380917 380916 2026-05-26T17:48:38Z Memon2025 21315 /* جڙيل شهر */ 380917 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses}} {{Redirect|Sevilla|the association football club|سيويلا FC}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = ٽوري ڊيل اورو (Gold Tower) ۽ وادي الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = سيويل جو الڪزر (Palace) [[Alcázar of Seville|Alcázar]] | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپينا - سيويل | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = روشن ٿيل ٽرانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== === ٿيٽر === [[File:Sevilla Casino de la Exposición.jpg|thumb|upright|ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا]] ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا ايونڊا ڊي ماريا لوئسا ايونيو تي واقع آهي (پارڪ ڊي ماريا لوئسا جي ڀرسان). هڪ ننڍڙو باروڪ ريوائيول ٿيٽر. اهو معمار ويسينٽ ٽريور وائي ٽامس پاران ڊزائين ڪيو ويو هو ۽ پابيلون ڊي سيويلا (سيويلا جو پويلين) ۾ رکيل آهي. 1929 جي آئيبيرو-آمريڪي ايڪسپو (نمائش) لاءِ ٺاهيو ويو. <ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> ٿيٽر هڪ ڪيسينو, "ڪيسينو ڊي لا ايڪسپوسيئن" ذريعي داخل ٿيو هو. ٿيٽر 1000 چورس ميٽر جي ايراضي تي قبضو ڪيو. ۽ 1100 ناظرین کي سمهڻ جي اجازت ڏني وئي. عمارت باروڪ ريوائيول انداز جي وفادار آهي. سيٽ ۾. ۽ ان جي سينگار ۾. ان ۾ مختلف پرفارمنس جي ميزباني ڪئي وئي آهي. جنهن ۾ ٿيٽر، ڊانس، اوپيرا، جاز، ۽ فليمينڪو شامل آهن. ۽ اڄڪلهه پينوراما جو سڀ کان شاندار. اهو آهي. ان جي پروگرامنگ قومي ۽ بين الاقوامي. اسپين ۾ سڀ کان اهم ٿيٽرن مان هڪ بڻجي رهيو آهي. * ٻيا اهم ٿيٽر ٽيٽرو ڊي لا ميسٽرانزا، آڊيٽوريو روڪو جوراڊو ۽ ٽيٽرو سينٽرل آهن. * سيويل ۾ هڪ ڪورل ڊي ڪاميڊياس ٿيٽر پڻ آهي. جيڪو ڪورل ڊيل ڪوليزيو ​​آهي. هاڻي رهائشي عمارت طور استعمال ڪيو ويندو آهي. فيسٽول: سيويل شهر جي چوڌاري ڪيترائي تفريحي آپشن آهن. ۽ ان جي سڀ کان وڏي ڪشش مان هڪ ڪيترائي فيسٽيول آهن. جيڪي سال جي چوڌاري ٿين ٿا. ڪجهه فيسٽيول مذهب ۽ ثقافت تي ڌيان ڏين ٿا. ٻيا علائقي جي لوڪ ڪهاڻين، روايتن ۽ تفريح تي ڌيان ڏين ٿا. [[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]] is located on Avenida de María Luisa avenue (next to ''Parque de María Luisa''). A small [[Baroque Revival architecture|Baroque Revival]] theatre, it was designed by the architect Vicente Traver y Tomás and is housed in the ''Pabellón de Sevilla'' (Pavilion of Seville) built for the [[Ibero-American Exposition of 1929]].<ref name="Real Academia de la Historia 2019">{{cite book |author1=Real Academia de la Historia |title=La Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-1930): Historia de un empeño y una ilusión: Conmemoración de los noventa años de la inauguración de la Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-2019) |year=2019 |publisher=Boletín Oficial del Estado |isbn=978-84-340-2595-0 |page=242 |url=https://books.google.com/books?id=bAsPEAAAQBAJ&pg=PA242 |language=es}}</ref> The theatre was entered through a casino, the ''Casino de la Exposición''. The theatre occupied an area of {{Convert abbreviated|4600|m2}} and could accommodate 1100 viewers.<ref name="Teatrolopedevega2011">{{cite web |url=http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia |archive-date= 26 October 2011 |title=Historia del Teatro Lope de Vega |publisher=Teatro Lope de Vega |access-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026055244/http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia }}</ref> The building is faithful to the Baroque Revival style both in the set and in its ornamentation. It has hosted varied performances, including theater, dance, opera, [[jazz]], and [[flamenco]] and nowadays the most outstanding of the panorama is its programming national and international, becoming one of the most important theatres in Spain.<ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> Other important theatres are [[Teatro de la Maestranza]], Auditorio Rocío Jurado and Teatro Central. Seville also has a [[corral de comedias]] theatre, which is the [[Corral del Coliseo]], now used as a residential building. === Festivals === There are many entertainment options around the city of Seville and one of its biggest attractions is the numerous festivals that happen around the year. Some of the festivals concentrate on religion and culture, others focus on the folklore of the area, traditions, and entertainment.<ref>{{Cite journal|date=12 July 2016|title=Seville, Spain|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A457876488/ITOF?sid=ITOF&xid=81c4569d|journal=Express Travel World|via=GaleGroup}}</ref> ==== Holy Week in Seville ==== {{Main|Holy Week in Seville}} [[File:Cruz de guia macarena 2019An004.jpg|thumb|Guiding cross of the {{lang|es|cofradía}} of La Macarena as it passes through the Street of Fray Luis Sotelo]] [[Semana Santa]] is celebrated all over [[Holy Week in Spain|Spain]] and Latin America, but the celebration in Seville is large and well known as a Fiesta of International Tourist Interest. Fifty-four local brotherhoods,<ref>{{cite web|title=Holy Week in Seville|url=http://www.visitasevilla.es/index.php/en/history/holy-week-seville|website=Tourism of Seville}} Accessed 23 May 2020</ref> or "cofradías", organize floats and processions throughout the week, reenacting the story of the Passion of Christ. There is traditional music and art incorporated into the processions, making Semana Santa an important source of both material and immaterial Sevillian cultural identity.<ref>{{cite journal|last1=Palma|first1=María Luisa|last2=Palma|first2=Luis|last3=Aguado|first3=Luis Fernando|s2cid=144559604|title=Determinants of cultural and popular celebration attendance: the case study of Seville Spring Fiestas|journal=Journal of Cultural Economics|date=8 June 2012|volume=37|issue=1|pages=87–107|doi=10.1007/s10824-012-9167-5}}</ref><ref>{{cite web|title=Popular festivities in Seville, Spain: Easter Week in Sevilla in Spain|url=http://www.spain.info/en_US/que-quieres/agenda/fiestas/sevilla/semana_santa_de_sevilla.html|website=Spain Info US|date=23 April 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=Itinerario Oficial Semana Santa de Sevilla 2018|url=https://www.semana-santa.org/itinerario-oficial-semana-santa-de-sevilla|website=Semana-santa.org|language=es-ES}}</ref> ==== Bienal de Flamenco ==== Seville is home to the bi-annual flamenco festival La Bienal, which claims to be "the biggest flamenco event worldwide" and lasts for nearly a month.<ref>{{cite web|title=la Bienal de Flamenco de Sevilla|url=http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/|website=Labienal.com|access-date=10 March 2018|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108130909/http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/}}</ref> ==== Velá de Santiago y Santa Ana ==== In the district of Triana, the Velá de Santiago y Santa Ana is held every July and includes sporting events, performances, and cultural activities as the city honors St. James and St. Ana.<ref>{{cite web|title=La velá de Santiago y Santa Ana en Triana, Sevilla. |url=https://www.visitarsevilla.es/experiencias/fiestas/visitar-sevilla-en-la-vela-de-santa-ana/|website=Visitar Sevilla|language=es-ES|date=16 July 2014}}</ref> ==== Feria de Abril ==== {{Main|Seville Fair}} [[File:17401532982 c1e3546763 o feria de abril 2012.jpg|thumb|right|''Casetas'' in the 2012 [[Seville Fair|Feria de Abril]]]] The April Fair (''Feria de Abril'') is a huge celebration that takes place in Seville about two weeks after the Holy Week. It was previously associated with celebrating livestock; however, nowadays its purpose is to create a fun cheerful environment tied to the appreciation of the Spanish folklore.<ref>{{cite journal |last1=Castillo-Manzano |first1=José I. |last2=López-Valpuesta |first2=Lourdes |last3=Marchena-Gómez |first3=Manuel |title=Seville: A city with two souls |journal=Cities |date=February 2015 |volume=42 |pages=142–151 |doi=10.1016/j.cities.2014.10.005 |hdl=11441/148837 |hdl-access=free }}</ref> During the Feria, families, businesses, and organisations set up ''casetas'' ([[Tent#Marquees and larger tents|marquees]]) in which they spend the week dancing, drinking, and socialising. Traditionally, women wear elaborate flamenco dresses and men dress in their best suits. The marquees are set up on a permanent fairground in the district of Los Remedios,<ref>{{cite web|url=http://www.exploreseville.com/events/feriadeabril.htm |title=Feria de Abril, Seville |website=Exploreseville.com |access-date=12 March 2013}}</ref> in which each street is named after a famous bullfighter. ==== Salón Náutico Internacional de Sevilla ==== The International Boat Show of Seville is an annual event that takes place in the only inland maritime port of the country, which is one of the most important in Europe.<ref>{{cite web|title=The first Seville Boat Show arrives in June |url=https://www.barcheamotore.com/seville-boat-show-arrives-in-june/?lang=en|website=barcheamotore.com|date = 8 April 2019}}</ref> ===Music=== [[File:Triana - Billboard.jpg|thumb|right|Hailing from Seville, [[Triana (band)|Triana]] is considered as the benchmark of flamenco rock and as the founding fathers of {{lang|es|rock andaluz}}.<ref>{{Cite journal|first=Diego|last=García-Peinazo|year=2019|title="The World's First Flamenco Rock Band"? Anglo-American Progressive Rock, Politics and National Identity in Spain around Carmen's Fandangos in Space|journal=Rock Music Studies|volume=7 |doi=10.1080/19401159.2019.1651533|page=3|s2cid=201361699 }}</ref>]] Seville had a vibrant rock music scene in the 1970s and 1980s<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Seville: UNESCO City of Music |publisher=UNESCO |date=2007 |access-date=13 February 2018}}</ref> with bands like [[Triana (band)|Triana]], [[Alameda (band)|Alameda]] and [[Smash (British band)|Smash]], who fused Andalusia's traditional flamenco music with British-style progressive rock. The punk rock group [[Reincidentes]] and indie band [[Sr Chinarro]], as well as singer [[Kiko Veneno]], rose to prominence in the early 1990s. The city's music scene now features rap acts such as [[SFDK (band)|SFDK]], [[Mala Rodríguez]], [[Dareysteel]], [[Tote King]], [[Dogma Crew]], [[Bisley DeMarra]], [[:es:Haze (MC)|Haze]] and [[Jesuly]]. Seville's diverse music scene is reflected in the variety of its club-centred nightlife. The city is also home to many theatres and performance spaces where classical music is performed, including [[Teatro Lope de Vega, Seville|Teatro Lope de Vega]], [[Teatro La Maestranza]], Teatro Central, the [[Real Alcazar Gardens]] and the Sala Joaquín Turina. Despite its name, the [[sevillana]] dance, commonly presented as flamenco, is not thought to be of Sevillan origin. However, the folksongs called ''[[sevillanas]]'' are authentically Sevillan, as is the four-part dance performed with them. On 19 November 2023, Seville hosted the [[24th Annual Latin Grammy Awards]] at the [[FIBES Conference and Exhibition Centre]], making Seville the first city outside of the [[United States]] to host the [[Latin Grammy Awards]].<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/seville-spain-cf8138523aa769cc6bbde83acdd80ee4 |title=Latin Grammys to be held in Spain, leaving US for 1st time|work=Associated Press News |date=22 February 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/news/2023-latin-grammys-sevilla-spain-24th-awards |title=2023 Latin Grammys To Host First-Ever International Telecast In Sevilla, Spain, On Nov. 16; Nominations To Be Announced Sept. 19 |publisher=Recording Academy Grammy Awards |last=Ochoa |first=John |date=4 May 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref> ====Flamenco==== {{Main|Flamenco}} [[File:8714202852_f852db384b_o_feria_de_abril.jpg|thumb|upright|Flamenco costume during [[Seville Fair]]]] The [[Triana, Seville|Triana]] district in Seville is considered a birthplace of flamenco, where it found its beginning as an expression of the poor and marginalized. Seville's Romani population, known as Flamencos, were instrumental in the development of the art form. While it began as and remains a representation of Andalusian culture, it has also become a national heritage symbol of Spain.<ref>{{cite book|last1=Ruiz|first1=Ana|title=Vibrant Andalusia: The spice of life in southern Spain|date=2007|publisher=Algora Publ|location=New York|isbn=978-0-87586-539-3}}</ref><ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Joshua|title=Flamenco capital: Tradition, revolution and renewal in Seville, Spain|url=https://escholarship.org/uc/item/3010g01h|publisher=UC Riverside|access-date=28 February 2018|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Washabaugh|first1=William|title=Flamenco music and national identity in Spain|date=2012|publisher=Ashgate Publishing Ltd|location=Farnham|isbn=978-1-4094-3485-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Manuel|first1=Peter|s2cid=191384305|title=Andalusian, Gypsy, and class identity in the contemporary flamenco complex|journal=Ethnomusicology|volume=33|issue=1|pages=47–65|doi=10.2307/852169|jstor=852169|year=1989|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs |url-access=subscription}}</ref> There are more flamenco artists in Seville than anywhere else in the country, supporting an entire industry surrounding it and drawing in a significant amount of tourism for the city.<ref>{{cite journal|last1=Aoyama|first1=Yuko|s2cid=144812906|title=Artists, tourists, and the state: Cultural tourism and the flamenco industry in Andalusia, Spain|journal=International Journal of Urban and Regional Research|date=March 2009|volume=33|issue=1|pages=80–104|doi=10.1111/j.1468-2427.2009.00846.x}}</ref> ===Gastronomy=== [[File:Gazpacho Cazuela Barro.jpg|thumb|left|Andalusian [[Gazpacho]]]] The ''[[tapas]]'' scene is one of the main cultural attractions of the city: people go from one bar to another, enjoying small dishes called tapas (literally "lids" or "covers" in Spanish, referring to their probable origin as snacks served on small plates used to cover drinks). Local specialities include fried and grilled seafood (including [[squid]], ''choco'' ([[cuttlefish]]), [[swordfish]], marinated [[Squalidae|dogfish]], and ''[[Snakelocks anemone#Gastronomy|ortiguillas]]''), grilled and stewed meat, [[spinach]] with [[chickpea]]s, ''[[Jamón ibérico]]'', lamb kidneys in sherry sauce, [[Land snail#Snails as human food|snails]], ''[[puchero|caldo de puchero]]'', and ''[[gazpacho]]''. A sandwich known as a ''[[serranito]]'' is the typical and popular version of fast food. Typical desserts from Seville include ''pestiños'', a honey-coated sweet fritter; ''torrijas'', fried slices of bread with honey; ''roscos fritos'', deep-fried sugar-coated ring doughnuts; ''magdalenas'' or fairy cakes; ''yemas de San Leandro'',<ref>{{cite web |title=Yemas de San Leandro |url=https://www.atlasobscura.com/places/yemas-de-san-leandro-spain |website=www.atlasobscura.com |access-date=14 May 2026}}</ref> which provide the city's [[convent]]s with a source of revenue; and ''[[tortas de aceite]]'', a thin sugar-coated cake made with olive oil. ''Polvorones'' and ''mantecados'' are traditional Christmas products, whereas ''pestiños'' and ''torrijas'' are typically consumed during the [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. Bitter [[Seville orange]]s grow on trees lining the city streets. Large quantities are collected and exported to Britain to be used in [[marmalade]].<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Fraser|date=22 January 2016|title=A history of Seville Orange Marmalade, including a recipe for making your own|url=https://foodanddrink.scotsman.com/food/a-history-of-seville-orange-marmalade-including-a-recipe-for-making-your-own/|access-date=17 June 2020|website=Scotsman Food and Drink|language=en-US}}</ref> Locally, the fruit is used predominantly in aromatherapy, herbal medicine, and dietary diet products, rather than as a foodstuff.<ref>{{Cite web|last=Padilla|first=Brenda|date=3 May 2013|title=Gastronomy - Seville Oranges|url=https://www.andalucia.com/gastronomy/oranges/seville.htm|access-date=17 June 2020|website=Andalucia.com|language=en}}</ref> According to legend, the Arabs brought the bitter orange to Seville from East Asia via Iraq around the 10th century to beautify and perfume their patios and gardens, as well as to provide shade.<ref name="Nash200514">{{cite book|author=Elizabeth Nash|title=Seville, Cordoba, and Granada:A Cultural History: A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=vVA1reAI7w0C&pg=PA14|access-date=8 February 2013|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-518204-0|page=14}}</ref> The flowers of the tree are a source of [[neroli oil]], commonly used in [[perfumery]] and in skin lotions for massage. In 2021, the municipal water company, Emasesa, began a pilot scheme to use the methane produced as the fruit ferments to generate clean electricity. The company plans to use 35 tonnes of fruit to generate clean energy to power one of the city's water purification plants.<ref>{{Cite news|last=Burgen|first=Stephen|date=23 February 2021|title='A role model': how Seville is turning leftover oranges into electricity|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/23/how-seville-is-turning-leftover-oranges-into-electricity|access-date=24 February 2021|issn=0261-3077}}</ref> == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== سيويل اسپين ۾, [[ميڊرڊ|ميڊريڊ]] ۽ [[بارسلونا]] کان پوءِ اسپين ۾ ٽئين نمبر تي هڪ وڏو سياحتي مرڪز آهي. 2018 ۾ 25 لک کان وڌيڪ مسافر ۽ سياح هئا, جيڪي هڪ سياحتي رهائش ۾ رهيا. شهر ۾ موسميات جي مجموعي سطح گهٽ آهي. تنهن ڪري سياح سال بھر ايندا رهندا آهن.<ref>{{cite journal |last1=Guaita Martínez |first1=José Manuel |last2=Martín Martín |first2=José María |last3=Salinas Fernández |first3=Jose Antonio |last4=Mogorrón-Guerrero |first4=Helena |title=An analysis of the stability of rural tourism as a desired condition for sustainable tourism |journal=Journal of Business Research |date=July 2019 |volume=100 |pages=165–174 |doi=10.1016/j.jbusres.2019.03.033 |s2cid=159374518 |hdl=10481/87452 |hdl-access=free }}</ref> شهر جي چوڌاري ڪيترائي نشان، عجائب گھر، پارڪ، باغ ۽ ٻين قسمن جا سياحتي هنڌ آهن. تنهن ڪري هر ڪنهن لاءِ ڪجهه نه ڪجهه آهي. القصر (Alcázar), گرجا گھر ۽ جنرل آرڪائيو آف دي انڊيز [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي جون سائيٽون]] آهن. شهر جا ڪيترائي اهم نظارا ۽ يادگار تاريخي مرڪز, ڪاسکو انٽيگو ۾ واقع آهن. مرڪز جي اتر ۾ ميڪارينا پاڙو آهي جنهن ۾ ڪجهه اهم يادگار ۽ مذهبي عمارتون, جهڙوڪ ميوزيم ۽ ڪيٿولڪ چرچ آف لا ميڪارينا يا اسپتال ڊي لاس سنڪو لاگاس آهن. گواڊالڪوير درياءَ جي پار, اولهه ڪناري تي ٽريانا جي پاڙي جو شهر جي تاريخ ۾ اهم ڪردار هو. === Churches === [[File:Giralda de Sevilla 5.jpg|thumb|upright=0.8|The [[Giralda]], originally built by the [[Almohad Caliphate|Almohads]] as a minaret to the Great Mosque of Seville, is now the bell tower of the cathedral.]] The [[Seville Cathedral]], officially the Cathedral of Saint Mary of the See, is considered the largest Gothic cathedral in the world and one of the largest cathedrals in the world.<ref>{{Cite book |last=Quick |first=P. S. |url=https://books.google.com/books?id=F9MnDwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+largest&pg=PT40 |title=A Guide to Seville: Five Walking Tours |publisher=Andrews UK Limited |year=2017 |isbn=978-1-78538-646-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wertheimer |first=Lester |url=https://books.google.com/books?id=jeSoxaoOqOQC&dq=seville+cathedral+largest&pg=PA48 |title=Architectural History |publisher=Kaplan AEC Architecture |year=2004 |isbn=978-0-7931-9380-6 |page=48 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&dq=seville+cathedral+largest+-fodor&pg=PA517 |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2010 |isbn=978-1-59884-204-3 |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |volume=2 |page=517 |language=en |editor-last2=Baumann |editor-first2=Martin}}</ref> Incorporating parts of the city's former main mosque that was built under the Almohads in the 12th century, the current building is a massive Gothic structure begun after 1401 and finished in 1506, with additional reconstruction occurring between 1511 and 1519.<ref name="Hourihane-2012">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&dq=seville+cathedral+encyclopedia&pg=RA3-PA268 |title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-539536-5 |editor-last=Hourihane |editor-first=Colum |pages=570–571 |language=en |chapter=Seville}}</ref> The church contains a number of important tombs, including one of the two claimed burial places of Christopher Columbus,<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+columbus+tomb&pg=PA80 |title=The Christopher Columbus Encyclopedia |publisher=Springer |year=2016 |isbn=978-1-349-12573-9 |editor-last=Beding |editor-first=Silvio A. |page=80 |language=en}}</ref> as well as many important artworks, including the largest [[retable]] (altarpiece) in Spain.<ref name="Hourihane-2012" /> A number of later additions, mostly in [[Plateresque]] or [[Renaissance style]], were added around the outside of the Gothic structure after its initial construction.<ref name="Hourihane-2012" /> One of the city's most prominent landmarks is the cathedral's bell tower, the [[Giralda]], formerly the minaret of the Almohad mosque. The minaret's main shaft is a little over 50 meters tall. The tower was further heightened in the 16th century by the addition of a large Renaissance-style [[Belfry (architecture)|belfry]], which brings its total height to around 95 or 96 meters.<ref name="Sanchez-2022">{{Cite journal |last1=Sánchez |first1=Emilio Romero |last2=Esteban |first2=Antonio Morales |last3=Casas |first3=Jaime Navarro |date=2022 |title=Analysis of the Historical Settlements of the Giralda |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=17 |issue=8 |pages=1312–1330 |doi=10.1080/15583058.2022.2034070 |issn=1558-3058 |s2cid=247005340 |doi-access=free |hdl=11441/135733|hdl-access=free }}</ref><ref name="Solis-2012">{{Cite journal |last1=Solís |first1=Mario |last2=Domínguez |first2=José |last3=Pérez |first3=Lorenzo |date=2012 |title=Structural Analysis of La Giralda's 16th-Century Sculpture/Weather Vane |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=6 |issue=2 |pages=147–171 |doi=10.1080/15583058.2010.518660 |issn=1558-3058 |s2cid=109405965 |hdl=11441/140037|hdl-access=free }}</ref> The top of the tower is crowned by the ''Giraldillo'', a cast bronze [[weather vane]] sculpture, from which the name "Giralda" is derived.<ref name="Solis-2012" /> The [[Church of San Salvador (Seville)|Church of San Salvador]], located at ''Plaza de San Salvador'', is the second largest church in the city after the cathedral. Originally converted from the city's oldest mosque, it was rebuilt in [[Baroque architecture|Baroque]] form in the 17th century and was the city's only [[collegiate church]].<ref name="Wunder-2017">{{Cite book |last=Wunder |first=Amanda |url=https://books.google.com/books?id=3p5CDgAAQBAJ |title=Baroque Seville: Sacred Art in a Century of Crisis |publisher=Penn State Press |year=2017 |isbn=978-0-271-07941-7 |page=125 |language=en}}</ref> The [[Church of Saint Louis of France]], built between 1699 and 1731 and designed by [[Leonardo de Figueroa]], represents another example of Baroque architecture.<ref name="Wunder-2017" /><ref name="Konemann-2013">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=EO34MQEACAAJ |title=Baroque: Architecture, Sculpture, Painting |publisher=Konemann |year=2013 |isbn=978-3-8480-0403-4 |editor-last=Toman |editor-first=Rolf |page=96 |language=en}}</ref> === Palaces and mansions === [[File:Salón de Embajadores, Real Alcázar de Sevilla.jpg|left|thumb|The ''Salón de Embajadores'' in the [[Alcázar of Seville]]]] To the south of the cathedral, the Alcázar is a sprawling palace and garden complex which served as the city's center of power. The site was occupied since ancient times but was located outside the Roman city walls.<ref name="Bloom-2009">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&dq=grove+encyclopedia+islamic+%22site+of+the+Alc%C3%A1zar%22&pg=RA2-PA198 |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |volume=3 |location= |pages=198–199 |language=en |chapter=Seville |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}</ref> The current palace complex was founded in the 10th century as a governor's palace, then expanded in the 11th century when it became the palace of the Abbadid rulers. Some limited parts of the palace still date from its 12th-century expansion under Almohad rule, but most of the site was redeveloped after the Christian conquest of the city in the 13th century. A major construction campaign took place in the 1360s under Pedro I, who constructed a new palace in Mudéjar style, aided in part by craftsmen from [[Granada]]. Richly-decorated chambers and courtyards date from this period, such as the ''Patio de las Doncellas'' and the ''Salón de Embajadores''.<ref name="Bloom-2009" /><ref>{{Cite journal |last=Ruggles |first=D. Fairchild |date=2004 |title=The Alcazar of Seville and Mudejar Architecture |journal=Gesta |volume=43 |issue=2 |pages=87–98 |doi=10.2307/25067097 |jstor=25067097 |s2cid=192856091 |issn=0016-920X}}</ref> Further additions took place under the [[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs]] in Renaissance style, which continued under the [[Habsburg Spain|Habsburgs]]. The extensive gardens were also redesigned in this style and then further developed in the 17th century.<ref name="Hourihane-2012" /> The palace has been used as a filming location for various productions, including ''[[Game of Thrones]]''.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Alcazar Real |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/alcazar.htm |access-date=5 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> [[File:Casa_Pilatos_5384865645_1642bfa658_o.jpg|thumb|upright=0.8|[[Casa de Pilatos]]]]The [[Archbishop's Palace, Seville|Archbishop's Palace]] stands over the site of the former [[Roman baths]] of the city. The property was originally donated by Ferdinand III to Bishop Don Remondo in 1251, but the current building was built in the second half of the 16th century, followed by later additions. Its Baroque doorway was completed in 1704 by Lorenzo Fernándes de Iglesias.<ref name="Navarro Rivas-2005d">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=120 |language=es, en}}</ref> A number of other houses and wealthy mansions have been preserved across the city since the 16th century.<ref name="Navarro Rivas-2005f">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages= |language=es, en}}</ref> Among the most famous is the ''[[Casa de Pilatos]]'' ('House of Pilate'), an aristocratic mansion blending multiple architectural styles. The house, bought by the Enriquez de Ribera family in 1483,<ref name="Wunder-2003">{{Cite journal |last=Wunder |first=Amanda |date=2003 |title=Classical, Christian, and Muslim Remains in the Construction of Imperial Seville (1520–1635) |journal=Journal of the History of Ideas |volume=64 |issue=2 |pages=195–212 |doi=10.2307/3654125 |jstor=3654125 |issn=0022-5037}}</ref> has a typical courtyard plan but mixes older [[Isabelline (architectural style)|Isabelline]] and Mudéjar decoration with later Renaissance elements.<ref name="Anderson-2013">{{Cite book |last=Anderson |first=Christy |url=https://books.google.com/books?id=q41oAgAAQBAJ&dq=pilatos+seville&pg=PA207 |title=Renaissance Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-162525-1 |page=207 |language=en}}</ref> After Don Fadrique Enriquez de Ribera returned from a pilgrimage to Jerusalem in 1520, he commissioned a stone [[Portal (architecture)|portal]] at the entrance of the family mansion. The portal became the starting point for the ''[[Via Crucis to the Cruz del Campo]]'', and later writers claimed it was modeled on the doorway of the house of [[Pontius Pilate]] in the Holy Land, thus earning the house its current name.<ref name="Anderson-2013" /><ref name="Wunder-2003" /> Other historic mansions include the [[Palace of the Countess of Lebrija]], the ''[[Palacio de las Dueñas]]'', and the ''[[Casa de los Pinelo]]s''. The ''Casa del Rey Moro'' is considered the oldest in Seville, with its origins dated to the 15th century.<ref name="Navarro Rivas-2005c">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=106 |language=es, en}}</ref> === Fortifications === [[File:Torre del Oro Guadalquivir Seville Spain.jpg|thumb|upright=0.8|The ''[[Torre del Oro]]'' is another example of [[Almohad architecture]] in the city.]]The [[Walls of Seville|city walls of Seville]] were first built in ancient times on the orders of [[Julius Caesar]].<ref name="Navarro Rivas-2005b">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=86 |language=es, en}}</ref> After the Viking attack on the city in 844, the walls were rebuilt on the orders of [[Abd ar-Rahman II]]. They were expanded under the Almoravids in 1126 and in 1221 the Almohads added a moat and a second outer line of walls. Most of the walls were demolished after 1861 to reduce restrictions on urban development, but a significant portion of the northern walls can still be seen today.<ref name="Navarro Rivas-2005b" /> The ''[[Torre del Oro]]'' is an Almohad defensive tower dating to 1220–1221. The tower was integrated into the city's defensive system and protected the city's harbour, along with another tower across the river. Between the bases of the two towers a chain could be raised to block ships and prevent entry into the port.<ref name="Bennison-2016">{{Cite book |last=Bennison |first=Amira K. |url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ |title=The Almoravid and Almohad Empires |publisher=Edinburgh University Press |year=2016 |pages=325–326 |isbn=978-0-7486-4682-1 |language=en}}</ref> === Civic buildings and other monuments === [[File:Hôtel Ville - Séville (ES61) - 2023-04-24 - 14.jpg|left|thumb|The 16th-century Plateresque façade of the [[Seville City Hall|City Hall]]]] The [[Seville City Hall|City Hall]] (''Ayuntamiento'') was begun by architect [[Diego de Riaño]], who worked on it between 1527 and 1534 and designed the eastern façade on ''Plaza de San Francisco'', a highlight of the Plateresque style.<ref>{{Cite book |last=Barteet |first=C. Cody |url=https://books.google.com/books?id=TQWdDwAAQBAJ&dq=plateresque+city+hall+seville&pg=PT112 |title=Architectural Rhetoric and the Iconography of Authority in Colonial Mexico: The Casa de Montejo |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-99904-8 |pages=114–117 |language=en}}</ref><ref name="Navarro Rivas-2005">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages=40–44 |language=es, en}}</ref> He was succeeded by other architects, including [[Hernán Ruiz II|Hernan Ruiz II]] after 1560, who added a double-arched [[loggia]] on the western façade.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> The Royal Prison originally stood nearby, where Cervantes was imprisoned and where it is believed he was inspired to write ''[[Don Quixote]]''.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> In 1840, the nearby Convent of San Francisco was demolished and replaced by the present-day ''Plaza Nueva'' in 1854. After this, the city hall's was partly remodeled by Demetrio de los Ríos and Balbino Marrón. It was given a new western façade in [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] style, completed in 1867.<ref name="Navarro Rivas-2005" /><ref>{{Cite web |title=Ayuntamiento de Sevilla |url=https://www.andalucia.org/en/sevilla-cultural-tourism-ayuntamiento-de-sevilla |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.org |language=en-US}}</ref> The General Archive of the Indies (''Archivo General de Indias''), located between the Cathedral and the Alcázar, is the repository of valuable archival documents relating to the Spanish Empire in the Americas and the Philippines up to 1760.<ref>{{Cite book |last=Riobó |first=Carlos |url=https://books.google.com/books?id=E8BKBAAAQBAJ&dq=seville+archive+herrera&pg=PA57 |title=Sub-versions of the Archive: Manuel Puig's and Severo Sarduy's Alternative Identities |publisher=Bucknell University Press |year=2010 |isbn=978-1-61148-037-5 |page=57 |language=en}}</ref> The building itself was designed in a [[Spanish Renaissance architecture|Spanish Renaissance style]] in 1572 by [[Juan de Herrera]] to house the merchants' guild. Construction began in the 1580s and was not finished until 1646. The building was converted into the new Archive of the Indies in 1785.<ref name="Hamann-2022">{{Cite book |last=Hamann |first=Byron Ellsworth |url=https://books.google.com/books?id=0Wp2EAAAQBAJ&dq=seville+General+Archive+of+the+Indies+herrera&pg=PA262 |title=The Invention of the Colonial Americas: Data, Architecture, and the Archive of the Indies, 1781–1844 |publisher=Getty Publications |year=2022 |isbn=978-1-60606-773-4 |pages=128–134 |language=en}}</ref> [[File:Palacio de San Telmo (portada).jpg|thumb|The 18th-century Baroque portal of the ''[[Palacio de San Telmo]]'']] The ''[[Palacio de San Telmo]]'' was originally a naval college established in 1671. Between 1722 and 1735 the building was completed by Leonardo de Figueroa and his son Matías, who designed its present-day façade, one of the most important monuments of Baroque architecture in Andalusia.<ref name="Konemann-2013" /> The building now serves as the seat for the [[Andalusian Autonomous Government]].<ref>The Titi Tudorancea Bulletin. [https://www.tititudorancea.com/z/tourist_attractions_in_seville_spain.htm Tourist Attractions in Seville, Spain]. Retrieved 24 August 2020.</ref> The [[Royal Tobacco Factory]] (''Real Fábrica de Tabacos''), located near the Palacio de San Telmo, was built between 1728 and 1771. It was designed in a Baroque style by Sebastian van der Borcht.<ref name="Konemann-2013" /> It replaced an earlier [[tobacco]] factory built in 1687, which in turn had replaced Seville's first tobacco factory, San Pedro, which opened in a former women's penitentiary in 1620.<ref name="Gately-2007">{{Cite book |last=Gately |first=Iain |url=https://books.google.com/books?id=x41jVocj05EC&dq=first+tobacco+factory+seville&pg=PA80 |title=Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization |publisher=Grove Press |year=2007 |isbn=978-0-8021-9848-8 |pages=80, 115–116 |language=en}}</ref> Upon completion, the new factory was the largest industrial building in the world and included its own chapel and its own prison, and operated under its own laws.<ref name="Gately-2007" /> The city's [[bullring]], the [[Maestranza (Seville)|Real Maestranza]], was designed in 1761 by Vicente San Martin. Its Baroque façade was completed in 1787 but the rest of the building was only completed in 1881.<ref name="Navarro Rivas-2005e">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=127 |language=es, en}}</ref> The venue can accommodate 14,000 spectators.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de Toros de la Maestranza |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/bullring.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> The [[Metropol Parasol]], in ''La Encarnación'' square, is the world's largest wooden structure.<ref>{{cite web|url=http://inhabitat.com/metropol-parasol-the-worlds-largest-wooden-structure-opens-in-seville/ |title=Metropol Parasol: The World's Largest Wooden Structure Opens in Seville&#124; Inhabitat – Green Design Will Save the World |website=Inhabitat.com |date=24 April 2011 |access-date=29 February 2012}}</ref> A monumental umbrella-like building designed by the German architect [[Jürgen Mayer (architect)|Jürgen Mayer]], finished in 2011. This modern architecture structure houses the central market and an underground archaeological complex. The terrace roof is a city viewpoint.<ref>{{cite web |url=http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |title=Ordenación Urbana – Metropol Parasol |website=Sevilla21.com |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511210059/http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |archive-date=11 May 2011 }}</ref> === ''Parque de María Luisa'' === [[File:Glorieta de los hermanos Álvarez Quintero 5.JPG|thumb|Tiled fountain in ''[[Parque de María Luisa]]'']] The sprawling ''Parque de María Luisa'' (María Luisa Park) was designed by architect Aníbal González for the 1929 Ibero-American Exposition. The park includes two major plazas, the ''Plaza de España'' and the ''Plaza de América'', and several monuments and museums. They include outstanding examples of regionalist [[Revival architecture]], a mix of [[Neo-Mudéjar]] and [[Neo-renaissance|Neo-Renaissance]], lavishly ornamented with typical glazed tiles.<ref name="Quintero-2011">{{Cite web |last1=Quintero |first1=Josephine |last2=Watson |first2=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Maria Luisa Park |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/marialuisapark.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref><ref name="sevilla1">{{cite web|url=http://www.sevilla5.com/monuments/plespana.html |title=Plaza De Espańa And Maria Luisa Park Sevilla – Seville |website=Sevilla5.com |access-date=10 April 2011}}</ref> At the park's north end, the semi-circular ''Plaza de España'' is marked by tall towers and a series of benches covered in painted tiles dedicated to each of the 48 [[provinces of Spain]].<ref name="Quintero-2011" /> The location has been used in the filming of several movies.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de España |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/plazadeespana.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> At the southern end of the park, the ''Plaza de América'' is flanked by three structures emulating different historical styles: the Royal Pavilion has Gothic features, the Mudéjar Pavilion has a Mudéjar style, and the ''Bellas Artes'' Pavilion has a Renaissance style. The two latter pavilions are each used as museums today.<ref name="Navarro Rivas-2005a">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=145 |language=es, en}}</ref><ref name="Quintero-2011" /> {{wide image|Sevilla_Plaza_de_España_19-03-2011_13-36-19.jpg|700px|[[Plaza de España (Seville)|Plaza de España]], panoramic view}} ===Museums=== {{Unreferenced section|date=June 2023}} [[File:Sévilla, Spain, 2014 (52).JPG|thumb|upright|[[Museum of Fine Arts of Seville]]]] The most important art collection of Seville is the Museum of Fine Arts of Seville. It was established in 1835 in the former Convent of ''La Merced''. It holds many masterworks by [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], [[Francisco Pacheco|Pacheco]], [[Zurbarán]], [[Valdés Leal]], and others masters of the Baroque Sevillian School, containing also Flemish paintings of the 15th and 16th centuries.[[File:Pabellón Mudéjar 001.jpg|thumb|[[Museum of Arts and Traditions of Sevilla|Museum of Arts and Traditions]]]]Other museums in Seville are: * The [[Archeological Museum of Seville]], which contains collections from the [[Tartessos|Tartessian]], Roman, Almohad, and Christian periods. It is located at ''Plaza'' ''América'' in ''Parque de María Luisa''. * The [[Museum of Arts and Popular Customs of Seville]], also in ''Plaza'' ''América'', across from the Archaeological Museum. * The [[Monastery of Santa Maria de las Cuevas|Andalusian Contemporary Art Centre]], situated in the neighbourhood of [[La Cartuja, Seville|La Cartuja]]. * The Naval Museum, housed in the Torre del Oro, next to the River Guadalquivir. * The Carriages Museum, in the Los Remedios neighbourhood. * The [[Flamenco]] Art Museum * The [[Bullfighting]] Museum, in the Maestranza bullring. * The Palace of the Countess of Lebrija, a private collection that contains many of the mosaic floors discovered in the nearby Roman town of Italica. * The ''Centro [[Velázquez]]'' (Velázquez Centre) located at the Old Priests Hospital in the touristic Santa Cruz neighbourhood. * The ''Antiquarium'' in Metropol Parasol, an underground museum which is composed of the most important archaeological site of the ancient Roman stage of Seville and remains preserved. * The ''[[Castle of San Jorge|Castillo de San Jorge]]'' (Castle of St. George) is situated near the Triana market, next to the Isabel II bridge. It was the last seat for the Spanish Inquisition. * The Museum and Treasure of ''La Macarena'', where the collection of the [[Hermandad de la Esperanza Macarena (Seville)|Macarena brotherhood]] is exhibited. This exhibition gives visitors an accurate impression of Seville's [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. * ''[[La Casa de la Ciencia]]'' (The House of Science), a science centre and museum opposite the María Luisa Park. * Museum of Pottery in Triana. * ''Pabellon de la Navegación'' (Pavilion of Navigation). ===Other parks and gardens=== In addition to the large Parque de María Luisa, the city contains other parks and gardens, including: * The Alcázar Gardens, within the grounds of the Alcázar palace, consist of several sectors developed in different historical styles. * The Gardens of Murillo and the Gardens of Catalina de Ribera, both along and outside the south wall of the Alcázar, lie next to the Santa Cruz quarter. * The ''Parque del Alamillo y San Jerónimo'', the largest park in Andalusia, was originally built for [[Seville Expo '92]] to reproduce the Andalusian native flora. It lines both Guadalquivir shores around the ''San Jerónimo'' [[meander]]. The 32-metres-high bronze sculpture, ''[[Birth of a New Man|The Birth of a New Man]]'' (popularly known as Columbus's Egg, ''el Huevo de Colón''), by the Georgian sculptor [[Zurab Tsereteli]],<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1994/09/08/056.html |title=ABC Hemeroteca |website=ABC|location=Spain |access-date=12 March 2012}}</ref> is located in its northwestern sector. * The American Garden, also completed for Expo '92, is in [[La Cartuja]]. It is a public botanical garden, with a representative collection of American plants donated by different countries on the occasion of the world exposition. Despite its extraordinary botanical value, it remains a mostly abandoned place. * The [[Buhaira Gardens]], also historically known as the ''Huerta del Rey'', are a public park and historic site, originally created as a garden estate during the Almohad period (12th century).<ref name="Turismo Sevilla-2022">{{Cite web|title=Buhaira Palace and its Gardens|url=https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121010152/https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|archive-date=21 January 2022|access-date=20 January 2022|website=Turimo de la Provincia - Sevilla}}</ref><ref name="Arnold-2017">{{Cite book|last=Arnold|first=Felix|url=https://books.google.com/books?id=bXjXDQAAQBAJ&dq=Islamic+Palace+Architecture+in+the+Western+Mediterranean&pg=PP1|title=Islamic Palace Architecture in the Western Mediterranean: A History|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-062455-2|location=|pages=}}</ref>{{Rp|page=211}} {{wide image|Sevilla_Alcazar_03.jpg|700px|The Alcázar Gardens}} ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[قرطبه]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) * [[قرطبه]]، اسپين ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] j888cweqhufqm80bei9qd1rxv1rf7p2 380932 380917 2026-05-26T21:03:37Z Ibne maryam 17680 /* */ 380932 wikitext text/x-wiki {{Short description|Capital of Andalusia and the Province of Seville, Spain}} {{Other uses|اشبيليه }} {{Redirect|اشبيليه|ائسوسيئيشن فٽبال ڪلب|سيويلا ايف سي}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = سيويل | native_name = Sevilla (اسپينش ٻولي) | native_name_lang = es | settlement_type = ميونسپلٽي | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2/1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Sevilla Cathedral - Southeast.jpg | caption1 =سيويل ڪيٿيڊرل | image2 = Gold_Tower_Guadalquivir_Seville_Tower_Arabic.jpg | caption2 = سونهري مينار ۽ الڪبير ندي | image3= Patio de las doncellas edited.jpg | caption3 = القصر، اشبيليه | image4 = Monumental Plaza de España de Sevilla retouched.jpg | caption4 = پلازا ڊي اسپانا - اشبيليه | image5 = Metropol_Parasol_de_la_Encarnación_-_Sevilla.jpg | caption5 = ميٽروپول پارسول | image6 = Puente_de_Triana_iluminado.JPG | caption6 = ٽرائيانا پل }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Flag of Sevilla, Spain.svg | flag_size = 120px | image_seal = | seal_size = | image_shield = Escudo de Sevilla (Sevilla).svg | shield_size = 90px | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = [[#Motto|NO8DO]]<br> Ella no me ha dejado –<br>(هن مون کي نه ڇڏيو آهي) | image_map = | mapframe = yes | mapframe-switcher = zooms | mapframe-zoom = 10 | mapframe-marker = شهر | mapframe-shape = yes | mapframe-caption = سيوالي جو انٽرڪٽيو نقشو | map_caption = Location of Seville | coordinates = {{coord|37|23|24|N|5|59|24|W|region:ES_scale:25000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملڪ]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = خودمختيار ڪميونٽي | subdivision_type2 = [[صوبو]] | subdivision_name1 = [[اندلس|اندلسيا]] | subdivision_name2 = سيويل صوبو| parts_type = ضلعا | parts_style = para | p1 = بيلاوسٽا لا پالميرا • ڪاسڪو انٽيگو • سيرو اميٽئ • اسٽئ الڪوسا • ٽورئ بلانڪا • ميڪرينا • نرويئون • نورٽئ • سان پئبلو-سانتا جستا • سور • ٽرائيانا | government_footnotes = | government_type = ايونٽامينٽو | governing_body = ايونٽامينٽو ڊي سيويلا | leader_party = | leader_title = ميئر | leader_name = جوس لوئس سانز (پي پي)| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = 140 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> tags--> | elevation_m = 7 | elevation_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2024 | population_total = 6,86,741 {{increase}} | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=68538&L=1|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_urban = 11,00,000 | population_urban_footnotes = <ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas], 2022</ref> | population_metro = 15,47,640 | population_metro_footnotes = <ref name="l809">{{cite web | title=Sevilla: Población por municipios y sexo. (2895) | website=INE | url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895#_tabs-tabla | language=es | access-date=2025-12-06}}</ref> | population_rank = [[List of metropolitan areas in Spain|4th]] in Spain<br />1st in Andalusia | population_demonym = سيويلان، سيويلين<br />''سيويلانو'' (مرد)، ''سيويلانا'' (عورت)<br />"هسپالينس" (شاعرانه) <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = مجموعي گهريلو پيداوار | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|access-date=}}</ref> | demographics2_title1 = ميٽرو | demographics2_info1 = 36.785 بلين يورو (2020) <!-- General information --------------->| population_note = | timezone1 = مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = سمر مرڪزي يورپي وقت | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = پوسٽ ڪوڊ | postal_code = 41001–41020, 41070–41071, 41080, 41092 | area_code = | blank_name_sec1 = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]] | blank_info_sec1 = 41091 | website = {{URL|www.sevilla.org}} | footnotes = | image_dot_map = | pushpin_label_position1 = <!-- Location ------------------> | official_name =Seville | module = }} '''سيويل''' (Seville; ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|v|ɪ|l}} {{respell|sə|VIL}}; {{langx|es|Sevilla}}, {{IPA|es|seˈβiʎa|pron|Pronunciation of Seville in Spanish.ogg}} {{IPA|es|seˈβiʝa|local}})، [[اسپين]] جي خودمختيار برادري "اندلسيا" ۽ سيويل صوبي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو [[جزیرو نما آئیبیریا|جزيري نما آئبيريا]] جي ڏکڻ اولهه ۾، وادي الڪبير (گواڊالڪوير) نديءَ جي هيٺين ڪناري تي واقع آهي. سيويل جي ميونسپل آبادي سال <small>2024</small>ع تائين لڳ ڀڳ <small>6,86,741<ref name="population" /></small> ۽ ميٽروپوليٽن آبادي لڳ ڀڳ 15 لک هئي جيڪا ان کي اندلوسيا جو سڀ کان وڏو شهر ۽ اسپين جو 5هون وڏو شهر بڻائي ٿي. ان جو پراڻو شهر، 4 چورس ڪلوميٽر جي ايراضيءَ سان, [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] تي مشتمل آهي, جن ۾ ٽي عمارتون; الڪزر محل ڪمپليڪس, ڪيٿڊرل ۽ انڊيز جو جنرل آرڪائيو شامل آهن. سيويل جي بندرگاهه جيڪي [[ايٽلانٽڪ سمنڊ]] کان تقريباً 80 ڪلوميٽر پري واقع آهي, اسپين ۾ واحد دريائي بندرگاهه آهي. اندلوسيا جي گاديءَ جو هنڌ اونهاري ۾ گرم گرمي پد جو تجربو ڪري ٿو. جولاءِ ۽ آگسٽ ۾ روزانو وڌ ۾ وڌ گرمي پد معمول مطابق 35°C (95°F) کان مٿي هوندو آهي. سيويل رومن شهر "هسپلس" جي طور تي قائم ڪيو ويو هو. سال 711ع ۾ اسلامي فتح کان پوءِ اشبيليه جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. سيويل 11 صدي جي شروعات ۾ قرطبه جي خلافت جي خاتمي کان پوءِ اشبيليه جي آزاد طائفه جو مرڪز بڻجي ويو. بعد ۾ ان تي [[مرابطون|الموراود]] ۽ المواحد حڪومت ڪئي. جيستائين سال <small>1248</small>ع ۾ ڪيسٽائل جي تاج ۾ شامل نه ڪيو ويو. <ref name="Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)">{{cite book|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 4 (1200–1350)|url=https://books.google.com/books?id=wXDXv-h7K58C|access-date=7 February 2013|date=2012|publisher=Brill|isbn=978-90-04-22854-2|page=9}}</ref> اسپيني سلطنت جي ٽرانس ايٽلانٽڪ واپار جي گيٽ وي جي حيثيت سان ان جي ڪردار جي ڪري (ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن کان منظم) سيويل 16 صدي ۾ مغربي يورپ جي سڀني کان وڏي شهرن مان هڪ بڻجي ويو. گواڊالڪوير ۾ خشڪي کان پوءِ شروعات ۾ هيٺاهين تي منحصر برٿن جي حق ۾ ۽ آخرڪار ڪيڊيز جي خليج جي آمريڪي واپار بتدريج سيويل شهر کان پري ٿي ويو. جن کي آخرڪار انڊيز جي ٻنهي جهازن (1680) ۽ ڪاسا ڊي ڪنٽراٽاسيئن (1717) جو ڪنٽرول منتقل ڪيو ويو. <ref>{{Cite journal|title=La organización portuaria del golfo de Cádiz en los siglos XVI y XVII: el Arenal de Sevilla y sus antepuertos |pages=403–434 |first=Marcos|url=https://revistaseug.ugr.es/index.php/cnova/article/view/7672/21399/|last=Pacheco Morales-Padrón|year=2021|doi=10.30827/cnova.v0i47.7672|journal=Chronica Nova|volume=47|location=Granada|publisher=[[University of Granada|Editorial Universidad de Granada]]|issn=0210-9611|hdl=10481/73309|hdl-access=free}}</ref> سيويل ۾ 20 صدي جي اسپيني خانہ جنگي جي مصيبتن, فيصلو ڪندڙ ثقافتي سنگ ميل (جهڙوڪ <small>1929</small> جو آئيبرو-آمريڪي نمائش ۽ ايڪسپو '92) ۽ اندلس جي خودمختيار برادري جي گاديءَ جي حيثيت سان شهر جي چونڊ کي ڏٺو. ==نالو== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==حڪومت== ==آباديات== ==معيشت== ==ٽرانسپورٽ== ==تعليم== ==ثقافت== === ٿيٽر === [[File:Sevilla Casino de la Exposición.jpg|thumb|upright|ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا]] ٽيٽرو لوپ ڊي ويگا ايونڊا ڊي ماريا لوئسا ايونيو تي واقع آهي (پارڪ ڊي ماريا لوئسا جي ڀرسان). هڪ ننڍڙو باروڪ ريوائيول ٿيٽر. اهو معمار ويسينٽ ٽريور وائي ٽامس پاران ڊزائين ڪيو ويو هو ۽ پابيلون ڊي سيويلا (سيويلا جو پويلين) ۾ رکيل آهي. 1929 جي آئيبيرو-آمريڪي ايڪسپو (نمائش) لاءِ ٺاهيو ويو. <ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> ٿيٽر هڪ ڪيسينو, "ڪيسينو ڊي لا ايڪسپوسيئن" ذريعي داخل ٿيو هو. ٿيٽر 1000 چورس ميٽر جي ايراضي تي قبضو ڪيو. ۽ 1100 ناظرین کي سمهڻ جي اجازت ڏني وئي. عمارت باروڪ ريوائيول انداز جي وفادار آهي. سيٽ ۾. ۽ ان جي سينگار ۾. ان ۾ مختلف پرفارمنس جي ميزباني ڪئي وئي آهي. جنهن ۾ ٿيٽر، ڊانس، اوپيرا، جاز، ۽ فليمينڪو شامل آهن. ۽ اڄڪلهه پينوراما جو سڀ کان شاندار. اهو آهي. ان جي پروگرامنگ قومي ۽ بين الاقوامي. اسپين ۾ سڀ کان اهم ٿيٽرن مان هڪ بڻجي رهيو آهي. * ٻيا اهم ٿيٽر ٽيٽرو ڊي لا ميسٽرانزا، آڊيٽوريو روڪو جوراڊو ۽ ٽيٽرو سينٽرل آهن. * سيويل ۾ هڪ ڪورل ڊي ڪاميڊياس ٿيٽر پڻ آهي. جيڪو ڪورل ڊيل ڪوليزيو ​​آهي. هاڻي رهائشي عمارت طور استعمال ڪيو ويندو آهي. فيسٽول: سيويل شهر جي چوڌاري ڪيترائي تفريحي آپشن آهن. ۽ ان جي سڀ کان وڏي ڪشش مان هڪ ڪيترائي فيسٽيول آهن. جيڪي سال جي چوڌاري ٿين ٿا. ڪجهه فيسٽيول مذهب ۽ ثقافت تي ڌيان ڏين ٿا. ٻيا علائقي جي لوڪ ڪهاڻين، روايتن ۽ تفريح تي ڌيان ڏين ٿا. [[Lope de Vega Theatre (Seville)|Teatro Lope de Vega]] is located on Avenida de María Luisa avenue (next to ''Parque de María Luisa''). A small [[Baroque Revival architecture|Baroque Revival]] theatre, it was designed by the architect Vicente Traver y Tomás and is housed in the ''Pabellón de Sevilla'' (Pavilion of Seville) built for the [[Ibero-American Exposition of 1929]].<ref name="Real Academia de la Historia 2019">{{cite book |author1=Real Academia de la Historia |title=La Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-1930): Historia de un empeño y una ilusión: Conmemoración de los noventa años de la inauguración de la Exposición Iberoamericana de Sevilla (1929-2019) |year=2019 |publisher=Boletín Oficial del Estado |isbn=978-84-340-2595-0 |page=242 |url=https://books.google.com/books?id=bAsPEAAAQBAJ&pg=PA242 |language=es}}</ref> The theatre was entered through a casino, the ''Casino de la Exposición''. The theatre occupied an area of {{Convert abbreviated|4600|m2}} and could accommodate 1100 viewers.<ref name="Teatrolopedevega2011">{{cite web |url=http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia |archive-date= 26 October 2011 |title=Historia del Teatro Lope de Vega |publisher=Teatro Lope de Vega |access-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026055244/http://www.teatrolopedevega.org/index.php/contents/view/historia }}</ref> The building is faithful to the Baroque Revival style both in the set and in its ornamentation. It has hosted varied performances, including theater, dance, opera, [[jazz]], and [[flamenco]] and nowadays the most outstanding of the panorama is its programming national and international, becoming one of the most important theatres in Spain.<ref name="Real Academia de la Historia 2019" /> Other important theatres are [[Teatro de la Maestranza]], Auditorio Rocío Jurado and Teatro Central. Seville also has a [[corral de comedias]] theatre, which is the [[Corral del Coliseo]], now used as a residential building. === Festivals === There are many entertainment options around the city of Seville and one of its biggest attractions is the numerous festivals that happen around the year. Some of the festivals concentrate on religion and culture, others focus on the folklore of the area, traditions, and entertainment.<ref>{{Cite journal|date=12 July 2016|title=Seville, Spain|url=http://link.galegroup.com/apps/doc/A457876488/ITOF?sid=ITOF&xid=81c4569d|journal=Express Travel World|via=GaleGroup}}</ref> ==== Holy Week in Seville ==== {{Main|Holy Week in Seville}} [[File:Cruz de guia macarena 2019An004.jpg|thumb|Guiding cross of the {{lang|es|cofradía}} of La Macarena as it passes through the Street of Fray Luis Sotelo]] [[Semana Santa]] is celebrated all over [[Holy Week in Spain|Spain]] and Latin America, but the celebration in Seville is large and well known as a Fiesta of International Tourist Interest. Fifty-four local brotherhoods,<ref>{{cite web|title=Holy Week in Seville|url=http://www.visitasevilla.es/index.php/en/history/holy-week-seville|website=Tourism of Seville}} Accessed 23 May 2020</ref> or "cofradías", organize floats and processions throughout the week, reenacting the story of the Passion of Christ. There is traditional music and art incorporated into the processions, making Semana Santa an important source of both material and immaterial Sevillian cultural identity.<ref>{{cite journal|last1=Palma|first1=María Luisa|last2=Palma|first2=Luis|last3=Aguado|first3=Luis Fernando|s2cid=144559604|title=Determinants of cultural and popular celebration attendance: the case study of Seville Spring Fiestas|journal=Journal of Cultural Economics|date=8 June 2012|volume=37|issue=1|pages=87–107|doi=10.1007/s10824-012-9167-5}}</ref><ref>{{cite web|title=Popular festivities in Seville, Spain: Easter Week in Sevilla in Spain|url=http://www.spain.info/en_US/que-quieres/agenda/fiestas/sevilla/semana_santa_de_sevilla.html|website=Spain Info US|date=23 April 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=Itinerario Oficial Semana Santa de Sevilla 2018|url=https://www.semana-santa.org/itinerario-oficial-semana-santa-de-sevilla|website=Semana-santa.org|language=es-ES}}</ref> ==== Bienal de Flamenco ==== Seville is home to the bi-annual flamenco festival La Bienal, which claims to be "the biggest flamenco event worldwide" and lasts for nearly a month.<ref>{{cite web|title=la Bienal de Flamenco de Sevilla|url=http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/|website=Labienal.com|access-date=10 March 2018|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108130909/http://www.labienal.com/en/ediciones-anteriores/}}</ref> ==== Velá de Santiago y Santa Ana ==== In the district of Triana, the Velá de Santiago y Santa Ana is held every July and includes sporting events, performances, and cultural activities as the city honors St. James and St. Ana.<ref>{{cite web|title=La velá de Santiago y Santa Ana en Triana, Sevilla. |url=https://www.visitarsevilla.es/experiencias/fiestas/visitar-sevilla-en-la-vela-de-santa-ana/|website=Visitar Sevilla|language=es-ES|date=16 July 2014}}</ref> ==== Feria de Abril ==== {{Main|Seville Fair}} [[File:17401532982 c1e3546763 o feria de abril 2012.jpg|thumb|right|''Casetas'' in the 2012 [[Seville Fair|Feria de Abril]]]] The April Fair (''Feria de Abril'') is a huge celebration that takes place in Seville about two weeks after the Holy Week. It was previously associated with celebrating livestock; however, nowadays its purpose is to create a fun cheerful environment tied to the appreciation of the Spanish folklore.<ref>{{cite journal |last1=Castillo-Manzano |first1=José I. |last2=López-Valpuesta |first2=Lourdes |last3=Marchena-Gómez |first3=Manuel |title=Seville: A city with two souls |journal=Cities |date=February 2015 |volume=42 |pages=142–151 |doi=10.1016/j.cities.2014.10.005 |hdl=11441/148837 |hdl-access=free }}</ref> During the Feria, families, businesses, and organisations set up ''casetas'' ([[Tent#Marquees and larger tents|marquees]]) in which they spend the week dancing, drinking, and socialising. Traditionally, women wear elaborate flamenco dresses and men dress in their best suits. The marquees are set up on a permanent fairground in the district of Los Remedios,<ref>{{cite web|url=http://www.exploreseville.com/events/feriadeabril.htm |title=Feria de Abril, Seville |website=Exploreseville.com |access-date=12 March 2013}}</ref> in which each street is named after a famous bullfighter. ==== Salón Náutico Internacional de Sevilla ==== The International Boat Show of Seville is an annual event that takes place in the only inland maritime port of the country, which is one of the most important in Europe.<ref>{{cite web|title=The first Seville Boat Show arrives in June |url=https://www.barcheamotore.com/seville-boat-show-arrives-in-june/?lang=en|website=barcheamotore.com|date = 8 April 2019}}</ref> ===Music=== [[File:Triana - Billboard.jpg|thumb|right|Hailing from Seville, [[Triana (band)|Triana]] is considered as the benchmark of flamenco rock and as the founding fathers of {{lang|es|rock andaluz}}.<ref>{{Cite journal|first=Diego|last=García-Peinazo|year=2019|title="The World's First Flamenco Rock Band"? Anglo-American Progressive Rock, Politics and National Identity in Spain around Carmen's Fandangos in Space|journal=Rock Music Studies|volume=7 |doi=10.1080/19401159.2019.1651533|page=3|s2cid=201361699 }}</ref>]] Seville had a vibrant rock music scene in the 1970s and 1980s<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001592/159293E.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Seville: UNESCO City of Music |publisher=UNESCO |date=2007 |access-date=13 February 2018}}</ref> with bands like [[Triana (band)|Triana]], [[Alameda (band)|Alameda]] and [[Smash (British band)|Smash]], who fused Andalusia's traditional flamenco music with British-style progressive rock. The punk rock group [[Reincidentes]] and indie band [[Sr Chinarro]], as well as singer [[Kiko Veneno]], rose to prominence in the early 1990s. The city's music scene now features rap acts such as [[SFDK (band)|SFDK]], [[Mala Rodríguez]], [[Dareysteel]], [[Tote King]], [[Dogma Crew]], [[Bisley DeMarra]], [[:es:Haze (MC)|Haze]] and [[Jesuly]]. Seville's diverse music scene is reflected in the variety of its club-centred nightlife. The city is also home to many theatres and performance spaces where classical music is performed, including [[Teatro Lope de Vega, Seville|Teatro Lope de Vega]], [[Teatro La Maestranza]], Teatro Central, the [[Real Alcazar Gardens]] and the Sala Joaquín Turina. Despite its name, the [[sevillana]] dance, commonly presented as flamenco, is not thought to be of Sevillan origin. However, the folksongs called ''[[sevillanas]]'' are authentically Sevillan, as is the four-part dance performed with them. On 19 November 2023, Seville hosted the [[24th Annual Latin Grammy Awards]] at the [[FIBES Conference and Exhibition Centre]], making Seville the first city outside of the [[United States]] to host the [[Latin Grammy Awards]].<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/seville-spain-cf8138523aa769cc6bbde83acdd80ee4 |title=Latin Grammys to be held in Spain, leaving US for 1st time|work=Associated Press News |date=22 February 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/news/2023-latin-grammys-sevilla-spain-24th-awards |title=2023 Latin Grammys To Host First-Ever International Telecast In Sevilla, Spain, On Nov. 16; Nominations To Be Announced Sept. 19 |publisher=Recording Academy Grammy Awards |last=Ochoa |first=John |date=4 May 2023 |access-date=11 May 2023}}</ref> ====Flamenco==== {{Main|Flamenco}} [[File:8714202852_f852db384b_o_feria_de_abril.jpg|thumb|upright|Flamenco costume during [[Seville Fair]]]] The [[Triana, Seville|Triana]] district in Seville is considered a birthplace of flamenco, where it found its beginning as an expression of the poor and marginalized. Seville's Romani population, known as Flamencos, were instrumental in the development of the art form. While it began as and remains a representation of Andalusian culture, it has also become a national heritage symbol of Spain.<ref>{{cite book|last1=Ruiz|first1=Ana|title=Vibrant Andalusia: The spice of life in southern Spain|date=2007|publisher=Algora Publ|location=New York|isbn=978-0-87586-539-3}}</ref><ref>{{cite web|last1=Brown|first1=Joshua|title=Flamenco capital: Tradition, revolution and renewal in Seville, Spain|url=https://escholarship.org/uc/item/3010g01h|publisher=UC Riverside|access-date=28 February 2018|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Washabaugh|first1=William|title=Flamenco music and national identity in Spain|date=2012|publisher=Ashgate Publishing Ltd|location=Farnham|isbn=978-1-4094-3485-6}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Manuel|first1=Peter|s2cid=191384305|title=Andalusian, Gypsy, and class identity in the contemporary flamenco complex|journal=Ethnomusicology|volume=33|issue=1|pages=47–65|doi=10.2307/852169|jstor=852169|year=1989|url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1535&context=jj_pubs |url-access=subscription}}</ref> There are more flamenco artists in Seville than anywhere else in the country, supporting an entire industry surrounding it and drawing in a significant amount of tourism for the city.<ref>{{cite journal|last1=Aoyama|first1=Yuko|s2cid=144812906|title=Artists, tourists, and the state: Cultural tourism and the flamenco industry in Andalusia, Spain|journal=International Journal of Urban and Regional Research|date=March 2009|volume=33|issue=1|pages=80–104|doi=10.1111/j.1468-2427.2009.00846.x}}</ref> ===Gastronomy=== [[File:Gazpacho Cazuela Barro.jpg|thumb|left|Andalusian [[Gazpacho]]]] The ''[[tapas]]'' scene is one of the main cultural attractions of the city: people go from one bar to another, enjoying small dishes called tapas (literally "lids" or "covers" in Spanish, referring to their probable origin as snacks served on small plates used to cover drinks). Local specialities include fried and grilled seafood (including [[squid]], ''choco'' ([[cuttlefish]]), [[swordfish]], marinated [[Squalidae|dogfish]], and ''[[Snakelocks anemone#Gastronomy|ortiguillas]]''), grilled and stewed meat, [[spinach]] with [[chickpea]]s, ''[[Jamón ibérico]]'', lamb kidneys in sherry sauce, [[Land snail#Snails as human food|snails]], ''[[puchero|caldo de puchero]]'', and ''[[gazpacho]]''. A sandwich known as a ''[[serranito]]'' is the typical and popular version of fast food. Typical desserts from Seville include ''pestiños'', a honey-coated sweet fritter; ''torrijas'', fried slices of bread with honey; ''roscos fritos'', deep-fried sugar-coated ring doughnuts; ''magdalenas'' or fairy cakes; ''yemas de San Leandro'',<ref>{{cite web |title=Yemas de San Leandro |url=https://www.atlasobscura.com/places/yemas-de-san-leandro-spain |website=www.atlasobscura.com |access-date=14 May 2026}}</ref> which provide the city's [[convent]]s with a source of revenue; and ''[[tortas de aceite]]'', a thin sugar-coated cake made with olive oil. ''Polvorones'' and ''mantecados'' are traditional Christmas products, whereas ''pestiños'' and ''torrijas'' are typically consumed during the [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. Bitter [[Seville orange]]s grow on trees lining the city streets. Large quantities are collected and exported to Britain to be used in [[marmalade]].<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Fraser|date=22 January 2016|title=A history of Seville Orange Marmalade, including a recipe for making your own|url=https://foodanddrink.scotsman.com/food/a-history-of-seville-orange-marmalade-including-a-recipe-for-making-your-own/|access-date=17 June 2020|website=Scotsman Food and Drink|language=en-US}}</ref> Locally, the fruit is used predominantly in aromatherapy, herbal medicine, and dietary diet products, rather than as a foodstuff.<ref>{{Cite web|last=Padilla|first=Brenda|date=3 May 2013|title=Gastronomy - Seville Oranges|url=https://www.andalucia.com/gastronomy/oranges/seville.htm|access-date=17 June 2020|website=Andalucia.com|language=en}}</ref> According to legend, the Arabs brought the bitter orange to Seville from East Asia via Iraq around the 10th century to beautify and perfume their patios and gardens, as well as to provide shade.<ref name="Nash200514">{{cite book|author=Elizabeth Nash|title=Seville, Cordoba, and Granada:A Cultural History: A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=vVA1reAI7w0C&pg=PA14|access-date=8 February 2013|date=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-518204-0|page=14}}</ref> The flowers of the tree are a source of [[neroli oil]], commonly used in [[perfumery]] and in skin lotions for massage. In 2021, the municipal water company, Emasesa, began a pilot scheme to use the methane produced as the fruit ferments to generate clean electricity. The company plans to use 35 tonnes of fruit to generate clean energy to power one of the city's water purification plants.<ref>{{Cite news|last=Burgen|first=Stephen|date=23 February 2021|title='A role model': how Seville is turning leftover oranges into electricity|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/23/how-seville-is-turning-leftover-oranges-into-electricity|access-date=24 February 2021|issn=0261-3077}}</ref> == رانديون == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Estadio Olímpico 57 619.jpg|thumb|لا ڪارتوجا اسٽيڊيم]] سيويل ٻن حريف ايسوسيئيشن فٽبال ٽيمن; ريئل بيٽس بالومپي ۽ سيويل فٽبال ڪلب (Sevilla FC) جو شهر آهي. ٻئي ٽيمون لا ليگا ۾ کيڏنديون آهن. هر ٽيم هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي بيٽس 1935 ۾. ۽ سيويل 1946 ۾ هڪ ڀيرو ليگ کٽي آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.topendsports.com/sport/soccer/list-league-la-liga.htm |title=La Liga Champions |website=Topendsports.com |access-date=12 March 2013}}</ref> صرف سيويل ايف سي يورپي مقابلا کٽيا آهن. 2006 ۽ 2007<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablese/ec3b.html |title=Uefa Cup |website=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=31 May 2012 |access-date=12 March 2013}}</ref> ۾ مسلسل يو اي ايف اي ڪپ فائنل کٽيا ۽ 2014،<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/sport/football/2014/05/sevilla-win-final-after-penalties-2014514195213280357.html| title=Sevilla win Europa final after penalties|publisher=Al Jazeera|access-date=15 May 2014}}</ref> 2015، 2016، 2020 ۽ 2023 ۾ يو اي ايف اي يوروپا ليگ. بيٽس 2025 ۾ يو اي ايف اي ڪانفرنس ليگ ۾ پنهنجي پهرين يورپي فائنل ۾ پهتو. چيلسي ايف سي کان 4-1 هارائي. رامون سينچز پيزوان ۽ بينيٽو ولمارين (ترتيب وار سيويل ۽ بيٽس جا اسٽيڊيم) 1982 فيفا ورلڊ ڪپ لاءِ جڳهه هئا.<ref>{{cite web|author=Jan Alsos |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82index.html |title=1982 – Match Schedule |publisher=Planet World Cup |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل جي اسٽيڊيم ۾ 1986 جي يورپي ڪپ فائنل جي ميزباني پڻ ڪئي وئي<ref>{{cite web|url=http://lvironpigs.wordpress.com/2010/12/19/1986-european-cup-final-fc-barcelona-v-steaua-bucharest-complete-game-film/ |title=1986 European Cup Final : FC Barcelona v Steaua Bucharest – Complete Game Film &#124; BETWEEN THE STICKS – ZWISCHEN DEN STOECKEN: Weil Jemand Es Tun Muss |website=Lvironpigs.wordpress.com |access-date=12 March 2013|date=19 December 2010 }}</ref> ۽ 1999 لا ڪارٽوجا ۾ ٺهيل گهڻ مقصدي اسٽيڊيم, 2003 جي يوئيفا ڪپ فائنل جو هنڌ هو. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/3043029.stm |title=Porto end Celtic's Uefa dream |work=BBC News|date=21 May 2003 |access-date=12 March 2013}}</ref> سيويل ۾ هڪ ACB ليگ باسڪيٽ بال ڪلب ريئل بيٽس بالونسٽو آهي. سيويل ايٿليٽڪس ۾ انڊور (1991) ۽ آئوٽ ڊور (1999) ورلڊ چيمپئن شپ جي ميزباني ڪئي آهي. جڏهن ته 2004 ۽ 2011 ۾ ٽينس ڊيوس ڪپ فائنل منعقد ڪيو ويو. شهر 2004 ۽ 2008 جي سمر اولمپڪس لاءِ ناڪام بولي ڏني, <ref>{{cite news |last=Wilkins |first=Luke |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html |title=Olympic Games: 11 cities bid to stage 2004 Games – Sport |newspaper=[[The Independent]] |date=11 January 1996 |access-date=12 March 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216102750/http://www.independent.co.uk/sport/olympic-games-11-cities-bid-to-stage-2004-games-1323488.html }}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |archive-url=https://archive.today/20120718144343/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/1999/05/05/seville_stadium/ |url-status=dead |archive-date=18 July 2012 |title=CNN/SI – Olympics – Seville seeking 2008 Olympic bid – Wednesday May 05, 1999 12:37&nbsp;pm |magazine=Sports Illustrated |date=5 May 1999 |access-date=12 March 2013}}</ref>جنهن لاءِ 60,000 سيٽن واري ايسٽاڊيو ڊي لا ڪارٽوجا کي اسٽيج ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. سيويل جو درياء گواڊالڪووير روئنگ لاءِ صرف ٽن FISA منظور ٿيل بين الاقوامي تربيتي مرڪزن مان هڪ ۽ اسپين ۾ واحد آهي. 2002 جي ورلڊ روئنگ چيمپئن شپ ۽ 2013 جي يورپي روئنگ چيمپئن شپ اتي منعقد ڪيون ويون. ==سياحت== سيويل اسپين ۾, [[ميڊرڊ|ميڊريڊ]] ۽ [[بارسلونا]] کان پوءِ اسپين ۾ ٽئين نمبر تي هڪ وڏو سياحتي مرڪز آهي. 2018 ۾ 25 لک کان وڌيڪ مسافر ۽ سياح هئا, جيڪي هڪ سياحتي رهائش ۾ رهيا. شهر ۾ موسميات جي مجموعي سطح گهٽ آهي. تنهن ڪري سياح سال بھر ايندا رهندا آهن.<ref>{{cite journal |last1=Guaita Martínez |first1=José Manuel |last2=Martín Martín |first2=José María |last3=Salinas Fernández |first3=Jose Antonio |last4=Mogorrón-Guerrero |first4=Helena |title=An analysis of the stability of rural tourism as a desired condition for sustainable tourism |journal=Journal of Business Research |date=July 2019 |volume=100 |pages=165–174 |doi=10.1016/j.jbusres.2019.03.033 |s2cid=159374518 |hdl=10481/87452 |hdl-access=free }}</ref> شهر جي چوڌاري ڪيترائي نشان، عجائب گھر، پارڪ، باغ ۽ ٻين قسمن جا سياحتي هنڌ آهن. تنهن ڪري هر ڪنهن لاءِ ڪجهه نه ڪجهه آهي. القصر (Alcázar), گرجا گھر ۽ جنرل آرڪائيو آف دي انڊيز [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي جون سائيٽون]] آهن. شهر جا ڪيترائي اهم نظارا ۽ يادگار تاريخي مرڪز, ڪاسکو انٽيگو ۾ واقع آهن. مرڪز جي اتر ۾ ميڪارينا پاڙو آهي جنهن ۾ ڪجهه اهم يادگار ۽ مذهبي عمارتون, جهڙوڪ ميوزيم ۽ ڪيٿولڪ چرچ آف لا ميڪارينا يا اسپتال ڊي لاس سنڪو لاگاس آهن. گواڊالڪوير درياءَ جي پار, اولهه ڪناري تي ٽريانا جي پاڙي جو شهر جي تاريخ ۾ اهم ڪردار هو. === Churches === [[File:Giralda de Sevilla 5.jpg|thumb|upright=0.8|The [[Giralda]], originally built by the [[Almohad Caliphate|Almohads]] as a minaret to the Great Mosque of Seville, is now the bell tower of the cathedral.]] The [[Seville Cathedral]], officially the Cathedral of Saint Mary of the See, is considered the largest Gothic cathedral in the world and one of the largest cathedrals in the world.<ref>{{Cite book |last=Quick |first=P. S. |url=https://books.google.com/books?id=F9MnDwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+largest&pg=PT40 |title=A Guide to Seville: Five Walking Tours |publisher=Andrews UK Limited |year=2017 |isbn=978-1-78538-646-6 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wertheimer |first=Lester |url=https://books.google.com/books?id=jeSoxaoOqOQC&dq=seville+cathedral+largest&pg=PA48 |title=Architectural History |publisher=Kaplan AEC Architecture |year=2004 |isbn=978-0-7931-9380-6 |page=48 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&dq=seville+cathedral+largest+-fodor&pg=PA517 |title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition |publisher=ABC-CLIO |year=2010 |isbn=978-1-59884-204-3 |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |volume=2 |page=517 |language=en |editor-last2=Baumann |editor-first2=Martin}}</ref> Incorporating parts of the city's former main mosque that was built under the Almohads in the 12th century, the current building is a massive Gothic structure begun after 1401 and finished in 1506, with additional reconstruction occurring between 1511 and 1519.<ref name="Hourihane-2012">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&dq=seville+cathedral+encyclopedia&pg=RA3-PA268 |title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-539536-5 |editor-last=Hourihane |editor-first=Colum |pages=570–571 |language=en |chapter=Seville}}</ref> The church contains a number of important tombs, including one of the two claimed burial places of Christopher Columbus,<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&dq=seville+cathedral+columbus+tomb&pg=PA80 |title=The Christopher Columbus Encyclopedia |publisher=Springer |year=2016 |isbn=978-1-349-12573-9 |editor-last=Beding |editor-first=Silvio A. |page=80 |language=en}}</ref> as well as many important artworks, including the largest [[retable]] (altarpiece) in Spain.<ref name="Hourihane-2012" /> A number of later additions, mostly in [[Plateresque]] or [[Renaissance style]], were added around the outside of the Gothic structure after its initial construction.<ref name="Hourihane-2012" /> One of the city's most prominent landmarks is the cathedral's bell tower, the [[Giralda]], formerly the minaret of the Almohad mosque. The minaret's main shaft is a little over 50 meters tall. The tower was further heightened in the 16th century by the addition of a large Renaissance-style [[Belfry (architecture)|belfry]], which brings its total height to around 95 or 96 meters.<ref name="Sanchez-2022">{{Cite journal |last1=Sánchez |first1=Emilio Romero |last2=Esteban |first2=Antonio Morales |last3=Casas |first3=Jaime Navarro |date=2022 |title=Analysis of the Historical Settlements of the Giralda |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=17 |issue=8 |pages=1312–1330 |doi=10.1080/15583058.2022.2034070 |issn=1558-3058 |s2cid=247005340 |doi-access=free |hdl=11441/135733|hdl-access=free }}</ref><ref name="Solis-2012">{{Cite journal |last1=Solís |first1=Mario |last2=Domínguez |first2=José |last3=Pérez |first3=Lorenzo |date=2012 |title=Structural Analysis of La Giralda's 16th-Century Sculpture/Weather Vane |journal=International Journal of Architectural Heritage |volume=6 |issue=2 |pages=147–171 |doi=10.1080/15583058.2010.518660 |issn=1558-3058 |s2cid=109405965 |hdl=11441/140037|hdl-access=free }}</ref> The top of the tower is crowned by the ''Giraldillo'', a cast bronze [[weather vane]] sculpture, from which the name "Giralda" is derived.<ref name="Solis-2012" /> The [[Church of San Salvador (Seville)|Church of San Salvador]], located at ''Plaza de San Salvador'', is the second largest church in the city after the cathedral. Originally converted from the city's oldest mosque, it was rebuilt in [[Baroque architecture|Baroque]] form in the 17th century and was the city's only [[collegiate church]].<ref name="Wunder-2017">{{Cite book |last=Wunder |first=Amanda |url=https://books.google.com/books?id=3p5CDgAAQBAJ |title=Baroque Seville: Sacred Art in a Century of Crisis |publisher=Penn State Press |year=2017 |isbn=978-0-271-07941-7 |page=125 |language=en}}</ref> The [[Church of Saint Louis of France]], built between 1699 and 1731 and designed by [[Leonardo de Figueroa]], represents another example of Baroque architecture.<ref name="Wunder-2017" /><ref name="Konemann-2013">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=EO34MQEACAAJ |title=Baroque: Architecture, Sculpture, Painting |publisher=Konemann |year=2013 |isbn=978-3-8480-0403-4 |editor-last=Toman |editor-first=Rolf |page=96 |language=en}}</ref> === Palaces and mansions === [[File:Salón de Embajadores, Real Alcázar de Sevilla.jpg|left|thumb|The ''Salón de Embajadores'' in the [[Alcázar of Seville]]]] To the south of the cathedral, the Alcázar is a sprawling palace and garden complex which served as the city's center of power. The site was occupied since ancient times but was located outside the Roman city walls.<ref name="Bloom-2009">{{Cite book |last= |first= |chapter-url=https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&dq=grove+encyclopedia+islamic+%22site+of+the+Alc%C3%A1zar%22&pg=RA2-PA198 |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |volume=3 |location= |pages=198–199 |language=en |chapter=Seville |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}</ref> The current palace complex was founded in the 10th century as a governor's palace, then expanded in the 11th century when it became the palace of the Abbadid rulers. Some limited parts of the palace still date from its 12th-century expansion under Almohad rule, but most of the site was redeveloped after the Christian conquest of the city in the 13th century. A major construction campaign took place in the 1360s under Pedro I, who constructed a new palace in Mudéjar style, aided in part by craftsmen from [[Granada]]. Richly-decorated chambers and courtyards date from this period, such as the ''Patio de las Doncellas'' and the ''Salón de Embajadores''.<ref name="Bloom-2009" /><ref>{{Cite journal |last=Ruggles |first=D. Fairchild |date=2004 |title=The Alcazar of Seville and Mudejar Architecture |journal=Gesta |volume=43 |issue=2 |pages=87–98 |doi=10.2307/25067097 |jstor=25067097 |s2cid=192856091 |issn=0016-920X}}</ref> Further additions took place under the [[Catholic Monarchs of Spain|Catholic Monarchs]] in Renaissance style, which continued under the [[Habsburg Spain|Habsburgs]]. The extensive gardens were also redesigned in this style and then further developed in the 17th century.<ref name="Hourihane-2012" /> The palace has been used as a filming location for various productions, including ''[[Game of Thrones]]''.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Alcazar Real |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/alcazar.htm |access-date=5 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> [[File:Casa_Pilatos_5384865645_1642bfa658_o.jpg|thumb|upright=0.8|[[Casa de Pilatos]]]]The [[Archbishop's Palace, Seville|Archbishop's Palace]] stands over the site of the former [[Roman baths]] of the city. The property was originally donated by Ferdinand III to Bishop Don Remondo in 1251, but the current building was built in the second half of the 16th century, followed by later additions. Its Baroque doorway was completed in 1704 by Lorenzo Fernándes de Iglesias.<ref name="Navarro Rivas-2005d">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=120 |language=es, en}}</ref> A number of other houses and wealthy mansions have been preserved across the city since the 16th century.<ref name="Navarro Rivas-2005f">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages= |language=es, en}}</ref> Among the most famous is the ''[[Casa de Pilatos]]'' ('House of Pilate'), an aristocratic mansion blending multiple architectural styles. The house, bought by the Enriquez de Ribera family in 1483,<ref name="Wunder-2003">{{Cite journal |last=Wunder |first=Amanda |date=2003 |title=Classical, Christian, and Muslim Remains in the Construction of Imperial Seville (1520–1635) |journal=Journal of the History of Ideas |volume=64 |issue=2 |pages=195–212 |doi=10.2307/3654125 |jstor=3654125 |issn=0022-5037}}</ref> has a typical courtyard plan but mixes older [[Isabelline (architectural style)|Isabelline]] and Mudéjar decoration with later Renaissance elements.<ref name="Anderson-2013">{{Cite book |last=Anderson |first=Christy |url=https://books.google.com/books?id=q41oAgAAQBAJ&dq=pilatos+seville&pg=PA207 |title=Renaissance Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-162525-1 |page=207 |language=en}}</ref> After Don Fadrique Enriquez de Ribera returned from a pilgrimage to Jerusalem in 1520, he commissioned a stone [[Portal (architecture)|portal]] at the entrance of the family mansion. The portal became the starting point for the ''[[Via Crucis to the Cruz del Campo]]'', and later writers claimed it was modeled on the doorway of the house of [[Pontius Pilate]] in the Holy Land, thus earning the house its current name.<ref name="Anderson-2013" /><ref name="Wunder-2003" /> Other historic mansions include the [[Palace of the Countess of Lebrija]], the ''[[Palacio de las Dueñas]]'', and the ''[[Casa de los Pinelo]]s''. The ''Casa del Rey Moro'' is considered the oldest in Seville, with its origins dated to the 15th century.<ref name="Navarro Rivas-2005c">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=106 |language=es, en}}</ref> === Fortifications === [[File:Torre del Oro Guadalquivir Seville Spain.jpg|thumb|upright=0.8|The ''[[Torre del Oro]]'' is another example of [[Almohad architecture]] in the city.]]The [[Walls of Seville|city walls of Seville]] were first built in ancient times on the orders of [[Julius Caesar]].<ref name="Navarro Rivas-2005b">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=86 |language=es, en}}</ref> After the Viking attack on the city in 844, the walls were rebuilt on the orders of [[Abd ar-Rahman II]]. They were expanded under the Almoravids in 1126 and in 1221 the Almohads added a moat and a second outer line of walls. Most of the walls were demolished after 1861 to reduce restrictions on urban development, but a significant portion of the northern walls can still be seen today.<ref name="Navarro Rivas-2005b" /> The ''[[Torre del Oro]]'' is an Almohad defensive tower dating to 1220–1221. The tower was integrated into the city's defensive system and protected the city's harbour, along with another tower across the river. Between the bases of the two towers a chain could be raised to block ships and prevent entry into the port.<ref name="Bennison-2016">{{Cite book |last=Bennison |first=Amira K. |url=https://books.google.com/books?id=19JVDwAAQBAJ |title=The Almoravid and Almohad Empires |publisher=Edinburgh University Press |year=2016 |pages=325–326 |isbn=978-0-7486-4682-1 |language=en}}</ref> === Civic buildings and other monuments === [[File:Hôtel Ville - Séville (ES61) - 2023-04-24 - 14.jpg|left|thumb|The 16th-century Plateresque façade of the [[Seville City Hall|City Hall]]]] The [[Seville City Hall|City Hall]] (''Ayuntamiento'') was begun by architect [[Diego de Riaño]], who worked on it between 1527 and 1534 and designed the eastern façade on ''Plaza de San Francisco'', a highlight of the Plateresque style.<ref>{{Cite book |last=Barteet |first=C. Cody |url=https://books.google.com/books?id=TQWdDwAAQBAJ&dq=plateresque+city+hall+seville&pg=PT112 |title=Architectural Rhetoric and the Iconography of Authority in Colonial Mexico: The Casa de Montejo |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-99904-8 |pages=114–117 |language=en}}</ref><ref name="Navarro Rivas-2005">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |pages=40–44 |language=es, en}}</ref> He was succeeded by other architects, including [[Hernán Ruiz II|Hernan Ruiz II]] after 1560, who added a double-arched [[loggia]] on the western façade.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> The Royal Prison originally stood nearby, where Cervantes was imprisoned and where it is believed he was inspired to write ''[[Don Quixote]]''.<ref name="Navarro Rivas-2005" /> In 1840, the nearby Convent of San Francisco was demolished and replaced by the present-day ''Plaza Nueva'' in 1854. After this, the city hall's was partly remodeled by Demetrio de los Ríos and Balbino Marrón. It was given a new western façade in [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] style, completed in 1867.<ref name="Navarro Rivas-2005" /><ref>{{Cite web |title=Ayuntamiento de Sevilla |url=https://www.andalucia.org/en/sevilla-cultural-tourism-ayuntamiento-de-sevilla |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.org |language=en-US}}</ref> The General Archive of the Indies (''Archivo General de Indias''), located between the Cathedral and the Alcázar, is the repository of valuable archival documents relating to the Spanish Empire in the Americas and the Philippines up to 1760.<ref>{{Cite book |last=Riobó |first=Carlos |url=https://books.google.com/books?id=E8BKBAAAQBAJ&dq=seville+archive+herrera&pg=PA57 |title=Sub-versions of the Archive: Manuel Puig's and Severo Sarduy's Alternative Identities |publisher=Bucknell University Press |year=2010 |isbn=978-1-61148-037-5 |page=57 |language=en}}</ref> The building itself was designed in a [[Spanish Renaissance architecture|Spanish Renaissance style]] in 1572 by [[Juan de Herrera]] to house the merchants' guild. Construction began in the 1580s and was not finished until 1646. The building was converted into the new Archive of the Indies in 1785.<ref name="Hamann-2022">{{Cite book |last=Hamann |first=Byron Ellsworth |url=https://books.google.com/books?id=0Wp2EAAAQBAJ&dq=seville+General+Archive+of+the+Indies+herrera&pg=PA262 |title=The Invention of the Colonial Americas: Data, Architecture, and the Archive of the Indies, 1781–1844 |publisher=Getty Publications |year=2022 |isbn=978-1-60606-773-4 |pages=128–134 |language=en}}</ref> [[File:Palacio de San Telmo (portada).jpg|thumb|The 18th-century Baroque portal of the ''[[Palacio de San Telmo]]'']] The ''[[Palacio de San Telmo]]'' was originally a naval college established in 1671. Between 1722 and 1735 the building was completed by Leonardo de Figueroa and his son Matías, who designed its present-day façade, one of the most important monuments of Baroque architecture in Andalusia.<ref name="Konemann-2013" /> The building now serves as the seat for the [[Andalusian Autonomous Government]].<ref>The Titi Tudorancea Bulletin. [https://www.tititudorancea.com/z/tourist_attractions_in_seville_spain.htm Tourist Attractions in Seville, Spain]. Retrieved 24 August 2020.</ref> The [[Royal Tobacco Factory]] (''Real Fábrica de Tabacos''), located near the Palacio de San Telmo, was built between 1728 and 1771. It was designed in a Baroque style by Sebastian van der Borcht.<ref name="Konemann-2013" /> It replaced an earlier [[tobacco]] factory built in 1687, which in turn had replaced Seville's first tobacco factory, San Pedro, which opened in a former women's penitentiary in 1620.<ref name="Gately-2007">{{Cite book |last=Gately |first=Iain |url=https://books.google.com/books?id=x41jVocj05EC&dq=first+tobacco+factory+seville&pg=PA80 |title=Tobacco: A Cultural History of How an Exotic Plant Seduced Civilization |publisher=Grove Press |year=2007 |isbn=978-0-8021-9848-8 |pages=80, 115–116 |language=en}}</ref> Upon completion, the new factory was the largest industrial building in the world and included its own chapel and its own prison, and operated under its own laws.<ref name="Gately-2007" /> The city's [[bullring]], the [[Maestranza (Seville)|Real Maestranza]], was designed in 1761 by Vicente San Martin. Its Baroque façade was completed in 1787 but the rest of the building was only completed in 1881.<ref name="Navarro Rivas-2005e">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=127 |language=es, en}}</ref> The venue can accommodate 14,000 spectators.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de Toros de la Maestranza |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/bullring.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> The [[Metropol Parasol]], in ''La Encarnación'' square, is the world's largest wooden structure.<ref>{{cite web|url=http://inhabitat.com/metropol-parasol-the-worlds-largest-wooden-structure-opens-in-seville/ |title=Metropol Parasol: The World's Largest Wooden Structure Opens in Seville&#124; Inhabitat – Green Design Will Save the World |website=Inhabitat.com |date=24 April 2011 |access-date=29 February 2012}}</ref> A monumental umbrella-like building designed by the German architect [[Jürgen Mayer (architect)|Jürgen Mayer]], finished in 2011. This modern architecture structure houses the central market and an underground archaeological complex. The terrace roof is a city viewpoint.<ref>{{cite web |url=http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |title=Ordenación Urbana – Metropol Parasol |website=Sevilla21.com |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511210059/http://www.sevilla21.com/urbanismo/ordenacionurbana.php?id=1 |archive-date=11 May 2011 }}</ref> === ''Parque de María Luisa'' === [[File:Glorieta de los hermanos Álvarez Quintero 5.JPG|thumb|Tiled fountain in ''[[Parque de María Luisa]]'']] The sprawling ''Parque de María Luisa'' (María Luisa Park) was designed by architect Aníbal González for the 1929 Ibero-American Exposition. The park includes two major plazas, the ''Plaza de España'' and the ''Plaza de América'', and several monuments and museums. They include outstanding examples of regionalist [[Revival architecture]], a mix of [[Neo-Mudéjar]] and [[Neo-renaissance|Neo-Renaissance]], lavishly ornamented with typical glazed tiles.<ref name="Quintero-2011">{{Cite web |last1=Quintero |first1=Josephine |last2=Watson |first2=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Maria Luisa Park |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/marialuisapark.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref><ref name="sevilla1">{{cite web|url=http://www.sevilla5.com/monuments/plespana.html |title=Plaza De Espańa And Maria Luisa Park Sevilla – Seville |website=Sevilla5.com |access-date=10 April 2011}}</ref> At the park's north end, the semi-circular ''Plaza de España'' is marked by tall towers and a series of benches covered in painted tiles dedicated to each of the 48 [[provinces of Spain]].<ref name="Quintero-2011" /> The location has been used in the filming of several movies.<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Fiona Flores |date=6 December 2011 |title=Plaza de España |url=https://www.andalucia.com/cities/seville/plazadeespana.htm |access-date=3 June 2023 |website=Andalucia.com |language=en}}</ref> At the southern end of the park, the ''Plaza de América'' is flanked by three structures emulating different historical styles: the Royal Pavilion has Gothic features, the Mudéjar Pavilion has a Mudéjar style, and the ''Bellas Artes'' Pavilion has a Renaissance style. The two latter pavilions are each used as museums today.<ref name="Navarro Rivas-2005a">{{Cite book |last1=Navarro Rivas |first1=Juan Pablo |url=https://books.google.com/books?id=vb9vciGX7esC |title=Seville 360º |last2=Ramírez Idígoras |first2=Consuelo |publisher=Maratania |year=2005 |isbn=84-932274-8-X |page=145 |language=es, en}}</ref><ref name="Quintero-2011" /> {{wide image|Sevilla_Plaza_de_España_19-03-2011_13-36-19.jpg|700px|[[Plaza de España (Seville)|Plaza de España]], panoramic view}} ===Museums=== {{Unreferenced section|date=June 2023}} [[File:Sévilla, Spain, 2014 (52).JPG|thumb|upright|[[Museum of Fine Arts of Seville]]]] The most important art collection of Seville is the Museum of Fine Arts of Seville. It was established in 1835 in the former Convent of ''La Merced''. It holds many masterworks by [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], [[Francisco Pacheco|Pacheco]], [[Zurbarán]], [[Valdés Leal]], and others masters of the Baroque Sevillian School, containing also Flemish paintings of the 15th and 16th centuries.[[File:Pabellón Mudéjar 001.jpg|thumb|[[Museum of Arts and Traditions of Sevilla|Museum of Arts and Traditions]]]]Other museums in Seville are: * The [[Archeological Museum of Seville]], which contains collections from the [[Tartessos|Tartessian]], Roman, Almohad, and Christian periods. It is located at ''Plaza'' ''América'' in ''Parque de María Luisa''. * The [[Museum of Arts and Popular Customs of Seville]], also in ''Plaza'' ''América'', across from the Archaeological Museum. * The [[Monastery of Santa Maria de las Cuevas|Andalusian Contemporary Art Centre]], situated in the neighbourhood of [[La Cartuja, Seville|La Cartuja]]. * The Naval Museum, housed in the Torre del Oro, next to the River Guadalquivir. * The Carriages Museum, in the Los Remedios neighbourhood. * The [[Flamenco]] Art Museum * The [[Bullfighting]] Museum, in the Maestranza bullring. * The Palace of the Countess of Lebrija, a private collection that contains many of the mosaic floors discovered in the nearby Roman town of Italica. * The ''Centro [[Velázquez]]'' (Velázquez Centre) located at the Old Priests Hospital in the touristic Santa Cruz neighbourhood. * The ''Antiquarium'' in Metropol Parasol, an underground museum which is composed of the most important archaeological site of the ancient Roman stage of Seville and remains preserved. * The ''[[Castle of San Jorge|Castillo de San Jorge]]'' (Castle of St. George) is situated near the Triana market, next to the Isabel II bridge. It was the last seat for the Spanish Inquisition. * The Museum and Treasure of ''La Macarena'', where the collection of the [[Hermandad de la Esperanza Macarena (Seville)|Macarena brotherhood]] is exhibited. This exhibition gives visitors an accurate impression of Seville's [[Holy Week in Seville|Holy Week]]. * ''[[La Casa de la Ciencia]]'' (The House of Science), a science centre and museum opposite the María Luisa Park. * Museum of Pottery in Triana. * ''Pabellon de la Navegación'' (Pavilion of Navigation). ===Other parks and gardens=== In addition to the large Parque de María Luisa, the city contains other parks and gardens, including: * The Alcázar Gardens, within the grounds of the Alcázar palace, consist of several sectors developed in different historical styles. * The Gardens of Murillo and the Gardens of Catalina de Ribera, both along and outside the south wall of the Alcázar, lie next to the Santa Cruz quarter. * The ''Parque del Alamillo y San Jerónimo'', the largest park in Andalusia, was originally built for [[Seville Expo '92]] to reproduce the Andalusian native flora. It lines both Guadalquivir shores around the ''San Jerónimo'' [[meander]]. The 32-metres-high bronze sculpture, ''[[Birth of a New Man|The Birth of a New Man]]'' (popularly known as Columbus's Egg, ''el Huevo de Colón''), by the Georgian sculptor [[Zurab Tsereteli]],<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1994/09/08/056.html |title=ABC Hemeroteca |website=ABC|location=Spain |access-date=12 March 2012}}</ref> is located in its northwestern sector. * The American Garden, also completed for Expo '92, is in [[La Cartuja]]. It is a public botanical garden, with a representative collection of American plants donated by different countries on the occasion of the world exposition. Despite its extraordinary botanical value, it remains a mostly abandoned place. * The [[Buhaira Gardens]], also historically known as the ''Huerta del Rey'', are a public park and historic site, originally created as a garden estate during the Almohad period (12th century).<ref name="Turismo Sevilla-2022">{{Cite web|title=Buhaira Palace and its Gardens|url=https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121010152/https://www.turismosevilla.org/index.php/en/what-see-and-do/heritage/monuments/buhaira-palace-and-its-gardens|archive-date=21 January 2022|access-date=20 January 2022|website=Turimo de la Provincia - Sevilla}}</ref><ref name="Arnold-2017">{{Cite book|last=Arnold|first=Felix|url=https://books.google.com/books?id=bXjXDQAAQBAJ&dq=Islamic+Palace+Architecture+in+the+Western+Mediterranean&pg=PP1|title=Islamic Palace Architecture in the Western Mediterranean: A History|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-062455-2|location=|pages=}}</ref>{{Rp|page=211}} {{wide image|Sevilla_Alcazar_03.jpg|700px|The Alcázar Gardens}} ==جڙيل شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} سيويل جڙيل آهي:<ref name=montero>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/sevilla/sevi-18-ciudades-mundo-estan-hermanadas-sevilla-201804220748_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Las 18 ciudades del mundo que están hermanadas con Sevilla|date=22 April 2018|first=Rocío|last=Montero}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} <!--Angers - twinning ended--> * {{flagicon|ESP}}[[بارسلونا]]، [[اسپين]]، 1987 *{{flagicon|ARG}}[[بيونس آئرس]]، [[ارجنٽائن]]، 1976 *{{flagicon|USA}}[[ڪولمبس، اوهايو|ڪولمبس]]، [[آمريڪا]]، 1988 * {{flagicon|ESP}}[[قرطبه]]، [[اسپين]]، 1908 * {{flagicon|MEX}}[[گواڊالاجارا]]، [[ميڪسيڪو]]، 1984 * {{flagicon|CUB}}[[هوانا]]، [[ڪيوبا]]، 2007 * {{flagicon|USA}}[[ڪنساس سٽي]]، [[آمريڪا]]، 1969 * {{flagicon|ESP}}[[لاريڊو، اسپين|لاريڊو]]، اسپين، 2017<ref>{{Cite journal|url=https://sevilla.abc.es/noticias/sevi-sevilla-y-laredo-firman-acuerdo-hermanamiento-vocacion-cooperacion-mutua-201710131638_noticia.html|journal=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Sevilla y Laredo firman su acuerdo de hermanamiento con vocación de cooperación mutua|first=Pedro|last=Ybarra|date=13 October 2017}}</ref> * {{flagicon|MAR}}[[مراکش شھر]]، [[مراڪش]]، 2017<ref>{{Cite web|title=Marrakech y Sevilla sellan su hermanamiento para estrechar "relaciones de amistad y de cooperación"|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-marrakech-sevilla-sellan-hermanamiento-estrechar-relaciones-amistad-cooperacion-20170405175412.html|date=5 April 2017}}</ref> * {{flagicon|ESP}}ميدينا ڊي ريوسيڪو، اسپين، 2010 <ref>{{Cite journal|url=https://www.elnortedecastilla.es/valladolid/201610/04/rioseco-oficializa-hermanamiento-sevilla-20161004091621.html|journal=[[El Norte de Castilla]]|date=4 October 2016|title=Rioseco oficializa su hermanamiento con Sevilla|author=M.G.M}}</ref> * {{flagicon|SLV}}[[سان سيلويڊور|سان سلواڊور]]، [[ايل سيلويڊور]]، 2018 <ref>{{Cite web|publisher=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]|url=https://www.europapress.es/andalucia/sevilla-00357/noticia-sevilla-san-salvador-sellan-hermanamiento-abren-cooperacion-economica-social-cultural-cientifica-20181101174304.html|title=Sevilla y San Salvador sellan su hermanamiento y se abren a cooperación económica, social, cultural y científica|date=1 November 2018}}</ref> * {{flagicon|ESP}}سيويل لا نيوا، [[اسپين]]{{div col end}} سيويل ۽ [[ڪنساس|ڪنساس سٽي]] جي وچ ۾ تعلق گيرالڊا ٽاور، سيويل جي ڪيٿڊرل بيل ٽاور جي هڪ ننڍڙي نقل، جيڪو ڪنساس سٽي ۾ موجود آهي، جي ڪري آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|title=Kansas City – Sister Cities|access-date=4 August 2013|work=Sister City Association of Kansas City, MO|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121003415/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |title=Seville, Spain – Kansas City Sister Cities |website=Kcsistercities.org |access-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209162057/http://www.kcsistercities.org/sister-cities/seville-spain |archive-date=9 February 2012 }}</ref> ==قابل ذڪر ماڻهو== === تاريخي === * المعتمد بن عباد، عربيءَ جو شاعر ۽ سيويل جو بادشاهه (<small>1040</small>-<small>1095ع</small><small>)</small> * ابن زهر (Avenzoar)، طبيب * ابن سهل آف سيويل * Luis del Alcázar، جيسوئيٽ عالم، (1554-1613) * ريناسنس موسيقار ڪرسٽوبل ڊي مورليس فرانسسڪو گوريرو * Mateo Alemán - 16هين صديءَ جو ناول نگار * ڊراما رائٽر لوپ دي رويدا <ref name="owaytours" /> ۽ هرمانوس الوارز ڪوئنٽرو * نيو اسپين جو تاريخدان - Bartolomé de Las Casas * لا فلوريڊا ۽ ڪيوبا جو نوآبادياتي گورنر: لورانو ڊي ٽورس ۽ آيالا * لا فلوريڊا جو نوآبادياتي گورنر: پابلو دي هيتا يو سالزار * باروڪ مصور ڊياگو ويلازڪيز، والڊس ليل ۽ بارٽولومي ايسٽبان موريلو * محقق ۽ فلڪيات دان انتونيو ڊي اولو * ريناسنس شاعرن فرننڊو ڊي هيريرا ۽ گوتيري ڊي سيٽينا * اسپين جي ماريا انتونيٽا، سارڊينيا جي راڻي (1729-1785) * قابل ذڪر Costumbrista پينٽر جوس جمنيز آرانڊا، جيڪو 19 صديءَ جي سويل جي سماج ۽ ان جي عمارتن جي تصوير ڏيڻ پسند ڪندو هو * رومانوي شاعر گسٽاوو ادولفو بيڪر<ref name="owaytours" /> * بلفائٽرز جوآن بيلمونٽ، ڪررو روميرو، اگناسيو سانچز ميجيس، ايميليو مونوز ۽ جوس گومز اورٽيگا * ٻيو اسپينش ريپبلڪ وزير اعظم ڊياگو مارٽنيز، ڪميونسٽ سياستدان جوس ڊياز ۽ ڪارلسٽ سياستدان مينوئل فال === 20 صدي جي فنڪار === * [[Vicente Aleixandre]] ([[Nobel Prize for Literature|Nobel Laureate]]) * [[Antonio Machado|Antonio]] and [[Manuel Machado y Ruiz|Manuel Machado]] * [[Luis Cernuda]] * Composer [[Joaquín Turina]] * Drag queen [[Carmen Farala]], winner of the [[Drag Race España (season 1)|first season]] of ''[[Drag Race España]]'' * Cartoonist [[William Haselden]] * Actors [[Juan Diego (actor)|Juan Diego]], [[Paco León]] * Actresses [[Soledad Miranda]], [[Verónica Sánchez]], [[Carmen Sevilla]],<ref name=owaytours>{{cite web |title=Illustrious people from Seville |url=https://owaytours.com/en/blog/illustrious-people-from-seville/ |access-date=3 March 2024}}</ref> [[Paz Vega]],<ref name=owaytours/> [[Azucena Hernández]] * [[El Risitas]], humorist * Comedian [[Manuel Summers]] * Embroiderer [[Esperanza Elena Caro]] * [[Maria Pages]], dancer * [[Jairo Barrull Fernández]], Spanish [[Romani people|Romani]] flamenco dancer * [[Enrique el cojo]], Flamenco dancer and teacher * [[Cristina Hoyos]], Flamenco dancer and founder of the Museo del Baile Flamenco === Models === * [[Teresa Sánchez López]] who won the title of Miss National in the [[Miss Spain]] contest 1984 and, representing Spain, was close to the crown of [[Miss Universe]] in 1985 (1st runner up). * [[Eva Maria González]], beauty queen and model who was [[Miss España]] 2003 (representing Andalusia) === Singers === * [[Isabel Pantoja]] * [[Juanita Reina]] * [[Lole y Manuel]] * [[Paquita Rico]] * [[El Caracol (singer)|El Caracol]] * [[Falete]] * [[Pastora Soler]] * [[Mala Rodríguez]] === Athletes === * Association footballers [[José Antonio Reyes]], [[Fernando Muñoz|Fernando "Nando" Muñoz]], [[Ricardo Serna]], [[Sergio Ramos]], [[Jesús Navas]], [[Antonio Puerta]], [[Carlos Marchena]], [[Manu Palancar]], [[Capi (footballer, born 1977)|Jesús Capitán "Capi"]], [[Adrián (footballer)|Adrián]], [[Olga Carmona]], [[Irene Guerrero]] * Olympic swimmer [[Fátima Madrid]] * Bullfighter [[Joaquín Rodríguez Ortega]], known as "Cagancho" (1903–1984). === Other notable people === * Navy officer [[Miguel Buiza Fernández-Palacios]] who became Captain General of the [[Spanish Republican Navy]] * Politicians [[Felipe González]], [[President of the Government of Spain]] from 1982 to 1996, and [[Alfonso Guerra]], vice-president from 1982 to 1991 * Criminal [[Manuel Delgado Villegas]], serial killer * Mystic [[Bárbara de Santo Domingo]] ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]]، (مسلم اسپين) * [[قرطبه]]، اسپين ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{sister project links|d=Q8717|v=no|b=no|n=no|c=category:Seville|q=no|species=no|m=no|mw=no|s=no|voy=yes}} * [http://www.spain.info/en_GB/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/sevilla.html Seville in the official website of Tourism in Spain] * [http://www.sevilla.org/ Official website of the city council.] {{in lang|es}} * [http://www.postalcodigo.com/sevilla Postal Codes in Seville] {{in lang|es}} {{Authority control}} [[زمرو:سيويل| ]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:سيويل صوبو]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:سيويل صوبي ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:يورپ ۾ بندرگاهه وارا شهر]] [[زمرو:اسپين ۾ صوبن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:اسپين ۾ عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]] [[زمرو:ايٿليٽڪس ورلڊ چيمپئن شپ جا ميزبان شهر]] [[زمرو:اسپين جي خودمختيار برادرين جا گاديءَ جا هنڌ]] q8q8trk5702ti23uqqciwaxorduedtx 0 97846 380815 2026-05-26T12:35:12Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1354021021|Córdoba, Spain]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 380815 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} <references /> '''قرطبه ('''Córdoba'''؛''' {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ اسپين جو هڪ تاريخي شهر آهي.{{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}), يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ('''Cordova''' ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}}),<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> اسپين جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (گواڊالڪوير) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[مسلم اسپين|اندلس تي]] حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو، <ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو يورپ جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو. <ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. 1236 ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان ڪيسٽائل جي تاج جو حصو بڻجي ويو. ڪورڊوبا اسلامي موريش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري سائيٽ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن ڪورڊوبا جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو مدينة الزهرا پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس جي تهوار کي يونيسڪو غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. dtsr8ugaqd1u6e9il6ltqg3ho4m6wzs 380816 380815 2026-05-26T12:45:58Z Ibne maryam 17680 /* */ 380816 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] ciwserxnx0674vuzc9d49tn4ig1xv4e 380876 380816 2026-05-26T16:06:21Z Ibne maryam 17680 added [[Category:يورپ جا شهر]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380876 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] tru3twh4e82qrf9hclxkk5phbb57pad 380877 380876 2026-05-26T16:07:58Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380877 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] qjo0l1vzf63vo0m2awy51h623bzj1zn 380881 380877 2026-05-26T16:22:19Z Ibne maryam 17680 380881 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== ==ڀينر شهر== ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] ges7hu5l8gxydfxg5qmhaaz2jlx6iyp 380884 380881 2026-05-26T16:26:01Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380884 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== ==ڀينر شهر== ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== ==External links== {{Commons category|Córdoba, Spain}} {{wikivoyage|Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] kowwpb2n4buocqoueisy2rgaefjjygb 380885 380884 2026-05-26T16:26:19Z Ibne maryam 17680 380885 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== ==ڀينر شهر== ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Córdoba, Spain}} {{wikivoyage|Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] tbh6mjczyhn3soxvn6rsm9c5e8m8l4h 380886 380885 2026-05-26T16:31:15Z Ibne maryam 17680 380886 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== ==ڀينر شهر== ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] lh4ez7shihnqtpt0n052cty6ld68m2j 380888 380886 2026-05-26T16:32:03Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380888 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}{{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن ڪوردووا ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]'', [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12 هون وڏو شهر ۽ [[اندلس]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== ==ڀينر شهر== ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] qqiv6lg65e17awhzvjbdlidylyfs3s6 380890 380888 2026-05-26T16:36:03Z Ibne maryam 17680 /* */ 380890 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== ==ڀينر شهر== ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] t9wuok5sg7fn31fworhjhgdzz7n16hw 380918 380890 2026-05-26T17:53:02Z Memon2025 21315 /* ڀينر شهر */ 380918 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== ==ڀينر شهر== {{See also|List of twin towns and sister cities in Spain}} Córdoba is [[Sister city|twinned]] with:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|TUN}} [[Kairouan]], Tunisia (1968) * {{flagicon|PAK}} [[Lahore]], Pakistan (1968) * {{flagicon|ARG}} [[Córdoba, Argentina|Córdoba]], Argentina (1969) * {{flagicon|MEX}} [[Córdoba, Veracruz|Córdoba]], Mexico (1980) * {{flagicon|UZB}} [[Bukhara]], Uzbekistan (1983) * {{flagicon|ESH}} [[Smara]], Western Sahara (1987) * {{flagicon|MAR}} [[Fez, Morocco|Fez]], Morocco (1990) * {{flagicon|CUB}} [[Old Havana]], Cuba (2000) * {{flagicon|SYR}} [[Damascus]], Syria (2002) * {{flagicon|ESP}} [[Santiago de Compostela]], Spain (2004) * {{flagicon|GER}} [[Nuremberg]], Germany (2010) * {{flagicon|FRA}} [[Nîmes]], France (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] 0bcfjy3kisewnf368n1h1rd8lc3ecm4 380919 380918 2026-05-26T18:15:08Z Memon2025 21315 /* ڀينر شهر */ 380919 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|{{پرچم|تيونس}}}}{{پرچم|تيونس}} [[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] 1ueujpr6j1qw81sak181yejgc136voc 380920 380919 2026-05-26T18:40:44Z Memon2025 21315 /* جڙيل ۽ ڀينرن شهر */ 380920 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] pe3xky1za9vorzsnj3ymkjk681gd6ji 380961 380920 2026-05-26T23:25:40Z Memon2025 21315 380961 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> File: Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|Columns in the [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] File: Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|Center dome of the [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg|[[Hospital de San Sebastián]] File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|(Christian) [[San Bartolomé, Córdoba|Chapel of San Bartolomé]] ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|[[Córdoba Synagogue]] File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|Gardens of the [[Alcázar de los Reyes Cristianos]] File: Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|Alcazar Gardens File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|[[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|Street scene in Santa Maria, Córdoba File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|[[Roman bridge of Córdoba]] File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|Riverfront viewed from Puente Romano, Córdoba File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|[[Roman temple of Córdoba]] File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|[[San Nicolás de la Villa|Church of San Nicolás de la Villa]] File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|Statue of [[Seneca the Younger]] by the {{ill|Puerta de Almodóvar|es|Puerta de Almodóvar}} File: Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|Viana Palace File: Square in Córdoba, Spain 2.JPG|Patio del Zoco File: Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|Calle Encarnación File: Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|Statue of Ben Maimónides </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] 6b89wvm9ggbrklg6ordrxynm3r9mgly 380962 380961 2026-05-26T23:44:02Z Memon2025 21315 /* گيلري */ 380962 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|Columns in the [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|Center dome of the [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg|[[Hospital de San Sebastián]] File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|(Christian) [[San Bartolomé, Córdoba|Chapel of San Bartolomé]] ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|[[Córdoba Synagogue]] File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|Gardens of the [[Alcázar de los Reyes Cristianos]] Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|Alcazar Gardens File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|[[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|Street scene in Santa Maria, Córdoba File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|[[Roman bridge of Córdoba]] File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|Riverfront viewed from Puente Romano, Córdoba File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|[[Roman temple of Córdoba]] File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|[[San Nicolás de la Villa|Church of San Nicolás de la Villa]] File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|Statue of [[Seneca the Younger]] by the {{ill|Puerta de Almodóvar|es|Puerta de Almodóvar}} Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|Viana Palace Square in Córdoba, Spain 2.JPG|Patio del Zoco Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|Calle Encarnación Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|ابن ميمون جو مجسمو <nowiki>قرطبه مسجد جا ستون. * قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد. * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| سان بارٽولومي جو چيپل. * Córdoba جي عبادت گاهه جي اولهه واري ڀت. * باغات القصار دي لاس ريس ڪرسٽيانوس. * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * الڪزار باغ * قرطبه مسجد، ٻاهران منظر. * سانتا ماريا، ڪورڊوبا ۾ گهٽي جو منظر. * رومن پل ڪورڊوبا. * درياءَ جو ڪناري Puente Romano، Córdoba کان ڏٺو ويو. * رومن مندر ڪورڊوبا. * چرچ آف سين نڪولس دي لا ولا. * Puerta de Almodóvar پاران سينيڪا جي ننڍي جو مجسمو. * ويانا محل. * پيٽيو ڊيل زوڪو * ڪالي انڪارناشن. * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] eith39yvqgdglpbqh7fk3ehc5f0j18r 380963 380962 2026-05-27T00:59:37Z Memon2025 21315 /* گيلري */ 380963 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg|[[Hospital de San Sebastián]] File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|(Christian) سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|ڪورڊوبا جي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|Riverfront viewed from Puente Romano, Córdoba File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|ابن ميمون جو مجسمو <nowiki>* اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. *</nowiki> * . * . * . * درياءَ جو ڪناري Puente Romano، Córdoba کان ڏٺو ويو. * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] 56o3ee0zdwx2wlqxb4amia5lj2is07t 380965 380963 2026-05-27T01:52:12Z Memon2025 21315 /* گيلري */ 380965 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|ڪورڊوبا جي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|Riverfront viewed from Puente Romano, Córdoba File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|ابن ميمون جو مجسمو <nowiki>* اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. *</nowiki> * . * . * . * درياءَ جو ڪناري Puente Romano، Córdoba کان ڏٺو ويو. * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] a5xp3zrnm2bojvpglv69d5ud6fddw88 380966 380965 2026-05-27T02:04:01Z Memon2025 21315 /* گيلري */ 380966 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name=Spain|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[Andalusia]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=[[Province of Córdoba (Spain)|Córdoba]]|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] 3huhmirsb9c4pg4mmdi76ekdm576iyh 380967 380966 2026-05-27T02:14:37Z Memon2025 21315 /* */ 380967 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=: اسپين. خودمختيار ڪميونٽي: اندلس. صوبو: : * ايونتا. mento. • ايونتا. منٽو. ڊي ڪرڊوبا. • ميئر: جوس ماريا بيليڊو (پي پي) * 1,253 چورس ڪلوميٽر * مجموعي گھربل پيداوار. پيداوار. • ميٽرو: 13.070 بلين يورو. * ٽپال ڪوڊ: * ڪرڊوبا جو تاريخي مرڪز. * ثقافتي: i، ii، iii، iv.|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Spain}}|subdivision_type1=[[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]]|subdivision_name1=[[اندلس|اندلوسيا]]|subdivision_type2=[[Provinces of Spain|Province]]|subdivision_name2=ڪرڊوبا|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=[[Ayuntamiento (Spain)|Ayuntamiento]]|governing_body=Ayuntamiento de Córdoba|leader_party=[[People's Party (Spain)|PP]]|leader_title=[[Alcalde|Mayor]]|leader_name=[[José María Bellido]]<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=Metro|demographics2_info1=€13.070 billion (2020)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=[[List of postal codes in Spain|Postal code]]|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = Cultural: i, ii, iii, iv |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] mw3ggv33xwobzvqxmml9ykigdd3kgp3 380968 380967 2026-05-27T02:45:01Z Memon2025 21315 /* */ 380968 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 340 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] | image4 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption4 = [[Calleja de las Flores]] | image5 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption5 = [[Calleja de las Flores]] }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Spain}}|subdivision_type1=خودمختيار ڪميونٽي|subdivision_name1=[[اندلس|اندلسيا]]|subdivision_type2=[[صوبو]]|subdivision_name2=ڪورڊوبا|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=ايونتامنٽو|governing_body=ايونتامنٽو ڊي ڪرڊوبا|leader_party=پي پي|leader_title=ميئر|leader_name=ھوزي ماريا بيليڊو<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=مجموعي گھربل پيداوار|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=ميٽرو|demographics2_info1=13.07 بلين يورو (€)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=ٽپال ڪوڊ|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = قرطبه جو تاريخي مرڪز [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = ثقافتي: i، ii، iii، iv. |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] q6tg8g4zz0s24nueyfu8a55l6hbfouv 380988 380968 2026-05-27T10:29:35Z Ibne maryam 17680 /* */ 380988 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 340 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption3 = [[Calleja de las Flores]] | image4 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption4 = [[Calleja de las Flores]] | image5 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption5 = [[Calleja de las Flores]] | image6 = Córdoba aerial 2.jpg | caption6 = View centred on the city's historic centre in relation to the }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Spain}}|subdivision_type1=خودمختيار ڪميونٽي|subdivision_name1=[[اندلس|اندلسيا]]|subdivision_type2=[[صوبو]]|subdivision_name2=ڪورڊوبا|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=ايونتامنٽو|governing_body=ايونتامنٽو ڊي ڪرڊوبا|leader_party=پي پي|leader_title=ميئر|leader_name=ھوزي ماريا بيليڊو<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=مجموعي گھربل پيداوار|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=ميٽرو|demographics2_info1=13.07 بلين يورو (€)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=ٽپال ڪوڊ|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = قرطبه جو تاريخي مرڪز [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = ثقافتي: i، ii، iii، iv. |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] 0twsuo12b6hayrezasw2goby8445pcm 380989 380988 2026-05-27T10:56:06Z Ibne maryam 17680 /* */ 380989 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Mosque–Cathedral]] | image3 = Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg | caption3 =سان بارٽولومي جو چيپل | image4 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption4 = [[Calleja de las Flores]] | image5 = Cordoba-6_(48026780817).jpg | caption5 = القصر جا باغ | image6 = Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg | caption6 = قرطبه مسجد، فضائي ڏيک }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Spain}}|subdivision_type1=خودمختيار ڪميونٽي|subdivision_name1=[[اندلس|اندلسيا]]|subdivision_type2=[[صوبو]]|subdivision_name2=ڪورڊوبا|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=ايونتامنٽو|governing_body=ايونتامنٽو ڊي ڪرڊوبا|leader_party=پي پي|leader_title=ميئر|leader_name=ھوزي ماريا بيليڊو<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=مجموعي گھربل پيداوار|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=ميٽرو|demographics2_info1=13.07 بلين يورو (€)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=ٽپال ڪوڊ|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = قرطبه جو تاريخي مرڪز [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = ثقافتي: i، ii، iii، iv. |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] fc5e2suvocahq0k82ejirdsni2jboe6 380990 380989 2026-05-27T11:01:04Z Ibne maryam 17680 /* */ 380990 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = View centred on the city's historic centre in relation to the [[Guadalquivir]], with [[Sierra Morena]] in the background (November 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = مسجد قرطبه جو اندريون ڏيک | image3 = Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg | caption3 =سان بارٽولومي جو چيپل | image4 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption4 = ڪاليجا ڊي لا فلوريس (گلن واري گلي) | image5 = Cordoba-6_(48026780817).jpg | caption5 = القصر جا باغ | image6 = Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg | caption6 = قرطبه مسجد، فضائي ڏيک }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain.|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Spain}}|subdivision_type1=خودمختيار ڪميونٽي|subdivision_name1=[[اندلس|اندلسيا]]|subdivision_type2=[[صوبو]]|subdivision_name2=ڪورڊوبا|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=ايونتامنٽو|governing_body=ايونتامنٽو ڊي ڪرڊوبا|leader_party=پي پي|leader_title=ميئر|leader_name=ھوزي ماريا بيليڊو<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=مجموعي گھربل پيداوار|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=ميٽرو|demographics2_info1=13.07 بلين يورو (€)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=ٽپال ڪوڊ|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = قرطبه جو تاريخي مرڪز [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = ثقافتي: i، ii، iii، iv. |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] 4xj1sa65scfnll7zf6eqsm82chrvbsz 380991 380990 2026-05-27T11:08:55Z Ibne maryam 17680 /* */ 380991 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=[[Municipalities of Spain|Municipality]]|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = الڪبير ندي (گواڊالڪووير) جي حوالي سان شهر جي تاريخي مرڪز تي مرڪوز ٿيل فضائي ڏيک، پس منظر ۾ سيرا مورينا (نومبر 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = مسجد قرطبه جو اندريون ڏيک ۽ ستون | image3 = Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg | caption3 =سان بارٽولومي جو چيپل | image4 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption4 = ڪاليجا ڊي لا فلوريس (گلن واري گلي) | image5 = Cordoba-6_(48026780817).jpg | caption5 = القصر جا باغ | image6 = Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg | caption6 = قرطبه مسجد، فضائي ڏيک }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=Location in Spain. Municipality 12th in Spain ''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana''|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Spain}}|subdivision_type1=خودمختيار ڪميونٽي|subdivision_name1=[[اندلس|اندلسيا]]|subdivision_type2=[[صوبو]]|subdivision_name2=ڪورڊوبا|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=ايونتامنٽو|governing_body=ايونتامنٽو ڊي ڪرڊوبا|leader_party=پي پي|leader_title=ميئر|leader_name=ھوزي ماريا بيليڊو<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=[[Ranked lists of Spanish municipalities#By population|12th in Spain]]|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=مجموعي گھربل پيداوار|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=ميٽرو|demographics2_info1=13.07 بلين يورو (€)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=ٽپال ڪوڊ|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = قرطبه جو تاريخي مرڪز [[Historic Centre of Cordoba]] |year = 1984 |criteria = ثقافتي: i، ii، iii، iv. |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] l7sg0qh8hmomuaz5c004b012phsm37r 380992 380991 2026-05-27T11:15:01Z Ibne maryam 17680 /* */ 380992 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=ميونسپلٽي|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = الڪبير ندي (گواڊالڪووير) جي حوالي سان شهر جي تاريخي مرڪز تي مرڪوز ٿيل فضائي ڏيک، پس منظر ۾ سيرا مورينا (نومبر 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = مسجد قرطبه جو اندريون ڏيک ۽ ستون | image3 = Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg | caption3 =سان بارٽولومي جو چيپل | image4 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption4 = ڪاليجا ڊي لا فلوريس (گلن واري گلي) | image5 = Cordoba-6_(48026780817).jpg | caption5 = القصر جا باغ | image6 = Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg | caption6 = قرطبه مسجد، فضائي ڏيک }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana'' "خلافت جو شهر" • "ڪورڊوبا لا لانا"|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=اسپين ۾ جڳھ|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Spain}}|subdivision_type1=خودمختيار ڪميونٽي|subdivision_name1=[[اندلس|اندلسيا]]|subdivision_type2=[[صوبو]]|subdivision_name2=ڪورڊوبا|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=ايونتامنٽو|governing_body=ايونتامنٽو ڊي ڪرڊوبا|leader_party=پي پي|leader_title=ميئر|leader_name=ھوزي ماريا بيليڊو<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=اسپين ۾ 12هون|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=مجموعي گھربل پيداوار|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=ميٽرو|demographics2_info1=13.07 بلين يورو (€)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=ٽپال ڪوڊ|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = قرطبه جو تاريخي مرڪز |year = 1984 |criteria = ثقافتي: i، ii، iii، iv. |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] 8j1smzluyvtfswzdbxrsm5dqkvl8mxd 380993 380992 2026-05-27T11:16:35Z Ibne maryam 17680 /* */ 380993 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=قرطبه|other_name=Cordova|native_name=Córdoba|settlement_type=ميونسپلٽي|image_skyline={{Multiple image | perrow = 1/2/2 | border = infobox | total_width = 260 | caption_align = centre | image1 = Córdoba aerial 2.jpg | caption1 = الڪبير ندي (گواڊالڪووير) جي حوالي سان شهر جي تاريخي مرڪز تي مرڪوز ٿيل فضائي ڏيک، پس منظر ۾ سيرا مورينا (نومبر 2020) | image2 = CORDOBA(Mezquita) (cropped).jpg | caption2 = مسجد قرطبه جو اندريون ڏيک ۽ ستون | image3 = Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg | caption3 =سان بارٽولومي جو چيپل | image4 = Cordoba-28 (48026695918).jpg | caption4 = ڪاليجا ڊي لا فلوريس (گلن واري گلي) | image5 = Cordoba-6_(48026780817).jpg | caption5 = القصر جا باغ | image6 = Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg | caption6 = قرطبه مسجد، فضائي ڏيک }}|image_flag=Flag of Córdoba, Spain.svg|flag_size=120px|image_seal=Escudo oficial de Córdoba (España).svg|nicknames=''La Ciudad Califal'', ''Córdoba la Llana'' "خلافت جو شهر" • "ڪورڊوبا لا لانا"|pushpin_map=Spain#Spain Andalusia|pushpin_map_caption=اسپين ۾ جڳھ|coordinates={{coord|37|53|24|N|4|46|48|W|scale:100000|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_name={{flag|Spain}}|subdivision_type1=خودمختيار ڪميونٽي|subdivision_name1=[[اندلس|اندلسيا]]|subdivision_type2=[[صوبو]]|subdivision_name2=ڪورڊوبا|seat_type=<!-- Capital -->|seat=|government_type=ايونتامنٽو|governing_body=ايونتامنٽو ڊي ڪرڊوبا|leader_party=پي پي|leader_title=ميئر|leader_name=ھوزي ماريا بيليڊو<ref>{{cite news |url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |title=El mapa de las nuevas alcaldías 2019–2023 |newspaper=El Mundo |access-date=15 June 2019 |archive-date=15 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615162225/https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04372dfc6c8332068b4585.html |url-status=live }}</ref>|area_footnotes=<ref name=Anuario96>{{cite journal |title=Extensión superficial, altitud y población de hecho de las provincias, capitales y municipios de más de 20.000 habitantes. Península, Islas Baleares y Canarias |journal=Anuario 1996 |year=1996 |url=http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |access-date=16 May 2017 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175322/http://www.ine.es/inebaseweb/pdfDispacher.do;jsessionid=CFB3D1D685F6DC619350CEA3234B44A3.inebaseweb03?td=145938 |url-status=live }}</ref>|area_total_km2=1253|elevation_footnotes=<ref name=Anuario96/>|elevation_m=106|elevation_max_m=|elevation_min_m=|population_as_of=2024|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web |url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2024|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref>|population_total=324902|population_density_km2=auto|population_rank=اسپين ۾ 12هون|population_demonyms=Cordoban,<ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |title=Cordoban |work=[[Merriam-Webster]] |access-date=18 June 2020 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621072931/https://www.merriam-webster.com/dictionary/cordoban |url-status=live }}</ref> (Spanish: ''cordobés/sa'', ''cordubense'', ''cortubí'', ''patriciense'')|demographics_type2=مجموعي گھربل پيداوار|demographics2_footnotes=<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |last= |first= |date= |website=ec.europa.eu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |archive-date=15 February 2023 |access-date= |url-status=live }}</ref>|demographics2_title1=ميٽرو|demographics2_info1=13.07 بلين يورو (€)|timezone=[[Central European Time|CET]]|utc_offset=+1|timezone_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset_DST=+2|postal_code_type=ٽپال ڪوڊ|postal_code=14001–14014|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]|area_code=|website={{URL|www.cordoba.es}}|module={{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |official_name = قرطبه جو تاريخي مرڪز |year = 1984 |criteria = ثقافتي: i، ii، iii، iv. |ID = 313 }}}} '''قرطبه''' (Córdoba؛ {{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|b|ə}} {{Respell|KOR|də|bə}})؛ {{IPA|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}؛ {{بول|es|ˈkoɾðoβa|lang|Pronunciation of Córdoba in Spanish.ogg}}) يا ڪڏهن ڪڏهن "ڪورڊووا" ({{IPAc-en|ˈ|k|ɔr|d|ə|v|ə}} {{Respell|KOR|də|və}})،<ref>''[[انسائيڪلوپيڊيا برٽانيڪا|Encyclopædia Britannica]]''، [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba Córdoba (conventional Cordova)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428135540/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/137374/Cordoba|date=28 April 2015}}</ref> [[اسپين]] جي اندلسيا ڪميونٽي ريجن جو هڪ شهر ۽ قرطبه صوبي جو گادي جو هنڌ آهي. سال 2024ع تائين 3,24,902 جي آبادي سان، اهو اسپين جو 12هون وڏو شهر ۽ [[اندلس|اندلوسيا]] جو ٽيون وڏو شهر آهي. هي شهر بنيادي طور تي [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيريائي جزيره نما]] جي ڏکڻ ۾ الڪبير ندي (Guadalquvir) جي ساڄي ڪناري تي واقع آهي. ڪڏهن رومن ڪالوني، پر ڇهين صدي عيسويءَ ۾ وِزيگوٿڪ بادشاهت ان تي قبضو ڪري ورتو ۽ پوءِ اٺين صدي عيسويءَ ۾ مسلمانن ان تي قبضو ڪري ورتو. قرطبه امارت ۽ پوءِ خلافت قرطبه جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو، جتان کان [[بنو اميه|اموي خاندان]] [[اندلس]] تي حڪومت ڪندو هو. اموي حڪومت دوران، قرطبه تعليم ۽ سکيا جي مرڪز ۾ تبديل ٿي ويو،<ref name="Barton2009">{{Cite book |last=Barton |first=Simon |url=https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44 |title=A History of Spain |date=30 June 2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01347-7 |pages=44–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726002002/https://books.google.com/books?id=AeAcBQAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |archive-date=26 July 2020}}</ref> <ref name="Venable1894">{{Cite book |last=Francis Preston Venable |url=https://books.google.com/books?id=fN9YAAAAYAAJ&pg=PA21 |title=A Short History of Chemistry |publisher=Heath |year=1894 |page=21}}</ref> ۽ 10هين صدي تائين اهو [[يورپ]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر بڻجي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last=Hareir |first=Idris El |url=https://books.google.com/books?id=qVYT4Kraym0C&q=cordoba+surpassed+and+constantinople&pg=PA448 |title=The Spread of Islam Throughout the World |last2=Mbaye |first2=Ravane |date=10 April 2011 |publisher=UNESCO |isbn=9789231041532}}</ref> <ref name="Population">{{Citation|date=October 1993|quote=27 October 2017|archive-url=29 July 2018}}</ref> خلافت 11هين صدي جي شروعات ۾ هڪ قسم جي سياسي بحران جو تجربو ڪيو جنهن رياست جي خاتمي جو سبب بڻيو. سال 1236ع ۾ عيسائي فتح کان پوءِ، قرطبه ڪرڊوبا جي بادشاهت جي سربراهه جي حيثيت سان قسطاليه جي تاج جو حصو بڻجي ويو. قرطبه اسلامي مورش فن تعمير جي قابل ذڪر مثالن جو گھر آهي جهڙوڪ مسجد قرطبه، جنهن کي سال 1984ع ۾ [[عالمي ورثو ماڳ|يونيسڪو جي عالمي ورثي واري ماڳ]] طور نامزد ڪيو ويو هو ۽ هاڻي هڪ گرجا گھر، "ميزڪيتا-ڪيٽيڊرل" آهي. ان کان پوءِ هن ماڳ کي وڌايو ويو آهي ته جيئن قرطبه جي سڄي تاريخي مرڪز کي گهيرو ڪري سگهجي. شهر جي ويجهو "مدينة الزهرا" پڻ عالمي ورثو آهي جڏهن ته "فيسٽيول ڊي لاس پيٽيوس" جي تهوار کي [[يونيسڪو]] غير محسوس ثقافتي ورثو طور تسليم ڪيو ويو آهي. اسپين ۽ [[يُورَپ|يورپ]] ۾ قرطبه ۾ اونهاري جو سڀ کان وڌيڪ گرمي پد آهي، جتي جولاءِ ۽ آگسٽ ۾، سراسري وڌ ۾ وڌ گرمي پد {{cvt|37|C|F}} گريڊ جي لڳ ڀڳ آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=11 April 2015}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|date=7 July 2025|quote=31 July 2025}}</ref> اونهارو تمام خشڪ هوندو آهي جڏهن ته هلڪي سياري ۾ بار بار برسات پوندي آهي. ==نالو== ==تاريخ== ==جاگرافي== ==آباديات== ==لينڊ مارڪ== ==عجائب گھر== ==سياست ۽ حڪومت== ==قابل ذڪر ماڻهو== ==رانديون== ==ٽرانسپورٽ== ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="150px"> Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|قرطبه مسجد جا ستون Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|قرطبه مسجد جو مرڪزي گنبد File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg| دي سين سيبسٽين اسپتال File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سان بارٽولومي جو چيپل ({{Circa|1410}}<ref>{{citation |url=http://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |title=Mudejar Chapel of San Bartolomé |author=artencordoba.com |date=10 July 2020 |access-date=29 January 2022 |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416122042/https://www.artencordoba.com/en/other-monuments/mudejar-chapel-san-bartolome-cordoba.html |url-status=live }}</ref>) File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|قرطبه جي يهودي عبادت گاهه File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|الڪزر دي لاس ريس ڪرسٽيانوس جا باغات Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|القصر باغات File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|قرطبه مسجد، ٻاهران منظر File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|سانتا ماريا، قرطبه ۾ گهٽي جو منظر File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|رومن پل - قرطبه File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|درياءَ جي ڪناري پوينٽي رومانو ڪرڊوبا کان ڏٺو ويو قرطبه مسجد جو جو منظر File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|رومن مندر - قرطبه File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|سين نڪولس دي لا ولا جو چرچ File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|سينيڪا ننڍي جو مجسمو Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا محل Square in Córdoba, Spain 2.JPG|پيٽيو ڊيل زوڪو Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|ڪالي انڪارناشن Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|<nowiki>ابن ميمون جو مجسمو * اسپتال دي سين سيبسٽين. * چرچ| . * Córdoba جي اولهه واري ڀت. * باغات القصر . * Alcázar de los Reyes Cristianos جا باغ. * * . * . * . * * ڪورڊوبا. * چرچ آف * Puerta de Almodóvar پاران . * . * * . * </nowiki> </gallery> == جڙيل ۽ ڀينرن شهر == {{See also|اسپين ۾ جڙيل ۽ ڀينرن شهرن جي فهرست}} قرطبه سان جڙيل آهي:<ref>{{cite web |title=Las 12 hermanas de Córdoba |url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |website=diariocordoba.com |publisher=Diario Córdoba |language=es |date=10 February 2020 |access-date=14 February 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html |url-status=live }}</ref> {{div col|colwidth=20em}}{{flagicon|}}{{پرچم|تيونس}}[[قيروان]]، [[تيونس]] (1968) * {{flagicon|PAK}}[[لاهور]]، [[پاڪستان]] (1968) * {{flagicon|ARG}}ڪوردوبا، [[ارجنٽائن]] (1969) * {{flagicon|MEX}}ڪوردوبا، [[ميڪسيڪو]] (1980) * {{flagicon|UZB}}{{پرچم|ازبڪستان}} [[بخارا]]، [[ازبڪستان]] (1983) * {{flagicon|ESH}}سمارا، [[مغربي صحارا]] (1987) * {{flagicon|MAR}}فيز، [[مراڪش]] (1990) * {{flagicon|CUB}}پراڻو هوانا، [[ڪيوبا]] (2000) * {{flagicon|SYR}}{{پرچم|شام}} [[دمشق]]، [[شام]] (2002) * {{flagicon|ESP}}سينٽياگو ڊي ڪمپوسٽيلا، [[اسپين]] (2004) * {{flagicon|GER}}[[نيورمبرگ]]، [[جرمني]] (2010) * {{flagicon|FRA}}نيمس، [[فرانس]] (2013) {{div col end}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اشبيليه]] * [[غرناطه]] * [[قرطبه مسجد]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|قرطبه}} {{wikivoyage|قرطبه}} {{Córdoba (city, Spain)}} * {{cite web |title= Ayuntamiento de Córdoba |trans-title= Córdoba's City Council |url=http://www.ayuncordoba.es/ |language= es}} * {{cite web |title= Córdoba24 |series= Córdoba tourist information |url=http://www.cordoba24.info/english}} * {{cite web |title= Córdoba |website= [[ArchNet|archnet.org]] |publisher= MIT School of Architecture and Planning |url= https://archnet.org/authorities/3601 }} * {{cite web |title= Cordobapedia |language= es |series= wiki founded in 2015, providing historical and current information about Córdoba |url= https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Portada }} * {{cite web |title=168. Cordoba – The City that Changed Thought. |url=http://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |website=The Tudung Traveller |date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023506/https://thetudungtraveller.com/2013/08/23/168-cordoba-the-city-that-changed-thought/ |archive-date=15 February 2018}} * {{cite web |title=Córdoba |url=http://www.cordobaturismo.es/en |institution=Tourism of Córdoba}} * {{cite web |title=Natural Monument Sotos de la Albolafia |url=http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340&lg=EN |institution=Junta de Andalucia |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411094328/http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7340 |archive-date=11 April 2010}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Cordoba, Spain}} [[زمرو:قرطبه]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] [[زمرو:خلافتن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:رومن دور ۾ اسپين ۾ قيامون]] [[زمرو:اڳوڻي رياستن جا گاديءَ جا هنڌ]] [[زمرو:ڪورڊوبا صوبي (اسپين) ۾ ميونسپلٽيون]] [[زمرو:اسپين ۾ ٽين صدي قبل مسيح ۾ قيامون]] [[زمرو:ٽين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪيل آبادي واريون جڳهيون]] aifzaveq4pukzly0u3vj3golrrvqkyi 14 97847 380817 2026-05-26T12:46:25Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] 380817 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسپين]] [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:اندلس جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:اسپين جا تاريخي شهر]] 7igcl4uf4mjvvl6q86ysbh76q5zo04g 0 97848 380819 2026-05-26T13:22:58Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | te... 380819 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> rhqyru9fhnumh0w7wwryke4aiw5d37f 380820 380819 2026-05-26T13:31:20Z Intisar Ali 8681 380820 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#ٻيون ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#ٽيون دور (2013–2018)|ٻي شهباز شريف صوبائي حڪومت|ٽين شهباز شريف صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو، 265 ووٽ حاصل ڪندي بنا مقابلي ڪامياب ٿيو۔<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> بعد ۾، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) جي اسيمبلي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي۔ هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ جي سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن انهيءَ سيٽ تان استعيفا ڏئي ڇڏي۔ == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> 4yo4igol3doey1q0fk8c4n359ma9uwb 380821 380820 2026-05-26T13:33:27Z Intisar Ali 8681 380821 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#ٻيون ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#ٽيون دور (2013–2018)|ٻي شهباز شريف صوبائي حڪومت|ٽين شهباز شريف صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو، 265 ووٽ حاصل ڪندي بنا مقابلي ڪامياب ٿيو۔<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> بعد ۾، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) جي اسيمبلي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي۔ هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ جي سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن انهيءَ سيٽ تان استعيفا ڏئي ڇڏي۔ == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> e13aol3021sperc2yl3y5gzd6kgl8tw 380822 380821 2026-05-26T13:34:30Z Intisar Ali 8681 380822 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#ٻيون ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#ٽيون دور (2013–2018)|ٻي شهباز شريف صوبائي حڪومت|ٽين شهباز شريف صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو، 265 ووٽ حاصل ڪندي بنا مقابلي ڪامياب ٿيو۔<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> بعد ۾، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) جي اسيمبلي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي۔ هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ جي سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن انهيءَ سيٽ تان استعيفا ڏئي ڇڏي۔ == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> op23mg8ptwdtkr83cole1ldpzxaysow 380823 380822 2026-05-26T13:35:17Z Intisar Ali 8681 380823 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#ٻيون ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#ٽيون دور (2013–2018)|ٻي شهباز شريف صوبائي حڪومت|ٽين شهباز شريف صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو، 265 ووٽ حاصل ڪندي بنا مقابلي ڪامياب ٿيو۔<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> بعد ۾، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) جي اسيمبلي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي۔ هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ جي سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن انهيءَ سيٽ تان استعيفا ڏئي ڇڏي۔ == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> 61nz76n86y73jv6twd05eb0opl1w7lr 380824 380823 2026-05-26T13:35:49Z Intisar Ali 8681 380824 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> gxfrwlj4xd876e39o7cbkogn1og72kd 380825 380824 2026-05-26T13:38:25Z Intisar Ali 8681 380825 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> st7306fxtofkcx0679htpou4bnl4n0i 380826 380825 2026-05-26T13:40:40Z Intisar Ali 8681 380826 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> ibx7e43hy4qmkapx4jj3avkc2upsodi 380827 380826 2026-05-26T13:42:48Z Intisar Ali 8681 380827 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> lh2ek8t09zubtybvwg9kmdgw2sacczl 380828 380827 2026-05-26T13:43:24Z Intisar Ali 8681 380828 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> foguzvn2umdhddps8fa9p3pid2p9fjy 380829 380828 2026-05-26T13:47:37Z Intisar Ali 8681 380829 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويھين ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويھين ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ "آئيني پيڪيج" جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت]] قائم ڪئي ويندي. هيءَ نئين عدالت سختيءَ سان آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي رٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻيا جج 65 سالن تي رٽائر ٿيڻ جا پابند آهن. پيڪيج ۾ هڪ شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف انفرادي قانونسازن جا ووٽ باطل قرار ڏنا ويندا.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويھين ترميم|ڇويھين ترميم]] منظور ڪئي، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي هڪ پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملي طور سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ سبب. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، هن ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رڪاوٽ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويھين ترميم]] منظور ڪئي، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن جا جج انتظامي شاخ پاران چونڊيا ويندا آهن—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ترميم [[پاڪستان جو چيف آف ڊفينس فورسز|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو قائم ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان تاحيات ڇوٽ فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان انساني حقن ڪميشن]] حڪومت طرفان ترميم منظور ڪرڻ ۾ تڪڙ تي سوال اٿاريو، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم صرف انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه tqqbmu16z3ndojwmyb4a5tuv1m5bjoo 380830 380829 2026-05-26T13:51:32Z Intisar Ali 8681 380830 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> a0b4h6vpsxq08ki30ll88hgios1zm3c 380831 380830 2026-05-26T13:56:18Z Intisar Ali 8681 380831 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/ 19l6nq9m8qfpoley7o3e42mqhny9jjy 380832 380831 2026-05-26T14:02:36Z Intisar Ali 8681 380832 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> la23s2fy7uvokcq3p1swg8n913zni90 380833 380832 2026-05-26T14:04:14Z Intisar Ali 8681 380833 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> o7fwbjwz9c3316b07599u5und8yplws 380834 380833 2026-05-26T14:04:36Z Intisar Ali 8681 380834 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} 2160ar58hmzwrypt8zbzt2cn4dbrxm3 380835 380834 2026-05-26T14:16:31Z Intisar Ali 8681 380835 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == نوٽس == {{notelist}} == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] a89eze414dz2aww8nln6zf9zlp2izr8 380836 380835 2026-05-26T14:17:31Z Intisar Ali 8681 380836 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] g95vboijq2ot8lgo8uiegbr612gi2sb 380837 380836 2026-05-26T14:18:49Z Intisar Ali 8681 380837 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== bhgwg8rotvnjb95d9y5orzluqmk8zy8 380838 380837 2026-05-26T14:19:21Z Intisar Ali 8681 380838 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> iit0t08wekg7tpav1h7z3n57sger1uq 380839 380838 2026-05-26T14:21:20Z Intisar Ali 8681 380839 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap/profile" /> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> fgp9xiilzb7ppjw4luadv6kmi7gqkja 380840 380839 2026-05-26T14:26:46Z Intisar Ali 8681 380840 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> edrr3ynqxmlfbyrtycix80r0n1qli23 380841 380840 2026-05-26T14:29:05Z Intisar Ali 8681 /* ابتدائي سياسي ڪيريئر */ 380841 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"></ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"/> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> hkfdldq6a0qnor92xn0ofi5kkhbj3oy 380842 380841 2026-05-26T14:30:43Z Intisar Ali 8681 /* ابتدائي سياسي ڪيريئر */ 380842 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> 9dzbeg4yumhdmf5r42lsrg0z9e8ctgb 380843 380842 2026-05-26T14:33:42Z Intisar Ali 8681 /* ابتدائي سياسي ڪيريئر */ 380843 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"></ref> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> ep2wg6ws7l1hzqx7676km0qzdr0t73g 380844 380843 2026-05-26T14:34:55Z Intisar Ali 8681 /* پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني */ 380844 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name="auto1"></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> ip4bj6oe08f9o69kodelrntspvnzk66 380845 380844 2026-05-26T14:35:58Z Intisar Ali 8681 380845 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref></ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> 7q9bmzqqxu4fizqv4wih89e5i9hckj7 380846 380845 2026-05-26T14:37:29Z Intisar Ali 8681 380846 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> eca0o8m4ztk3us7c709im6yf369t58x 380847 380846 2026-05-26T14:41:04Z Intisar Ali 8681 /* پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني */ 380847 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="pap/profile"></ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> ijon7ymeaqrtjegbm1uv2rkg4uvpf5u 380848 380847 2026-05-26T14:45:20Z Intisar Ali 8681 /* پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني */ 380848 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامے]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون۔<ref name="dawn/13jan2012"></ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012">< /ref><ref name="pap-profile"> <ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> t1aa8es06dy5w188n27enf1la8jyrox 380849 380848 2026-05-26T14:49:33Z Intisar Ali 8681 380849 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامي]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"> </ref> <ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون.<ref name="dawn-13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en }}</ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012">< /ref><ref name="pap-profile"> <ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="thenews/5nov2006"></ref><ref name="dawn/13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> nciryyousoqqhobx6jbn6n42gxaenkh 380850 380849 2026-05-26T14:53:29Z Intisar Ali 8681 380850 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامي]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"> </ref> <ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون.<ref name="dawn-13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en }}</ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012">< /ref><ref name="pap-profile"> <ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> <ref name="thenews/5nov2006"> </ref><ref name="dawn-13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> lk9oliv547vbhj0pd2v0dcaak8fipmw 380851 380850 2026-05-26T14:55:14Z Intisar Ali 8681 380851 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامي]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"> </ref> <ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون.<ref name="dawn-13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en }}</ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو<ref name="dawn-13jan2012"></ref><ref name="pap-profile"> </ref> <ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> <ref name="thenews/5nov2006"> </ref><ref name="dawn-13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} * {{Official website|https://pmo.gov.pk/}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> m6s1borjqajz04s0tf4buhj7cakfjz9 380852 380851 2026-05-26T14:58:07Z Intisar Ali 8681 /* خارجي ڳنڍڻا */ 380852 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامي]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"> </ref> <ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون.<ref name="dawn-13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en }}</ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو<ref name="dawn-13jan2012"></ref><ref name="pap-profile"> </ref> <ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap/profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> <ref name="thenews/5nov2006"> </ref><ref name="dawn-13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> 0uytxoveao4epritpmd0n3sy6ao1czm 380853 380852 2026-05-26T14:59:38Z Intisar Ali 8681 380853 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامي]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"> </ref> <ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون.<ref name="dawn-13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en }}</ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو<ref name="dawn-13jan2012"></ref><ref name="pap-profile"> </ref> <ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap-profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> <ref name="thenews/5nov2006"> </ref><ref name="dawn-13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> qzwz3whcbdhm88p1r8iuqkpbfgk1gcp 380854 380853 2026-05-26T15:01:40Z Intisar Ali 8681 380854 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامي]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"> </ref> <ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون.<ref name="dawn-13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en }}</ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو<ref name="dawn-13jan2012"></ref><ref name="pap-profile"> </ref> <ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap-profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> <ref name="thenews/5nov2006"> </ref><ref name="dawn-13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"></ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} [[زمرو:شھباز شريف| ]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:شريف خاندان|شھباز]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> ig8tenl4wpk1gtzkuw6u165nv51k0ii 380970 380854 2026-05-27T07:22:52Z KaleemBot 10779 خودڪار: [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا ايم اين اي]]، [[زمرو:لاهوري ماڻهو]]، [[زمرو:لاهور جا سياستدان]] جو اضافو + ترتيب 380970 wikitext text/x-wiki {{short description|پاڪستان جو وزيراعظم (2022–2023؛ 2024–هاڻوڪو)}} {{Infobox officeholder | native_name = {{nobold|{{nq|شہباز شریف}}}} | native_name_lang = ur | name = شهباز شريف | nickname = | image = Shehbaz Sharif 2026 portrait.jpg | caption = شريف، 2026ع ۾ | office = [[پاڪستان جو وزيراعظم]] | deputy = [[اسحاق ڊار]] | president = [[عارف علوي]]<br/>[[آصف علي زرداري]] | term_start = 4 مارچ 2024 | term_end = | predecessor = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | successor1 = [[انوار الحق ڪاڪر]] ([[پاڪستان جو نگران وزيراعظم|نگران]]) | predecessor1 = [[عمران خان]] | president1 = [[عارف علوي]] | term_start1 = 11 اپريل 2022 | term_end1 = 14 آگسٽ 2023 | office2 = [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | prime_minister2 = [[عمران خان]] | term_start2 = 20 آگسٽ 2018 | term_end2 = 10 اپريل 2022 | president2 = {{unbulleted list|[[ممنون حسين]]|[[عارف علوي]]}} | predecessor2 = [[خورشيد شاهه]] | successor2 = [[راجا رياض]] | office3 = [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start3 = 29 فيبروري 2024 | term_end3 = | term_start4 = 13 آگسٽ 2018 | term_end4 = 10 آگسٽ 2023 | office6 = 13هون ۽ 16هون [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] | governor6 = {{unbulleted list|[[چوڌري سرور]]|[[ملڪ محمد رفيق رجوانا]]}} | term_start6 = 7 جون 2013 | term_end6 = 7 جون 2018 | predecessor6 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | successor6 = [[حسن عسڪري رضوي]] (نگران) | governor7 = {{unbulleted list|[[مخدوم احمد محمود]]|[[لطيف کوسا]]|[[سلمان تاثير]]}} | term_start7 = 30 مارچ 2009 | term_end7 = 26 مارچ 2013 | predecessor7 = ''گورنر راڄ'' | successor7 = [[نجم سيٺي]] (نگران) | governor8 = {{unbulleted list|[[شاهد حامد]]|[[ذوالفقار علي کوسا]]}} | term_start8 = 8 جون 2008 | term_end8 = 25 فيبروري 2009 | predecessor8 = [[دوست محمد کوسا]] | successor8 = ''گورنر راڄ'' | term_start9 = 20 فيبروري 1997 | term_end9 = 12 آڪٽوبر 1999 | predecessor9 = [[ميان محمد افضل حيات]] (نگران) | successor9 = [[پرويز الاهي]] | office10 = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] | term_start10 = 13 مارچ 2018 | term_end10 = 13 مئي 2024 | predecessor10 = [[نواز شريف]] | successor10 = [[نواز شريف]] | term_start11 = 2009 | term_end11 = 2011 | predecessor11 = [[چوڌري نثار علي خان]] | successor11 = [[نواز شريف]] | constituency3 = [[اين اي-123 (لاهور-7)]] | predecessor3 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]]) | successor3 = | constituency4 = [[اين اي-123 لاهور-7|اين اي-132 (لاهور-10)]] | successor4 = ''پاڻ'' ([[اين اي-123 (لاهور-7)]]) | predecessor4 = [[خواجه سعد رفيق]] ([[تڪ اين اي-125|اين اي-125 (لاهور-8)]])<br/>[[شازيه مبشر]] ([[تڪ اين اي-129|اين اي-129 (لاهور-12)]])<br/>[[سهيل شوڪت بٽ]] ([[تڪ اين اي-130|اين اي-130 (لاهور-13)]]) | constituency5 = [[اين اي-120 لاهور-4|اين اي-96 (لاهور-5)]] | predecessor5 = [[جهانگير بدر]] | successor5 = [[ڪامل علي آغا]] | birth_name = محمد شهباز شريف | birth_date = {{birth date and age|df=y|1951|9|23}} | birth_place = [[لاهور]]، اولھ پنجاب، پاڪستان | occupation = {{hlist|سياستدان|واپاري}} | death_date = | death_place = | party = [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)|پي ايم ايل (ن)]] (1993–هاڻوڪو) | other_party = [[اسلامي جمهوري اتحاد|آءِ جي آءِ]] (1988–1993) | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|بيگم نصرت|1973}} * {{marriage|عاليه هني|1993|1994|end=div}}<ref name="Khan2010">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|title=Muslim law and Pakistan|first=Omer Farooq|last=Khan|date=10 April 2010|website=[[دي ٽائيمز آف انڊيا]]|access-date=10 February 2024|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303145034/https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/muslim-law-and-pakistan/articleshow/5783047.cms|url-status=live}}</ref><ref name="Iqbal2005">{{Cite web |url=https://gulfnews.com/1.276492 |title=Shahbaz's wedding to top city socialite is talk of town |first=Abdullah |last=Iqbal |date=7 February 2005 |website=[[گلف نيوز]] |access-date=10 February 2024 |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901162703/https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/shahbazs-wedding-to-top-city-socialite-is-talk-of-town-1.276492 |url-status=live }}</ref> * {{marriage|[[تهمينه دراني]]|2003}}<ref name="Iqbal2005"></ref> }} | children = 4، جن ۾ [[حمزه شهباز|حمزه]] شامل آهي | relatives = [[شريف خاندان]] | education = [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] ([[بي اي]]) | signature = Signature of Shehbaz Sharif.svg | father = [[ميان محمد شريف]] | mother = شميم اختر | office15 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] جو ميمبر | term_start15 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end15 = 31 مئي 2018 | term_start16 = 30 نومبر 1988 | term_end16 = 6 آگسٽ 1990 | office14 = [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] | term_start14 = 18 آڪٽوبر 1993 | term_end14 = 17 نومبر 1996 | successor14 = [[سعيد احمد خان]] | predecessor14 = رانا اڪرام رباني | term_start5 = 3 نومبر 1990 | term_end5 = 18 جولاءِ 1993 | honorific_prefix = [[ايڪسيلنسي|عالي جناب]] }} {{Shehbaz Sharif sidebar}} '''ميان محمد شهباز شريف'''{{efn|[[اردو]]، [[پنجابي ٻولي|پنجابي]]: {{nq|میاں محمد شہباز شریف}}، {{IPA|hns|mɪˈãː mʊˈh̤əmːəd ʃɛhˈbaːz ʃəˈriːf|pron}} ''مِيان مُحَمَّد شَهباز شَريف''}} (ڄائو 23 سيپٽمبر 1951ع) هڪ پاڪستاني سياستدان ۽ واپاري آهي، جيڪو 2024ع کان [[پاڪستان جو وزيراعظم]] طور خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي، ان کان اڳ 2022ع کان 2023ع تائين پڻ انهيءَ عهدي تي رهيو. هو [[پاڪستان مسلم ليگ (ن)#اڳواڻ|پاڪستان مسلم ليگ (ن) جو صدر]] ۽ ٽي ڀيرا [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] پڻ رهي چڪو آهي، ۽ 12 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين انهيءَ عهدي تي رهندڙ سڀ کان ڊگهو عرصو گذاريندڙ شخص آهي۔ شريف 1988ع ۾ [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو ۽ بعد ۾ 1990ع ۾ [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]] لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن سندس ڀاءُ قدامت پسند [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جو سربراهه بڻيو، جيڪا اتحاد ليفٽيننٽ جنرل [[حميد گل]] قائم ڪئي هئي۔ انهيءَ اتحاد 1990ع جي چونڊ ۾ جنرلن [[مرزا اسلم بيگ]] ۽ [[اسد دراني]] جي ڳجهي مالي مدد سان ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کي [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] 2012ع ۾ [[اصغر خان ڪيس]] ۾ غيرقانوني قرار ڏنو، جنهن سان سندس ڀاءُ پاڪستان جو 12هون وزيراعظم بڻيو۔ هو 1993ع ۾ ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو ۽ [[پنجاب ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ]] مقرر ٿيو۔ هو 20 فيبروري 1997ع تي پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ آبادي واري صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] جو پهريون ڀيرو وزيراعليٰ چونڊيو ويو۔ [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] کان پوءِ، شريف پنهنجي خاندان سميت ڪيترائي سال [[خود جلاوطني]] ۾ [[سعودي عرب]] ۾ رهيو ۽ 2007ع ۾ پاڪستان واپس آيو۔ [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب ۾ ڪاميابي کان پوءِ شريف ٻئي ڀيري وزيراعليٰ مقرر ٿيو۔ [[2013ع پنجاب صوبائي چونڊ]] کان پوءِ هو ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو ۽ 2018ع جي [[2018ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پنهنجي پارٽي جي شڪست تائين انهيءَ عهدي تي رهيو۔ سندس ڀاءُ [[نواز شريف]] کي [[پاناما پيپرز ڪيس]] کان پوءِ عهدي رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏيڻ بعد شريف کي پي ايم ايل (ن) جو صدر نامزد ڪيو ويو۔<ref>{{Cite web |date=13 March 2018 |title=Shehbaz Sharif elected president of Pakistan's ruling party |url=https://www.arabnews.com/node/1265496/world |access-date=1 July 2025 |website=Arab News}}</ref> هو [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018ع جي عام چونڊن]] کان پوءِ مخالف ڌر جو اڳواڻ نامزد ٿيو، ۽ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] قومي اسيمبلي ۾ منظور ٿيڻ کان پوءِ 2022ع ۾ وزيراعظم بڻيو۔ [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024ع جي عام چونڊن]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي تڪراري اقليتي ڪاميابي کان پوءِ، شريف اتحادي حڪومت سان ٻيهر وزيراعظم بڻيو۔ == ابتدائي زندگي ۽ تعليم == شريف 23 سيپٽمبر 1951ع تي<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="hindustantimes/29july2017">{{cite news|title=Who are Shehbaz Sharif and Khaqan Abbasi, PLM-N's replacements for Nawaz Sharif as Pakistan PM|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|access-date=30 July 2017|work=[[هندوستان ٽائيمز]]|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729145740/http://www.hindustantimes.com/world-news/meet-shehbaz-sharif-and-khaqan-abbasi-pml-n-s-replacements-for-nawaz-sharif/story-PCWyz9kaTrFPpC6yVYAVoO.html|archive-date=29 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=If elections are held on time… |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143518/https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658 |archive-date=5 December 2017 |access-date=4 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[لاهور]]، [[اولھ پنجاب]]، پاڪستان ۾ پيدا ٿيو۔<ref name="dawn/13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سندس [[شريف خاندان|خاندان]] [[پنجاب ۾ ڪشميري|پنجابي ڪشميري نسل]] سان تعلق رکي ٿو۔ شريف جو والد، [[ميان محمد شريف]]، هڪ مٿئين وچولي طبقي جو واپاري ۽ [[صنعتي سرمايه دار]] هو، جنهن جو خاندان واپار جي سلسلي ۾ [[اننت ناگ ضلعو|اننت ناگ]]، [[ڪشمير]] مان لڏي آيو ۽ آخرڪار ويهين صدي جي شروعات ۾ پنجاب جي [[امرتسر ضلعو|امرتسر ضلعي]] جي ڳوٺ [[جاتي عمرا (امرتسر)|جاتي عمرا]] ۾ اچي آباد ٿيو۔ سندس والده جو خاندان [[پلوااما]] مان هو۔<ref>{{cite news|title=As Nawaz Sharif becomes PM, Kashmir gets voice in Pakistan power circuit – Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|access-date=29 July 2017|work=archive.indianexpress.com|language=en-gb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304231702/http://archive.indianexpress.com/news/as-nawaz-sharif-becomes-pm-kashmir-gets-voice-in-pakistan-power-circuit/1125778/|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[هندستان جي ورهاڱي]] ۽ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ 1947ع ۾، سندس والدين امرتسر مان لاهور لڏي آيا۔<ref>{{cite book|last1=Lieven|first1=Anatol|title=Pakistan: A Hard Country|date=2011|publisher=PublicAffairs|isbn=9781610390231|url=https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|access-date=23 July 2017|archive-date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506062703/https://books.google.com/books?id=fEZt49MVZIAC&pg=PA244|url-status=live}}</ref> هن جا ٻه ڀائر، [[عباس شريف]] ۽ [[نواز شريف]] آهن۔ نواز پاڪستان جو ٽي ڀيرا چونڊيل وزيراعظم رهي چڪو آهي ۽ انهيءَ عهدي تي سڀ کان ڊگهو غيرمسلسل عرصو گذاريو آهي۔<ref>{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=27 October 2023 |title=Pakistan looks back to the future as Nawaz Sharif eyes fourth stint as PM |url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/pakistan-looks-back-to-the-future-as-nawaz-sharif-eyes-fourth-stint-as-pm |access-date=1 July 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> نواز جي گهرواري [[ڪلثوم نواز]] ٽي غيرمسلسل دورن لاءِ پاڪستان جي خاتون اول رهي، جڏهن ته سندس ڌيءُ [[مريم نواز]] هاڻوڪي [[پنجاب جو وزيراعليٰ]] آهي۔<ref>{{Cite web |title=Who is Maryam Nawaz, Pakistan's first woman chief minister? |date=26 February 2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-elects-maryam-nawaz-as-first-female-chief-minister/a-68374959 |access-date=1 July 2025 |website=dw.com}}</ref> شريف [[سينٽ اينٿني هاءِ اسڪول، لاهور]] ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ [[گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاهور]] مان [[بي اي]] جي ڊگري ورتائين۔<ref name="pap-profile">{{cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |website=[[پنجاب صوبائي اسيمبلي]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805070607/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/1009 |archive-date=5 August 2017 |access-date=22 July 2017 |url-status=dead }}</ref> گريجوئيشن کان پوءِ هن پنهنجي خانداني ملڪيت واري [[اتفاق گروپ]] ۾ شموليت اختيار ڪئي۔ هو 1985ع ۾ [[لاهور چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري]] جو صدر چونڊيو ويو۔<ref name="dawn/13jan2012" /><ref name="dawn/25april2013" /> == ابتدائي سياسي ڪيريئر == شريف پنهنجي سياسي ڪيريئر جي شروعات [[1988ع پاڪستاني عام چونڊون|1988ع جي عام چونڊن]] ۾ [[اسلامي جمهوري اتحاد]] (آءِ جي آءِ) جي اميدوار طور تڪ پي پي-122 (لاهور-7) مان [[پنجاب جي صوبائي اسيمبلي]] لاءِ چونڊجي ٿيڻ سان ڪئي۔<ref name="dawn/25april2013">{{cite news |date=25 April 2013 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1024486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203647/https://www.dawn.com/news/1024486 |archive-date=28 July 2017 |access-date=22 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="ecp/pa88-97">{{cite web|title=Election result Punjab Assembly 1988–97|url=https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830191836/https://ecp.gov.pk/Documents/Results%201988%20-%201997/Punjab.pdf|archive-date=30 August 2017}}</ref><ref name="thenews/1june2013">{{cite news |date=1 June 2013 |title=16 old, seven new faces from Lahore to take oath today |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210259/https://www.thenews.com.pk/archive/print/434107-16-old-seven-new-faces-from-lahore-to-take-oath-today |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> هن 22,372 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] (پي پي پي) جي اميدوار کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/pa88-97"> </ref> تنهن هوندي به، 1990ع ۾ اسيمبليون ٽوڙجڻ سبب سندس مدو وقت کان اڳ ختم ٿي ويو<ref name="pap-profile"> </ref> </ref><ref name="dawn/2aug2008">{{cite news|title=Opinion|url=https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|access-date=22 July 2017|work=dawn.com|date=2 August 2008|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203713/https://www.dawn.com/news/1071420/dawn-opinion-august-02-2008|archive-date=28 July 2017}}</ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (1997–1999) ۽ جلاوطني == {{main|شهباز شريف جي وزارت اعليٰ#پهريون دور (1997–99)|پهرين شهباز شريف صوبائي حڪومت|1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت}} شريف [[1997ع پنجاب صوبائي چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-125 (لاهور-10) مان ٻيهر پنجاب اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔<ref name="thenews/1june2013"></ref> هن 25,013 ووٽ حاصل ڪيا ۽ پي پي پي جي اميدوار کي شڪست ڏني۔ ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-96 (لاهور-5) مان ٻيهر قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو۔ هن 47,614 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[حنيف رامي]] کي شڪست ڏني۔<ref name="ecp/na-88-97"> هو پهريون ڀيرو [[پاڪستان جي پنجاب صوبي جي وزيراعظمن جي فهرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]] چونڊيو ويو ۽ 20 فيبروري 1997ع تي پنجاب جي 13هين وزيراعليٰ طور حلف کنيو۔<ref name="pakistantoday/30july2017"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۾ صحت، تعليم، زراعت ۽ صنعت جي واڌاري تي ڌيان ڏنو۔<ref name="dawn/13jan2012"> </ref> <ref name="thenews/25nov2007"></ref> هن لاهور ۾ ڪيترائي ترقياتي منصوبا شروع ڪيا ۽ صوبي ۾ امن امان برقرار رکڻ لاءِ ڏوهارين خلاف ڪارروائي شروع ڪئي۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف تعليمي سڌارن جو هڪ سلسلو متعارف ڪرايو، جهڙوڪ مختلف مضمونن ۾ امتحانن جي سڌارا، ۽ شاگردن لاءِ خود مالي اسڪيمون.<ref name="dawn-13jan2012">{{cite news |date=13 January 2012 |title=Shahbaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/687800 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728201508/https://www.dawn.com/news/687800 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en }}</ref> هن 12 آڪٽوبر 1999ع تائين عهدو سنڀاليو، جڏهن کيس [[1999ع پاڪستاني فوجي بغاوت]] ۾ وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو<ref name="dawn-13jan2012"></ref><ref name="pap-profile"> </ref> <ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="dawn/2aug2008"></ref> 1999ع ۾، سعيدالدين نالي هڪ شڪايت ڪندڙ [[پهرين اطلاع رپورٽ]] داخل ڪرائي ۽ شريف تي الزام لڳايو ته هن وزيراعليٰ جي حيثيت ۾ [[پنجاب پوليس، پاڪستان|پنجاب پوليس]] کي اجازت ڏني ته اها سندس پٽ کي ٻين ماڻهن سان گڏ هڪ جعلي مقابلي ۾ قتل ڪري۔<ref>{{cite news |date=10 June 2003 |title=Shahbaz Sharif, five cops summoned |url=https://www.dawn.com/news/105853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153817/https://www.dawn.com/news/105853 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> انهيءَ مقابلي ۾ سندس ٻه پٽ ۽ ٽي ٻيا ماڻهو پوليس هٿان مارجي ويا۔<ref name="dawn/2march2008">{{cite news |date=2 March 2008 |title=Shahbaz acquitted in Sabzazar case |url=https://www.dawn.com/news/291855 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203305/https://www.dawn.com/news/291855 |archive-date=28 July 2017 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Release of Pacific trade text opens fight for ratification |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183129/https://www.thenews.com.pk/archive/print/71757-sabzazar-shootout-case |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> فوجي بغاوت کان پوءِ شريف کي قيد ڪيو ويو۔<ref name="pap-profile"></ref> ڊسمبر 2000ع ۾، کيس سندس ويجهي خاندان سميت [[سعودي شاهي خاندان]] جي درخواست تي زبردستي [[سعودي عرب]] جلاوطن ڪيو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007">{{cite news |date=25 November 2007 |title=Nawaz Sharif, a profile |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205219/https://www.thenews.com.pk/archive/print/81984-nawaz-sharif-a-profile |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> <ref name="thenews/5nov2006"> </ref><ref name="dawn-13jan2012"></ref> سعودي عرب ۾ جلاوطني دوران، شريف آگسٽ 2002ع ۾ پي ايم ايل (ن) جو صدر چونڊيو ويو ۽ 2003ع ۾ طبي علاج لاءِ برطانيا منتقل ٿيو۔<ref name="thenews/5nov2006">{{cite news |date=5 November 2006 |title=Government's move to woo Shahbaz |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205442/https://www.thenews.com.pk/archive/print/646501-governments-move-to-woo-shahbaz |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> 2003ع ۾، هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت شريف ۽ پنج ٻين جوابدارن کي 1998ع جي مبينا ماوراءِ عدالت قتلن ۾ طلب ڪيو۔ هو ان وقت جلاوطني ۾ هو ۽ عدالت ۾ پيش نه ٿيو۔ بعد ۾ عدالت شريف جا گرفتاري وارنٽ جاري ڪيا۔<ref>{{cite news |date=11 June 2003 |title=Warrants for Shahbaz Sharif issued |url=https://www.dawn.com/news/106021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205733/https://www.dawn.com/news/106021 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref name="bbc/7sept2007">{{cite news|title=Order for Sharif brother arrest|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6982961.stm|access-date=23 July 2017|publisher=BBC|date=7 September 2007|archive-date=12 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412143342/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6982961.stm|url-status=live}}</ref> 2004ع ۾، شريف عدالت آڏو پيش ٿيڻ لاءِ پاڪستان واپس اچڻ جي ڪوشش ڪئي، پر کيس زبردستي واپس سعودي عرب موڪليو ويو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref><ref name="bbc/7sept2007"></ref> آگسٽ 2007ع ۾، [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] پنهنجو فيصلو ڏنو، جنهن شريف ۽ نواز شريف کي پاڪستان واپس اچڻ جي اجازت ڏني۔<ref>{{cite news |date=1 September 2007 |title=Opinion |url=https://www.dawn.com/news/1070434 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204729/https://www.dawn.com/news/1070434 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2007ع ۾، پاڪستان ۾ هڪ دهشتگردي ٽوڙ عدالت پوليس کي حڪم ڏنو ته 2003ع جي گرفتاري وارنٽ جي بنياد تي شريف کي گرفتار ڪيو وڃي۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref><ref>{{cite news|title=Pakistan Court Orders Arrest of Former Prime Minister's Brother|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|access-date=23 July 2017|work=VOA|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202725/https://www.voanews.com/a/a-13-2007-09-07-voa22/343681.html|archive-date=28 July 2017}}</ref> بعد ۾ کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت مان ضمانت ملي۔<ref>{{cite news |date=7 December 2007 |title=Shahbaz granted pre-arrest bail |url=https://www.dawn.com/news/279234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153706/https://www.dawn.com/news/279234 |archive-date=31 July 2018 |access-date=31 July 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> شريف مبينا قتلن جو حڪم ڏيڻ کان انڪار ڪيو ۽ چيو ته سندس خلاف الزام سياسي بنيادن تي لڳايا ويا هئا۔<ref name="bbc/7sept2007"></ref> هن وڌيڪ چيو ته 2004ع ۾ هو [[لاهور ايئرپورٽ]] تي لٿو هو، عدالت آڏو پيش ٿيڻ چاهي پيو، پر حڪومت کيس سپريم ڪورٽ جي حڪمن جي ڀڃڪڙي ڪندي واپس سعودي عرب موڪلي ڇڏيو۔<ref>{{cite news |title=Arrest warrant for Shahbaz issued |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728204858/https://www.thenews.com.pk/archive/print/652391-arrest-warrant-for-shahbaz-issued |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> 2008ع ۾، کيس دهشتگردي ٽوڙ عدالت [[سبزہ زار]] ڪيس ۾ بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="dawn/2march2008"></ref> شريف آگسٽ 2006ع ۾ ٻئي دور لاءِ پي ايم ايل (ن) جو صدر ٻيهر چونڊيو ويو<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/25nov2007"></ref> ۽ نومبر 2007ع ۾ نواز شريف سان گڏ پاڪستان واپس آيو۔<ref name="thenews/25nov2007"></ref> شريف سبزہ زار ڪيس سبب [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008ع جي عام چونڊن]] ۾ حصو وٺڻ جو اهل نه هو، پر ڪجهه مهينن بعد عدالت کيس بري ڪري ڇڏيو۔<ref name="peoplesdaily/9june2008">{{cite news|title=Former Pak PM's brother elected provincial chief executive – People's Daily Online|url=http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|access-date=23 July 2017|work=en.people.cn|publisher=People's Daily Online|date=9 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063709/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6426618.html|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref name="dawn/2march2008"></ref> 14 جولاءِ 2019ع تي، ''[[ڊيلي ميل]]'' هن سرخي سان هڪ خبر شايع ڪئي: "ڇا پاڪستاني سياستدان جي خاندان، جيڪو برطانوي پرڏيهي امداد جو نمايان چهرو بڻجي ويو آهي، زلزلي متاثرن لاءِ رکيل فنڊ چوري ڪيا؟" رپورٽ موجب، شهباز [[برطانيا]] جي [[بين الاقوامي ترقي کاتو]] (ڊي ايف آءِ ڊي) مان [[2005ع ڪشمير زلزلو|2005ع جي زلزلي]] کان پوءِ امدادي فنڊ چوري ڪيا۔ اها رپورٽ ''ڊيلي ميل'' جي صحافي [[ڊيوڊ روز (صحافي)|ڊيوڊ روز]] لکي۔ جاچن مان ظاهر ٿيو ته ڊي ايف آءِ ڊي، جيڪا برطانيا جي سرڪاري تنظيم آهي، پاڪستان ۾ زلزلي متاثرن لاءِ 500 ملين پائونڊ کان وڌيڪ رقم عطيو ڪئي هئي۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.dawn.com/news/1725318 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.dawn.com/news/1725318 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM Shehbaz over 'corruption allegations' |url=https://www.brecorder.com/news/40213352 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131710/https://www.brecorder.com/news/40213352 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Brecorder |language=en}}</ref> ڊيوڊ روز دعويٰ ڪئي ته شهباز امدادي فنڊ استعمال ڪري هڪ ملين پائونڊ مني لانڊرنگ ذريعي پنهنجي فرنٽ مين آفتاب محمود ڏانهن موڪليا، جيڪو پاڪستاني نسل جو برطانوي شهري هو، ۽ پوءِ ان رقم کي شهباز جي خاندان تائين پهچايو ويو۔ خبرن جي رپورٽن موجب، شهباز ۽ سندس خاندان مبينا طور برطانوي شهرين جي ٽيڪس رليف فنڊ چوري ڪيا۔ شهباز جي پٽ، سلمان شهباز، هن ڄاڻ کي رد ڪيو۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title='Not accused of any wrongdoing': Daily Mail apologises to Pakistan PM Shehbaz for false corruption allegation |url=https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.indiatoday.in/world/story/daily-mail-apologises-to-pakistan-pm-shehbaz-for-false-corruption-allegation-2307029-2022-12-08 |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=India Today |language=en}}</ref> ڊي ايف آءِ ڊي جي نمائندي اداري جي ويب سائيٽ تي انهن رپورٽن کي "بي بنياد" ۽ "ٺاهيل" قرار ڏنو، ۽ جنوري 2020ع ۾ شهباز ''ڊيلي ميل'' ۽ روز خلاف [[رائل ڪورٽ آف جسٽس]]، [[لنڊن]] ۾ هرجاني جي دعويٰ داخل ڪئي۔<ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=Shahbaz Sharif files case against British journalist David Rose |url=https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/549675/shahbaz-sharif-files-case-against-british-journalist-david-rose-and-daily-mail/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref> عدالتي دستاويزن موجب، ''ڊيلي ميل'' کي روز جي خبر جو دفاع جمع ڪرائڻ ۾ لڳ ڀڳ ٽي سال لڳا۔ 20 اپريل 2020ع تي، جسٽس [[ميٿيو نڪلن]] 21 اپريل 2020ع کان 31 جولاءِ 2020ع تائين لسٽنگ ٻڌڻي واري عرصي لاءِ شروعاتي حڪم جاري ڪيو۔ 7 مئي 2020ع تي، جسٽس نڪلن ٻيو فيصلو جاري ڪيو، جنهن آخري تاريخن ۾ واڌ ڪئي۔ 20 آڪٽوبر 2020ع تي، جسٽس نڪلن پهريون حڪم جاري ڪيو، جنهن شهباز ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس يوسف جون دعوائون گڏ ڪيون۔ 28 جنوري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ابتدائي مسئلي جي ٽرائل بابت ٻيو حڪم جاري ڪيو۔<ref name="auto1">{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail took 3 years to file defence in PM Shehbaz defamation case before apology |url=https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://www.geo.tv/latest/457650-daily-mail-took-9-extensions-3-years-to-file-defence-in-pm-shehbaz-defamation-case-before-apology |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=www.geo.tv |language=en}}</ref> فيصلو ۽ حڪم 5 فيبروري 2021ع تي جاري ڪيا ويا۔ جسٽس نڪلن [[هاءِ ڪورٽ آف جسٽس|لنڊن هاءِ ڪورٽ]] ۾ معنيٰ واري ٻڌڻي دوران پي ايم ايل (ن) جي حق ۾ فيصلو ڏنو۔ جسٽس نڪلن طئي ڪيو ته ''[[دي ميل آن سنڊي|ميل آن سنڊي]]'' جو مضمون شهباز ۽ يوسف ٻنهي لاءِ بدنامي جي سڀ کان وڏي سطح واري معنيٰ رکي ٿو۔{{Citation needed|date=August 2025}} 18 فيبروري 2021ع تي، جسٽس نڪلن ڪجهه آخري تاريخن بابت هدايت جاري ڪئي۔ 15 مارچ 2022ع تي، ''ڊيلي ميل'' پنهنجو دفاع داخل ڪيو۔ 17 مارچ 2022ع تي، ماسٽر ٿارنيٽ دفاع داخل ڪرڻ جي هدايت جاري ڪئي۔ 23 جون ۽ 20 سيپٽمبر 2022ع تي، هن دفاع داخل ڪرڻ جي آخري تاريخ وڌائڻ جا حڪم جاري ڪيا۔ مارچ 2022ع کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' ۽ شهباز وچ ۾ تڪرار حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين کان پوءِ، سندس قانوني صلاحڪارن تي واضح ڪيو ويو ته اشاعت سندس شرطن تحت معافي جاري ڪندي ۽ مواد هٽائيندي۔ 26 سيپٽمبر 2022ع تي، جسٽس نڪلن هڪ حڪم جاري ڪيو ۽ 9 نومبر لاءِ گڏيل ڪيس مئنيجمينٽ گڏجاڻي مقرر ڪئي۔ هن ٻڌڻي کان ٽي ڏينهن اڳ، شهباز چالاڪ سياسي قدم طور مڪمل ٽرائل جي حق ۾ دير جي درخواست واپس وٺي ڇڏي۔ ضابطن موجب، عدالت کي اها ڄاڻ نه ڏني وئي ته ''ڊيلي ميل'' جا وڪيل ڪيترن مهينن کان شهباز جي وڪيلن سان ڳجهيون ڳالهيون ڪري رهيا هئا ۽ معافي ڏيڻ جي تجويز ڏئي رهيا هئا۔ شهباز کي سندس قانوني عملي قائل ڪيو ته وڌيڪ دستاويز جمع ڪرائڻ جو ڪو فائدو نه هو، ڇاڪاڻ ته اخبار اڳ ئي معافي ڏيڻ ۽ بدنام ڪندڙ ۽ گمراهه ڪندڙ مضمون هٽائڻ تي راضي ٿي چڪي هئي۔<ref name="auto1"></ref> ''ڊيلي ميل'' جي پبلشرن ۽ شهباز جي وڪيلن ڊسمبر 2022ع جي ٻئي هفتي ۾ ٽاملن آرڊر سان ٺاهه جو معاهدو صحيح ڪيو، جنهن کان پوءِ ''ڊيلي ميل'' بدنام ڪندڙ مضمون هٽائي ڇڏيو ۽ وزيراعظم ۽ سندس نياڻيءَ جي مڙس کان معافي ورتي۔ اي اين ايل واعدو ڪيو ته اهو انهن ڪوڙن الزامن کي ڪنهن به فورم تي ڪڏهن به نه ڦهلائيندو؛ ان [[گوگل]] سان به ڪم ڪيو ته جيئن ''ڊيلي ميل'' جي اڳين الزامن وارا سڀ مضمون هٽايا وڃن۔<ref>{{Cite web |date=8 December 2022 |title=Daily Mail apologises to PM over funds embezzlement allegations |url=https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209123547/https://tribune.com.pk/story/2390108/daily-mail-apologises-to-shehbaz-over-funds-embezzlement-allegations |archive-date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |title=Daily Mail tenders apology to Shehbaz |url=https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210131709/https://dailytimes.com.pk/1037218/daily-mail-tenders-apology-to-shehbaz/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=10 December 2022 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref name="pap-profile"></ref> == پنجاب جو وزيراعليٰ (2008–2018) == {{main|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٻيو ۽ ٽيون دور (2008–13)|شهباز شريف جي وڏ وزارت#ٽيون دور (2013–2018)|شهباز شريف جي ٻي صوبائي حڪومت|شهباز شريف جي ٽين صوبائي حڪومت}} شريف جون 2008ع ۾ ٿيل ضمني چونڊ ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور [[تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2)]] مان بنا مقابلي [[پنجاب اسيمبلي]] لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed to Punjab Assembly|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|access-date=27 February 2018|work=GulfNews|date=2 June 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227063708/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahbaz-sharif-elected-unopposed-to-punjab-assembly-1.110050|archive-date=27 February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hanif |first1=Intikhab |date=6 June 2008 |title=Shahbaz to take oath today: Khosa, cabinet set to resign |url=https://www.dawn.com/news/306246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205736/https://www.dawn.com/news/306246 |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> ان کان پوءِ، هو 265 ووٽ حاصل ڪري بنا مقابلي پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref name="dawn/25april2013"></ref><ref name="thenews/1june2013"></ref> پوءِ، جون 2008ع ۾، تڪ پي پي-48 (ڀڪر-2) مان اسيمبلي جي سيٽ رکندي، شريف [[تڪ پي پي-10 (راولپنڊي-10)]] مان پنجاب اسيمبلي جي هڪ سيٽ لاءِ چونڊ وڙهي. هو بنا مقابلي چونڊيو ويو، پر وزيراعليٰ طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ سندس اهليت بابت تڪرار سبب هن اها سيٽ ڇڏي ڏني.<ref>{{cite news |title=SC summons record in Shahbaz eligibility case |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227214134/https://www.thenews.com.pk/archive/print/669500 |archive-date=27 February 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref><ref name="nation/24june2008">{{cite news|title=Shahbaz eligibility for CM questioned|url=https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|access-date=27 February 2018|work=The Nation|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153851/https://nation.com.pk/24-Jun-2008/shahbaz-eligibility-for-cm-questioned|url-status=live}}</ref> وزيراعليٰ طور سندس ٻيو دور 25 فيبروري 2009ع تي ان وقت رڪجي ويو، جڏهن [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]] کيس عوامي عهدو رکڻ لاءِ نااهل قرار ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ پنجاب اسيمبلي ۾ سندس سيٽ خالي ٿي وئي ۽ کيس وزيراعليٰ جي عهدي تان هٽايو ويو.<ref>{{cite news |last1=Iqbal |first1=Nasir |date=26 February 2009 |title=SC makes public office out of bounds for Sharif brothers |url=https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731153650/https://www.dawn.com/news/346205/sc-makes-public-office-out-of-bounds-for-sharif-brothers |archive-date=31 July 2018 |access-date=27 February 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 1 اپريل 2009ع تي سپريم ڪورٽ جي پنج رڪني لارجر بينچ اڳوڻو فيصلو رد ڪري ڇڏيو، ۽ شريف کي ٻيهر وزيراعليٰ طور بحال ڪيو.<ref name="thenews/1april2009">{{cite news |date=1 April 2009 |title=Shahbaz 2nd CM restored by court |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202641/https://www.thenews.com.pk/archive/print/168881-Millat-Park-murder-suspects-held-claims-police |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013ع جي عام چونڊن]] ۾، شريف پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور ٽن تڪن، پي پي-159 (لاهور-23)، پي پي-161 (لاهور-25) ۽ پي پي-247 (راجن پور-1) مان پنجاب اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو [[تڪ اين اي-129|تڪ اين اي-129 (لاهور-12)]] مان قومي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="ecp/2013">{{cite web|title=2013 election result|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|access-date=27 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archive-date=1 February 2018}}</ref> شريف پنهنجي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ پي پي-159 (لاهور-23) رکڻ جو فيصلو ڪيو ۽ 371 رڪني صوبائي اسيمبلي ۾ 300 ووٽ حاصل ڪري ٽئين ڀيري پنجاب جو وزيراعليٰ چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif takes oath as Punjab chief minister – The Express Tribune|url=https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=6 June 2013|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612171921/https://tribune.com.pk/story/559678/shahbaz-sharif-elected-punjab-chief-minister/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=6 June 2013 |title=Shahbaz sworn in as CM Punjab for third time |url=https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203657/https://www.dawn.com/news/1027821/punjab-assembly-to-elect-cm |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === پارٽي اندر سياست === {{See also|پاناما پيپرز ڪيس}} 2016ع ۾، شريف پارٽي اندر چونڊن ۾ پي ايم ايل (ن) جي پنجاب چيپٽر جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shahbaz Sharif elected unopposed as President of PML-N Punjab|url=http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|access-date=23 July 2017|work=Radio Pakistan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728211046/http://www.radio.gov.pk/19-Oct-2016/shahbaz-elected-unopposed-as-pml-n-punjab-president|archive-date=28 July 2017}}</ref> 29 جولاءِ 2017ع تي، [[پاناما پيپرز ڪيس]] جي فيصلي کان پوءِ رخصت ٿيندڙ وزيراعظم نواز شريف جي نااهليءَ جي نتيجي ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو اڳواڻ ۽ وزيراعظم جي عهدي لاءِ سندن اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |title=Shahbaz Sharif will be Pakistan's next Prime Minister |url=https://www.thenews.com.pk/latest/219632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728202531/https://www.thenews.com.pk/latest/219632-Shehbaz-Sharif-to-replace-Nawaz-Sharif |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=Sanaullah Khan |author2=Syed Sammer Abbas |date=28 July 2017 |title=Shahbaz tipped to be Nawaz's choice for prime minister: reports |url=https://www.dawn.com/news/1348225 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728212118/https://www.dawn.com/news/1348225/shahbaz-tipped-to-be-nawazs-choice-for-prime-minister-reports |archive-date=28 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bilal |first1=Muhammad |date=29 July 2017 |title=Shahbaz's name finalised as successor to Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1348391 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729135022/https://www.dawn.com/news/1348391 |archive-date=29 July 2017 |access-date=29 July 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> تنهن هوندي به، هو قومي اسيمبلي جو ميمبر نه هو، تنهنڪري [[پيٽروليم ڊويزن (پاڪستان)|پيٽروليم وزير]] [[شاهد خاقان عباسي]] کي پاڪستان جي عبوري وزيراعظم طور خدمتون سرانجام ڏيڻ لاءِ چيو ويو، ته جيئن شريف کي ضمني چونڊ ذريعي قانونساز اداري ۾ داخل ٿيڻ لاءِ ڪافي وقت ملي سگهي.<ref>{{cite news|author=Sana Jamal|title=Shahid Khaqan Abbasi appointed as interim PM of Pakistan|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|access-date=29 July 2017|work=GulfNews|date=29 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729214358/http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/shahid-khaqan-abbasi-appointed-as-interim-pm-of-pakistan-1.2066083|archive-date=29 July 2017}}</ref> بعد ۾، شريف ايندڙ عام چونڊ تائين وزيراعليٰ طور پنهنجو مدو مڪمل ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.<ref name="indianexpress/3aug2017">{{cite news|title=Shahid Khaqan Abbasi likely to continue as Pakistan PM for 10-month PML-N tenure|url=http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|access-date=5 August 2017|work=The Indian Express|date=3 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181002/http://indianexpress.com/article/pakistan/pakistan-pm-shahid-khaqan-abbasi-nawaz-sharif-4780752/|archive-date=5 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=2 August 2017 |title=Sana opposes Shahbaz's elevation to Centre |url=https://www.dawn.com/news/1349073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805181917/https://www.dawn.com/news/1349073/sana-opposes-shahbazs-elevation-to-centre |archive-date=5 August 2017 |access-date=5 August 2017 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> ڊسمبر 2017ع ۾، شريف کي 2018ع جي عام چونڊ ۾ وزيراعظم جي عهدي لاءِ پي ايم ايل (ن) جو اميدوار نامزد ڪيو ويو.<ref name="thenews/21dec2017">{{cite news |date=21 December 2017 |title=Shahbaz is next premier: Nawaz |url=https://www.thenews.com.pk/print/258601 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221135036/https://www.thenews.com.pk/print/258601-shahbaz-is-next-premier-nawaz |archive-date=21 December 2017 |access-date=21 December 2017 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hussain |first1=Javed |last2=Shaikh |first2=Ubaidullah |date=21 December 2017 |title=Shahbaz to be PML-N's next candidate for prime minister: Nawaz Sharif |url=https://www.dawn.com/news/1378008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222000152/https://www.dawn.com/news/1378008/shahbaz-to-be-pml-ns-next-candidate-for-prime-minister-nawaz-sharif |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 December 2017 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> فيبروري 2018ع ۾، شريف کي پي ايم ايل (ن) جو عبوري صدر مقرر ڪيو ويو.<ref>{{cite news|title=Shehbaz Sharif appointed acting president of PML-N|url=https://tribune.com.pk/story/1645952/1|access-date=27 February 2018|work=The Express Tribune|date=27 February 2018|archive-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227212136/https://tribune.com.pk/story/1645952/1-pml-n-set-announce-party-president-today/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=PML-N endorses Nawaz's decision to pass on baton to Shehbaz|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/02/27/shehbaz-sharif-elected-as-pml-ns-interim-president-reports/|access-date=27 February 2018|work=www.pakistantoday.com.pk}}</ref> مارچ 2018ع ۾، هو پي ايم ايل (ن) جو صدر بنا مقابلي چونڊيو ويو.<ref>{{cite news |author=Javed Hussain |date=13 March 2018 |title='Cannot even think of replacing Nawaz': Shahbaz Sharif appointed PML-N president |url=https://www.dawn.com/news/1394992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313135001/https://www.dawn.com/news/1394992/cannot-even-think-of-replacing-nawaz-shahbaz-sharif-appointed-pml-n-president |archive-date=13 March 2018 |access-date=13 March 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> رپورٽ ڪيو ويو{{By whom|date=August 2025}} ته [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|اسٽيبلشمينٽ]] اڳ ۾ ڪيترن موقعن تي شريف کي پاڪستان جي وزيراعظم جو عهدو ڏيڻ جي آڇ ڪئي هئي، جيڪا هن قبول نه ڪئي.<ref name="indianexpress/30july2017">{{cite news|title=The baton in Pakistan passes from Nawaz Sharif to Shahbaz|url=http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|access-date=31 July 2017|work=The Indian Express|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151317/http://indianexpress.com/article/opinion/the-baton-in-pakistan-passes-from-nawaz-sharif-to-shahbaz-4774667/|archive-date=31 July 2017}}</ref> == مخالف ڌر جو اڳواڻ (2018–2022) == [[File:Shehbaz Sharif at an anti-PTI government protest.png|thumb|شريف نومبر 2019ع ۾ اسلام آباد ۾ [[عمران خان حڪومت]] مخالف جلسي ۾]] شريف [[2018ع پاڪستاني عام چونڊ]] ۾ پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ اين اي-132 (لاهور-10) مان قومي اسيمبلي لاءِ چونڊيو ويو. ساڳئي چونڊ ۾، هو پي ايم ايل (ن) جي اميدوار طور تڪ پي پي-164 (لاهور-21) ۽ پي پي-165 (لاهور-22) مان پنجاب جي صوبائي اسيمبلي لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو.<ref name="dawn/17aug2018">{{cite news |date=17 August 2018 |title=Shahbaz Sharif — the three-time Punjab CM in the running for next PM |url=https://www.dawn.com/news/1427542 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818023441/https://www.dawn.com/news/1427542 |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> پنهنجي ڪامياب چونڊ کان پوءِ، هن قومي اسيمبلي جي سيٽ جي حق ۾ پنجاب جون سيٽون ڇڏي ڏنيون.<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Iftikhar A. |date=14 August 2018 |title=By-polls on 11 NA seats to be held within two months |url=https://www.dawn.com/news/1426872 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816195030/https://www.dawn.com/news/1426872 |archive-date=16 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 16 آگسٽ 2018ع تي، کيس پي ايم ايل (ن) پاران پاڪستان جي وزيراعظم جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو ويو.<ref>{{cite news |date=16 August 2018 |title=Imran, Shahbaz file nomination papers for PM's slot |url=https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818115319/https://www.thenews.com.pk/print/355604-imran-shahbaz-file-nomination-papers-for-pm-s-slot |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |language=en}}</ref> ٻئي ڏينهن، هن 96 ووٽ حاصل ڪيا ۽ [[عمران خان]] کان هارائي ويو.<ref>{{cite news |last1=Wasim |first1=Amir |date=18 August 2018 |title=Imran outscores Shahbaz, secures top job |url=https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025118/https://www.dawn.com/news/1427716/imran-outscores-shahbaz-secures-top-job |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> بعد ۾، قومي اسيمبلي جي 111 ميمبرن کيس قومي اسيمبلي ۾ [[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جي اڳواڻ]] جي عهدي لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Raza |first1=Syed Irfan |date=18 August 2018 |title=Shahbaz set to become opposition leader in National Assembly |url=https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818025200/https://www.dawn.com/news/1427708/shahbaz-set-to-become-opposition-leader-in-national-assembly |archive-date=18 August 2018 |access-date=18 August 2018 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]]}}</ref> 20 آگسٽ 2018ع تي، کيس قومي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ نوٽيفاءِ ڪيو ويو. ساڳئي وقت، هو 22 ڊسمبر 2018ع کان 28 نومبر 2019ع تائين پبلڪ اڪائونٽس ڪميٽي جو چيئرمين رهيو، جڏهن هن استعيفيٰ ڏني ۽ سندس جاءِ تي [[رانا تنوير حسين]] آيو. سيپٽمبر 2020ع ۾، [[قومي احتساب بيورو]] (نيب) شريف کي ويجهن ساٿين ۽ خاندان جي ميمبرن تي ٻڌل مبينا اسڪيم ذريعي [[پاڪستاني رپيو|7,328 ملين رپين]] (41 ملين آمريڪي ڊالر) جي مني لانڊرنگ جي الزامن تي گرفتار ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan opposition leader arrested in corruption case |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928150812/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/28/pakistan-opposition-leader-arrested-in-corruption-case |archive-date=28 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نيب اڳ ۾ شريف، سندس پٽ ۽ ٻين مائٽن جي ملڪيت 23 اثاثا منجمد ڪيا هئا، اهو الزام لڳائيندي ته اهي اثاثا آمدني جي نامعلوم ذريعن مان حاصل ڪيا ويا هئا ۽ پرڏيهي فنڊ شريف جي نياڻيءَ جي مڙس، هارون يوسف، جي ملڪيت واري ڪمپني ذريعي جعلي ٽرانزيڪشنن وسيلي منتقل ڪيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Shahbaz's son, daughter, son-in-law, three others declared POs |url=https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128122454/https://www.thenews.com.pk/print/749941-money-laundering-assets-case-shahbaz-s-son-daughter-son-in-law-three-others-declared-pos |archive-date=28 November 2020 |access-date=28 November 2020 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=27 November 2020 |language=en}}</ref> گرفتاري کان پوءِ، شريف کي جاچ دوران حراست ۾ رکيو ويو.<ref>{{Cite web |date=29 September 2020 |title=Pakistan's Opposition Leader Shahbaz Sharif Remanded in NAB Custody for 14 Days in Money Laundering Case |url=https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |access-date=22 April 2022 |website=News18 |language=en |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422173312/https://www.news18.com/news/world/pakistans-opposition-leader-shahbaz-sharif-remanded-in-nab-custody-for-14-days-in-money-laundering-case-2919225.html |url-status=live }}</ref> نومبر 2020ع ۾، کيس پنهنجي ماءُ جي جنازي نماز ۾ شرڪت لاءِ عارضي طور پيرول تي آزاد ڪيو ويو.<ref>{{Cite web|date=27 November 2020|title=Shahbaz, Hamza to be released on parole today|url=https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|access-date=28 November 2020|website=The Nation|language=en|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127084311/https://nation.com.pk/27-Nov-2020/shahbaz-sharif-hamza-to-be-released-on-parole-today|url-status=live}}</ref> 14 اپريل 2021ع تي، کيس مني لانڊرنگ ڪيس ۾ [[لاهور هاءِ ڪورٽ]] ضمانت ڏني.<ref>{{Cite web|title=LHC approves bail plea of Shehbaz Sharif in money laundering case|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|access-date=14 April 2021|website=Dunya News|date=14 February 2008 |archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414081652/https://dunyanews.tv/en/Pakistan/597231-LHC-Shehbaz-Sharif-bail-plea-money-laundering-case|url-status=live}}</ref> 12 آڪٽوبر 2022ع تي، شريف ۽ سندس پٽ کي لاهور جي خاص مرڪزي عدالت ڪرپشن ۽ مني لانڊرنگ جي سڀني الزامن مان بري ڪري ڇڏيو.<ref name="aljazeera.com">{{Cite web |title=Pakistani court acquits PM, son in money laundering case |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906030015/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/12/pakistani-court-acquits-pm-son-in-money-laundering-case |archive-date=6 September 2023 |access-date=7 September 2023 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> فيصلي کان پوءِ، شريف جي وڪيل امجد پرويز ڪيس کي ”مڪمل طور بي بنياد ۽ سياسي مقصدن تي ٻڌل“ قرار ڏنو.<ref name="aljazeera.com"></ref> == وزيراعظم (2022–2023) == {{main|سائفر نمبر آءِ-0678|شهباز شريف جي پهرين وزارت عظميٰ|شهباز شريف جي پهرين حڪومت}} 10 اپريل 2022ع تي، [[2022ع پاڪستاني آئيني بحران]] کان پوءِ [[عمران خان خلاف بي اعتمادي رٿ]] جي نتيجي ۾ مخالف ڌر جي پارٽين شريف کي وزيراعظم جي اميدوار طور نامزد ڪيو.<ref>{{cite web |date=11 April 2022 |title=Pakistan to Vote in New PM as Ousted Khan Rallies Supporters |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123200/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-10/pakistan-lawmakers-set-to-vote-in-new-pm-with-close-ties-to-army |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |website=Bloomberg News}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shahzad |first1=Asif |last2=Hassan |first2=Syed Raza |date=11 April 2022 |title=Political change in Pakistan as Shehbaz Sharif seeks to become PM |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410134030/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nominations-pakistan-pm-due-supporters-ousted-khan-expected-protest-2022-04-10/ |archive-date=10 April 2022 |access-date=10 April 2022 |newspaper=Reuters |via=www.reuters.com}}</ref> هو 11 اپريل 2022ع تي وزيراعظم چونڊيو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif, Pakistan Opposition Leader, Elected New PM |url=https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411115941/https://www.ndtv.com/world-news/shehbaz-sharif-pakistan-opposition-leader-elected-new-pm-2878194 |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |website=NDTV.com}}</ref><ref name="Elected PM Dawn">{{cite news |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif elected prime minister of Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411121204/https://www.dawn.com/news/1684500/shehbaz-sharif-elected-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |access-date=11 April 2022 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> هن ساڳئي ڏينهن عهدي جو حلف کنيو، جيڪو سينيٽ جي چيئرمين [[صادق سنجراڻي]] کان ورتو، جيڪو صدر [[عارف علوي]] جي جاءِ تي ڪم ڪري رهيو هو، ڇاڪاڻ ته صدر ”تڪليف“ جي شڪايت کان پوءِ طبي موڪل تي هو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz Sharif takes oath as prime minister of Pakistan |url=https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411161738/https://www.geo.tv/latest/410879-shehbaz-sharif-takes-oath-as-prime-minister-of-pakistan |archive-date=11 April 2022 |accessdate=11 April 2022 |website=www.geo.tv |date=11 April 2022 }}</ref> === گهريلو پاليسي === 2022ع ۾ وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ شريف جي بنيادي ترجيح اها سخت [[پاڪستاني معاشي بحران (2022–2024)|معاشي بحران]] حل ڪرڻ هئي، جيڪا انهيءَ سال شروع ٿي هئي؛ ڇاڪاڻ ته [[يوڪرين تي روسي حملو|يوڪرين تي روسي حملي]] سبب ايندھن جي قيمتن ۾ اضافو، حد کان وڌيڪ قرض، ناقص ميڪرو معاشي فيصلا، ادائگين جي توازن جو بحران ۽ ٻين عنصرن گڏجي اهڙي شديد بحران کي جنم ڏنو هو، جنهن ملڪ جي معيشت تي وڏو دٻاءُ وڌو. شريف اهو به واعدو ڪيو ته هو [[سائفر نمبر آءِ-0678|عمران خان جي آمريڪي مداخلت وارن الزامن]] جي جاچ ڪرائيندو، جن ۾ خان پنهنجي اقتدار مان هٽائڻ جو الزام لڳايو هو؛ شريف چيو ته جيڪڏهن سندس خلاف ”ثبوت جو ذرو“ به مليو ته هو استعيفيٰ ڏئي ڇڏيندو.<ref>{{Cite web |last=Zaman |first=Q. |title=Shehbaz Sharif elected as Pakistan's new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/11/shehbaz-sharif-elected-as-pakistans-new-prime-minister-2 |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> شريف آزاد ۽ منصفاڻيون چونڊون يقيني بڻائڻ لاءِ چونڊ سڌارا آڻڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |last1=Masood |first1=Salman |last2=Goldbaum |first2=Christina |date=11 April 2022 |title=Shehbaz Sharif Becomes Pakistan's New Prime Minister Amid Turmoil |url=https://www.nytimes.com/2022/04/11/world/asia/pakistan-shehbaz-sharif-prime-minister.html |access-date=27 June 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==== معاشي پاليسي ==== {{See also|2022–23 پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24 پاڪستان وفاقي بجيٽ|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستان ۽ بين الاقوامي مالياتي فنڊ}} شريف جي حلف برداري کان ٿوري ئي دير پوءِ حڪومت هڪ رليف پيڪيج جو اعلان ڪيو، جنهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ اجرت 21,000 رپين مان 25,000 رپيا ڪرڻ، ڪڻڪ جي اٽي تي سبسڊي ڏيڻ، پينشن ۾ 10 سيڪڙو واڌ، ۽ سرڪاري ملازمن جي پگهار 100,000 رپين کان گهٽ سطح تي رکڻ جهڙا قدم شامل هئا.<ref name=":1">{{Cite web |title=Shehbaz Sharif elected PM, unveils relief package |url=https://www.thenews.com.pk/print/949416-shehbaz-elected-pm-announces-relief-package |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=12 April 2022 |language=en}}</ref> هن غربت گهٽائڻ لاءِ [[بينظير انڪم سپورٽ پروگرام]] کي به بحال ڪيو، ۽ ان کي تعليمي امداد تائين وڌايو.<ref name=":1" /> ايندھن جي تيزيءَ سان وڌندڙ قيمتن کي حل ڪرڻ لاءِ، شريف بجلي منصوبن مان توانائي جي پيداوار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن پاڪستان جي ڪوئلي جي ذخيرن مان نفعي جي کوٽ کي حل ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو، ۽ تجويز ڏني ته [[ٿر اينگرو ڪوئلي بجلي منصوبو]] ٻين ڪوئلي تي هلندڙ بجلي گهرن سان ڳنڍي پيداوار 4,000 [[ميگاواٽ]] تائين وڌائي سگهجي ٿي. شريف وڌيڪ تجويز ڏني ته ٿر منصوبو قومي معيشت کي بحال ڪري سگهي ٿو ۽ حڪومت کي 6 ارب آمريڪي ڊالر تائين بچت ڏئي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته توانائي درآمدن تي خرچ 24 ارب آمريڪي ڊالر تائين وڌي ويو هو.<ref>{{Cite web |title=BR-ePaper {{!}} 11 October 2022 {{!}} Page Front Page 1 |url=https://epaper.brecorder.com/2022/10/11/1-page/944661-news.html |access-date=27 June 2025 |website=BR-ePaper |language=en}}</ref> شريف جي وزارت عظميٰ دوران، پاڪستان جي [[مهانگائي|مهانگائي جي شرح]] سيپٽمبر 2022ع ۾ ڪيترن ڏهاڪن جي بلند سطح 27.3 سيڪڙو تائين پهچي وئي<ref>{{cite web|title=Pakistan CPI inflation hits multi-decade high 27.3% on year in August|date=1 September 2022|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-cpi-inflation-hits-multi-decade-high-273-year-august-2022-09-01/|publisher=[[رائٽرز]]}}</ref> ۽ مئي 2023ع ۾ 37.97 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{cite web|title=Pakistan inflation hits record for second consecutive month|work=Al Jazeera|date=2 June 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/2/pakistan-inflation-hits-record-for-second-consecutive-month}}</ref> جنوري 2023ع ۾، برآمدن ۾ گهٽتائي ۽ حڪومت جي معاشي بحران ختم ڪرڻ ۾ ناڪامي سبب 70 لک ٽيڪسٽائل مزدور بيروزگار ٿي ويا.<ref>{{cite web|title=7 million people laid off in textile industry, associations claim|last=Khan|first=Aamir Shafaat|work=Dawn|date=10 January 2023|url=https://www.dawn.com/news/1730864}}</ref> پاڪستان جي معيشت لاءِ رليف پيڪيج بابت [[بين الاقوامي مالياتي فنڊ]] (آءِ ايم ايف) سان ڳالهين باوجود، شريف جي دور ۾ [[پاڪستاني رپيو]] مسلسل قدر وڃائيندو رهيو، جڏهن ته وڌندڙ مهانگائي، بيروزگاري ۽ گهٽ منافعن پاڪستان ۾ ڪاروبار کي نقصان پهچايو. مالي سال 2023ع لاءِ پرڏيهي تجارتي قرضن بابت حڪومت جو 7.7 ارب آمريڪي ڊالر جو هدف پڻ ڪري پيو، ۽ جولاءِ کان آڪٽوبر 2022ع تائين صرف 0.2 ارب آمريڪي ڊالر حاصل ٿيا.<ref>{{Cite web |last=Hanif |first=Usman |date=6 December 2022 |title='Pakistan in financial emergency' |url=https://tribune.com.pk/story/2389724/pakistan-in-financial-emergency |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف حڪومت معاشي بحران جا اثر گهٽائڻ لاءِ آءِ ايم ايف سان رليف پيڪيج بابت ڳالهيون جاري رکيون، ۽ جون 2023ع ۾ 3 ارب آمريڪي ڊالر جي اسٽينڊ باءِ ارينجمينٽ لاءِ عملي سطح جو معاهدو ٿيو.<ref>{{Cite web |title=IMF Reaches Staff-level Agreement with Pakistan on a US$3 billion Stand-By Arrangement |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2023/06/30/pr23251-imf-reaches-staff-level-agreement-with-pakistan-on-a-us-3-billion-stand-by-arrangement |access-date=27 June 2025 |website=IMF |language=en}}</ref> جولاءِ 2023ع ۾، آءِ ايم ايف جي ايگزيڪٽو بورڊ قرض منظور ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 1.2 ارب آمريڪي ڊالر جي ادائيگي شروع ڪئي. قرض حاصل ڪرڻ لاءِ، شريف حڪومت پنهنجي سالياني بجيٽ ۾ ڪفايت شعاري جا قدم کنيا، 750 ملين آمريڪي ڊالر جا ٽيڪس وڌايا ۽ مهانگائي کي روڪڻ لاءِ وياج جي شرح 22 سيڪڙو تائين وڌائي.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=24 June 2023 |title=Pakistan changes budget as dictated by IMF to clinch stalled funds |url=https://www.reuters.com/markets/asia/pakistan-reviews-fy2024-budget-last-ditch-effort-clinch-imf-deal-2023-06-24/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rajvanshi |first=Astha |date=11 July 2023 |title=The IMF is Lending $3 Billion to Pakistan-Is it Enough? |url=https://time.com/6293769/imf-loan-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ==== 2022ع پاڪستان ٻوڏون ==== {{Main|2022ع پاڪستان ٻوڏون}} 2022ع ۾، [[سنڌ]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ آگسٽ جي سراسري برسات کان ترتيبوار 784 سيڪڙو ۽ 500 سيڪڙو وڌيڪ برسات پئي.<ref>{{Cite web |date=27 August 2022 |title=Floods have affected over 30 million in Pakistan: minister |url=https://tribune.com.pk/story/2373444/floods-have-affected-over-30-million-in-pakistan-minister |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> برسات ۾ انهيءَ واڌ سان گڏ، ڏاکڻي پاڪستان مئي ۽ جون 2022ع ۾ [[2022ع ڀارت ۽ پاڪستان جي گرمي جي لهر|لڳاتار گرمي جي لهرن]] جو تجربو ڪيو، جيڪي رڪارڊ ٽوڙ هيون ۽ [[پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي|موسمياتي تبديلي]] سبب وڌيڪ امڪاني بڻيون. انهن حالتن هڪ مضبوط [[حرارتي گهٽ دٻاءُ]] پيدا ڪيو، جنهن معمول کان وڌيڪ تيز برساتون آنديون. 25 آگسٽ 2022ع تي شريف حڪومت ٻوڏن سبب ملڪ گير [[هنگامي حالت]] جو اعلان ڪيو، جن ۾ لڳ ڀڳ 1,700 ماڻهو فوت ٿيا ۽ لڳ ڀڳ 30 کان 40 ارب آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ نقصان ٿيو.<ref>{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |title=Pakistan flood losses estimated at $40bn: Ex-finance minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/7/pakistan-flood-losses-estimated-at-40bn-ex-finance-minister |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Analysis of 2022 Pakistan floods identifies recovery strategies |url=https://carnegiescience.edu/news/analysis-2022-pakistan-floods-identifies-recovery-strategies |access-date=27 June 2025 |website=carnegiescience.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's 2022 Floods and Implications for U.S. Interests |url=https://www.congress.gov/crs-product/IF12211 |access-date=27 June 2025 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Study: Pakistan Flood Damages, Economic Losses Exceed $30 Billion |url=https://www.voanews.com/a/study-pakistan-flood-damages-economic-losses-exceed-30-billion-/6810207.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= NDMA Floods (2022) SITREP - November 18, 2022|url=https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128131128/https://cms.ndma.gov.pk/storage/app/public/situation-reports/November2022/N2n1eEarMt6q6Rb8ZYwn.pdf |archive-date=28 November 2023 |access-date=27 June 2025 |website=cms.ndma.gov.pk}}</ref> [[File:2022 Pakistan Floods - August 27, 2021 vs. August 27, 2022 in Sindh.jpg|thumb|2022ع جي ٻوڏن کان اڳ ۽ پوءِ سنڌ جو تقابلي نقشو]] ٻوڏن ۽ بجلي ۽ ايندھن جي بلن بابت آبادگارن جي ڌرڻن جي جواب ۾، شريف آبادگارن جي رليف لاءِ ڪسان پيڪيج شروع ڪيو، وفاقي ڪميٽي ٺاهي ۽ 600 ارب رپين جو پيڪيج ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Usama |date=5 October 2022 |title=Farmers end sit-in after govt accepts demands |url=https://tribune.com.pk/story/2380180/farmers-end-sit-in-after-govt-accepts-demands |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Shehzad |first=Rizwan |date=31 October 2022 |title=PM unveils Rs1.8tr mega relief for farmers |url=https://tribune.com.pk/story/2384058/pm-unveils-rs18tr-mega-relief-for-farmers |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن پيڪيج جي حصي طور، حڪومت ملڪ ڀر ۾ زراعت جي شعبي ۾ نوجوان ڪاروباري ماڻهن کي 50 ارب رپين جا سبسڊي وارا قرض فراهم ڪندي، گڏوگڏ زراعت جي شعبي ۾ ننڍن ۽ وچولي درجي جي ادارن کي 10 ارب رپيا ڏيندي. انهن قدمن کان علاوه، پيڪيج ٻوڏ متاثر بي زمين آبادگارن لاءِ 5 ارب رپيا ۽ ٻوڏ متاثر آبادگارن لاءِ تصديق ٿيل ٻج جون 12 لک ٻوريون فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو. خرچن جي ورڇ بابت شريف چيو ته وفاقي حڪومت 50 سيڪڙو حصو ڏيندي، جڏهن ته چارئي صوبا ٻيا 50 سيڪڙو فراهم ڪندا.<ref name=":2" /> شريف حڪومت [[ناڪ ڊائون ڪٽ]]س ٽريڪٽر پرزن تي ڊيوٽي 35 سيڪڙو مان گهٽائي 15 سيڪڙو ڪئي، ۽ قومي ڪڻڪ جي کوٽ کان بچڻ لاءِ ڪڻڪ جي درآمد 2.6 ملين ٽنن تائين وڌائي وئي. ڪسان پيڪيج ۾ اهي قدم زراعت جي شعبي ۽ ان سان لاڳاپيل شعبن، جهڙوڪ ڀاڻ جي صنعت، کي وڌائڻ لاءِ ۽ خاص طور ملڪ تي ٻوڏن جي نقصانڪار معاشي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ لاڳو ڪيا ويا.{{Citation needed|date=August 2025}} ==== توانائي پاليسي ==== {{See also|عالمي توانائي بحران (2021–2023)}} شريف جي وزيراعظم طور اقتدار سنڀالڻ وقت پاڪستان ۾ [[عالمي توانائي بحران (2021–2023)|توانائي بحران]] پڻ موجود هو، جيڪو مڪمل ٿيل منصوبن کي شروع نه ڪرڻ ۽ [[روس-يوڪرين جنگ]] ۽ [[ڪووڊ-19 وبا]] سبب عالمي ايندھن ۽ توانائي جي قيمتن ۾ واڌ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=What is behind soaring energy prices and what happens next? – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/what-is-behind-soaring-energy-prices-and-what-happens-next |access-date=1 July 2025 |website=IEA |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Qi |last2=Hu |first2=Yi |last3=Jiao |first3=Jianbin |last4=Wang |first4=Shouyang |date=2 January 2024 |title=The impact of Russia–Ukraine war on crude oil prices: an EMC framework |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=8 |doi=10.1057/s41599-023-02526-9 |issn=2662-9992|doi-access=free }}</ref> جون 2025ع ۾، شريف حڪومت 39.8 آمريڪي ڊالر في [[ايم ايم بي ٽي يو]] جي [[مائع قدرتي گئس|ايل اين جي]] درآمد مان مهانگي هجڻ سبب هٿ ڪڍيو، ۽ ان جي بدران ملڪ گير [[لوڊشيڊنگ]] تي ڀاڙيو. هن فيصلي جي نتيجي ۾، شريف پاڪستانين کي ايندڙ مهيني لاءِ لوڊشيڊنگ لاءِ تيار رهڻ جي خبردار ڪيو، ۽ چيو ته سندس حڪومت ايل اين جي درآمد لاءِ توانائي معاهدو ممڪن بڻائڻ جي ڪوشش ڪندي.<ref>{{Cite web |agency=ANI |date=28 June 2022 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif warns of increased electricity load shedding in July |url=https://theprint.in/world/pakistan-pm-shehbaz-sharif-warns-of-increased-electricity-load-shedding-in-july/1015236/ |access-date=1 July 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salamat |first=Sajid |date=28 June 2022 |title=PM warns of increased load shedding in country in July |url=https://dailytimes.com.pk/959037/pm-warns-of-increased-load-shedding-in-country-in-july/ |access-date=1 July 2025 |website=Daily Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Power Outages May Increase In July: PM Shehbaz |url=https://arab.news/8r3ex |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> جولاءِ 2022ع ۾، شريف بند پيل بجلي گهرن جهڙوڪ [[پنجاب ٿرمل پاور پلانٽ]] ۽ [[ساھيوال ڪوئلو بجلي منصوبو]] مان توانائي پيداوار ٻيهر شروع ڪرڻ جو حڪم ڏنو. اهڙا منصوبا، انهن ٻن بجلي گهرن سميت، ملڪيت جي کوٽ يا معاهدي جي واعدن جي ٽٽڻ سبب دير جو شڪار ٿيا هئا.<ref>{{Cite web |last=Hasnain |first=Khalid |date=4 July 2022 |title=PM Shehbaz orders early resolution of energy crisis |url=https://www.dawn.com/news/1698112 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> پنهنجي وزارت عظميٰ دوران، شريف حڪومت جي ايندھن درآمدي بل کي گهٽائڻ لاءِ سڀني سرڪاري عمارتن کي [[شمسي توانائي]] تي منتقل ڪرڻ شروع ڪيو. هن وڌيڪ چيو ته اهو قدم ملڪ جي صوبائي حڪومتن لاءِ مثال هوندو، ۽ صوبائي اڳواڻن تي زور ڀريو ته هو به ساڳي ريت سرڪاري عمارتن لاءِ شمسي توانائي جي استعمال کي معياري بڻائين.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=27 December 2022 |title='All government buildings to switch to solar power by April' |url=https://tribune.com.pk/story/2393050/all-government-buildings-to-switch-to-solar-power-by-april |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2022 |title=PM announces plan to solarize government buildings by April 2023 |url=https://arab.news/mhrba |access-date=1 July 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> === پرڏيهي معاملا === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} [[File:SCO meeting (2022-09-16).jpg|thumb|250px|شريف 2022ع ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جي اجلاس ۾ [[سمرقند]]، ازبڪستان ۾]] [[File:Secretary Blinken Meets With Pakistani Foreign Minister Bhutto Zardari at the Department of State. (52387054371).jpg|thumb|شريف جو پرڏيهي وزير بلاول ڀٽو زرداري، سيپٽمبر 2022ع ۾ آمريڪي پرڏيهي وزير [[اينٽني بلنڪن]] سان ملاقات ڪندي]] شريف جي حڪومت [[ليٽرگيٽ]] سبب ڇڪتاڻ وارن لاڳاپن کان پوءِ، پاڪستان جا [[آمريڪا]] سان ويجها لاڳاپا بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ پاڪستان جا [[چين]] سان ويجها تعلقات هئا.<ref>{{Cite magazine |last=Ali |first=Hasan |date=27 April 2022 |title=Column: Why Pakistan Will Struggle to Mend U.S. Ties |url=https://time.com/6171042/pakistan-us-relations/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي سالياني اجلاس دوران [[نيو يارڪ شهر]] ۾ آمريڪي صدر [[جو بائيڊن]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=US says ready to engage with PM Sharif's government to advance 'shared interests' |url=https://arab.news/mfttf |access-date=27 June 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> ملاقات دوران، بائيڊن تباهه ڪندڙ ٻوڏن کان پوءِ پاڪستان جي حمايت جو واعدو ڪيو. آڪٽوبر 2022ع ۾، صدر بائيڊن [[ڪيلفورنيا]] ۾ هڪ خطاب دوران پاڪستان کي ”دنيا جي سڀ کان خطرناڪ ملڪن مان هڪ“ قرار ڏنو. شريف ۽ پرڏيهي وزير [[بلاول ڀٽو زرداري]] ان بيان کي بي بنياد قرار ڏنو، ۽ [[پاڪستان جي پرڏيهي معاملن واري وزارت]] بائيڊن جي بيان بابت وضاحت لاءِ آمريڪي سفير کي طلب ڪيو.<ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=Pakistan hits back at Biden's 'dangerous nation' comment |url=https://apnews.com/article/biden-asia-india-pakistan-xi-jinping-197a7feb7f37869e22e2b02a3c21c8f4 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف چين سان وڌيڪ ويجها تعلقات ۽ [[چين-پاڪستان اقتصادي راهداري]] کي وڌائڻ جي ڪوشش پڻ ڪئي. بهرحال، [[پاڪستاني طالبان]] ۽ [[بلوچستان لبريشن آرمي]] جهڙن گروهن پاران چيني ڪارڪنن تي حملن ۾ واڌ سبب لاڳاپا وڌيڪ پيچيده ٿيندا ويا، ڇاڪاڻ⁠تہ سي پيڪ ڪارڪنن جي سلامتي جي ذميواري [[پاڪستان فوج]] تي آهي.<ref>{{Cite news |last=Lateef |first=Samaan |date=25 November 2023 |title=Pakistani Taliban threatens to attack China's Belt and Road route unless 'tax' paid |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/25/pakistan-taliban-demands-tax-china-extortion-belt-road/ |access-date=27 June 2025 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235}}</ref> شريف نومبر 2022ع ۾ ٻن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين ويو، جتي هن چيني صدر [[شي جن پنگ]] ۽ وزيراعظم [[لي ڪيچيانگ]] سان ملاقات ڪئي، ۽ اهو دورو [[چين جي ڪميونسٽ پارٽي جي 20هين قومي ڪانگريس]] کان پوءِ ٿيو. شريف سي پيڪ کي ٻيهر فعال ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=1 November 2022 |title='CPEC revitalisation' in focus as PM Shehbaz reaches China on maiden visit |url=https://www.dawn.com/news/1718151 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جو وزيراعظم طور پهريون دورو اپريل 2022ع ۾ ٽن ڏينهن جي سرڪاري دوري لاءِ [[سعودي عرب]] ڏانهن هو، جتي هن سعودي ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي. شريف جي حڪومت مئي 2022ع ۾ سعودي عرب کان 8 ارب ڊالرن جو پيڪيج پڻ حاصل ڪيو، ان سان گڏ سعودي عرب جي مالي مدد سان 2.4 ارب ڊالرن جي تيل فنانسنگ سهولت ۾ واڌ پڻ ڪئي وئي.<ref>{{Cite web |title=Pakistan secures $8bn package from Saudi Arabia |url=https://www.thenews.com.pk/print/954626-pakistan-secures-8bn-package-from-saudi-arabia |access-date=27 June 2025 |website=[[دي نيوز انٽرنيشنل]] |date=May 2022 |language=en}}</ref> شريف پاڪستان ۾ سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ لاءِ [[متحده عرب امارات]] ۽ [[قطر]] جو دورو ڪيو؛ هن [[دوحا]] ۾ پاڪستان-قطر واپار ۽ سيڙپڪاري گول ميز اجلاس دوران قطري سيڙپڪارن لاءِ پاڪستان ۾ مضبوط ۽ صحتمند واپاري ماحول فراهم ڪرڻ جي خواهش ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=PM Shehbaz arrives in Qatar on two-day official visit |url=https://tribune.com.pk/story/2372710/pm-shehbaz-arrives-in-qatar-on-two-day-official-visit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sheikh Mohamed bin Zayed meets Pakistan's new Prime Minister Shehbaz Sharif |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/01/crown-prince-of-abu-dhabi-meets-pakistans-new-prime-minister-shahbaz-sharif/ |access-date=27 June 2025 |website=The National |language=en}}</ref> شريف [[ترڪي]] جو دورو ڪيو ۽ ڪيترن ئي موقعن تي ترڪي جي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان ملاقات ڪئي، پاڪستان-ترڪي لاڳاپن کي وڌيڪ گهرو ڪرڻ ۽ واپار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي. هن ترڪي کي سي پيڪ ۾ شامل ٿيڻ جي دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=25 November 2022 |title=PM Shehbaz invites Turkiye to join CPEC |url=https://www.dawn.com/news/1722996 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[ايران]] سان گڏ [[پشين ماٿري|پشين]] ۾ [[ايران-پاڪستان سرحد]] ڀرسان هڪ تقريب دوران نئين بجلي ٽرانسميشن لائين جو افتتاح پڻ ڪيو، جنهن ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] پڻ شريڪ ٿيو، جنهن ذريعي ايران جي 100 ميگاواٽ تائين بجلي پاڪستان منتقل ڪرڻ جي سهولت فراهم ٿي. شريف جي حڪومت [[ايران-پاڪستان گئس پائيپ لائين]] جي تعمير لاءِ پڻ پرعزم رهي.<ref>{{Cite web |date=18 May 2023 |title=Iran, Pakistan Open Border Marketplace, Power Transmission Line |url=https://www.voanews.com/a/iran-pakistan-open-border-marketplace-power-transmission-line-/7099169.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> شريف سيپٽمبر 2022ع ۾ [[ايلزبيٿ ٻئين جي جنازي]] دوران [[برطانيا]] جو دورو ڪيو، جتي هو [[دولت مشترڪه جمهوريت]] جي [[حڪومت جي سربراهه]] طور ويو، ۽ [[چارلس ٽيون]] سان تعزيت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[لز ٽرس]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=19 September 2022 |title=PM Shehbaz meets King Charles, condoles Queen Elizabeth's death |url=https://www.dawn.com/news/1710913 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> شريف ٻيهر [[چارلس ٽئين ۽ ڪاميلا جي تاجپوشي]] لاءِ برطانيا ويو، جتي هن [[ويسٽ منسٽر ايبي]] ۾ تقريب ۾ شرڪت ڪئي ۽ برطانوي وزيراعظم [[رشي سونڪ]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=6 May 2023 |title=PM joins world leaders to witness Charles coronation |url=https://tribune.com.pk/story/2415443/pm-joins-world-leaders-to-witness-charles-coronation |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2023 |title=PM Shehbaz arrives in London to attend King Charles III's coronation |url=https://www.dawn.com/news/1750713 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> == ٻن وزيراعظمين وارن دورن جي وچ ۾ == {{See also|2022–2025 پاڪستاني سياسي بيچيني|2024 پاڪستاني عام چونڊون}} 9 آگسٽ 2023ع تي، شريف پارليامينٽ جي مُدي ختم ٿيڻ کان ٽي ڏينهن اڳ صدر [[عارف علوي]] کي اسيمبلي ٽوڙڻ جي صلاح ڏني.<ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=4 August 2023 |title=Pakistan prime minister proposes parliament dissolution on Aug. 9 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-pm-proposes-parliament-dissolution-aug-9-sources-2023-08-04/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 14 آگسٽ تي، پاڪستان جي 76هين [[پاڪستان جو آزادي ڏهاڙو|آزادي ڏهاڙي]] تي، شريف جو وزيراعظم وارو مدو ختم ٿي ويو ۽ [[انوار الحق ڪاڪر]] کي عام چونڊون ٿيڻ تائين [[پاڪستان جو نگران وزيراعظم]] مقرر ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Nadir Guramani |date=14 August 2023 |title=Anwaarul Haq Kakar sworn in as Pakistan's 8th interim prime minister |url=https://www.dawn.com/news/1770080 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> [[File:PML(N) welcome rally for Nawaz Sharif.png|thumb|آڪٽوبر 2023ع ۾ نواز شريف جي پاڪستان واپسي تي لاهور ۾ پي ايم ايل (ن) جي آجيان ريلي دوران حامي]] 21 آڪٽوبر 2023ع تي، شريف پنهنجي ڀاءُ نواز شريف جي چئن سالن جي پاڻمرادي جلاوطني کان پوءِ پاڪستان واپسي جي آجيان ڪئي. نواز پاڪستان واپس آيو جڏهن هن ٻه ڏينهن اڳ حفاظتي ضمانت حاصل ڪئي هئي، جنهن کيس گرفتار ٿيڻ کانسواءِ واپسي جي اجازت ڏني. نواز جي حفاظتي ضمانت حاصل ڪرڻ، شهباز حڪومت طرفان اهڙو قانون اختيار ڪرڻ جو نتيجو هو، جنهن تحت سپريم ڪورٽ جي اڳين فيصلن خلاف نظرثاني درخواستون داخل ڪري سگهجن ٿيون.<ref>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=New review law stuns top court |url=https://tribune.com.pk/story/2419137/new-review-law-stuns-top-court |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شهباز لاهور ۾ نواز جي آجيان لاءِ پي ايم ايل (ن) جي ريلي ۾ پڻ شامل ٿيو، جتي هزارين حامي نواز جي آمد جا منتظر هئا.<ref>{{Cite web |author1=Azaz Syed |author2=Rhea Mogul |author3=Sophia Saifi |date=21 October 2023 |title=Pakistan's former leader Nawaz Sharif returns after nearly four years in self-exile |url=https://www.cnn.com/2023/10/21/asia/nawaz-sharif-returns-pakistan-intl-hnk |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2023 |title=Fugitive Ex-Pakistani PM Nawaz Sharif Returns From Self-Exile |url=https://www.voanews.com/a/fugitive-ex-pakistani-pm-nawaz-sharif-returns-from-self-exile/7320762.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref> 22 ڊسمبر 2023ع تي، [[پاڪستان جو اليڪشن ڪميشن]] فيصلو ڏنو تہ پي ٽي آءِ کي ايندڙ چونڊن ۾ پنهنجي پارٽي نشان استعمال ڪرڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ پارٽي ڪميشن جي معيار موجب اندروني چونڊون نه ڪرائي سگهي هئي. اهو فيصلو تمام گهڻو تڪراري بڻيو ۽ ان کي چونڊن کان اڳ ڌانڌلي قرار ڏنو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ ان سان پي ٽي آءِ جي مخالفت کي ڪمزور ڪيو ويو ۽ نواز شريف لاءِ چونڊون آسانيءَ سان کٽڻ ۽ وزيراعظم بڻجڻ جو رستو صاف ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Imran Khan's party loses its symbol, how will it affect Pakistan elections? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/23/pakistan-ex-pms-party-loses-election-symbol-will-it-hurt-its-prospects |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=Pakistan's PTI Barred From Using Cricket Bat Electoral Symbol |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-s-pti-barred-from-using-cricket-bat-electoral-symbol-/7439552.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shahzad |first=Asif |date=14 January 2024 |title=Pakistan's Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistans-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol-2024-01-14/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2024 |title=Pakistan: Imran Khan's party loses cricket bat electoral symbol |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/pakistan-imran-khans-party-loses-cricket-bat-electoral-symbol |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> [[2024 پاڪستاني عام چونڊون|عام چونڊون]] 8 فيبروري 2024ع تي ٿيون، جن ۾ نواز شريف پي ايم ايل (ن) جو وزيراعظم لاءِ اميدوار هو. بهرحال، نواز کي متوقع آسان فتح حاصل نه ٿي، ڇاڪاڻ⁠تہ پي ٽي آءِ جا آزاد اميدوار سڀ کان وڌيڪ سيٽون حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا.<ref>{{Cite web |author1=David Shortell |author2=Sophia Saifi |date=9 February 2024 |title=In shock result, allies of jailed ex-leader Imran Khan win most seats in Pakistan election |url=https://www.cnn.com/2024/02/09/asia/pakistan-election-nawaz-sharif-intl |access-date=27 June 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan's PTI-linked independents lead in final election count |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/11/pakistan-election-results-put-imran-khans-independents-in-lead |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> پي ايم ايل (ن) ٻي نمبر تي ۽ پيپلز پارٽي ٽئين نمبر تي رهي؛ پر نه آزاد اميدوارن ۽ نه ئي ٻن وڏين پارٽين کي اڪثريت لاءِ گهربل 169 سيٽون حاصل ٿي سگهيون. 20 فيبروري تي، پي ايم ايل (ن) ۽ پيپلز پارٽي اقليتي اتحادي حڪومت قائم ڪئي، ۽ شهباز کي نواز بدران وزيراعظم لاءِ چونڊيو ويو. اتحادي معاهدي جي حصي طور، پيپلز پارٽي جي سينيئر اڳواڻ [[آصف علي زرداري]] کي صدارتي اميدوار چونڊيو ويو. عام چونڊون تڪرارن جو شڪار رهيون، ڇاڪاڻ⁠تہ [[پاڪستاني اسٽيبلشمينٽ]] تي الزام لڳايو ويو تہ هن پي ٽي آءِ کي اقتدار ۾ اچڻ کان روڪڻ لاءِ چونڊن ۾ ڌانڌلي ڪئي. بين الاقوامي ميڊيا پڻ چونڊن تي تنقيد ڪئي، جڏهن⁠تہ عالمي برادري جي ميمبرن انهن جي شفافيت بابت ڳڻتي ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite news |title=Pakistan's generals look increasingly desperate |url=https://www.economist.com/asia/2024/03/14/pakistans-generals-look-increasingly-desperate |access-date=27 June 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2024 |title=What the international media had to say about the elections that were everything but predictable |url=https://www.dawn.com/news/1813311 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=The 'generals' elections' in Pakistan that turned against the military |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240209-the-generals-elections-that-turned-against-pakistan-s-military |access-date=27 June 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Ryan Grim |author2=Murtaza Hussain |date=28 February 2024 |title=Members of Congress Demand Biden Withhold Recognition of Coalition Claiming Power in Pakistan |url=https://theintercept.com/2024/02/28/congress-pakistan-election-recognition/ |access-date=27 June 2025 |website=The Intercept |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |date=10 February 2024 |title=Pakistan army chief calls for unity as election fails to produce clear winner |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/10/pakistan-army-chief-calls-for-unity-as-election-fails-to-produce-clear-winner |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == وزيراعظم (2024–هاڻوڪو) == {{See also|شهباز شريف جي ٻي حڪومت}} 3 مارچ 2024ع تي، شريف هڪ تڪراري عام چونڊ کان پوءِ ٻئي دور لاءِ پاڪستان جو وزيراعظم ٻيهر چونڊيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ هن پي ٽي آءِ جي اميدوار [[عمر ايوب خان]] جي 92 ووٽن جي مقابلي ۾ 201 ووٽ حاصل ڪيا.<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Shewta |date=3 March 2024 |title=Shehbaz Sharif returns as Pakistan prime minister amid chaotic scenes in parliament |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-new-prime-minister-shehbaz-sharif-b2506134.html}}</ref> هن [[اقليتي حڪومت]] [[پاڪستان پيپلز پارٽي]]، [[متحده قومي موومينٽ – پاڪستان]]، [[پاڪستان مسلم ليگ (ق)]]، [[استحڪام پاڪستان پارٽي]]، ۽ [[بلوچستان عوامي پارٽي]] سان گڏ ٺاهي.<ref name="form a coalition">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Pakistan's former premier Sharif and allies agree to form a coalition |url=https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123259/https://apnews.com/article/pakistan-main-party-challenge-imran-khan-75f23a7abec21d385c129c7133a78665 |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name="Shehbaz prevails">{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Shehbaz prevails in race for PM House |url=https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214123331/https://www.dawn.com/news/1814088/shehbaz-prevails-in-race-for-pm-house |archive-date=14 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> === معيشت === {{See also|2024–25 پاڪستان وفاقي بجيٽ|اڙان پاڪستان}} [[File:Economic Cooperation Organization July 2025 - 1751655104B.jpg|thumb|[[اقتصادي سهڪار تنظيم]] جي 17هين اجلاس دوران آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ ترڪي صدر [[رجب طيب اردوان]] سان، جولاءِ 2025ع]] پنهنجي حلف برداري جي تقريب کان فوراً پوءِ، شريف معاشي بحالي کي تيز ڪرڻ لاءِ قومي عملدرآمد منصوبي جي تياري جي هدايت ڪئي. هن منصوبي جي حصي طور، شريف قرضي معاهدي لاءِ آءِ ايم ايف سان ڳالهيون شروع ڪيون ۽ [[فيڊرل بورڊ آف روينيو]] (ايف بي آر) کي 65 ارب رپين جا ٽيڪس ريفنڊ صاف ڪرڻ جو حڪم ڏنو. هن اهو پڻ چيو تہ حڪومت لاءِ وڏا نقصان پيدا ڪندڙ سرڪاري ملڪيت وارا ادارا خانگيا ڪيا ويندا، ۽ گئس شعبي ۾ لائين لاسز گهٽائڻ لاءِ [[سمارٽ ميٽر]]نگ اختيار ڪئي ويندي.<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=PM Shehbaz directs preparation of action plan to revive economy |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/03/05/pm-shehbaz-directs-preparation-of-action-plan-to-revive-economy/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Shehbaz Sharif urges consultation with international experts for economic stability |url=https://mettisglobal.news/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability/pm-shehbaz-sharif-urges-consultation-with-international-experts-for-economic-stability |access-date=27 June 2025 |website=mettisglobal.news |language=en}}</ref> شريف [[محمد اورنگزيب]]، [[حبيب بئنڪ لميٽيڊ]] جي اڳوڻي صدر ۽ [[جي پي مورگن چيس|جي پي مورگن]] بئنڪر کي [[پاڪستان جو ناڻي وارو وزير|ناڻي وارو وزير]] مقرر ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Ariba |date=11 March 2024 |title=CEO of Pakistan's largest bank picked to lead country out of economic crisis |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/ceo-pakistans-largest-bank-picked-lead-country-out-economic-crisis-2024-03-11/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 April 2024 |title=Who is Muhammad Aurangzeb, the ex-JPMorgan banker to become Pakistan's new finance minister for 'no salary' |url=https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327141435/https://www.livemint.com/news/world/who-is-muhammad-aurangzeb-pakistan-new-finance-minister-ex-jp-morgan-banker-pakistan-economy-imf-inflation-islamabad-11712660802353.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 June 2025 |work=mint |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت جولاءِ 2024ع ۾ آءِ ايم ايف سان بيل آئوٽ معاهدي تي ڳالهيون ڪيون، ۽ سيپٽمبر 2024ع ۾ آءِ ايم ايف کان 7 ارب ڊالرن جو قرض حاصل ڪيو.<ref>{{Cite web |date=12 July 2024 |title=Pakistan reaches new $7 billion loan deal with IMF |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-loan-deal-f6e5b227e575e30993da3328c64f9410 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2024 |title=The IMF approves a $7 billion loan for Pakistan, which will get $1 billion immediately |url=https://apnews.com/article/pakistan-imf-new-loan-board-of-executive-approved-3133c62867d5d60ec033e721daf7fead |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> بهرحال، حڪومت سخت آءِ ايم ايف شرطن جي تعميل لاءِ نئين ٽيڪس اسڪيم جي حصي طور ٽيڪس 40 سيڪڙو وڌائي ڇڏيا. پاڪستان جي وچولي طبقي لاءِ ٽيڪسن ۾ واڌ باوجود، شريف جولاءِ 2024ع ۾ نئين مالي سال کان پوءِ رياستي خرچ گهٽائڻ ۾ ناڪام رهيو. حڪومت نئين ٽيڪس اسڪيم ۾ خانگي ڪمپنين کي پڻ شامل ڪيو، جنهن سان برآمد ڪندڙن جي ٽيڪس شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 29 سيڪڙو ڪئي وئي، ان کان علاوه 30 سيڪڙو ڪارپوريٽ ٽيڪس پڻ لاڳو ٿيو، جيڪو ڏکڻ ايشيا ۾ سڀ کان وڌيڪ آهي.<ref>{{Cite web |title=Protests in Pakistan after govt raises taxes by 40% under IMF bailout |url=https://www.business-standard.com/world-news/protests-in-pakistan-after-regime-raise-taxes-by-40-under-imf-bailout-124100800380_1.html |website=Business Standard}}</ref> شريف جي حڪومت معاشي ترقي لاءِ هڪ جامع [[پاڪستان جا پنج سالا منصوبا|پنج سالا منصوبو]] ٺاهيو، جنهن جو عنوان “[[اڙان پاڪستان]]: گهريلو قومي معاشي منصوبو” رکيو ويو. هن منصوبي جي حصي طور، حڪومت برآمدات تي ٻڌل ترقي وڌائڻ، ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجي شعبن کي وسيع ڪرڻ، ۽ معاشي چئلينجن کي انهن لفظن ۾ بيان ڪيل "پنج اِي: برآمدات؛ اِي-پاڪستان؛ برابري ۽ اختيار؛ ماحول، خوراڪ ۽ پاڻي جي سلامتي؛ ۽ توانائي ۽ ڍانچو" وسيلي حل ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=31 December 2024 |title=Govt unveils 'Uraan Pakistan' 5-year transformation plan for economy |url=https://www.dawn.com/news/1882254 |access-date=27 June 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Batool |first=Syeda Amnah |date=12 January 2025 |title=Uraan Pakistan: A pathway to economic renaissance |url=https://tribune.com.pk/story/2521648/uraan-pakistan-a-pathway-to-economic-renaissance |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي مقداري هدف پڻ مقرر ڪيا، خاص طور تي 2028ع تائين سالياني 6 سيڪڙو جي ڊي پي واڌ، هر سال 10 لک نوڪريون پيدا ڪرڻ، 2028ع تائين برآمدات کي سالياني 60 ارب ڊالر تائين وڌائڻ، ۽ هر سال 10 ارب ڊالرن جي خانگي سيڙپڪاري حاصل ڪرڻ.<ref>{{Cite web |date=1 January 2025 |title=PM unveils economic turnaround plan |url=https://tribune.com.pk/story/2519387/pm-unveils-economic-turnaround-plan |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> منصوبي ۾ 2035ع تائين پاڪستان کي [[ٽريلين ڊالر ڪلب (ميڪرو اڪنامڪس)|ٽريلين ڊالر معيشت]] بڻجڻ جو تصور پڻ ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |title=Shehbaz launches ambitious five-year plan to revitalise economy |url=https://www.thenews.com.pk/print/1267334-shehbaz-launches-ambitious-5-year-plan-to-revitalize-economy |access-date=27 June 2025 |website=The News International |date=January 2025 |language=en}}</ref> وڏي مهانگائي ۽ عوامي بچت واري قدمن جي دور ۾، شريف انتظاميا وزيرن ۽ صلاحڪارن جون ماهوار پگهارون 188 سيڪڙو وڌائي 519,000 رپيا ڪري ڇڏيون.<ref>{{cite web|title=Ministers get staggering 188% salary bump|work=[[دي ايڪسپريس ٽربيون]]|date=22 March 2025|url=https://tribune.com.pk/story/2535776}}</ref> شريف جي حڪومت 50 کان وڌيڪ [[سرڪاري ملڪيت وارو ادارو|سرڪاري ملڪيت وارن ادارن]] کي، سواءِ "اسٽريٽجڪ ادارن" جي، آفيس جي ايندڙ چئن سالن اندر ٽن مرحلن ۾ خانگي ڪرڻ جو عمل شروع ڪيو، جيڪو مئي 2025ع کان شروع ٿيو.<ref>{{Cite news |date=14 May 2024 |title=Pakistan to privatize all state-owned enterprises, except strategic enterprises |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-to-privatize-all-state-owned-enterprises-except-strategic-enterprises/articleshow/110115510.cms |access-date=27 June 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> سرڪاري ملڪيت وارن ادارن جي وڏي پيماني تي خانگيڪاري آءِ ايم ايف جي سفارش هئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن ادارن وٽ پاڪستان ۾ وڏا اثاثا آهن؛ بهرحال، انهن ۾ روزگار گهٽ آهي ۽ اهي نقدي طور خساري ۾ آهن، پاڪستان ۾ اڌ کان وڌيڪ سرڪاري ادارا نقصان ۾ هلن ٿا.<ref>{{Cite web |date=14 May 2024 |title=Pakistan to sell all SOEs except strategic ones: PM |url=https://tribune.com.pk/story/2466505/pakistan-to-sell-all-soes-except-strategic-ones-pm |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jahangir |date=12 May 2025 |title=24 state-owned enterprises to be privatised in three phases, NA told |url=https://arynews.tv/pakistan-privatization-2025-list-of-enterprises-scheduled-for-sale/ |access-date=27 June 2025 |website=ARY NEWS |language=en-US}}</ref> انهيءَ مهيني مهانگائي گهٽجي 3.5 سيڪڙو ٿي وئي.<ref>{{Cite web |date=2 June 2025 |title=Pakistan inflation inches up 3.5% year-on-year in May 2025 |url=https://arab.news/97ea7 |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> مارچ 2026ع ۾، شريف هنگامي توانائي بچت قدم اعلان ڪيا، جن ۾ چار ڏينهن وارو ڪم هفتو ۽ اسڪول بندشون شامل هيون، جيڪي [[2026ع ايران جنگ جا معاشي اثر|ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن]] سبب [[2026ع ايران جنگ|عالمي ٻارڻ قيمتن ۾ واڌ]] جي جواب ۾ ڪيا ويا.<ref>{{cite news |title=Trump’s war in Iran threatens to cause an economic shock – but which countries will be worst hit? |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/trump-war-iran-oil-crisis-economy-asia-india-pakistan-b2942479.html |work=The Independent |date=21 March 2026}}</ref> === نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ === {{Main|وزيراعظم جو نوجوان پروگرام}} شريف جي حڪومت نوجوانن جي بااختياري ۽ ڪاروباريت کي هٿي ڏني آهي. 2024ع ۾ [[نوجوانن جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف وزيراعظم جي نوجوان پروگرام جي حصي طور 300,000 کان وڌيڪ نوجوان ڪاروبارين لاءِ 100 ارب رپين جي واڌ جو اعلان ڪيو، ان سان گڏ ڪيترن نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ وارين اسڪيمن جي شروعات پڻ ڪئي.<ref>{{Cite web |date=12 August 2024 |title=PM Shehbaz Sharif announces Rs100b boost for 300,000 young entrepreneurs |url=https://tribune.com.pk/story/2487422/pm-shehbaz-sharif-announces-rs100b-boost-for-300000-young-entrepreneurs |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> هن اهو پڻ اعلان ڪيو تہ حڪومت ميرٽ جي بنياد تي سڄي ملڪ جي شاگردن کي 10 لک اسمارٽ فون، ٽيبليٽ ۽ ليپ ٽاپ فراهم ڪندي، ان سان گڏ [[زراعت]] جي 1,000 گريجوئيٽن جي چين ۾ تعليم جي خرچن کي ذاتي طور تي فنڊ ڪندي.<ref>{{Cite web |date=13 August 2024 |title=PM Shehbaz launches several key initiatives for youth |url=https://www.nation.com.pk/13-Aug-2024/pm-shehbaz-launches-several-key-initiatives-for-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> شريف پاڪستان ڀر ۾ نوجوانن جي روزگار لاءِ عملدرآمد منصوبو پڻ ٺاهيو. هن منصوبي جي حصي طور، ليپ ٽاپ اسڪيم ميرٽ جي بنياد تي نوجوان پاڪستانين کي 600,000 کان وڌيڪ ليپ ٽاپ فراهم ڪيا، ان سان گڏ وزيراعظم گرين يوٿ پروگرام تحت ملڪ جي 268 يونيورسٽين ۾ نوجوانن جي تربيت جون شروعاتون ڪيون ويون.<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=PM Shehbaz unveils action plan to boost youth employment across Pakistan |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/07/25/pm-shehbaz-unveils-action-plan-to-boost-youth-employment-across-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=7 March 2025 |title=PM approves plan to train youth according to market needs |url=https://www.dawn.com/news/1896259 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> شريف [[قومي نوجوان ڪائونسل]] پڻ ٺاهي، جيڪا 113 نوجوان نمائندن (عمر 10–29 سال) تي ٻڌل آهي، جنهن جو مقصد نوجوانن جي ترقي کي وڌائڻ ۽ نوجوان پاڪستانين کي پاليسي سازي ۾ شامل ڪرڻ آهي.<ref>{{Cite web |date=20 December 2024 |title=PM Shehbaz Sharif forms national youth council to empower youth |url=https://www.nation.com.pk/20-Dec-2024/pm-shehbaz-sharif-forms-national-youth-council-to-empower-youth |access-date=27 June 2025 |website=The Nation |language=en-US}}</ref> === صحت === 2024ع ۾ [[صحت جو عالمي ڏينهن]] تي، شريف پاڪستان ڀر ۾ طبي سهولتون وڌائڻ جو واعدو ڪيو تہ اهي سڀني ماڻهن لاءِ پهچ جوڳيون ٿين، صوبائي حڪومتن سان گڏجي طبي سهولتن کي بهتر ۽ قائم ڪرڻ، موبائل صحت ڪلينڪون شروع ڪرڻ، ۽ هيٺين ۽ وچولي طبقي جي خاندانن لاءِ مفت علاج يقيني بڻائڻ لاءِ ڪم ڪيو ويندو.<ref>{{Cite web |date=8 April 2024 |title=PM vows medical access for all |url=https://tribune.com.pk/story/2462038/pm-vows-medical-access-for-all |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف ملڪ ڀر ۾ ڊجيٽل صحت سڌارن کي اڳتي وڌائڻ لاءِ جديد ٽيڪنالاجي جي استعمال جو پڻ حڪم ڏنو، ان سان گڏ صحت شعبي جي ڀڃڪڙين خلاف ڪارروائي لاءِ نگراني واريون نظام پڻ ٺاهيا ويا.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=20 June 2025 |title=PM Shehbaz pushes health reforms with digitisation, WHO accreditation |url=https://www.dawn.com/news/1918304 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> [[File:Shehbaz Sharif at opening ceremony of COP29 Baku, Azerbaijan (3).jpg|thumb|نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[ڪوپ 29]] جي افتتاحي تقريب ۾ آذربائيجاني صدر [[الهام عليئف]] ۽ گڏيل قومن جي سيڪريٽري جنرل [[انتونيو گوتيريش]] سان]] === ماحوليات === نومبر 2024ع ۾ [[باڪو]] ۾ [[2024 گڏيل قومن جي موسمي تبديلي ڪانفرنس]] دوران، شريف پاڪستان جون موسمي ترجيحون پيش ڪيون، ۽ عالمي "موسمي انصاف" جي ضرورت تي زور ڏنو.<ref name=":3">{{Cite web |last=Muqadas |first=Urooj |date=28 February 2025 |title=COP '29: Prospects and the Way Forward for Pakistan |url=https://moderndiplomacy.eu/2025/02/28/cop-29-prospects-and-the-way-forward-for-pakistan/ |access-date=8 November 2025 |website=Modern Diplomacy |language=en-US}}</ref> وڌيڪ اهو تہ هن پنهنجي حڪومت جي قومي موسمي ماليات حڪمت عملي (اين سي ايف ايس) ظاهر ڪئي، جنهن جو مقصد پاڪستان جي گرين هائوس گيس اخراج کي قومي معيشت جي 50 سيڪڙو تائين گهٽائڻ، 60 سيڪڙو صاف توانائي وسيلن مان فائدو وٺڻ، ۽ 2030ع تائين 30 سيڪڙو گاڏين کي [[برقي گاڏي|برقي گاڏين]] ڏانهن منتقل ڪرڻ هو.<ref name=":3"></ref> شريف جي حڪومت بين الاقوامي ڀائيوارن سان موسمي سهڪار کي وڌايو آهي، جنهن ۾ [[شنگهائي سهڪار تنظيم]] جو گرين بيلٽ پروگرام ۽ [[مينگروو]] سسٽينيبليٽي انيشيٽو شامل آهن، جيڪو دنيا ڀر ۾ مينگروو ماحولياتي نظامن جي تحفظ، بحالي ۽ انتظام لاءِ منصوبو آهي.<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Romina Khursheed |date=7 February 2025 |title=Translating policies into climate resilience |url=https://www.dawn.com/news/1890339 |access-date=8 November 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> === آئيني تبديليون === {{Main|پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم}} سيپٽمبر 2024ع ۾، شريف جي حڪومت هڪ ”آئيني پيڪيج“ جو اعلان ڪيو، جنهن تحت نئين [[پاڪستان جي وفاقي آئيني عدالت|وفاقي آئيني عدالت]] قائم ٿيڻي هئي. هي نئين عدالت رڳو آئيني شقن جي تشريح سان لاڳاپيل درخواستون ٻڌندي. پيڪيج ۾ تجويز ڪيل آئيني عدالت جي ججن جي ريٽائرمينٽ عمر 68 سال ڪرڻ پڻ شامل هو، جڏهن⁠تہ پاڪستان ۾ ٻين ججن لاءِ 65 سالن تي ريٽائر ٿيڻ لازم آهي. پيڪيج ۾ اها شق پڻ شامل هئي، جنهن تحت انفرادي قانونسازن جا پنهنجي لاڳاپيل پارٽين خلاف ووٽ باطل قرار ڏنا وڃن ها.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What are Pakistan's controversial constitutional amendments about? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/17/what-are-pakistans-controversial-constitutional-amendments-about |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2024ع ۾، پارليامينٽ [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|ڇويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن پارلياماني اختيارن کي وڌايو، خاص طور تي پارلياماني ڪميٽي کي سپريم ڪورٽ جو چيف جسٽس چونڊڻ جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |title=Pakistan passes amendment empowering parliament to pick top judge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/21/pakistan-passes-amendment-empowering-parliament-to-pick-top-judge |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> نئين ترميم تي عدالتي آزادي تي حملو ڪرڻ جي حيثيت سان سخت تنقيد ڪئي وئي، خاص طور تي پي ٽي آءِ ۽ ٻين سياسي مخالفن خلاف عدالتي ڪارروائي کي وڌائڻ بابت. [[نيو يارڪ سٽي بار ايسوسيئيشن]] موجب، ان ترميم پاڪستان ۾ [[اختيارن جي ورهاست]] ۽ عدالتي آزادي کي ڪمزور ڪيو، ۽ عدليه جي غيرجانبداري ۾ رنڊڪ وڌي.<ref>{{Cite web |title=On the 26th Amendment to the Constitution of Pakistan |url=https://www.nycbar.org/press-releases/on-the-26th-amendment-to-the-constitution-of-pakistan/ |access-date=27 June 2025 |website=New York City Bar Association |language=en-US}}</ref> نومبر 2025ع ۾، پارليامينٽ شريف حڪومت پاران تجويز ڪيل [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم]] منظور ڪيو، جنهن وفاقي آئيني عدالت جي اختيار کي مضبوط ڪيو—جنهن ۾ جج انتظامي شاخ چونڊي ٿي—۽ پاڪستان جي فوجي ڍانچي ۾ تبديلي ڪئي.<ref name=":4">{{Cite news |last1=Ellis-Petersen |first1=Hannah |last2=Baloch |first2=Shah Meer |date=12 November 2025 |title=Pakistani parliament votes to give army chief new powers and legal immunity |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/pakistan-parliament-constitutional-amendment-bill-asim-munir-supreme-court |access-date=13 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ان ترميم [[چيف آف ڊفينس فورسز (پاڪستان)|چيف آف ڊفينس فورسز]] جو عهدو پيدا ڪيو—جيڪو فيلڊ مارشل [[عاصم منير]] کي ڏنو ويو—جيڪو [[پاڪستاني هٿياربند فوجون|پاڪستان جي هٿياربند فوجن]] جي ٽنهي شاخن جي نگراني ڪري ٿو، ۽ منير کي فوجداري ڪارروائي کان حياتياتي استثنا فراهم ڪري ٿو.<ref name=":4"></ref> [[پاڪستان جو انساني حقن وارو ڪميشن]] حڪومت جي ترميم منظور ڪرڻ واري تڪڙ تي سوال اٿاريا، جڏهن⁠تہ [[ريما عمر]]، [[بين الاقوامي ڪميشن آف جيورسٽس]] جي قانوني صلاحڪار، خبردار ڪيو تہ نئين ترميم رڳو انتظامي ۽ قانونساز شاخن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي ٿي، عدليه جي اختيار کي ڪمزور ڪري ٿي ۽ حڪومت اندر اختيارن جي ڪنهن به توازن کي خراب ڪري ٿي.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=How would Pakistan's 27th Amendment reshape its military and courts? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/11/how-would-pakistans-27th-amendment-reshape-its-military-and-courts |access-date=17 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن ان ترميم کي ”آئيني سرينڊر“ قرار ڏنو.<ref name=":5"></ref> === دهشتگرديءَ خلاف قدم === {{Main|آپريشن عزم استحڪام}} جون 2024ع ۾، شريف [[اسلام آباد]] ۾ [[قومي ايڪشن پلان (پاڪستان)|قومي ايڪشن پلان]] بابت اپيڪس ڪميٽي جي اجلاس جي صدارت ڪئي، ۽ [[آپريشن عزم استحڪام]] شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو هڪ وڏو [[دهشتگرديءَ خلاف ڪارروائي|دهشتگرديءَ خلاف]] قدم هو، جنهن ۾ فوجي ڪارروائي ۽ سماجي-معاشي ترقي ٻنهي کي شامل ڪيو ويو، ته جيئن پاڪستان ۾ انتهاپسندي ۽ [[دهشتگردي]] جي پکيڙ کي روڪي سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Govt approves "Operation Azm-e-Istehkam" to eliminate terrorism |url=https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623231023/https://www.radio.gov.pk/23-06-2024/no-one-will-be-allowed-to-challenge-writ-of-state-nap-apex-committee |archive-date=23 June 2024 |access-date=27 June 2025 |website=www.radio.gov.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title='Azm-e-Istehkam': Can new Pakistani military operation curb armed attacks? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/24/azm-e-istehkam-can-new-pakistani-military-operation-curb-armed-attacks |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> هن آپريشن جي شروعات پاڪستان ۾ دهشتگردي ۾ واڌ جي پسمنظر ۾ ٿي، جيڪا [[طالبان جو اقتدار سنڀالڻ|افغانستان تي طالبان جي قبضي]] کان پوءِ وڌي، جتي پاڪستاني طالبان جهڙا ويڙهاڪ گروهه [[افغانستان]] ۾ پناه وٺي ان کي پاڪستاني سيڪيورٽي فورسز تي حملن لاءِ اڏي طور استعمال ڪندا رهيا.<ref>{{Cite web |date=11 July 2024 |title=UN: Afghan Taliban increase support for anti-Pakistan TTP terrorists |url=https://www.voanews.com/a/un-afghan-taliban-increase-support-for-anti-pakistan-ttp-terrorists/7694324.html |access-date=27 June 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Is Pakistan Poised to Take on the TTP? |url=https://www.usip.org/publications/2023/02/pakistan-poised-take-ttp |access-date=27 June 2025 |website=United States Institute of Peace |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan: Why are militant attacks on the rise? – DW – 09/12/2024 |url=https://www.dw.com/en/pakistan-why-are-militant-attacks-on-the-rise/a-70197380 |access-date=27 June 2025 |website=dw.com |language=en}}</ref> شريف جي حڪومت [[رياستي سرپرستي واري دهشتگردي#ڀارت|بار بار ڀارت تي الزام لڳايو]] آهي تہ اهو پاڪستاني طالبان ۽ ٻين ويڙهاڪ گروهن کي مالي مدد ڏئي ٿو، جيڪي [[خيبر پختونخوا]] ۽ [[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]] ۾ ڪارروائي ڪن ٿا،<ref>{{Cite web |last=Quillen |first=Stephen |title=Dozens killed as Pakistani army, fighters clash near Afghan border |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/8/dozens-killed-as-pakistani-army-fighters-clash-near-afghan-border |access-date=9 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ۽ پاڪستاني طالبان کي ''فتنه الخوارج'' ({{lit|[[خوارج]] جو تڪرار}}) ۽ بلوچ باغي گروهن کي ''فتنه الهندستان'' ({{lit|ڀارت جو تڪرار}}) قرار ڏنو آهي.<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Sanaullah |date=31 July 2025 |title=Govt acting on comprehensive and effective strategy to completely eliminate terrorist outfits: PM Shehbaz |url=https://www.dawn.com/news/1927838 |access-date=9 October 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> شريف 11 مارچ 2025ع تي [[2025ع جعفر ايڪسپريس يرغمال بڻائڻ|''جعفر ايڪسپريس'' جي يرغمال بڻائڻ]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان کي ”بزدلانه عمل“ قرار ڏنو. هن چيو تہ ڏوهاري، جن کي هن [[بلوچستان لبريشن آرمي]] (بي ايل اي) جا ميمبر قرار ڏنو، صوبي جي ترقي جا دشمن آهن، ۽ هن علائقي مان دهشتگردي ختم ڪرڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ٻيهر ورجايو.<ref>{{cite web |date=12 March 2025 |title=Leaders condemn assault on train passengers |work=The Express Tribune |url=https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313012720/https://tribune.com.pk/story/2533801/leaders-condemn-assault-on-train-passengers |archive-date=13 March 2025 |access-date=13 March 2025}}</ref> شريف جي حڪومت [[پاڪستان مان غيردستاويزي افغانين جي جلاوطني]] کي جاري ۽ وسيع ڪيو، جيڪا پهريون ڀيرو ڊسمبر 2023ع ۾ [[انوار الحق ڪاڪر#نگران وزيراعظم (2023-2024)|انوار الحق ڪاڪر جي نگران حڪومت]] هيٺ شروع ٿي هئي، ۽ انهن غيردستاويزي افغانين کي سيڪيورٽي خطرو قرار ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Pakistan to Begin Deportation of 1.7 Million Undocumented Afghans |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-to-begin-deportation-of-1-7-million-undocumented-afghans/7294939.html |access-date=1 July 2025 |website=Voice of America |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Pakistan accelerates deportation of Afghans: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/15/pakistan-accelerates-deportation-of-afghans-un |work=Al Jazeera |date=15 April 2024}}</ref> 2025ع جي آخر تائين، يو اين ايڇ سي آر تصديق ڪئي تہ 2025ع ۾ پاڪستان مان هڪ ملين کان وڌيڪ افغان افغانستان واپس ويا آهن.<ref>{{cite news |title=One million Afghans returned from Pakistan in 2025: UNHCR |url=https://www.unhcr.org/pk/news/press-releases/one-million-afghans-returned-pakistan-2025-unhcr |work=UNHCR |date=27 November 2025}}</ref> شريف حڪومت جي هدايتن کان پوءِ، هي مهم غيردستاويزي ماڻهن کان اڳتي وڌي افغان سٽيزن ڪارڊ (اي سي سي) ۽ پروف آف رجسٽريشن (پي او آر) ڪارڊ رکندڙن تائين پڻ پهتي، جڏهن⁠تہ 2026ع جي شروعات ۾ هر مهيني هزارين گرفتاريون رپورٽ ٿيون.<ref>{{cite news |title=Arrest, detention of Afghans increased 18pc in Jan: UN-IOM |url=https://www.dawn.com/news/1967425 |work=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |date=17 January 2026}}</ref> === جمهوريت جي ڪمزوري=== [[File:Shehbaz Sharif meets Putin (2024-07-03) (2).jpg|thumb|شهباز، قزاقستان جي آستانا ۾ [[2024ع آستانا ايس سي او اجلاس]] دوران روسي صدر [[ولاديمير پيوٽن]] سان ملاقات ڪندي]] ٻئي دور لاءِ وزيراعظم ٿيڻ کان فوراً پوءِ، پاڪستان ڀر ۾ پي ٽي آءِ جي حامين 11 مارچ تي وڏا احتجاج ۽ مظاهرا شروع ڪيا، جن ۾ 2024ع جي عام چونڊن ۾ چونڊ ڌانڌلي جي الزامن تي شريف کي عهدي تان هٽائڻ جو مطالبو ڪيو ويو. انهن احتجاجن ۾ پي ٽي آءِ جي ”چورايل مينڊيٽ“ جي بحالي ۽ عمران خان ۽ [[شاهه محمود قريشي]] سميت پي ٽي آءِ جي سينيئر اڳواڻن جي آزادي جو مطالبو پڻ ڪيو ويو. انهن احتجاجن جي جواب ۾، [[پاڪستاني پوليس]] قومي سطح تي وڏي پيماني تي ڪريڪ ڊائون شروع ڪيو، جنهن ۾ پي ٽي آءِ احتجاج ڪندڙن کي گرفتار ڪيو ويو ۽ انهن تي حملا ڪيا ويا.<ref name=":0">{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan police crack down on PTI protests over alleged rigging in election |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/11/pakistan-police-crack-down-on-pti-protests-over-alleged-rigging-in-election |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> 15 جولاءِ 2024ع تي، اطلاعات واري وزير [[عطاءُ الله تارڙ]] اعلان ڪيو تہ حڪومت پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ تي غور ڪري رهي آهي، جنهن لاءِ هن [[2023ع پاڪستاني احتجاجن]] جي تشدد ۽ پي ٽي آءِ پاران مبينا طور ”خفيه معلومات ليڪ ڪرڻ“ جو حوالو ڏنو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What's behind Pakistan's move to ban Imran Khan's PTI? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/18/whats-behind-pakistans-move-to-ban-imran-khans-pti |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera}}</ref> پي ٽي آءِ تي پابندي جي منصوبي کي پاڪستان اندر ۽ بين الاقوامي سطح تي وڏي ردعمل جو منهن ڏسڻو پيو، ۽ ڪيترن ئي نمايان سياستدانن، صحافين ۽ وڪيلن ان قدم جي مذمت ڪئي.<ref>{{Cite news |author=Nadir Guramani |date=15 July 2024 |title=Ridiculous and desperate': Lawyers, journalists, politicians react to govt's decision to ban PTI |url=https://www.dawn.com/news/1845977 |access-date=27 June 2025 |website=Dawn}}</ref> [[بروڪنگز انسٽيٽيوشن]] موجب، پي ٽي آءِ خلاف قدم حڪومت جي ”ڪمزوري ۽ سياسي عدم تحفظ“ کي ظاهر ڪيو، ۽ اهو قدم اهڙي دور ۾ آيو، جڏهن [[پاڪستان جي عدليه]] سياسي مخالفت خلاف ڪارروائي لاءِ وڌندڙ رياستي دٻاءُ هيٺ آهي.<ref>{{Cite web |title=In its battle against PTI, Pakistan's new government exposes its own weakness |url=https://www.brookings.edu/articles/in-its-battle-against-pti-pakistans-new-government-exposes-its-own-weakness/ |access-date=27 June 2025 |website=Brookings}}</ref> شريف جي حڪومت سماجي رابطن واري پليٽفارم [[ٽوئيٽر]] (ايڪس) تي [[ڪاڪر نگران حڪومت]] طرفان لاڳو ڪيل غيررسمي پابندي جاري رکي،<ref>{{Cite web |title=Pakistan says it blocked social media platform X over 'national security' |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/17/pakistan-says-it-blocked-social-media-platform-x-over-national-security |access-date=3 December 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 November 2024 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif congratulates Donald Trump on X, gets community note for 'unlawful' activity: Here's why |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-pm-shehbaz-sharif-congratulates-donald-trump-on-x-gets-community-note-for-unlawful-activity-heres-why/articleshow/115116988.cms?from=mdr |access-date=3 December 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ۽ هڪ انٽرنيٽ [[فائر وال (ڪمپيوٽنگ)|فائر وال]] نصب ڪيو. فائر وال حڪومت پاران اهڙي مواد کي روڪڻ لاءِ ٺاهيو ويو، جنهن کي اها [[پروپيگنڊا]] سمجهي ٿي. فائر وال تي [[پاڪستان ۾ سينسرشپ|سينسرشپ]] سبب وڏي تنقيد ڪئي وئي. وڌيڪ اهو تہ انٽرنيٽ فائر وال منصوبي جو خرچ 300 ملين ڊالر لڳايو ويو. فائر وال پاڪستان ۾ ڪاروبارن کي منفي طور متاثر ڪيو.<ref>{{Cite web |title=Pakistan installs firewall in censorship drive, hitting businesses |url=https://asia.nikkei.com/Business/Telecommunication/Pakistan-installs-firewall-in-censorship-drive-hitting-businesses |access-date=25 October 2024 |website=Nikkei Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Nabil |date=7 September 2024 |title=Pakistan's Firewall: Explained|url=https://tribune.com.pk/story/2494442/pakistans-firewall-explained |access-date=25 October 2024 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> === شهري-فوجي لاڳاپا === [[File:P20250925DT-0714 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آرمي چيف [[عاصم منير]] سان گڏ]] پنهنجي وزيراعظمي دوران، شريف [[پاڪستاني فوج]] سان مثبت لاڳاپا برقرار رکيا آهن. شريف عوامي طور چيو تہ سندس حڪومت ۽ فوج قومي سلامتي، دهشتگردي خلاف ڪارروائي ۽ اقتصادي ترقي سميت سڀني اهم قومي معاملن تي ”هڪ ئي صفحي تي“ آهن.<ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Saad |date=29 September 2025 |title='We are on same page': PM on civil-military coordination |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1347210-we-consult-on-every-issue-are-on-same-page-pm-shehbaz-on-civil-military-coordination |access-date=11 November 2025 |website=www.thenews.com.pk |language=en-US}}</ref> شريف آرمي چيف [[عاصم منير]] سان خاص طور تي خوشگوار تعلق پيدا ڪيو، ۽ فوج سان پنهنجي لاڳاپي کي مستقبل لاءِ ”رول ماڊل“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Govt-institutions' cooperation at historic highs: PM Shehbaz |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2024/08/08/govt-institutions-cooperation-at-historic-highs-pm-shehbaz/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> ٻنهي اڳواڻن قومي سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت ڪيترائي گڏيل اجلاس ڪيا، جن ۾ [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار]] کان پوءِ ڀارت بابت پاڪستان جي جواب تي مشاورت پڻ شامل هئي.<ref>{{Cite web |date=12 November 2025 |title='Comprehensive strategy formulated with civil-military leadership to response India' |url=https://samaa.tv/2087333330-comprehensive-strategy-formulated-with-civil-military-leadership-to-response-india |access-date=11 November 2025 |website=SAMAA TV |language=English}}</ref> مئي 2025ع ۾، وفاقي ڪابينا منير کي [[فيلڊ مارشل (پاڪستان)|فيلڊ مارشل]] جي عهدي تي ترقي ڏيڻ جي منظوري ڏني، جنهن لاءِ تڪرار دوران سندس ”فيصلائتي قيادت“ جو حوالو ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Pakistan promotes army chief Asim Munir to field marshal: Why it matters |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/21/pakistan-promotes-army-chief-asim-munir-to-field-marshal-why-it-matters |access-date=11 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ترقي واري تقريب، جنهن ۾ شريف ۽ صدر [[آصف علي زرداري]] ٻنهي شرڪت ڪئي، اسلام آباد جي [[ايوان صدر]] ۾ ٿي، جتي منير کي رسمي طور فيلڊ مارشل جو بيٽن ڏنو ويو.<ref>{{Cite web |date=22 May 2025 |title=President, PM confer baton of field marshal upon COAS Asim Munir |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/05/22/president-pm-confer-baton-of-field-marshal-upon-coas-asim-munir/ |access-date=11 November 2025 |language=en-US}}</ref> فوج سان شريف جي تعاون واري موقف کي سياسي استحڪام برقرار رکڻ ۽ ملڪ جي طاقتور [[اسٽيبلشمينٽ (پاڪستان)|فوجي اسٽيبلشمينٽ]] سان ٽڪراءُ کان بچڻ جي ڪوشش طور ڏٺو ويو. سندس حڪومت جي طريقي کي دفاع واري وزير [[خواجه آصف]] حڪمراني جو ”هائبرڊ ماڊل“ قرار ڏنو، جنهن ۾ قومي ۽ اقتصادي معاملن ۾ شهري ۽ فوجي فيصلا سازي گڏيل ڪئي وئي.<ref>{{Cite news |title="It Is Doing Wonders": Pak Defence Minister Praises Civil-Military "Hybrid Model" |url=https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720150052/https://www.ndtv.com/world-news/it-is-doing-wonders-pakistan-defence-minister-khwaja-asif-praises-civil-military-hybrid-model-8726025 |archive-date=20 July 2025 |access-date=11 November 2025 |work=NDTV |language=en}}</ref> === پرڏيهي پاليسي === {{See also|شهباز شريف جون بين الاقوامي وزيراعظمي دوري جون فهرست}} ==== وچ اوڀر ==== {{See also|اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو|بين الاقوامي استحڪام فورس|2026ع ايران جنگ ۾ پاڪستان}} [[File:President Donald Trump participates in a multilateral meeting with Arab and Muslim leaders at the United Nations Headquarters (54822741637).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[غزا جنگ]] تي بحث لاءِ نيو يارڪ شهر ۾ ٻين مسلم اڳواڻن ۽ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان گڏ]]شريف جو پنهنجي ٻي وزيراعظمي دوران پهريون پرڏيهي دورو 2024ع ۾ سعودي عرب ڏانهن هو، جتي هن ولي عهد [[محمد بن سلمان]] سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=6 April 2024 |title=PM Shehbaz lands in Saudi Arabia on first foreign visit since election |url=https://www.dawn.com/news/1826065 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> هن ملاقات جي حصي طور، شريف ۽ بن سلمان پاڪستان لاءِ 5 ارب ڊالرن جي سعودي سيڙپڪاري پيڪيج جي پهرين لهر کي تيز ڪرڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Shirazi |first=Iftikhar |date=8 April 2024 |title=PM Shehbaz, Crown Prince Salman agree to expedite $5bn Saudi investment in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1826502 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[اسٽريٽجڪ گڏيل دفاعي معاهدو]] قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو، جيڪو سعودي عرب سان گڏيل دفاعي معاهدو هو، ۽ اهو ان مهيني جي شروعات ۾ [[دوحا تي اسرائيلي حملو]] کان پوءِ ٿيو؛ بهرحال، سعودي حڪومت چيو تہ اهو معاهدو ڪنهن تازو علائقائي واقعي جو جواب نه، پر ”سالن جي ڳالهين“ جو نتيجو هو.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=Saudi Arabia and Pakistan sign mutual defense pact as Gulf Arab states grow wary of US security guarantees |url=https://www.cnn.com/2025/09/17/middleeast/saudi-arabia-pakistan-defense-pact-intl-hnk |access-date=20 September 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف اپريل 2024ع ۾ ايراني صدر [[ابراهيم رئيسي]] سان پڻ ملاقات ڪئي، ۽ انهيءَ سال جنوري ۾ ٻنهي ملڪن وچ ۾ ٿيل مختصر [[2024ع ايران-پاڪستان تڪرار|جوابي تڪرار]] کان پوءِ اقتصادي ۽ سيڪيورٽي تعاون مضبوط ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 April 2024 |title=The leaders of Iran and Pakistan vow to boost trade in a meeting seeking to mend a diplomatic rift |url=https://apnews.com/article/pakistan-iranian-president-visit-islamabad-c45bd84b7cda511e7aa2adcd0a375b43 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> جون 2025ع ۾، شريف [[ٻارهن ڏينهن واري جنگ|ايران-اسرائيل جنگ]] دوران [[ايران]] جي حمايت ظاهر ڪئي.<ref>{{Cite web |date=24 June 2025 |title=PM Shehbaz reaffirms support to Iran in call with President Pezeshkian |url=https://tribune.com.pk/story/2552467/pm-shehbaz-reaffirms-support-to-iran-in-call-with-president-pezeshkian |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> شريف [[متحده عرب امارات]] سان گرمجوش لاڳاپن تي زور ڏنو، ۽ يو اي اي صدر [[محمد بن زايد آل نهيان]] سان ڪيترن ئي موقعن تي ملاقات ڪئي. شريف ۽ بن زايد پاڪستان ۾ اماراتي سيڙپڪاري وڌائڻ تي اتفاق ڪيو. مئي 2024ع ۾، بن زايد پاڪستان ۾ 10 ارب ڊالر سيڙپڪاري ڪرڻ جو عزم ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |date=23 May 2024 |title=UAE president commits to investing $10bn in Pakistan |url=https://www.dawn.com/news/1835200 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN |language=en}}</ref> [[File:Ayatollah Ali Khamenei met with Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif 1404-3-9.jpg|thumb|مئي 2025ع ۾ تهران ۾ ايراني صدر [[مسعود پيزشڪيان]] ۽ سپريم ليڊر [[علي خامنه اي]] سان گڏ]] نومبر 2025ع ۾، شريف [[اردن]] جي بادشاهه [[عبدالله ٻيون، اردن|عبدالله ٻيون]] کي ٻن ڏينهن جي دوري تي پاڪستان ۾ ڀليڪار چيو، ۽ کيس [[راولپنڊي]] ۾ [[گلوبل انڊسٽريل ڊفينس سوليوشنز]] ۾ پاڪستان جي مقامي دفاعي پيداوار ۽ امڪاني ٻطرفي فوجي تعاون جي جائزي لاءِ دعوت ڏني.<ref>{{Cite web |date=16 November 2025 |title=King Abdullah II of Jordan visits Pakistan's defence conglomerate, field firing ranges |url=https://www.brecorder.com/news/40392683 |access-date=17 November 2025 |website=Brecorder |language=en}}</ref> شريف بار بار اسرائيل جي [[غزا نسل ڪشي|غزا ۾ جنگ]] جي مذمت ڪئي—جنهن کي هن [[غزا نسل ڪشي|نسل ڪشي]] قرار ڏنو—۽ [[فلسطيني عوام]] سان همدردي ۽ آزاد [[فلسطيني رياست]] جي حمايت جو اظهار ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Raza |first=Syed Irfan |date=29 March 2025 |title=PM Shehbaz pledges continued support to Palestine, Kashmir |url=https://www.dawn.com/news/1901016 |access-date=27 June 2025 |website=DAWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 February 2025 |title=Pakistan PM uses World Governments Summit to call for independent state of Palestine |url=https://arab.news/jat4z |access-date=27 June 2025 |website=Arab News |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، هن [[غزا امن منصوبو|ڊونلڊ ٽرمپ جي غزا پٽي واري تجويز]] جي مضبوط حمايت ظاهر ڪئي، ۽ ان کي ”وچ اوڀر ۾ امن ڏانهن هڪ اهم قدم“ قرار ڏنو. شريف ٽرمپ جي قيادت ۽ تڪرار حل ڪرڻ ۾ آمريڪي خاص نمائندي [[اسٽيو وٽڪاف]] جي ڪوششن جي به ساراهه ڪئي. جواب ۾، ٽرمپ شريف جي واکاڻ ڪندي چيو تہ هو ”منصوبي جي 100 سيڪڙو مڪمل حمايت ڪري ٿو“.<ref>{{Cite web |date=29 September 2025 |title=Shehbaz backs Trump's Gaza peace plan, calls two-state solution key to lasting stability |url=https://tribune.com.pk/story/2569649/shehbaz-backs-trumps-gaza-peace-plan-calls-two-state-solution-key-to-lasting-stability |access-date=6 October 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gjevori |first=Elis |title=How Arab nations, rest of the world reacted to Trump's Gaza peace plan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/29/trumps-gaza-peace-plan-welcomed-by-arab-and-islamic-countries-the-west |access-date=6 October 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nath |first=Sanstuti |title="They're Incredible": Trump Praises Pak PM, Asim Munir For Gaza Plan Support |url=https://www.ndtv.com/world-news/theyre-incredible-donald-trump-praises-pakistan-pm-shehbaz-sharif-asim-munir-for-gaza-plan-support-9368780 |work=NDTV}}</ref> فيبروري 2026ع ۾، شريف ايران تي آمريڪي-اسرائيلي حملن ۽ [[علي خامنه اي جو قتل]] جي مذمت ڪئي، ۽ ان واقعي کي بين الاقوامي قانون جي ڀڃڪڙي قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |title=How the US-Iran War Has Upended Pakistan’s Diplomacy |url=https://thediplomat.com/2026/03/how-the-us-iran-war-has-upended-pakistans-diplomacy/ |access-date=2026-04-12 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> 12 مارچ تي، شريف جده ۾ محمد بن سلمان سان ملاقات ڪئي، ته جيئن [[2026ع سعودي عرب تي ايراني حملا|سعودي عرب تي ايراني حملن]] کان پوءِ پاڪستان جي سعودي عرب سان يڪجهتي ظاهر ڪري سگهجي.<ref>{{Cite web |title=Who is Pakistan supporting in Iran war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-pakistan-supporting-in-iran-war/a-76350034 |access-date=2026-04-12 |website=dw.com |language=en}}</ref> 8 اپريل تي، پاڪستان ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ [[2026ع ايران جنگ جنگبندي|ٻن هفتن جي عارضي جنگبندي]] ڪرائي. شريف ٻنهي ملڪن جي اعليٰ سطحي وفدن، جن ۾ آمريڪي نائب صدر [[جي ڊي وينس]] پڻ شامل هو، کي 11 اپريل تي امن ڳالهين لاءِ اسلام آباد ۾ ڀليڪار ڪيو، جيڪي آخرڪار ايندڙ ڏينهن ناڪام ٿي ويون.<ref>{{Cite news |last=Pager |first=Tyler |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Peltier |first3=Elian |last4=Boxerman |first4=Aaron |date=2026-04-11 |title=U.S. And Iran Fail to Agree on Peace Deal After 21 Hours of Talks, Vance Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/04/12/world/iran-war-trump-talks-pakistan |access-date=2026-04-12 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[File:Zəfər Paradı 2025 4.jpg|thumb|[[ترڪي]] جي [[رجب طيب اردوان]] ۽ آذربائيجان جي [[الهام عليئف]] سان، نومبر 2025ع ۾ باڪو ۾ [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي سالگرهه ملهائڻ لاءِ]] ==== ترڪي ۽ آذربائيجان ==== شريف پاڪستان، [[ترڪي]] ۽ [[آذربائيجان]] جي وچ ۾ [[لاچين]]، آذربائيجان ۾ ٿيل ٽه ڌري اجلاس ۾ شرڪت ڪئي. شريف 2025ع ۾ ڀارت سان تڪرار دوران پاڪستان لاءِ سفارتي ۽ اخلاقي حمايت تي ٻنهي ملڪن جا ٿورا مڃيا، ۽ وڌيڪ سهڪار جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Pakistan, Turkiye and Azerbaijan reaffirm unity at trilateral summit |url=https://tribune.com.pk/story/2548253/pakistan-turkiye-and-azerbaijan-reaffirm-unity-at-trilateral-summit |access-date=27 June 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ان کان علاوه، شريف جي حڪومت ٽنهي ملڪن جي وچ ۾ فوجي سهڪار کي وڌايو.<ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Türkiye-Pakistan-Azerbaijan trilateral defence cooperation |url=https://aze.media/turkiye-pakistan-azerbaijan-trilateral-defence-cooperation/ |access-date=27 June 2025 |website=Aze.Media |language=en-US}}</ref> مثال طور، جنوري 2025ع ۾، پاڪستان ۽ ترڪي [[ٽي اي آءِ ٽي ايف ڪان]] جنگي جهازن لاءِ گڏيل سهولت قائم ڪرڻ ۽ هلائڻ تي اتفاق ڪيو.<ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=Turkiye, Pakistan to establish joint factory for production of KAAN fighter jet |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250122-turkiye-pakistan-to-establish-joint-factory-for-production-of-kaan-fighter-jet/ |access-date=9 November 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref> نومبر 2025ع ۾، شريف [[ٻي ناگورنو-ڪاراباخ جنگ]] جي پنجين سالگرهه جي موقعي تي باڪو ۾ فتح پريڊ ۾ شرڪت ڪئي، جتي هن [[ناگورنو-ڪاراباخ]] جي آذربائيجاني ”آزادي“ کي [[فلسطين]] ۽ [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڪشمير]] جي ماڻهن لاءِ اميد جي علامت قرار ڏنو، جن کي هن ”قبضي هيٺ قومون“ سڏيو.<ref>{{Cite web |date=9 November 2025 |title=PM hails Pakistan-Turkiye-Azerbaijan brotherhood at Azerbaijan Victory Day |work=Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2025/11/09/pm-hails-pakistan-turkiye-azerbaijan-brotherhood-at-azerbaijan-victory-day/ |access-date=9 November 2025 |language=en-US}}</ref> ==== آمريڪا ==== [[File:P20250925DT-0884 President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan.jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[وائيٽ هائوس]] ۾ آمريڪي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سان]] اپريل 2025ع ۾، شريف آمريڪا جي هڪ وفد سان ملاقات ڪئي، جنهن جي اڳواڻي اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ جي ڏکڻ ۽ وچ ايشيائي معاملن واري بيورو جي سينيئر بيورو آفيسر ايرڪ ميئر ڪري رهيو هو، ۽ اعلان ڪيو تہ آمريڪي ڪمپنيون پاڪستان جي اڻ ڇهين معدني وسيلن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ چاهين ٿيون.<ref>{{Cite web |date=9 April 2025 |title=Pakistan says US companies seek to invest in the country's untapped minerals sector |url=https://apnews.com/article/pakistan-us-delegation-meets-premier-mineral-summit-ef0fdba9ba699429ebaf643d535dc3a8 |access-date=27 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> شريف 2025ع جي ڀارت-پاڪستان تڪرار کي گهٽائڻ ۾ آمريڪي ٽياڪڙي جي اهميت تي پڻ زور ڏنو، ۽ پاڪستاني حڪومت تڪرار ختم ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار سبب [[ڊونلڊ ٽرمپ]] کي [[نوبل امن انعام]] لاءِ نامزد ڪيو.<ref>{{Cite web |date=21 June 2025 |title=Pakistan plans to nominate Trump for Nobel Peace Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyx5yw8y28o |access-date=27 June 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan says it will nominate Donald Trump for Nobel Peace Prize for resolving its conflict with India |url=https://news.sky.com/story/pakistan-says-it-will-nominate-donald-trump-for-nobel-peace-prize-for-resolving-its-conflict-with-india-13386708 |access-date=27 June 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=21 June 2025 |title=Trump to Win a Nobel Peace Prize? Pakistan States Nomination |url=https://time.com/7296429/pakistan-nominate-trump-nobel-peace-prize-win-india-conflict/ |access-date=27 June 2025 |magazine=TIME |language=en}}</ref> ٽرمپ جون 2025ع ۾ پاڪستان جي آرمي چيف [[عاصم منير]] سان پڻ ملاقات ڪئي، جنهن ٻنهي ملڪن جي لاڳاپن ۾ وڏي بهتري جو اشارو ڏنو.<ref>{{Cite news |date=19 June 2025 |title=Thawing of relations between Pakistan and US raises eyebrows in India |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/19/thawing-of-relations-between-pakistan-and-us-raises-eyebrows-in-india |access-date=27 June 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=Amid US-Pakistan thaw, two key challenges: Iran and China |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/20/amid-us-pakistan-thaw-two-key-challenges-iran-and-china |access-date=27 June 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> جولاءِ ۾، شريف جي حڪومت آمريڪا سان هڪ واپاري معاهدي تي ڳالهه ٻولهه ڪئي، جنهن ۾ پاڪستان جي سامونڊي حدن اندر خام تيل جي ذخيرن ۾ آمريڪي سيڙپڪاري شامل هئي.<ref>{{Cite web |last=Compton |first=Sophia |date=30 July 2025 |title=Trump announces new US-Pakistan trade deal to develop oil reserves |url=https://www.foxbusiness.com/politics/trump-announces-new-us-pakistan-trade-deal-develop-oil-reserves |access-date=1 August 2025 |website=FOXBusiness |language=en-US}}</ref> ان معاهدي ۾ [[ڪرپٽو ڪرنسي]] ۽ [[اطلاعاتي ٽيڪنالاجي]] ۾ ڀائيواريون پڻ شامل هيون.<ref>{{Cite web |title=Why are the US and Pakistan making an oil deal? |url=https://www.dw.com/en/why-are-the-us-and-pakistan-making-an-oil-deal/a-73498835 |access-date=1 August 2025 |website=DW |language=en}}</ref> سيپٽمبر 2025ع ۾، شريف [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس]] جي موقعي تي مسلمان اڳواڻن ۽ ٽرمپ سان گڏ [[غزا جنگ]] ختم ڪرڻ لاءِ هڪ ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪئي.<ref>{{Cite web |last=Magee |first=Caolán |title=Trump urges Gaza war to end 'immediately' in UN General Assembly speech |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/23/trump-calls-for-gaza-war-to-stop-immediately-in-unga-speech |access-date=26 September 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ساڳئي مهيني، شريف [[وائيٽ هائوس]] جو دورو ڪيو ۽ ٽرمپ سان ملاقات ڪئي.<ref>{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Trump holds talks with Pakistan's prime minister in the latest sign of warming relations |url=https://apnews.com/article/trump-sharif-pakistan-india-modi-tariffs-154b9970ce6ea7ea6bde0dd10345e644 |access-date=26 September 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع جي [[2025ع غزا امن اجلاس|غزا امن اجلاس]] دوران، شريف ٽرمپ کي ٻئي ڀيري نوبل امن انعام لاءِ نامزد ڪرڻ جو ارادو ظاهر ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Fortinsky |first=Sarah |date=13 October 2025 |title=Pakistan PM Shehbaz Sharif to nominate Trump for Nobel Peace Prize again |url=https://thehill.com/policy/international/5553500-pakistani-pm-trump-nobel-peace-prize-gaza-egypt/ |access-date=15 October 2025 |website=The Hill |language=en-US}}</ref> جنوري 2026ع ۾، شريف اعلان ڪيو تہ پاڪستان غزا جنگ کان پوءِ [[غزا پٽي]] جي ٻيهر تعمير لاءِ [[بورڊ آف پيس]] ۾ شامل ٿيڻ بابت آمريڪي دعوت قبول ڪري ورتي آهي.<ref>{{Cite web |date=21 January 2026 |title=Seven more countries agree to join Trump's Board of Peace |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn8jek4vv8ko |access-date=22 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> ==== چين ==== [[File:World leaders attending the 2025 China Victory Day Parade (2).jpg|thumb|سيپٽمبر 2025ع ۾ [[2025ع چين فتح ڏهاڙي پريڊ|چين فتح ڏهاڙي پريڊ]] ۾ روس جي [[ولاديمير پيوٽن]]، چين جي [[شي جن پنگ]] ۽ اتر ڪوريا جي [[ڪم جونگ اُن]] سان]]شريف جي حڪومت اڏاوتي ڍانچي ۽ کاڻين جي شعبي ۾ سهڪار ذريعي جمود جو شڪار سي پيڪ کي ٻيهر بحال ڪرڻ جو واعدو ڪيو.<ref>{{Cite news |date=6 February 2025 |title=China, Pakistan pledge to boost cooperation on infrastructure, mining projects |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/china-pakistan-pledge-boost-cooperation-infrastructure-mining-projects-2025-02-06/ |access-date=27 June 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> سهڪار وڌائڻ جي اها خواهش پاڪستان ۾ چيني ڪارڪنن تي ويڙهاڪ گروهن جي وڌندڙ حملن جي پسمنظر ۾ آئي، جن جو مقصد سي پيڪ ۾ رنڊڪ وجهڻ آهي، ۽ جنهن چين-پاڪستان لاڳاپن کي متاثر ڪيو آهي.<ref>{{Cite report |url=https://www.rand.org/pubs/commentary/2025/01/china-pakistan-relations-are-souring-but-will-muddle.html |title=China-Pakistan Relations Are Souring, but Will Muddle Along |last=Grossman |first=Derek |date=17 January 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan and China's diplomatic relations reach a low ebb |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/pakistan-china-s-diplomatic-relations-reach-low-ebb |access-date=27 June 2025 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> بهرحال، پاڪستان سان چين جي اهم دفاعي سهڪار، ڀارت سان 2025ع جي تڪرار دوران پاڪستان طرفان اولهه ۾ ٺهيل ڀارتي جهازن، خاص طور تي هڪ [[رافيل]]، کي ڪيرائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Ehrlich |first=Richard S. |date=21 May 2025 |title=China the biggest winner of India-Pakistan air fight |url=http://asiatimes.com/2025/05/china-the-biggest-winner-of-india-pakistan-air-fight/ |access-date=27 June 2025 |website=Asia Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Häsler |first=Georg |date=16 May 2025 |title=Downing of Indian fighter jet offers lessons for West |url=https://www.nzz.ch/english/downing-of-indian-fighter-jet-offers-lessons-for-west-ld.1884492 |access-date=27 June 2025 |work=Neue Zürcher Zeitung |language=de-CH |issn=0376-6829}}</ref> ==== ڏکڻ ايشيا ==== [[File:Subrahmanyam Jaishankar with the Prime Minister of Pakistan Shehbaz Sharif on 16 October 2024.jpg|thumb|آڪٽوبر 2024ع ۾ اسلام آباد ۾ شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس دوران ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] سان]] آڪٽوبر 2024ع ۾، شريف اسلام آباد ۾ [[2024ع اسلام آباد ايس سي او اجلاس|شنگهائي سهڪار تنظيم جي اجلاس]] ۾ ڀارتي پرڏيهي وزير [[ايس. جي شنڪر]] جي ميزباني ڪئي، جيڪو 2015ع کان پوءِ اهڙي قسم جو پهريون دورو هو.<ref>{{Cite web |last=Kugelman |first=Michael |date=2 October 2025 |title=India's Jaishankar Makes Rare Trip to Pakistan |url=https://foreignpolicy.com/2024/10/16/india-jaishankar-pakistan-islamabad-sco-summit/ |access-date=27 September 2025 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> اپريل 2025ع ۾ [[پهلگام]]، [[ڄمون ۽ ڪشمير (يونين علائقو)|ڀارت جي انتظام هيٺ ڄمون ۽ ڪشمير]] ۾ [[2025ع پهلگام حملو|ويڙهاڪ حملي]] کان پوءِ ڀارت ۽ پاڪستان جا لاڳاپا خراب ٿي ويا، جنهن جو الزام ڀارت پاڪستان تي لڳايو، پر شريف حڪومت ان الزام کي رد ڪيو.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Manjari Chatterjee |title=The Latest Attack in Kashmir Escalates India-Pakistan Tensions |url=https://www.cfr.org/expert-brief/latest-attack-kashmir-escalates-india-pakistan-tensions |access-date=1 July 2025 |website=CFR |date=25 April 2025 |language=en}}</ref> ان کان پوءِ پيدا ٿيل بحران سبب سفارتي جوابي قدم کنيا ويا، جن ۾ ڀارت طرفان [[سنڌو پاڻي معاهدو]] ۽ پاڪستان طرفان [[شمله معاهدو]] معطل ڪرڻ شامل هو.<ref>{{Cite journal |last=Michel |first=David |date=1 May 2025 |title=Can India Cut Off Pakistan's Indus River Lifeline? |url=https://www.csis.org/analysis/can-india-cut-pakistans-indus-river-lifeline |journal=[[مرڪز براءِ اسٽريٽجڪ ۽ بين الاقوامي اڀياس]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 April 2025 |title=Pakistan suspends 1972 Simla Agreement: What is it and what will be the impact on LoC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pakistan-suspends-1972-simla-agreement-what-is-it-and-what-will-be-the-impact-on-loc/articleshow/120584779.cms |access-date=1 July 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> مئي 2025ع ۾، شريف ڀارتي فوجي حملن تي پاڪستاني جواب جي نگراني ڪئي<ref>{{Cite web |title=India and Pakistan blame each other for escalating military tensions |url=https://www.bbc.com/news/live/cwyneele13qt |access-date=1 July 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>، جنهن ۾ ڀارتي فوجي هنڌن خلاف [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار#10 مئي|آپريشن بنيان مرصوص]]{{Efn|''بنيان مرصوص''<ref name="a616">{{cite web | title=India and Pakistan agree ceasefire: What does it mean? | website=Al Jazeera | date=10 May 2025 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/india-and-pakistan-agree-ceasefire-what-does-it-mean | access-date=20 May 2025}}</ref> هڪ [[عربي]] اصطلاح آهي، جنهن جي معنيٰ ”نه ٽٽندڙ ڀت“ آهي. اهو نالو [[قرآن]] جي هڪ [[آيت]] مان ورتل آهي.<ref>{{cite web|title=Bunyan-un-Marsoos: Name came from mosque destroyed in Indian attack|date=12 May 2025|website=Aaj TV|url=https://english.aaj.tv/news/330416046/bunyan-un-marsoos-name-came-from-mosque-destroyed-in-indian-attack}}</ref> آيت ۾ چيو ويو آهي: {{Cite Quran|61|4|translator=s|q=بيشڪ الله انهن کي پسند ڪري ٿو جيڪي سندس واٽ ۾ صفون ٻڌي وڙهن ٿا ڄڻ تہ اهي ''مضبوط ۽ ڳنڍيل ڀت'' هجن.}})}} شروع ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ ٻنهي ڌرين جنگبندي جو اعلان ڪيو.<ref>{{Cite web |date=11 May 2025 |title=Operation 'Bunyan-un-Marsoos': DG ISPR briefs nation on response to Indian aggression |url=https://tribune.com.pk/story/2545242/dg-ispr-holds-press-briefing-on-operation-bunyan-un-marsoos-launched-against-indian-aggression |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=26 Indian military targets hit during "Operation Bunyan-un-Marsoos": Pakistan |url=https://azertag.az/en/xeber/26_indian_military_targets_hit_during_operation_bunyan_un_marsoos_pakistan-3551763 |access-date=1 July 2025 |website=azertag.az |language=en}}</ref> شريف بعد ۾ ڀارت تي فتح جو اعلان ڪيو ۽ 16 مئي کي ''يوم تشڪر'' قرار ڏنو، جيتوڻيڪ تڪرار جو ڪو واضح فاتح نه نڪتو.<ref>{{Cite web |date=15 May 2025 |title=Govt denies May 16 holiday rumours over Youm-e-Tashakur |url=https://tribune.com.pk/story/2546046/no-public-holiday-on-may-16-for-youm-e-tashakur-government-confirms |access-date=1 July 2025 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Abid |title=What did India and Pakistan gain – and lose – in their military standoff? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff |access-date=18 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Matthew |date=12 May 2025 |title=India and Pakistan both claim victory. But this latest conflict has no winners |url=https://www.cnn.com/2025/05/12/asia/india-pakistan-us-ceasefire-no-winners-intl-hnk |access-date=18 November 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> شريف ڊسمبر 2024ع ۾ [[قاهرو]] ۾ [[ڊي-8 اقتصادي سهڪار تنظيم|ترقي پذير-8]] اجلاس دوران بنگلاديشي چيف ايڊوائيزر [[محمد يونس]] سان ملاقات ڪئي، جيڪا بنگلاديش ۾ [[جولاءِ انقلاب (بنگلاديش)|جولاءِ انقلاب]] کان پوءِ پاڪستاني ۽ بنگلاديشي اعليٰ اڳواڻن جي پهرين ملاقات هئي.<ref>{{Cite news |author=Murali Krishnan |title=How Bangladesh-Pakistan reconciliation impacts India |date=31 December 2024 |url=https://www.dw.com/a-71189995 |access-date=1 July 2025 |website=DW}}</ref> شريف بنگلاديش سان لاڳاپا مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پاڪستان کان [[چٽاگانگ بندرگاهه]] تائين سڌي ڪارگو شپمينٽ شروع ڪئي ۽ بنگلاديشي شاگردن لاءِ 300 وظيفا پيش ڪيا.<ref>{{Cite news |title=Pakistan to offer fully-funded scholarships to 300 Bangladeshi students |url=https://www.dhakatribune.com/368072 |access-date=1 July 2025 |website=Dhaka Tribune |date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nazimuddin Shyamol |date=22 December 2024 |title=Ship makes second direct arrival from Pakistan |url=https://thefinancialexpress.com.bd/trade/ship-makes-second-direct-arrival-from-pakistan |access-date=1 July 2025 |website=The Financial Express}}</ref> شريف [[افغانستان]] سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جڏهن⁠تہ ان جي حڪومت تي زور ڏنو تہ [[پاڪستاني طالبان|تحريڪ طالبان پاڪستان]] (ٽي ٽي پي) خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي، جنهن بابت پاڪستان جو الزام آهي تہ اها افغان سرزمين مان ڪم ڪري ٿي.<ref>{{Cite web |date=27 December 2024 |title=PM Shehbaz calls for improved relations with Afghanistan but urges Kabul to take action against TTP |url=https://www.dawn.com/news/1881424 |access-date=1 July 2025 |website=[[ڊان (اخبار)|ڊان]] |language=en}}</ref> مارچ 2024ع ۾، هن ٽي ٽي پي جي مضبوط ٺڪاڻن کي نشانو بڻائيندي [[افغانستان-پاڪستان جهڙپون (2024-هاڻوڪو)#پاڪستاني هوائي فوج جا هوائي حملا|اوڀر افغانستان ۾ هوائي حملن]] جي اجازت ڏني.<ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Pakistani airstrikes on Afghanistan kill 46 people, Taliban official says |url=https://www.cnn.com/2024/12/25/asia/pakistani-airstrikes-afghanistan-taliban |access-date=1 July 2025 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 December 2024 |title=Afghan Taliban vow to retaliate after Pakistani air strikes kill at least 46 |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20241225-afghan-taliban-vow-retaliate-pakistani-air-strikes-kill-at-least-46 |access-date=1 July 2025 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي اسيئين اجلاس|يو اين جي اي جي اسيئين اجلاس]] کي خطاب ڪندي، شريف عام طور دعويٰ ڪئي تہ پاڪستان کي ”افغان سرزمين“ مان ڪم ڪندڙ دهشتگرد گروهن سبب مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو.<ref>{{Cite web |date=26 September 2025 |title=At UNGA, PM Shehbaz says South Asia requires 'proactive not provocative' leadership |url=https://www.dawn.com/news/1944785 |access-date=29 September 2025 |website=Dawn |language=en}}</ref> آڪٽوبر 2025ع ۾، شريف [[2025ع افغانستان-پاڪستان تڪرار|پاڪستاني فوجي ڪارروائين]] جي نگراني ڪئي، جيڪي [[افغان طالبان]] ۽ ٽي ٽي پي ٻنهي خلاف ڪيون ويون، جڏهن پاڪستاني فوج افغان سرحدي چوڪين ۽ شهرن، جن ۾ [[ڪابل]] ۽ [[قنڌار]] شامل آهن، تي حملا ڪيا.<ref>{{Cite web |date=15 October 2025 |title=Afghan Taliban and Pakistan agree short truce after deadly clashes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c3dnvnjdg1ro |access-date=16 October 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |author1=Sophia Saifi |author2=Lex Harvey |date=15 October 2025 |title=Afghanistan and Pakistan exchanged their deadliest fire in years. Here's what we know |url=https://www.cnn.com/2025/10/14/asia/pakistan-afghanistan-attacks-intl-hnk |access-date=16 October 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> == عوامي تاثر == {{see also|منظوري ريٽنگ موجب انتظاميا جي سربراهن جي فهرست}}<!--remove hatnote once out of office--> وزيراعليٰ طور پنهنجي دور دوران، شريف هڪ محنتي منتظم طور ساک پيدا ڪئي.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|title=Shehbaz Sharif: the diligent administrator now PM of Pakistan|work=The Guardian|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411202624/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/shahbaz-sharif-the-diligent-administrator-now-pm-of-pakistan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Assembly of Pakistan |url=https://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1367 |access-date=20 July 2024 |website=na.gov.pk}}</ref> هن پنجاب ۾ اهم اڏاوتي ڍانچي وارا منصوبا شروع ڪيا ۽ پنهنجي اثرائتي حڪمراني سبب نمايان ٿيو.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|title=What to know about Shehbaz Sharif, Pakistan's new prime minister|newspaper=Washington Post|date=12 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411193908/https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/11/pakistan-prime-mininster-shehbaz-sharif/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411191848/https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|title=Pakistan's Parliament Elects Shahbaz Sharif as Prime Minister After Khan Exit|magazine=Time|date=11 April 2022|accessdate=12 April 2022|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411182346/https://time.com/6165802/pakistan-imran-khan-shahbaz-sharif/|url-status=live}}</ref> 19 ڊسمبر 2016ع تي، [[چيني ڪميونسٽ پارٽي جي بين الاقوامي رابطن واري شعبي]] جي نائب وزير [[ژينگ شياوسونگ]] چين-پاڪستان اقتصادي راهداري اندر منصوبن جي اڳڀرائي تيز ڪرائڻ ۾ سندس ڪردار کي مڃتا ڏيڻ لاءِ ”شهباز اسپيڊ“ جو اصطلاح جوڙيو. ان کان پوءِ اهو اصطلاح سي پيڪ اندر اڳڀرائي جي رفتار بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيو آهي.<ref name="dailytimes1">{{cite web | url=https://dailytimes.com.pk/921634/cpecs-shahbaz-speed-back-with-bang/ | title=CPEC's 'Shahbaz Speed' Back with Bang | date=19 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title | title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title | date=28 April 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.dawn.com/news/1799084 | title=Nawaz hints at bringing 'Shehbaz speed' to Karachi | date=19 December 2023 }}</ref> سرڪاري ملاقاتن ۾، سعودي عملدارن پڻ شريف کي ”عملي ماڻهو“ قرار ڏنو.<ref>{{Cite web |agency=APP |date=28 April 2024 |title=After 'Shehbaz Speed', PM earns 'Man of Action' title |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1183306-after-shehbaz-speed-pm-earns-man-of-action-title |access-date=5 December 2025 |website=The News International |language=en-US}}</ref> 2025ع ۾، شريف کي [[امان]]، [[اردن]] ۾ قائم [[رائل اسلامڪ اسٽريٽجڪ اسٽڊيز سينٽر]] جي سالياني اشاعت ''[[دي مسلم 500]]'' پاران دنيا جي 500 سڀ کان وڌيڪ بااثر مسلمانن ۾ شامل ڪيو ويو.<ref>{{Cite web |date=7 January 2025 |title=PM Sharif, Gen. Munir among several Pakistanis make it to list of 500 Most Influential Muslims for 2025 |url=https://www.arabnews.pk/node/2585584/pakistan |access-date=29 April 2025 |website=Arab News PK |language=en}}</ref> == ذاتي زندگي == === خاندان === {{Further|شريف خاندان}} [[File:CM Shehbaz and PM Nawa (36227070991).jpg|thumb|right|شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ [[نواز شريف]] سان]] شريف 1973ع ۾ نصرت شهباز سان شادي ڪئي.<ref name="dawn/3jan2014">{{cite news |author1=Iftikhar A. Khan |author2=Kalbe Ali |date=3 January 2014 |title=The mystery of Raiwind palace ownership |url=https://www.dawn.com/news/1078082 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723012258/https://www.dawn.com/news/1078082 |archive-date=23 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> انهن جا چار ٻار ٿيا: سلمان، [[حمزه شهباز|حمزه]]، ۽ جڙواڻ ڌيئر جاويريا ۽ رابعه.<ref name="pakistantoday/30july2017">{{cite news|title=Profile of Shehbaz Sharif|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|access-date=28 December 2017|work=Pakistan Today|date=30 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228173849/https://www.pakistantoday.com.pk/2017/07/30/profile-of-shehbaz-sharif/|archive-date=28 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=19 September 2004 |title=Shahbaz's family arrives |url=https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728205522/https://www.dawn.com/news/396797/shahbaz-s-family-arrives |archive-date=28 July 2017 |access-date=23 July 2017 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> سندس ٻي شادي عاليه هني سان ٿي، جنهن سان هن 1993ع ۾ شادي ڪئي.<ref name="Khan2010" /><ref name="Iqbal2005" /> اهو جوڙو صرف هڪ سال کان پوءِ الڳ ٿي ويو.<ref name="Khan2010" /> 2003ع ۾، شريف پنهنجي ٽين زال، ليکڪا ۽ فنڪاره [[تهمينه دراني]] سان شادي ڪئي.<ref name="pakistantoday/30july2017" /><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |title=Shehbaz confirms marriage to Tehmina |work=[[Daily Times (Pakistan)]] |date=24 February 2005 |access-date=29 July 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050517191744/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-2-2005_pg1_5 |archive-date=17 May 2005 }}</ref> === دولت === سندس خاندان گڏيل طور [[شريف گروپ]] جو مالڪ آهي ۽ اڳ ۾ [[اتفاق گروپ]] جو پڻ مالڪ رهيو آهي.<ref name="dawn/25april2013" /><ref name="baker">{{cite book |title=Capitalism's Achilles heel: Dirty Money and How to Renew the Free-market System |last=Baker |first=Raymond |year=2005 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-64488-0 |pages=[https://archive.org/details/capitalismsachil00raym/page/82 82]–83 |url=https://archive.org/details/capitalismsachil00raym |url-access=registration |access-date=29 July 2017 }}</ref> 2013ع ۾ نوٽ ڪيو ويو ته شهباز پنهنجي وڏي ڀاءُ نواز کان وڌيڪ مالدار آهي، جنهن جي خالص ملڪيت {{PKR|33.69 crore}} هئي.{{efn|2013ع ۾، {{US$|1}} اوسطاً {{PKR|101.583}} جي برابر هو.<ref>{{cite news|author=Iftikhar A. Khan|title=Leaders' wealth — Shahbaz richer than Nawaz|url=https://www.dawn.com/news/1014984|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=23 August 2017|date=21 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824052844/https://www.dawn.com/news/1014984|archive-date=24 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.poundsterlinglive.com/history/USD-PKR-2013|title=U.S. Dollar-Pakistani Rupee History: 2013|website=Pound Sterling Live|accessdate=5 July 2025}}</ref>}} === توشه خانه جا رڪارڊ === 12 مارچ 2023ع تي، [[پاڪستان حڪومت]] 2003ع کان 2023ع تائين سرڪاري عملدارن پاران رکيل [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه جي تحفن]] جو رڪارڊ جاري ڪيو،<ref>{{Cite web |title=In a first, govt goes public with Toshakhana record |url=https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |access-date=14 March 2023 |website=www.geo.tv |date=13 March 2023 |language=en |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.geo.tv/latest/475941-in-a-first-govt-goes-public-with-toshakhana-record |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sherani |first=Tahir |date=12 March 2023 |title=Govt releases Toshakhana gift records from 2002 onwards |url=https://www.dawn.com/news/1741794 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314093542/https://www.dawn.com/news/1741794 |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> جن مان 90 تحفا شريف پاران [[توشه خانه (پاڪستان)|توشه خانه]] مان رکيا ويا هئا.<ref>{{Cite web |title=Toshakhana Records, Government of Pakistan |url=https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |access-date=14 March 2023 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314090641/https://cabinet.gov.pk/SiteImage/Misc/files/TOSHAKHANA/Procedures/TK-Record.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |+ !توشه خانه جا تحفا !تاريخ !اندازيل مارڪيٽ قيمت !ادا ڪيل قيمت |- |تهران کان تهران تائين ڪتاب |15 جولاءِ 2009 |a. NCV b. Rs. 7,500/- | --- |- |شاپنگ بيگ ۾ قالين |15 -07 -2009 |Rs.13,000/ – | --- |- |a. فريم باڪس شيلڊ (وڏي) b. فريم باڪس شيلڊ (ننڍي) c. ٽي شيلڊون (ننڍيون) |15 -07 -2009 |a. Rs.6,000/ – b. NCV c. NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (وڏي) |15 -07 -2009 |Rs.4,000/ – | --- |- |a. شاهنامهءِ فردوسي ڪتاب b. دٻن ۾ 2 تحفي جا پيڪ |15 -07 -2009 |a. NCV b. Rs.4,500/ | ---- |- |هڪ ٽاور |15 جولاءِ 2009 |NCV | --- |- |هڪ سيرامڪ پليٽ (ننڍي) |15 جولاءِ 2009 |Rs.2,500/- | --- |} == ڪتاب == * ''عزم ۽ همت جي داستان'' (عزم و همت كى داستان؛ "عزم ۽ همت جي ڪھاڻي")، لاھور: شريف پبليڪيشنز، 2000ع، 72 صفحا۔ <small>[[شريف خاندان]] جي واپاري جدوجهد ۽ تاريخ</small>۔<ref>{{Cite web |last=شريف |first=شھباز |date=2000 |title=Azm O Himmat Kī Dāstān |url=https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |publisher=[[اوپن لائبريري]] |access-date=21 July 2023 |language=en |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720190319/https://openlibrary.org/works/OL7809021W/%CA%BBAzm_o_himmat_ki%CC%84_da%CC%84sta%CC%84n?edition=key:/books/OL6827196M |url-status=live }}</ref> == پڻ ڏسو == * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ]] * [[موجوده رياستن ۽ حڪومتن جي سربراھن جي فھرست]] * [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست]] == حوالا == {{Reflist|30em}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Commons}} <!-- per [[وڪيپيڊيا:خارجي ڳنڍڻا#گهٽ ۾ گهٽ سرڪاري ڳنڍڻو]], choose one official website only --> {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ميان محمد افضل حيات]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=1997–1999}} {{s-vac|next=[[چوڌري پرويز الاهي]]}} |- {{s-bef|before=[[دوست محمد کوسو]]}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2008–2013}} {{s-aft|after=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[نجم سيٺي]]<br />{{small|نگران}}}} {{s-ttl|title=[[پنجاب (پاڪستان) جي وزيراعلين جي فھرست|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|years=2013–2018}} {{s-aft|after=[[حسن عسڪري رضوي]]<br />{{small|نگران}}}} |- {{s-bef|before=[[سيد خورشيد احمد شاهه]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ|مخالف ڌر جو اڳواڻ]]|years=2018–2022}} {{s-vac}} |- {{s-bef|before=[[عمران خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|years=2022–موجوده}} {{s-inc}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[نثار علي خان]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2009–2011}} {{s-aft|after=[[نواز شريف]]}} |- {{s-bef|before=[[نواز شريف]]}} {{s-ttl|title=[[پاڪستان مسلم ليگ (ن)]] جو اڳواڻ|years=2018–موجوده}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Shehbaz Sharif}} {{Navboxes |list1= {{Prime Ministers of Pakistan}} {{Shehbaz Sharif Cabinet}} {{Sharif family}} {{Current ECO Leaders}} {{Current SAARC Leaders}} {{Current SCO Leaders}} {{Commonwealth heads of government}} {{Chief Minister of Punjab, Pakistan}} {{Leader of the Opposition (Pakistan)}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sharif, Shehbaz}} ==نوٽس== <references group="lower-alpha"/> [[زمرو:برطانيا ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:پاڪستاني جلاوطن]] [[زمرو:پاڪستاني سني مسلمان]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 1990–1993]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2018–2023]] [[زمرو:پاڪستاني قومي اسيمبلي جا ميمبر 2024–2029]] [[زمرو:پاڪستان جا وزيراعظم]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا ايم اين اي]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا پنجاب اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا صدر]] [[زمرو:پاڪستان مسلم ليگ (ن) جا قومي اسيمبلي ميمبر]] [[زمرو:پاڪستان ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1988–1990]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1993–1996]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 1997–1999]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2008–2013]] [[زمرو:پنجاب اسيمبلي جا ميمبر 2013–2018]] [[زمرو:پنجاب صوبائي اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جا اڳواڻ]] [[زمرو:پنجاب، پاڪستان جا وزيراعليٰ]] [[زمرو:زنده ماڻھو]] [[زمرو:سعودي عرب ۾ پاڪستاني مهاجر]] [[زمرو:سينٽ اينٿنيز هاءِ اسڪول، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:شريف خاندان]] [[زمرو:شھباز شريف]] [[زمرو:ڪشميري نسل جا پاڪستاني]] [[زمرو:گورنمينٽ ڪاليج يونيورسٽي، لاھور جا سابق شاگرد]] [[زمرو:لاھور جا سياستدان]] [[زمرو:لاھور جا ماڻھو]] [[زمرو:لاهوري ماڻهو]] [[زمرو:لاهور جا سياستدان]] [[زمرو:1951ع جون پيدائشون]] 19gqk5iolum1phml7ii7qtrf2vbgcku 10 97849 380855 2026-05-26T15:03:41Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Sidebar person | template = Shehbaz Sharif sidebar | person = Shehbaz Sharif | portrait = President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan (cropped).jpg | background_color = {{party color|Pakistan Muslim League (N)}} | contents = ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=ذاتي زندگي|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|ذاتي زندگي|y|}}}} * شھباز شري... 380855 wikitext text/x-wiki {{Sidebar person | template = Shehbaz Sharif sidebar | person = Shehbaz Sharif | portrait = President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan (cropped).jpg | background_color = {{party color|Pakistan Muslim League (N)}} | contents = ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=ذاتي زندگي|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|ذاتي زندگي|y|}}}} * [[شھباز شريف#ابتدائي_زندگي_۽_تعليم|ابتدائي زندگي]] * [[شھباز شريف#سياسي_ڪيريئر|سياسي ڪيريئر]] * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ|چونڊ تاريخ]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=چونڊون|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|چونڊون|y|}}}} * [[1997ع پاڪستاني عام چونڊون|1997]] * [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008]] * [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013]] * [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018]] * [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|پاڪستان جو وزيراعظم|y|}}}} * [[شھباز شريف جي وزارت عظميٰ|وزارت عظميٰ]] * '''پهريون ڪابينا ۽ دور''' ** [[پھري حڪومت شھباز شريف]] ** [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست|بين الاقوامي دورا]] ** [[2022–2023ع پاڪستاني سياسي بيچيني|سياسي بيچيني]] ** [[پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)]] ** [[2022ع پاڪستان جون ٻوڏون|ٻوڏون]] ** [[خصوصي سيڙپڪاري سهولت ڪائونسل]] ** [[پاڪستان ايگزم بينڪ|ايگزم بينڪ]] ** [[هزاره اليڪٽرڪ سپلاءِ ڪمپني]] ** [[پاڪستان خودمختيار دولت فنڊ]] ** [[ذاتي انگن اکرن جي تحفظ لاءِ قومي ڪميشن]] ** [[زميني معلومات ۽ انتظامي نظام]] ** [[قومي انفارميشن ٽيڪنالاجي بورڊ]] ** [[پاڪستان ڪمپيوٽر ايمرجنسي ريسپانس ٽيم]] ** [[قومي سائبر ڏوهن جاچ ايجنسي]] ** [[پاڪستاني فضائي حفاظت جاچ بيورو|فضائي حفاظت جاچ بيورو]] ** [[پاڪستان ۽ تحريڪ طالبان پاڪستان امن ڳالهيون|ٽي ٽي پي سان ڳالهيون]] ** [[2023ع موسمياتي مزاحمتي پاڪستان بابت بين الاقوامي ڪانفرنس|2023ع جنيوا ڪانفرنس]] ** بل *** [[پارليامينٽ جي توهين (پاڪستان)|پارليامينٽ جي توهين]] *** [[اسلام آباد فطرتي تحفظ ۽ جهنگلي جيوت انتظام ايڪٽ 2023ع]] *** [[پاڪستان آرمي ترميمي بل 2023ع]] *** [[سپريم ڪورٽ (عمل ۽ طريقيڪار) بل 2023ع]] ** [[وفاقي بجيٽ]] *** [[2022–23ع پاڪستان وفاقي بجيٽ|2022–23ع وفاقي بجيٽ]] *** [[2023–24ع پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24ع وفاقي بجيٽ]] ** [[2023ع پاڪستاني مردم شماري|2023ع پاڪستان ڊجيٽل مردم شماري]] ** [[پاڪستان-ترڪي آزاد واپاري معاھدو]] * '''ٻي ڪابينا ۽ دور''' ** [[ٻي حڪومت شھباز شريف]] ** [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست|بين الاقوامي دورا]] ** [[2024ع ايس سي او سربراهن جي حڪومت اجلاس|ايس سي او سربراهن جي حڪومت اجلاس]] ** [[آئين (ڇويهون ترميمي) ايڪٽ، 2024ع|آئيني پيڪيج]] ** [[وفاقي بجيٽ]] *** [[2024–25ع پاڪستان وفاقي بجيٽ|2024–25ع وفاقي بجيٽ]] ** [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|26هين ترميم]] ** [[اُڏام پاڪستان]] ** [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار|ڀارت سان تڪرار]] ** [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم|27هين ترميم]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=[[پنجاب، پاڪستان جو وزيراعليٰ|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|پنجاب جو وزيراعليٰ|y|}}}} * [[شھباز شريف جي وزارت اعليٰ]] * صوبائي حڪومتون ** [[پھري صوبائي حڪومت شھباز شريف|پھري حڪومت]] ** [[ٻي صوبائي حڪومت شھباز شريف|ٻي حڪومت]] ** [[ٽين صوبائي حڪومت شھباز شريف|ٽين حڪومت]] * [[2014ع لاھور جهيڙو|ماڊل ٽائون آپريشن]] * [[دانش اسڪول]] * [[پنجاب ايجوڪيشنل اينڊومينٽ فنڊ]] * [[قائداعظم سولر پارڪ]] * [[ڊولفن فورس]] * [[عورتن خلاف تشدد کان تحفظ بل، 2015ع]] * [[اورنج لائين (لاھور ميٽرو)]] * [[ملتان ميٽروبس]] * [[پنجاب لينڊ رڪارڊز اٿارٽي]] * [[پنجاب فوڊ اٿارٽي]] * [[انفارميشن ٽيڪنالاجي يونيورسٽي]] * [[پنجاب فارنزڪ سائنس ايجنسي]] * [[لاھور ويسٽ مينيجمينٽ ڪمپني]] {{hidden end}} ---- {{#ifeq:{{PAGENAME}}|Shehbaz Sharif|<!-- Optional: exclude signature on main bio page if already shown elsewhere -->| <div class="skin-invert-image">[[File:Signature_of_Shehbaz_Sharif.svg|120px|class=notpageimage|link=شھباز شريف|شھباز شريف جي صحيح]]</div>}} <div class="skin-invert-image">[[File:State_emblem_of_Pakistan.svg|link=|alt=پاڪستان جي رياستي مُهر|70px]]</div> }} <noinclude> [[زمرو:پاڪستاني سياسي اڳواڻن جا سائڊبار سانچا]] </noinclude> 6yd2at5xyn2cocl7w2hu0gnwkd5kw4o 380856 380855 2026-05-26T15:04:09Z Intisar Ali 8681 /* */ 380856 wikitext text/x-wiki {{Sidebar person | template = Shehbaz Sharif sidebar | person = شھباز شريف | portrait = President Donald Trump meets with Prime Minister Shehbaz Sharif and Field Marshal Asim Munir of Pakistan (cropped).jpg | background_color = {{party color|Pakistan Muslim League (N)}} | contents = ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=ذاتي زندگي|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|ذاتي زندگي|y|}}}} * [[شھباز شريف#ابتدائي_زندگي_۽_تعليم|ابتدائي زندگي]] * [[شھباز شريف#سياسي_ڪيريئر|سياسي ڪيريئر]] * [[شھباز شريف جي چونڊ تاريخ|چونڊ تاريخ]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=چونڊون|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|چونڊون|y|}}}} * [[1997ع پاڪستاني عام چونڊون|1997]] * [[2008ع پاڪستاني عام چونڊون|2008]] * [[2013ع پاڪستاني عام چونڊون|2013]] * [[2018ع پاڪستاني عام چونڊون|2018]] * [[2024ع پاڪستاني عام چونڊون|2024]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=[[پاڪستان جو وزيراعظم]]|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|پاڪستان جو وزيراعظم|y|}}}} * [[شھباز شريف جي وزارت عظميٰ|وزارت عظميٰ]] * '''پهريون ڪابينا ۽ دور''' ** [[پھري حڪومت شھباز شريف]] ** [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست|بين الاقوامي دورا]] ** [[2022–2023ع پاڪستاني سياسي بيچيني|سياسي بيچيني]] ** [[پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)|پاڪستاني معاشي بحران (2021–2024)]] ** [[2022ع پاڪستان جون ٻوڏون|ٻوڏون]] ** [[خصوصي سيڙپڪاري سهولت ڪائونسل]] ** [[پاڪستان ايگزم بينڪ|ايگزم بينڪ]] ** [[هزاره اليڪٽرڪ سپلاءِ ڪمپني]] ** [[پاڪستان خودمختيار دولت فنڊ]] ** [[ذاتي انگن اکرن جي تحفظ لاءِ قومي ڪميشن]] ** [[زميني معلومات ۽ انتظامي نظام]] ** [[قومي انفارميشن ٽيڪنالاجي بورڊ]] ** [[پاڪستان ڪمپيوٽر ايمرجنسي ريسپانس ٽيم]] ** [[قومي سائبر ڏوهن جاچ ايجنسي]] ** [[پاڪستاني فضائي حفاظت جاچ بيورو|فضائي حفاظت جاچ بيورو]] ** [[پاڪستان ۽ تحريڪ طالبان پاڪستان امن ڳالهيون|ٽي ٽي پي سان ڳالهيون]] ** [[2023ع موسمياتي مزاحمتي پاڪستان بابت بين الاقوامي ڪانفرنس|2023ع جنيوا ڪانفرنس]] ** بل *** [[پارليامينٽ جي توهين (پاڪستان)|پارليامينٽ جي توهين]] *** [[اسلام آباد فطرتي تحفظ ۽ جهنگلي جيوت انتظام ايڪٽ 2023ع]] *** [[پاڪستان آرمي ترميمي بل 2023ع]] *** [[سپريم ڪورٽ (عمل ۽ طريقيڪار) بل 2023ع]] ** [[وفاقي بجيٽ]] *** [[2022–23ع پاڪستان وفاقي بجيٽ|2022–23ع وفاقي بجيٽ]] *** [[2023–24ع پاڪستان وفاقي بجيٽ|2023–24ع وفاقي بجيٽ]] ** [[2023ع پاڪستاني مردم شماري|2023ع پاڪستان ڊجيٽل مردم شماري]] ** [[پاڪستان-ترڪي آزاد واپاري معاھدو]] * '''ٻي ڪابينا ۽ دور''' ** [[ٻي حڪومت شھباز شريف]] ** [[شھباز شريف پاران ڪيل بين الاقوامي وزيراعظمي دورن جي فھرست|بين الاقوامي دورا]] ** [[2024ع ايس سي او سربراهن جي حڪومت اجلاس|ايس سي او سربراهن جي حڪومت اجلاس]] ** [[آئين (ڇويهون ترميمي) ايڪٽ، 2024ع|آئيني پيڪيج]] ** [[وفاقي بجيٽ]] *** [[2024–25ع پاڪستان وفاقي بجيٽ|2024–25ع وفاقي بجيٽ]] ** [[پاڪستان جي آئين ۾ ڇويهون ترميم|26هين ترميم]] ** [[اُڏام پاڪستان]] ** [[2025ع ڀارت-پاڪستان تڪرار|ڀارت سان تڪرار]] ** [[پاڪستان جي آئين ۾ ستاويهون ترميم|27هين ترميم]] {{hidden end}} ---- {{hidden begin|contentstyle=text-align:center;|title=[[پنجاب، پاڪستان جو وزيراعليٰ|پنجاب جو وزيراعليٰ]]|expanded=<noinclude>y</noinclude>{{#ifeq:{{{expanded|}}}|پنجاب جو وزيراعليٰ|y|}}}} * [[شھباز شريف جي وزارت اعليٰ]] * صوبائي حڪومتون ** [[پھري صوبائي حڪومت شھباز شريف|پھري حڪومت]] ** [[ٻي صوبائي حڪومت شھباز شريف|ٻي حڪومت]] ** [[ٽين صوبائي حڪومت شھباز شريف|ٽين حڪومت]] * [[2014ع لاھور جهيڙو|ماڊل ٽائون آپريشن]] * [[دانش اسڪول]] * [[پنجاب ايجوڪيشنل اينڊومينٽ فنڊ]] * [[قائداعظم سولر پارڪ]] * [[ڊولفن فورس]] * [[عورتن خلاف تشدد کان تحفظ بل، 2015ع]] * [[اورنج لائين (لاھور ميٽرو)]] * [[ملتان ميٽروبس]] * [[پنجاب لينڊ رڪارڊز اٿارٽي]] * [[پنجاب فوڊ اٿارٽي]] * [[انفارميشن ٽيڪنالاجي يونيورسٽي]] * [[پنجاب فارنزڪ سائنس ايجنسي]] * [[لاھور ويسٽ مينيجمينٽ ڪمپني]] {{hidden end}} ---- {{#ifeq:{{PAGENAME}}|Shehbaz Sharif|<!-- Optional: exclude signature on main bio page if already shown elsewhere -->| <div class="skin-invert-image">[[File:Signature_of_Shehbaz_Sharif.svg|120px|class=notpageimage|link=شھباز شريف|شھباز شريف جي صحيح]]</div>}} <div class="skin-invert-image">[[File:State_emblem_of_Pakistan.svg|link=|alt=پاڪستان جي رياستي مُهر|70px]]</div> }} <noinclude> [[زمرو:پاڪستاني سياسي اڳواڻن جا سائڊبار سانچا]] </noinclude> iak1s2letp069c1rfrz5ovmwer161e8 0 97850 380857 2026-05-26T15:12:31Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Short description|ڍال، سرڪوٽ يا ٽيبارڊ تي علم نشان وارو ڊزائن}} {{otheruses}} {{Heraldic achievement}} '''نسبتي نشان''' يا'''ڪوٽ آف آرمز''' [[هيرالڊري]] سان لاڳاپيل [[نظري رابطي جو ڊزائن|نظري ڊزائن]]<ref>{{Cite book|last1=McQuarrie|first1=Edward F.|url=https://books.google.com/books?id=mhalDQAAQBAJ&pg=PA131|title=Visual Branding: A Rhetorical and Historical Analysis|last2... 380857 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڍال، سرڪوٽ يا ٽيبارڊ تي علم نشان وارو ڊزائن}} {{otheruses}} {{Heraldic achievement}} '''نسبتي نشان''' يا'''ڪوٽ آف آرمز''' [[هيرالڊري]] سان لاڳاپيل [[نظري رابطي جو ڊزائن|نظري ڊزائن]]<ref>{{Cite book|last1=McQuarrie|first1=Edward F.|url=https://books.google.com/books?id=mhalDQAAQBAJ&pg=PA131|title=Visual Branding: A Rhetorical and Historical Analysis|last2=Phillips|first2=Barbara J.|date=2016-12-30|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78536-542-3|language=en}}</ref> هوندو آهي، جيڪو [[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]] (يعني [[ڍال]])، [[سرڪوٽ]] يا [[ٽيبارڊ]] (آخري ٻئي ٻاهر پائڻ وارا لباس آهن) تي ٺاهيو ويندو آهي، ۽ ان جي شروعات [[يورپ]] مان ٿي۔ ايسڪچن تي موجود ڪوٽ آف آرمز مڪمل [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] جو مرڪزي حصو هوندو آهي، جيڪو مجموعي طور ڍال، [[ساٿي نشانبردار|ساٿي نشانبردارن]]، [[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]] ۽ [[شعار]] تي مشتمل هوندو آهي۔ ڪوٽ آف آرمز روايتي طور تي [[آرميجر]] لاءِ منفرد هوندو آهي (مثال طور ڪنهن [[فرد]]، [[خاندان]]، [[رياست]]، [[ادارو|اداري]]، [[اسڪول]] يا [[ڪارپوريشن]])۔ "ڪوٽ آف آرمز" جو اصطلاح پاڻ جديد دور ۾ صرف هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر اصل ۾ اهو وچئين دور جي زرهه مٿان پاتل "سرڪوٽ" لباس جي وضاحت مان نڪتل آهي، جيڪو جنگ يا جنگ جي تياري دوران استعمال ٿيندو هو۔ [[رول آف آرمز]] ڪيترن ئي ڪوٽن آف آرمز جا مجموعا هوندا آهن، ۽ [[ابتدائي جديد دور]] کان وٺي اهي عوامي نمائش ۽ ڪنهن [[امير خاندان]] جي رڪنيت ۽ ان جي [[نسب نامو|نسب نامي]] کي وقت سان گڏ معلوم ڪرڻ لاءِ اهم ذريعو رهيا آهن۔ == تاريخ == {{main|هيرالڊري جي تاريخ}} {{see also|قديم ترين هيرالڊري جي فهرست|ڪوٽ آف آرمز جي شروعات}} [[File:DeringRoll.jpg|thumb|[[ڊيرنگ رول]] ۾ ڪوٽ آف آرمز، جيڪو 13هين صديءَ جو هڪ انگريزي [[رول آف آرمز|آرموريل]] آهي]] هيرالڊڪ ڊزائن 12هين صديءَ ۾ يورپي اميرن ۾ عام استعمال ۾ آيا۔ منظم ۽ موروثي هيرالڊري 13هين صديءَ جي شروعات تائين ترقي ڪري چڪي هئي۔ قانون يا [[سماجي رواج]] موجب ڪير هٿيارن جا نشان استعمال ڪرڻ جو حق رکي ٿو، اهو ملڪن مطابق ڪجهه مختلف هوندو هو۔ ابتدائي هيرالڊڪ ڊزائن ذاتي هوندا هئا، جيڪي انفرادي اميرن طرفان استعمال ڪيا ويندا هئا (۽ اهي وقت سان گڏ پنهنجو چونڊيل ڊزائن به بدلائي سگهندا هئا)۔ 12هين صديءَ جي آخر تائين هٿيارن جا نشان موروثي بڻجي ويا، انگلينڊ ۾ [[انگلينڊ جو رچرڊ پهريون|رچرڊ پهريون]] جي دور ۾ [[ٽين صليبي جنگ]] (1189–1192ع) دوران۔<ref>{{cite web|url = https://www.redzet.eu/en/code/V-008-17/view/Coat_of_arms |date=May 24, 2017 |author1=Aivars Gulbis |access-date=2020-05-22|title=Baron fon Bury's Grave in Ugāle hillfort|website = redzet.eu|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McDonald|first=James |title=International Heraldry|url=http://www.internationalheraldry.com/|journal=Castles and Manor Houses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004092813/https://www.internationalheraldry.com/ |archive-date= Oct 4, 2023 }}</ref> [[برگر آرمز]] 14هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ اتر اٽلي ۾ استعمال ٿيا، ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري۔ وچئين دور جي پڇاڙيءَ ۾ هٿيارن جي نشانن جو استعمال مذهبي پيشوائن، شهرن کي شهري سڃاڻپ طور، ۽ شاهي فرمان سان قائم ڪيل ادارن جهڙوڪ يونيورسٽين ۽ واپاري ڪمپنين تائين پکڙجي ويو۔ [[وڪسيلولوجي]] ۽ هيرالڊري جا فن پاڻ ۾ ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهن۔ ''ڪوٽ آف آرمز'' جو اصطلاح اصل ۾ [[سرڪوٽ]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن تي هيرالڊڪ ڊزائن ٺهيل هوندا هئا ۽ جيڪو جنگجو خاص طور [[سورمن جي مقابلي]] دوران پائيندا هئا۔ پراڻي فرينچ ۾ ان کي ''{{Lang|ang|cote a armer}}'' چيو ويندو هو۔ وچ انگريزيءَ ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري اهو لفظ خود هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو۔<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms|title=coat of arms {{!}} Etymology of phrase coat of arms |website=etymonline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190128/https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms |archive-date= Aug 1, 2023 }}</ref> عام ۽ سخت لاڳو ٿيندڙ ضابطن جي کوٽ باوجود،{{citation needed|date=November 2015}} هيرالڊري يورپ ۾ گهڻي حد تائين هڪجهڙي رهي آهي، جتي روايت ئي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ استعمال کي سنڀاليندي رهي آهي۔<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/newdictionaryofh0000unse_s3s3 |title=A New dictionary of heraldry |date=1987 |publisher=Alphabooks |editor-last1=Friar |editor-first1=Stephen |isbn=0906670446 |location=Sherborne |oclc=16094741 |url-access=registration}}</ref>{{citation needed|date=November 2015}} ڪجھ ملڪ، جهڙوڪ [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]]، اڄ به اهي ساڳيا [[هيرالڊڪ اٿارٽي|هيرالڊڪ ادارا]] برقرار رکندا اچن ٿا، جيڪي صدين کان هٿيارن جا نشان عطا ۽ منظم ڪندا رهيا آهن ۽ اڄ به اهو ڪم جاري رکن ٿا۔ مثال طور انگلينڊ ۾ هٿيارن جا نشان عطا ڪرڻ ۽ انهن جي نگراني [[ڪاليج آف آرمز]] جي ذمي آهي۔ عام [[مهر]]ن ۽ ٻين [[علامت]]ن جي برعڪس، هيرالڊڪ "اَچيومينٽس" جي رسمي وضاحت کي [[بليزن]] چيو ويندو آهي، جنهن ۾ اهڙو لفظي ذخيرو استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو هيرالڊڪ تصويرن ۾ يڪسانيت پيدا ڪري ٿو۔ موجوده دور ۾ به ڪيترائي ادارا ۽ فرد ڪوٽ آف آرمز استعمال ڪن ٿا: مثال طور ڪيترن يورپي شهرن ۽ يونيورسٽين وٽ ضابطا آهن ته سندن ڪوٽ آف آرمز ڪيئن استعمال ٿيندا، ۽ انهن کي [[واپاري نشان]] طور تحفظ به ڏنو ويندو آهي۔<ref name="emerald">{{cite journal |date=October 2005 |title=The role of corporate identity in the higher education sector |first1=T.C. |last1=Melewar |first2=Sibel |last2=Akel |journal=Corporate Communications|volume=10 |issue=1 |pages=41–57 |url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901165941/http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-date=Sep 1, 2009 |access-date=26 August 2015 |publisher=Emerald Insight |doi=10.1108/13563280510578196 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |title=Policy on use of the Workmark and Insignia of McGill University |date=2000 |publisher=McGill |access-date=26 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226073350/http://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |archive-date=26 February 2015 }}</ref> ڪيترائي{{citation needed|date=November 2015}} سماج ذاتي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ رجسٽريشن ۾ به مدد ڏين ٿا۔ [[File:Pompa funebris Albert Ardux - duc Brabantiae.jpg|thumb|[[آسٽريا جو البرٽ ستون، آرچ ڊيوڪ]] جي جنازي دوران فلورس ڊي ميروڊ پاران برابانٽ جو شينهن، [[جيڪب فرانڪارٽ]] جي ڊزائن کان پوءِ تيار ڪيل ڇپائي]] [[File:Hyghalmen Roll Late 1400s.jpg|thumb|upright|جرمن ''[[هائيگھالمن رول]]''، {{Circa|15هين صديءَ جي آخر}}، ڪرسٽ ۾ هٿيارن جي نشانن جي موضوعاتي ورجاءَ جي جرمن روايت کي ڏيکاري ٿو]] هيرالڊري جو مقابلو جديد ڪارپوريٽ [[لوگو]]ن سان ڪيو ويو آهي۔<ref>''Employee Identification with the Corporate Identity'' International Studies of Management and Organization, Volume 32, Number 3, 2002 {{cite web|url=http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|title=Group Identity Formation in the German Renaissance|date=20 August 2002|access-date=26 August 2015|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120045506/http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|url-status=dead}}</ref> 82wh2nhivade25p2loj6kh8muumw6al 380858 380857 2026-05-26T15:17:08Z Intisar Ali 8681 380858 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڍال، سرڪوٽ يا ٽيبارڊ تي علم نشان وارو ڊزائن}} {{otheruses}} {{Heraldic achievement}} '''نسبتي نشان''' يا'''ڪوٽ آف آرمز''' [[هيرالڊري]] سان لاڳاپيل [[نظري رابطي جو ڊزائن|نظري ڊزائن]]<ref>{{Cite book|last1=McQuarrie|first1=Edward F.|url=https://books.google.com/books?id=mhalDQAAQBAJ&pg=PA131|title=Visual Branding: A Rhetorical and Historical Analysis|last2=Phillips|first2=Barbara J.|date=2016-12-30|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78536-542-3|language=en}}</ref> هوندو آهي، جيڪو [[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]] (يعني [[ڍال]])، [[سرڪوٽ]] يا [[ٽيبارڊ]] (آخري ٻئي ٻاهر پائڻ وارا لباس آهن) تي ٺاهيو ويندو آهي، ۽ ان جي شروعات [[يورپ]] مان ٿي۔ ايسڪچن تي موجود ڪوٽ آف آرمز مڪمل [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] جو مرڪزي حصو هوندو آهي، جيڪو مجموعي طور ڍال، [[ساٿي نشانبردار|ساٿي نشانبردارن]]، [[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]] ۽ [[شعار]] تي مشتمل هوندو آهي۔ ڪوٽ آف آرمز روايتي طور تي [[آرميجر]] لاءِ منفرد هوندو آهي (مثال طور ڪنهن [[فرد]]، [[خاندان]]، [[رياست]]، [[ادارو|اداري]]، [[اسڪول]] يا [[ڪارپوريشن]])۔ "ڪوٽ آف آرمز" جو اصطلاح پاڻ جديد دور ۾ صرف هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر اصل ۾ اهو وچئين دور جي زرهه مٿان پاتل "سرڪوٽ" لباس جي وضاحت مان نڪتل آهي، جيڪو جنگ يا جنگ جي تياري دوران استعمال ٿيندو هو۔ [[رول آف آرمز]] ڪيترن ئي ڪوٽن آف آرمز جا مجموعا هوندا آهن، ۽ [[ابتدائي جديد دور]] کان وٺي اهي عوامي نمائش ۽ ڪنهن [[امير خاندان]] جي رڪنيت ۽ ان جي [[نسب نامو|نسب نامي]] کي وقت سان گڏ معلوم ڪرڻ لاءِ اهم ذريعو رهيا آهن۔ == تاريخ == {{main|هيرالڊري جي تاريخ}} {{see also|قديم ترين هيرالڊري جي فهرست|ڪوٽ آف آرمز جي شروعات}} [[File:DeringRoll.jpg|thumb|[[ڊيرنگ رول]] ۾ ڪوٽ آف آرمز، جيڪو 13هين صديءَ جو هڪ انگريزي [[رول آف آرمز|آرموريل]] آهي]] هيرالڊڪ ڊزائن 12هين صديءَ ۾ يورپي اميرن ۾ عام استعمال ۾ آيا۔ منظم ۽ موروثي هيرالڊري 13هين صديءَ جي شروعات تائين ترقي ڪري چڪي هئي۔ قانون يا [[سماجي رواج]] موجب ڪير هٿيارن جا نشان استعمال ڪرڻ جو حق رکي ٿو، اهو ملڪن مطابق ڪجهه مختلف هوندو هو۔ ابتدائي هيرالڊڪ ڊزائن ذاتي هوندا هئا، جيڪي انفرادي اميرن طرفان استعمال ڪيا ويندا هئا (۽ اهي وقت سان گڏ پنهنجو چونڊيل ڊزائن به بدلائي سگهندا هئا)۔ 12هين صديءَ جي آخر تائين هٿيارن جا نشان موروثي بڻجي ويا، انگلينڊ ۾ [[انگلينڊ جو رچرڊ پهريون|رچرڊ پهريون]] جي دور ۾ [[ٽين صليبي جنگ]] (1189–1192ع) دوران۔<ref>{{cite web|url = https://www.redzet.eu/en/code/V-008-17/view/Coat_of_arms |date=May 24, 2017 |author1=Aivars Gulbis |access-date=2020-05-22|title=Baron fon Bury's Grave in Ugāle hillfort|website = redzet.eu|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McDonald|first=James |title=International Heraldry|url=http://www.internationalheraldry.com/|journal=Castles and Manor Houses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004092813/https://www.internationalheraldry.com/ |archive-date= Oct 4, 2023 }}</ref> [[برگر آرمز]] 14هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ اتر اٽلي ۾ استعمال ٿيا، ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري۔ وچئين دور جي پڇاڙيءَ ۾ هٿيارن جي نشانن جو استعمال مذهبي پيشوائن، شهرن کي شهري سڃاڻپ طور، ۽ شاهي فرمان سان قائم ڪيل ادارن جهڙوڪ يونيورسٽين ۽ واپاري ڪمپنين تائين پکڙجي ويو۔ [[وڪسيلولوجي]] ۽ هيرالڊري جا فن پاڻ ۾ ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهن۔ ''ڪوٽ آف آرمز'' جو اصطلاح اصل ۾ [[سرڪوٽ]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن تي هيرالڊڪ ڊزائن ٺهيل هوندا هئا ۽ جيڪو جنگجو خاص طور [[سورمن جي مقابلي]] دوران پائيندا هئا۔ پراڻي فرينچ ۾ ان کي ''{{Lang|ang|cote a armer}}'' چيو ويندو هو۔ وچ انگريزيءَ ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري اهو لفظ خود هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو۔<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms|title=coat of arms {{!}} Etymology of phrase coat of arms |website=etymonline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190128/https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms |archive-date= Aug 1, 2023 }}</ref> عام ۽ سخت لاڳو ٿيندڙ ضابطن جي کوٽ باوجود،{{citation needed|date=November 2015}} هيرالڊري يورپ ۾ گهڻي حد تائين هڪجهڙي رهي آهي، جتي روايت ئي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ استعمال کي سنڀاليندي رهي آهي۔<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/newdictionaryofh0000unse_s3s3 |title=A New dictionary of heraldry |date=1987 |publisher=Alphabooks |editor-last1=Friar |editor-first1=Stephen |isbn=0906670446 |location=Sherborne |oclc=16094741 |url-access=registration}}</ref>{{citation needed|date=November 2015}} ڪجھ ملڪ، جهڙوڪ [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]]، اڄ به اهي ساڳيا [[هيرالڊڪ اٿارٽي|هيرالڊڪ ادارا]] برقرار رکندا اچن ٿا، جيڪي صدين کان هٿيارن جا نشان عطا ۽ منظم ڪندا رهيا آهن ۽ اڄ به اهو ڪم جاري رکن ٿا۔ مثال طور انگلينڊ ۾ هٿيارن جا نشان عطا ڪرڻ ۽ انهن جي نگراني [[ڪاليج آف آرمز]] جي ذمي آهي۔ عام [[مهر]]ن ۽ ٻين [[علامت]]ن جي برعڪس، هيرالڊڪ "اَچيومينٽس" جي رسمي وضاحت کي [[بليزن]] چيو ويندو آهي، جنهن ۾ اهڙو لفظي ذخيرو استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو هيرالڊڪ تصويرن ۾ يڪسانيت پيدا ڪري ٿو۔ موجوده دور ۾ به ڪيترائي ادارا ۽ فرد ڪوٽ آف آرمز استعمال ڪن ٿا: مثال طور ڪيترن يورپي شهرن ۽ يونيورسٽين وٽ ضابطا آهن ته سندن ڪوٽ آف آرمز ڪيئن استعمال ٿيندا، ۽ انهن کي [[واپاري نشان]] طور تحفظ به ڏنو ويندو آهي۔<ref name="emerald">{{cite journal |date=October 2005 |title=The role of corporate identity in the higher education sector |first1=T.C. |last1=Melewar |first2=Sibel |last2=Akel |journal=Corporate Communications|volume=10 |issue=1 |pages=41–57 |url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901165941/http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-date=Sep 1, 2009 |access-date=26 August 2015 |publisher=Emerald Insight |doi=10.1108/13563280510578196 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |title=Policy on use of the Workmark and Insignia of McGill University |date=2000 |publisher=McGill |access-date=26 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226073350/http://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |archive-date=26 February 2015 }}</ref> ڪيترائي{{citation needed|date=November 2015}} سماج ذاتي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ رجسٽريشن ۾ به مدد ڏين ٿا۔ [[File:Pompa funebris Albert Ardux - duc Brabantiae.jpg|thumb|[[آسٽريا جو البرٽ ستون، آرچ ڊيوڪ]] جي جنازي دوران فلورس ڊي ميروڊ پاران برابانٽ جو شينهن، [[جيڪب فرانڪارٽ]] جي ڊزائن کان پوءِ تيار ڪيل ڇپائي]] [[File:Hyghalmen Roll Late 1400s.jpg|thumb|upright|جرمن ''[[هائيگھالمن رول]]''، {{Circa|15هين صديءَ جي آخر}}، ڪرسٽ ۾ هٿيارن جي نشانن جي موضوعاتي ورجاءَ جي جرمن روايت کي ڏيکاري ٿو]] هيرالڊري جو مقابلو جديد ڪارپوريٽ [[لوگو]]ن سان ڪيو ويو آهي۔<ref>''Employee Identification with the Corporate Identity'' International Studies of Management and Organization, Volume 32, Number 3, 2002 {{cite web|url=http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|title=Group Identity Formation in the German Renaissance|date=20 August 2002|access-date=26 August 2015|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120045506/http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|url-status=dead}}</ref> == علائقائي روايتون == === فرينچ هيرالڊري === {{Main|فرينچ هيرالڊري}} هيرالڊري جي فرينچ نظام برطانوي ۽ [[اولھ يورپ|اولھ يورپي]] نظامن تي وڏو اثر وڌو۔ ان جي گهڻي اصطلاحي ٻولي ۽ درجابنديون ان مان ورتل آهن۔ تنهن هوندي، فرينچ بادشاهت، ۽ پوءِ سلطنت، جي زوال کان پوءِ هن وقت ڪو ''فونس آنورم''، يعني اعزاز ڏيڻ ۽ سنڀالڻ جو اختيار، موجود ناهي، جيڪو هيرالڊڪ قانون کي سختي سان لاڳو ڪري سگهي۔ ان کان پوءِ ايندڙ فرينچ جمهوريتن يا ته اڳ ۾ موجود لقبن ۽ اعزازن جي فقط تصديق ڪئي، يا اميرن جي خصوصي حقن جي سخت مخالفت ڪئي۔ ڪوٽ آف آرمز کي خاندان يا ميونسپل اداري جي ذهني ملڪيت سمجهيو ويندو آهي۔ فرض ڪيل آرمز، يعني اهي آرمز جيڪي ڪنهن اختيار ڏيندڙ اداري بدران پاڻ رکندڙ طرفان ٺاهيا ۽ استعمال ڪيا ويا هجن، درست سمجهيا ويندا آهن، جيستائين عدالت ۾ اهو ثابت نه ٿئي ته اهي اڳوڻي رکندڙ جي آرمز جي نقل آهن۔ === برطانوي هيرالڊري === {{main|انگريزي هيرالڊري|اسڪاٽش هيرالڊري|ويلش هيرالڊري}} [[File:Arms of Duke of Richmond 02817.jpg|thumb|upright=0.55|[[هينري فٽز راءِ، رچمنڊ ۽ سومرسيٽ جو پهريون ڊيوڪ|رچمنڊ جي ڊيوڪ]] جا آرمز {{Circa|1780}}]] [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] جي هيرالڊڪ روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز خاندان بدران هڪ فرد وٽ هوندو هو۔ انهن روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز قانوني ملڪيت آهن، جيڪي پيءُ کان پٽ ڏانهن منتقل ٿيندا آهن؛ [[هيرالڊري ۾ عورتون|زالون ۽ ڌيئرون]] به آرمز کڻي سگهنديون هيون، پر اهڙي ترميم سان جيڪا آرمز جي موجوده رکندڙ سان سندن تعلق ظاهر ڪري۔ [[بي فرق آرمز]] ڪنهن به هڪ وقت ۾ فقط هڪ شخص استعمال ڪندو آهي۔ اصل رکندڙ جا ٻيا اولاد اباڻا آرمز فقط ڪنهن [[ڪيڊنسي|فرق]] سان کڻي سگهندا هئا: عام طور تي رنگ جي تبديلي يا ڪنهن سڃاڻپ ڏيندڙ [[چارج (هيرالڊري)|چارج]] جي اضافي سان۔ اهڙو هڪ چارج [[ليبل (هيرالڊري)|ليبل]] آهي، جيڪو برطانوي استعمال ۾، [[برطانوي شاهي خاندان|شاهي خاندان]] کان ٻاهر، هاڻي سدائين [[وارث ظاهر]] يا، اسڪاٽلينڊ ۾، [[ممڪن وارث]] جي نشاني آهي۔ سڃاڻپ ۾ انهن جي اهميت، خاص طور تي قانوني دستاويزن تي مهرن ۾، سبب آرمز جو استعمال سختي سان منظم ڪيو ويندو هو؛ اڄ ٿورا ملڪ اهڙي عمل کي جاري رکن ٿا۔ اهو ڪم [[هيرالڊ]]ن طرفان ڪيو ويندو هو، ۽ تنهن ڪري ڪوٽ آف آرمز جي مطالعي کي "هيرالڊري" چيو وڃي ٿو۔ وقت سان گڏ آرمز جو استعمال فوجي ادارن کان تعليمي ادارن ۽ ٻين ادارن تائين پکڙجي ويو۔<ref name=emerald /> اسڪاٽلينڊ ۾ [[لارڊ لائن ڪنگ آف آرمز]] وٽ آرمز جي استعمال کي سنڀالڻ لاءِ [[فوجداري اختيار سماعت]] آهي۔ انگلينڊ، [[اتر آئرلينڊ]] ۽ [[ويلز]] ۾ آرمز جو استعمال [[سول قانون (ڪامن لا)|سول قانون]] جو معاملو آهي، ۽ ان کي [[ڪاليج آف آرمز]] ۽ [[هاءِ ڪورٽ آف چولري]] منظم ڪن ٿا۔ انگلينڊ ۾ آفيسرز آف آرمز تي اختيار جي استعمال بابت هڪ تڪرار جي حوالي سان، [[آرٿر اينزلي، اينگلسي جو پهريون ارل]]، [[لارڊ پرائيوي سيل]]، 16 جون 1673ع تي اعلان ڪيو ته [[ارل مارشل]] جا اختيار هي هئا: "آرمز، اميريت جي نشانن، عزت ۽ چولري سان لاڳاپيل سڀني معاملن ۾ حڪم ڏيڻ، فيصلو ڪرڻ ۽ طئي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز جي سٺي انتظام لاءِ قانون، آرڊيننس ۽ ضابطا ٺاهڻ؛ ڪاليج آف آرمز ۾ خالي جاين کي ڀرڻ لاءِ آفيسرن جي نامزدگي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز کي سندن عهدن جي ادائيگي ۾ بدانتظامي تي سزا ڏيڻ ۽ درست ڪرڻ"۔ وڌيڪ اهو به اعلان ڪيو ويو ته ارل مارشل جي رضامندي کان سواءِ آرمز جا ڪي پيٽنٽ يا اميريت جا ڪي نشان عطا نه ڪيا وڃن، ۽ نه ئي آرمز ۾ ڪا واڌ، تبديلي يا اضافو ڪيو وڃي۔ === آئرش هيرالڊري === {{Main|آئرش هيرالڊري}} [[File:Richard of York, 3rd Duke of York (Variant).svg|thumb|[[رچرڊ آف يارڪ، يارڪ جو ٽيون ڊيوڪ]]، [[انگلينڊ جو ايڊورڊ چوٿون|بادشاهه ايڊورڊ چوٿين]] جي والد، جو ڪوٽ آف آرمز|left]] [[آئرلينڊ]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال ۽ عطا ڪرڻ 1552ع ۾ عهدي جي قيام کان وٺي [[السٽر ڪنگ آف آرمز]] طرفان سختي سان منظم ڪيو ويندو هو۔ 1922ع ۾ آئرش آزادي کان پوءِ به اهو عهدو ڪم ڪري رهيو هو ۽ [[ڊبلن ڪاسل]] مان پنهنجو ڪم جاري رکيو۔ آخري السٽر ڪنگ آف آرمز [[نيوائل ولڪنسن|سر نيوائل روڊويل ولڪنسن]] [السٽر ڪنگ آف آرمز 1908–1940] هو، جنهن اهو عهدو 1940ع ۾ پنهنجي وفات تائين سنڀاليو۔ آئرش حڪومت جي درخواست تي ڪو نئون ڪنگ آف آرمز مقرر نه ڪيو ويو۔ [[ٿامس سيڊلئر|ٿامس يولڪ سيڊلئر]]، ڊپٽي السٽر ڪنگ آف آرمز، پوءِ قائم مقام السٽر ڪنگ آف آرمز بڻيو۔ هن 1943ع ۾ ان عهدي کي [[نورواءِ ڪنگ آف آرمز]] سان ملائڻ تائين خدمتون انجام ڏنيون ۽ پوءِ 1944ع تائين رهيل ڪم ختم ڪرڻ لاءِ رهيو۔[[File:Coat of arms of Sir Edward Stanley, 3rd Earl of Derby, KG.png|thumb|upright=0.55|سر ايڊورڊ اسٽينلي، ڊربي جي ٽئين ارل، ڪي جي جو ڪوٽ آف آرمز]] اڳوڻو [[آئرلينڊ ڪنگ آف آرمز]] [[بادشاهه رچرڊ ٻيو]] طرفان 1392ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ [[انگلينڊ جو هينري ستون|بادشاهه هينري ستون]] طرفان 1487ع ۾ ختم ڪيو ويو۔ هن گهڻا ڪوٽ آف آرمز عطا نه ڪيا؛ جيڪي ٿورا عطا ڪيا ويا، انهن کي ٻين ڪنگز آف آرمز رد ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي سندن اختيار سماعت ۾ مداخلت ڪندا هئا۔ ان جو مقصد ظاهري طور آئرلينڊ کي مڪمل فتح ڪرڻ لاءِ هڪ مهم کي منظم ڪرڻ هو، جيڪا ڪڏهن عمل ۾ نه آئي۔ 1 اپريل 1943ع کان اختيار [[آئرلينڊ جي جمهوريه]] ۽ [[اتر آئرلينڊ]] جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي۔ آئرلينڊ جي جمهوريه ۾ هيرالڊري کي [[آئرلينڊ جي حڪومت]]، [[جينيالاجيڪل آفيس]] ذريعي [[آئرلينڊ جو چيف هيرالڊ]] جي آفيس سان منظم ڪري ٿي۔ اتر آئرلينڊ ۾ هيرالڊري کي [[برطانوي حڪومت]]، [[ڪاليج آف آرمز]] ذريعي [[نورواءِ ۽ السٽر ڪنگ آف آرمز]] سان منظم ڪري ٿي۔ === جرمن هيرالڊري === [[File:Arms of the House of de Burgh.svg|thumb|اينگلو-آئرش [[برگھ گهراڻو]] جا آرمز]][[File:Arms Utrecht Province.png|thumb|upright=0.9|right|[[يوترخت صوبو]]، [[نيدرلينڊز]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|جرمن هيرالڊري|نارويجن هيرالڊري|سويڊش هيرالڊري|ڊينش هيرالڊري|فنلئنڊي هيرالڊري|آئيسلئنڊي هيرالڊري}} جديد ۽ تاريخي جرمني ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] جي هيرالڊڪ روايت ۽ [[هيرالڊري#قومي اسلوب|اسلوب]] — جنهن ۾ قومي ۽ شهري آرمز، اميرن ۽ [[برگر آرمز]]، ڪليسيائي هيرالڊري، هيرالڊڪ نمائشون، ۽ هيرالڊڪ وضاحتون شامل آهن — گيلو-برطانوي، لاطيني ۽ مشرقي هيرالڊري کان مختلف بيهن ٿا، ۽ انهن [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ هيرالڊري جي اسلوبن ۽ ريتن رسمن تي گهڻو اثر وڌو، جيڪي نسبتاً دير سان ترقي يافته ٿيا۔<ref name="Volborth">{{cite book|author= Volborth, Carl-Alexander von|year= 1981|title= Heraldry: Customs, Rules and Styles|publisher= Blandford Press|location= Poole, England|isbn= 0-7137-0940-5}} {{ISBN|0-7137-0940-5}} p. 129.</ref> === نورڊڪ هيرالڊري === [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ صوبن، علائقن، شهرن ۽ ميونسپلٽين وٽ ڪوٽ آف آرمز هوندا آهن۔ اهي سرحدن تي ۽ سرڪاري آفيسن وارن عمارتن تي لڳايا ويندا آهن، گڏوگڏ سرڪاري دستاويزن ۽ ميونسپل آفيسرن جي وردين تي پڻ استعمال ٿيندا آهن۔ آرمز يادگارن يا ٻين شين تي به استعمال ٿي سگهن ٿا، بشرطيڪ ميونسپل ڪائونسل طرفان درخواست منظور ڪئي وئي هجي۔ === ٻيون قومي روايتون === [[File:Liptov coatofarms.jpg|right|thumb|upright=0.9|[[لپتوف]] ڪائونٽي، [[سلوواڪيا]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|اسپيني هيرالڊري|پورچوگيزي هيرالڊري|هنگيرين هيرالڊري|ڊچ هيرالڊري|بيلجيئن هيرالڊري|مالٽي هيرالڊري|پولش هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري}} قومي سطح تي، "ڪوٽس آف آرمز" عام طور تي انهن يورپي رياستن طرفان برقرار رکيا ويا، جن ۾ ڪيترين صدين کان وڌيڪ آئيني تسلسل موجود رهيو، جن ۾ [[ڊنمارڪ جو ڪوٽ آف آرمز|ڊنمارڪ]] جهڙيون آئيني بادشاهتون، ۽ [[سان مرينو جو ڪوٽ آف آرمز|سان مرينو]] ۽ [[سوئٽزرلينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|سوئٽزرلينڊ]] جهڙيون پراڻيون جمهوريتون شامل آهن۔ [[اٽلي]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال 1861ع جي [[اٽلي جو اتحاد|اتحاد]] کان اڳ موجود رياستن طرفان رڳو نرم نموني منظم ڪيو ويندو هو۔ جڏهن کان [[ڪنسلٽا ارالڊيڪا]]، [[ڪاليج آف آرمز]]، [[اٽلي جي بادشاهت]] جو، 1948ع ۾ ختم ڪيو ويو، ذاتي ڪوٽ آف آرمز ۽ اميريت جا لقب، جيتوڻيڪ قانوناً ممنوع نه آهن، تسليم نٿا ڪيا وڃن۔ آفريڪا ۾ ڪينيا جو ڪاليج آف آرمز ۽ ڏکڻ آفريقي [[هيرالڊري بيورو]] ٻئي آرمز عطا ڪن ٿا۔ [[اسپين]] ۾ ڪوٽ آف آرمز عام طور تي مالڪ پاڻ تي ڇڏيل هوندا هئا، پر انهن جو ڊزائن فوجي خدمت ۽ سندن ڏاڏن نانن جي ورثي تي ٻڌل هوندو هو۔ [[فرانس]] ۾ ڪوٽ آف آرمز [[فلور-ڊي-ليس]] ۽ ''ٽنڪچرز جو قاعدو'' تي ٻڌل آهي، جيڪو انگريزي هيرالڊري ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي۔ === اتر آمريڪي === ==== ڪينيڊا ==== {{Main|ڪينيڊين هيرالڊري}} [[ڪينيڊا جي بادشاهت|ڪينيڊا جي بادشاهه]] جو آرموريل نشان عطا ڪرڻ وارو اختيار [[ڪينيڊا جو گورنر جنرل]] کي سونپيو ويو آهي۔ ڪينيڊا وٽ پنهنجو [[ڪينيڊا جو چيف هيرالڊ|چيف هيرالڊ]] ۽ [[هيرالڊ چانسلر]] آهي۔ [[ڪينيڊين هيرالڊڪ اٿارٽي]]، يعني اها سرڪاري ايجنسي جيڪا آرمز ٺاهڻ ۽ ڪينيڊين هيرالڊري کي فروغ ڏيڻ جي ذميوار آهي، [[رائيڊو هال]] ۾ واقع آهي۔<ref name="RHSC History">{{cite web|url=http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|publisher=Royal Heraldry Society of Canada|title=The History of Heraldry in Canada|date=28 April 2004|access-date=2008-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306201754/http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|archive-date=6 March 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="CHA-Creation">{{cite web|url=https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng|title=Contact Us |publisher=Canadian Heraldic Authority|date=December 23, 2009 |access-date=2015-08-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230350/https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng |archive-date= Sep 11, 2015 }}</ref> ==== گڏيل رياستون ==== {{Main|گڏيل رياستن جي هيرالڊري}} [[File:Great Seal of the United States (obverse).svg|thumb|upright=0.9|[[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]]، جيڪا پنهنجي مرڪزي ڊزائن طور قوم جو هيرالڊڪ نشان ڏيکاري ٿي۔]] [[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]] سامهون واري پاسي پنهنجي مرڪزي نقش طور هڪ هيرالڊڪ اَچيومينٽ استعمال ڪري ٿي، جنهن کي قوم جا آرمز بيان ڪيو ويو آهي۔<ref name="usdot27807">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/27807.pdf|title=The Great Seal of the United States |publisher=Bureau of Global Public Affairs |date=July 2003|access-date=26 August 2015}}</ref> مهر ۽ آرموريل نشان [[ڪانٽينينٽل ڪانگريس]] طرفان 20 جون 1782ع تي اختيار ڪيا ويا، ۽ اهو هڪ اهڙي ڍال آهي جيڪا عمودي رخ ۾ تيرهن حصن ۾ ورهايل آهي، جنهن جي مٿان نيري چيف آهي، ۽ اها آمريڪي بالڊ عقاب جي سيني تي ڏيکاري وئي آهي۔ ڪرسٽ تيرهن تارن تي مشتمل آهي، جيڪي جلال ۽ ڪڪرن مان نڪري رهيا آهن، بنا هيلم، ٽورس يا مينٽلنگ جي ڏيکاريل آهن، جيڪو ان وقت جي گهڻن يورپي نمونن کان مختلف هو۔ ڪيترين آمريڪي رياستن [[گڏيل رياستن جو آرموريل|پنهنجا ڪوٽ آف آرمز]] اختيار ڪيا آهن، جيڪي عام طور تي [[آمريڪي رياستن جون مهرون|لاڳاپيل رياست جي مهر]] جي حصي طور ٺاهيا ويندا آهن۔{{citation needed|date=August 2024}} [[ورمونٽ]] وٽ هڪ [[ورمونٽ جي عظيم مهر|رياستي مهر]] ۽ هڪ [[ورمونٽ جو ڪوٽ آف آرمز|رياستي ڪوٽ آف آرمز]] ٻئي آهن، جيڪي هڪ ٻئي کان آزاد آهن، جيتوڻيڪ ٻنهي ۾ صنوبر جو وڻ، هڪ ڳئون ۽ اناج جا گُڇا شامل آهن؛ مهر دستاويزن جي تصديق لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن ته هيرالڊڪ نشان خود رياست جي نمائندگي ڪري ٿو۔ f9l9ovpyy21hm193nxv6kqm9blnc476 380859 380858 2026-05-26T15:18:24Z Intisar Ali 8681 380859 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڍال، سرڪوٽ يا ٽيبارڊ تي علم نشان وارو ڊزائن}} {{otheruses}} {{Heraldic achievement}} '''نسبتي نشان''' يا'''ڪوٽ آف آرمز''' [[هيرالڊري]] سان لاڳاپيل [[نظري رابطي جو ڊزائن|نظري ڊزائن]]<ref>{{Cite book|last1=McQuarrie|first1=Edward F.|url=https://books.google.com/books?id=mhalDQAAQBAJ&pg=PA131|title=Visual Branding: A Rhetorical and Historical Analysis|last2=Phillips|first2=Barbara J.|date=2016-12-30|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78536-542-3|language=en}}</ref> هوندو آهي، جيڪو [[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]] (يعني [[ڍال]])، [[سرڪوٽ]] يا [[ٽيبارڊ]] (آخري ٻئي ٻاهر پائڻ وارا لباس آهن) تي ٺاهيو ويندو آهي، ۽ ان جي شروعات [[يورپ]] مان ٿي۔ ايسڪچن تي موجود ڪوٽ آف آرمز مڪمل [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] جو مرڪزي حصو هوندو آهي، جيڪو مجموعي طور ڍال، [[ساٿي نشانبردار|ساٿي نشانبردارن]]، [[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]] ۽ [[شعار]] تي مشتمل هوندو آهي۔ ڪوٽ آف آرمز روايتي طور تي [[آرميجر]] لاءِ منفرد هوندو آهي (مثال طور ڪنهن [[فرد]]، [[خاندان]]، [[رياست]]، [[ادارو|اداري]]، [[اسڪول]] يا [[ڪارپوريشن]])۔ "ڪوٽ آف آرمز" جو اصطلاح پاڻ جديد دور ۾ صرف هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر اصل ۾ اهو وچئين دور جي زرهه مٿان پاتل "سرڪوٽ" لباس جي وضاحت مان نڪتل آهي، جيڪو جنگ يا جنگ جي تياري دوران استعمال ٿيندو هو۔ [[رول آف آرمز]] ڪيترن ئي ڪوٽن آف آرمز جا مجموعا هوندا آهن، ۽ [[ابتدائي جديد دور]] کان وٺي اهي عوامي نمائش ۽ ڪنهن [[امير خاندان]] جي رڪنيت ۽ ان جي [[نسب نامو|نسب نامي]] کي وقت سان گڏ معلوم ڪرڻ لاءِ اهم ذريعو رهيا آهن۔ == تاريخ == {{main|هيرالڊري جي تاريخ}} {{see also|قديم ترين هيرالڊري جي فهرست|ڪوٽ آف آرمز جي شروعات}} [[File:DeringRoll.jpg|thumb|[[ڊيرنگ رول]] ۾ ڪوٽ آف آرمز، جيڪو 13هين صديءَ جو هڪ انگريزي [[رول آف آرمز|آرموريل]] آهي]] هيرالڊڪ ڊزائن 12هين صديءَ ۾ يورپي اميرن ۾ عام استعمال ۾ آيا۔ منظم ۽ موروثي هيرالڊري 13هين صديءَ جي شروعات تائين ترقي ڪري چڪي هئي۔ قانون يا [[سماجي رواج]] موجب ڪير هٿيارن جا نشان استعمال ڪرڻ جو حق رکي ٿو، اهو ملڪن مطابق ڪجهه مختلف هوندو هو۔ ابتدائي هيرالڊڪ ڊزائن ذاتي هوندا هئا، جيڪي انفرادي اميرن طرفان استعمال ڪيا ويندا هئا (۽ اهي وقت سان گڏ پنهنجو چونڊيل ڊزائن به بدلائي سگهندا هئا)۔ 12هين صديءَ جي آخر تائين هٿيارن جا نشان موروثي بڻجي ويا، انگلينڊ ۾ [[انگلينڊ جو رچرڊ پهريون|رچرڊ پهريون]] جي دور ۾ [[ٽين صليبي جنگ]] (1189–1192ع) دوران۔<ref>{{cite web|url = https://www.redzet.eu/en/code/V-008-17/view/Coat_of_arms |date=May 24, 2017 |author1=Aivars Gulbis |access-date=2020-05-22|title=Baron fon Bury's Grave in Ugāle hillfort|website = redzet.eu|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McDonald|first=James |title=International Heraldry|url=http://www.internationalheraldry.com/|journal=Castles and Manor Houses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004092813/https://www.internationalheraldry.com/ |archive-date= Oct 4, 2023 }}</ref> [[برگر آرمز]] 14هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ اتر اٽلي ۾ استعمال ٿيا، ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري۔ وچئين دور جي پڇاڙيءَ ۾ هٿيارن جي نشانن جو استعمال مذهبي پيشوائن، شهرن کي شهري سڃاڻپ طور، ۽ شاهي فرمان سان قائم ڪيل ادارن جهڙوڪ يونيورسٽين ۽ واپاري ڪمپنين تائين پکڙجي ويو۔ [[وڪسيلولوجي]] ۽ هيرالڊري جا فن پاڻ ۾ ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهن۔ ''ڪوٽ آف آرمز'' جو اصطلاح اصل ۾ [[سرڪوٽ]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن تي هيرالڊڪ ڊزائن ٺهيل هوندا هئا ۽ جيڪو جنگجو خاص طور [[سورمن جي مقابلي]] دوران پائيندا هئا۔ پراڻي فرينچ ۾ ان کي ''{{Lang|ang|cote a armer}}'' چيو ويندو هو۔ وچ انگريزيءَ ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري اهو لفظ خود هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو۔<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms|title=coat of arms {{!}} Etymology of phrase coat of arms |website=etymonline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190128/https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms |archive-date= Aug 1, 2023 }}</ref> عام ۽ سخت لاڳو ٿيندڙ ضابطن جي کوٽ باوجود،{{citation needed|date=November 2015}} هيرالڊري يورپ ۾ گهڻي حد تائين هڪجهڙي رهي آهي، جتي روايت ئي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ استعمال کي سنڀاليندي رهي آهي۔<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/newdictionaryofh0000unse_s3s3 |title=A New dictionary of heraldry |date=1987 |publisher=Alphabooks |editor-last1=Friar |editor-first1=Stephen |isbn=0906670446 |location=Sherborne |oclc=16094741 |url-access=registration}}</ref>{{citation needed|date=November 2015}} ڪجھ ملڪ، جهڙوڪ [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]]، اڄ به اهي ساڳيا [[هيرالڊڪ اٿارٽي|هيرالڊڪ ادارا]] برقرار رکندا اچن ٿا، جيڪي صدين کان هٿيارن جا نشان عطا ۽ منظم ڪندا رهيا آهن ۽ اڄ به اهو ڪم جاري رکن ٿا۔ مثال طور انگلينڊ ۾ هٿيارن جا نشان عطا ڪرڻ ۽ انهن جي نگراني [[ڪاليج آف آرمز]] جي ذمي آهي۔ عام [[مهر]]ن ۽ ٻين [[علامت]]ن جي برعڪس، هيرالڊڪ "اَچيومينٽس" جي رسمي وضاحت کي [[بليزن]] چيو ويندو آهي، جنهن ۾ اهڙو لفظي ذخيرو استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو هيرالڊڪ تصويرن ۾ يڪسانيت پيدا ڪري ٿو۔ موجوده دور ۾ به ڪيترائي ادارا ۽ فرد ڪوٽ آف آرمز استعمال ڪن ٿا: مثال طور ڪيترن يورپي شهرن ۽ يونيورسٽين وٽ ضابطا آهن ته سندن ڪوٽ آف آرمز ڪيئن استعمال ٿيندا، ۽ انهن کي [[واپاري نشان]] طور تحفظ به ڏنو ويندو آهي۔<ref name="emerald">{{cite journal |date=October 2005 |title=The role of corporate identity in the higher education sector |first1=T.C. |last1=Melewar |first2=Sibel |last2=Akel |journal=Corporate Communications|volume=10 |issue=1 |pages=41–57 |url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901165941/http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-date=Sep 1, 2009 |access-date=26 August 2015 |publisher=Emerald Insight |doi=10.1108/13563280510578196 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |title=Policy on use of the Workmark and Insignia of McGill University |date=2000 |publisher=McGill |access-date=26 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226073350/http://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |archive-date=26 February 2015 }}</ref> ڪيترائي{{citation needed|date=November 2015}} سماج ذاتي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ رجسٽريشن ۾ به مدد ڏين ٿا۔ [[File:Pompa funebris Albert Ardux - duc Brabantiae.jpg|thumb|[[آسٽريا جو البرٽ ستون، آرچ ڊيوڪ]] جي جنازي دوران فلورس ڊي ميروڊ پاران برابانٽ جو شينهن، [[جيڪب فرانڪارٽ]] جي ڊزائن کان پوءِ تيار ڪيل ڇپائي]] [[File:Hyghalmen Roll Late 1400s.jpg|thumb|upright|جرمن ''[[هائيگھالمن رول]]''، {{Circa|15هين صديءَ جي آخر}}، ڪرسٽ ۾ هٿيارن جي نشانن جي موضوعاتي ورجاءَ جي جرمن روايت کي ڏيکاري ٿو]] هيرالڊري جو مقابلو جديد ڪارپوريٽ [[لوگو]]ن سان ڪيو ويو آهي۔<ref>''Employee Identification with the Corporate Identity'' International Studies of Management and Organization, Volume 32, Number 3, 2002 {{cite web|url=http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|title=Group Identity Formation in the German Renaissance|date=20 August 2002|access-date=26 August 2015|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120045506/http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|url-status=dead}}</ref> == علائقائي روايتون == === فرينچ هيرالڊري === {{Main|فرينچ هيرالڊري}} هيرالڊري جي فرينچ نظام برطانوي ۽ [[اولھ يورپ|اولھ يورپي]] نظامن تي وڏو اثر وڌو۔ ان جي گهڻي اصطلاحي ٻولي ۽ درجابنديون ان مان ورتل آهن۔ تنهن هوندي، فرينچ بادشاهت، ۽ پوءِ سلطنت، جي زوال کان پوءِ هن وقت ڪو ''فونس آنورم''، يعني اعزاز ڏيڻ ۽ سنڀالڻ جو اختيار، موجود ناهي، جيڪو هيرالڊڪ قانون کي سختي سان لاڳو ڪري سگهي۔ ان کان پوءِ ايندڙ فرينچ جمهوريتن يا ته اڳ ۾ موجود لقبن ۽ اعزازن جي فقط تصديق ڪئي، يا اميرن جي خصوصي حقن جي سخت مخالفت ڪئي۔ ڪوٽ آف آرمز کي خاندان يا ميونسپل اداري جي ذهني ملڪيت سمجهيو ويندو آهي۔ فرض ڪيل آرمز، يعني اهي آرمز جيڪي ڪنهن اختيار ڏيندڙ اداري بدران پاڻ رکندڙ طرفان ٺاهيا ۽ استعمال ڪيا ويا هجن، درست سمجهيا ويندا آهن، جيستائين عدالت ۾ اهو ثابت نه ٿئي ته اهي اڳوڻي رکندڙ جي آرمز جي نقل آهن۔ === برطانوي هيرالڊري === {{main|انگريزي هيرالڊري|اسڪاٽش هيرالڊري|ويلش هيرالڊري}} [[File:Arms of Duke of Richmond 02817.jpg|thumb|upright=0.55|[[هينري فٽز راءِ، رچمنڊ ۽ سومرسيٽ جو پهريون ڊيوڪ|رچمنڊ جي ڊيوڪ]] جا آرمز {{Circa|1780}}]] [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] جي هيرالڊڪ روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز خاندان بدران هڪ فرد وٽ هوندو هو۔ انهن روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز قانوني ملڪيت آهن، جيڪي پيءُ کان پٽ ڏانهن منتقل ٿيندا آهن؛ [[هيرالڊري ۾ عورتون|زالون ۽ ڌيئرون]] به آرمز کڻي سگهنديون هيون، پر اهڙي ترميم سان جيڪا آرمز جي موجوده رکندڙ سان سندن تعلق ظاهر ڪري۔ [[بي فرق آرمز]] ڪنهن به هڪ وقت ۾ فقط هڪ شخص استعمال ڪندو آهي۔ اصل رکندڙ جا ٻيا اولاد اباڻا آرمز فقط ڪنهن [[ڪيڊنسي|فرق]] سان کڻي سگهندا هئا: عام طور تي رنگ جي تبديلي يا ڪنهن سڃاڻپ ڏيندڙ [[چارج (هيرالڊري)|چارج]] جي اضافي سان۔ اهڙو هڪ چارج [[ليبل (هيرالڊري)|ليبل]] آهي، جيڪو برطانوي استعمال ۾، [[برطانوي شاهي خاندان|شاهي خاندان]] کان ٻاهر، هاڻي سدائين [[وارث ظاهر]] يا، اسڪاٽلينڊ ۾، [[ممڪن وارث]] جي نشاني آهي۔ سڃاڻپ ۾ انهن جي اهميت، خاص طور تي قانوني دستاويزن تي مهرن ۾، سبب آرمز جو استعمال سختي سان منظم ڪيو ويندو هو؛ اڄ ٿورا ملڪ اهڙي عمل کي جاري رکن ٿا۔ اهو ڪم [[هيرالڊ]]ن طرفان ڪيو ويندو هو، ۽ تنهن ڪري ڪوٽ آف آرمز جي مطالعي کي "هيرالڊري" چيو وڃي ٿو۔ وقت سان گڏ آرمز جو استعمال فوجي ادارن کان تعليمي ادارن ۽ ٻين ادارن تائين پکڙجي ويو۔<ref name=emerald /> اسڪاٽلينڊ ۾ [[لارڊ لائن ڪنگ آف آرمز]] وٽ آرمز جي استعمال کي سنڀالڻ لاءِ [[فوجداري اختيار سماعت]] آهي۔ انگلينڊ، [[اتر آئرلينڊ]] ۽ [[ويلز]] ۾ آرمز جو استعمال [[سول قانون (ڪامن لا)|سول قانون]] جو معاملو آهي، ۽ ان کي [[ڪاليج آف آرمز]] ۽ [[هاءِ ڪورٽ آف چولري]] منظم ڪن ٿا۔ انگلينڊ ۾ آفيسرز آف آرمز تي اختيار جي استعمال بابت هڪ تڪرار جي حوالي سان، [[آرٿر اينزلي، اينگلسي جو پهريون ارل]]، [[لارڊ پرائيوي سيل]]، 16 جون 1673ع تي اعلان ڪيو ته [[ارل مارشل]] جا اختيار هي هئا: "آرمز، اميريت جي نشانن، عزت ۽ چولري سان لاڳاپيل سڀني معاملن ۾ حڪم ڏيڻ، فيصلو ڪرڻ ۽ طئي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز جي سٺي انتظام لاءِ قانون، آرڊيننس ۽ ضابطا ٺاهڻ؛ ڪاليج آف آرمز ۾ خالي جاين کي ڀرڻ لاءِ آفيسرن جي نامزدگي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز کي سندن عهدن جي ادائيگي ۾ بدانتظامي تي سزا ڏيڻ ۽ درست ڪرڻ"۔ وڌيڪ اهو به اعلان ڪيو ويو ته ارل مارشل جي رضامندي کان سواءِ آرمز جا ڪي پيٽنٽ يا اميريت جا ڪي نشان عطا نه ڪيا وڃن، ۽ نه ئي آرمز ۾ ڪا واڌ، تبديلي يا اضافو ڪيو وڃي۔ === آئرش هيرالڊري === {{Main|آئرش هيرالڊري}} [[File:Richard of York, 3rd Duke of York (Variant).svg|thumb|[[رچرڊ آف يارڪ، يارڪ جو ٽيون ڊيوڪ]]، [[انگلينڊ جو ايڊورڊ چوٿون|بادشاهه ايڊورڊ چوٿين]] جي والد، جو ڪوٽ آف آرمز|left]] [[آئرلينڊ]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال ۽ عطا ڪرڻ 1552ع ۾ عهدي جي قيام کان وٺي [[السٽر ڪنگ آف آرمز]] طرفان سختي سان منظم ڪيو ويندو هو۔ 1922ع ۾ آئرش آزادي کان پوءِ به اهو عهدو ڪم ڪري رهيو هو ۽ [[ڊبلن ڪاسل]] مان پنهنجو ڪم جاري رکيو۔ آخري السٽر ڪنگ آف آرمز [[نيوائل ولڪنسن|سر نيوائل روڊويل ولڪنسن]] [السٽر ڪنگ آف آرمز 1908–1940] هو، جنهن اهو عهدو 1940ع ۾ پنهنجي وفات تائين سنڀاليو۔ آئرش حڪومت جي درخواست تي ڪو نئون ڪنگ آف آرمز مقرر نه ڪيو ويو۔ [[ٿامس سيڊلئر|ٿامس يولڪ سيڊلئر]]، ڊپٽي السٽر ڪنگ آف آرمز، پوءِ قائم مقام السٽر ڪنگ آف آرمز بڻيو۔ هن 1943ع ۾ ان عهدي کي [[نورواءِ ڪنگ آف آرمز]] سان ملائڻ تائين خدمتون انجام ڏنيون ۽ پوءِ 1944ع تائين رهيل ڪم ختم ڪرڻ لاءِ رهيو۔[[File:Coat of arms of Sir Edward Stanley, 3rd Earl of Derby, KG.png|thumb|upright=0.55|سر ايڊورڊ اسٽينلي، ڊربي جي ٽئين ارل، ڪي جي جو ڪوٽ آف آرمز]] اڳوڻو [[آئرلينڊ ڪنگ آف آرمز]] [[بادشاهه رچرڊ ٻيو]] طرفان 1392ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ [[انگلينڊ جو هينري ستون|بادشاهه هينري ستون]] طرفان 1487ع ۾ ختم ڪيو ويو۔ هن گهڻا ڪوٽ آف آرمز عطا نه ڪيا؛ جيڪي ٿورا عطا ڪيا ويا، انهن کي ٻين ڪنگز آف آرمز رد ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي سندن اختيار سماعت ۾ مداخلت ڪندا هئا۔ ان جو مقصد ظاهري طور آئرلينڊ کي مڪمل فتح ڪرڻ لاءِ هڪ مهم کي منظم ڪرڻ هو، جيڪا ڪڏهن عمل ۾ نه آئي۔ 1 اپريل 1943ع کان اختيار [[آئرلينڊ جي جمهوريه]] ۽ [[اتر آئرلينڊ]] جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي۔ آئرلينڊ جي جمهوريه ۾ هيرالڊري کي [[آئرلينڊ جي حڪومت]]، [[جينيالاجيڪل آفيس]] ذريعي [[آئرلينڊ جو چيف هيرالڊ]] جي آفيس سان منظم ڪري ٿي۔ اتر آئرلينڊ ۾ هيرالڊري کي [[برطانوي حڪومت]]، [[ڪاليج آف آرمز]] ذريعي [[نورواءِ ۽ السٽر ڪنگ آف آرمز]] سان منظم ڪري ٿي۔ === جرمن هيرالڊري === [[File:Arms of the House of de Burgh.svg|thumb|اينگلو-آئرش [[برگھ گهراڻو]] جا آرمز]][[File:Arms Utrecht Province.png|thumb|upright=0.9|right|[[يوترخت صوبو]]، [[نيدرلينڊز]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|جرمن هيرالڊري|نارويجن هيرالڊري|سويڊش هيرالڊري|ڊينش هيرالڊري|فنلئنڊي هيرالڊري|آئيسلئنڊي هيرالڊري}} جديد ۽ تاريخي جرمني ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] جي هيرالڊڪ روايت ۽ [[هيرالڊري#قومي اسلوب|اسلوب]] — جنهن ۾ قومي ۽ شهري آرمز، اميرن ۽ [[برگر آرمز]]، ڪليسيائي هيرالڊري، هيرالڊڪ نمائشون، ۽ هيرالڊڪ وضاحتون شامل آهن — گيلو-برطانوي، لاطيني ۽ مشرقي هيرالڊري کان مختلف بيهن ٿا، ۽ انهن [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ هيرالڊري جي اسلوبن ۽ ريتن رسمن تي گهڻو اثر وڌو، جيڪي نسبتاً دير سان ترقي يافته ٿيا۔<ref name="Volborth">{{cite book|author= Volborth, Carl-Alexander von|year= 1981|title= Heraldry: Customs, Rules and Styles|publisher= Blandford Press|location= Poole, England|isbn= 0-7137-0940-5}} {{ISBN|0-7137-0940-5}} p. 129.</ref> === نورڊڪ هيرالڊري === [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ صوبن، علائقن، شهرن ۽ ميونسپلٽين وٽ ڪوٽ آف آرمز هوندا آهن۔ اهي سرحدن تي ۽ سرڪاري آفيسن وارن عمارتن تي لڳايا ويندا آهن، گڏوگڏ سرڪاري دستاويزن ۽ ميونسپل آفيسرن جي وردين تي پڻ استعمال ٿيندا آهن۔ آرمز يادگارن يا ٻين شين تي به استعمال ٿي سگهن ٿا، بشرطيڪ ميونسپل ڪائونسل طرفان درخواست منظور ڪئي وئي هجي۔ === ٻيون قومي روايتون === [[File:Liptov coatofarms.jpg|right|thumb|upright=0.9|[[لپتوف]] ڪائونٽي، [[سلوواڪيا]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|اسپيني هيرالڊري|پورچوگيزي هيرالڊري|هنگيرين هيرالڊري|ڊچ هيرالڊري|بيلجيئن هيرالڊري|مالٽي هيرالڊري|پولش هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري}} قومي سطح تي، "ڪوٽس آف آرمز" عام طور تي انهن يورپي رياستن طرفان برقرار رکيا ويا، جن ۾ ڪيترين صدين کان وڌيڪ آئيني تسلسل موجود رهيو، جن ۾ [[ڊنمارڪ جو ڪوٽ آف آرمز|ڊنمارڪ]] جهڙيون آئيني بادشاهتون، ۽ [[سان مرينو جو ڪوٽ آف آرمز|سان مرينو]] ۽ [[سوئٽزرلينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|سوئٽزرلينڊ]] جهڙيون پراڻيون جمهوريتون شامل آهن۔ [[اٽلي]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال 1861ع جي [[اٽلي جو اتحاد|اتحاد]] کان اڳ موجود رياستن طرفان رڳو نرم نموني منظم ڪيو ويندو هو۔ جڏهن کان [[ڪنسلٽا ارالڊيڪا]]، [[ڪاليج آف آرمز]]، [[اٽلي جي بادشاهت]] جو، 1948ع ۾ ختم ڪيو ويو، ذاتي ڪوٽ آف آرمز ۽ اميريت جا لقب، جيتوڻيڪ قانوناً ممنوع نه آهن، تسليم نٿا ڪيا وڃن۔ آفريڪا ۾ ڪينيا جو ڪاليج آف آرمز ۽ ڏکڻ آفريقي [[هيرالڊري بيورو]] ٻئي آرمز عطا ڪن ٿا۔ [[اسپين]] ۾ ڪوٽ آف آرمز عام طور تي مالڪ پاڻ تي ڇڏيل هوندا هئا، پر انهن جو ڊزائن فوجي خدمت ۽ سندن ڏاڏن نانن جي ورثي تي ٻڌل هوندو هو۔ [[فرانس]] ۾ ڪوٽ آف آرمز [[فلور-ڊي-ليس]] ۽ ''ٽنڪچرز جو قاعدو'' تي ٻڌل آهي، جيڪو انگريزي هيرالڊري ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي۔ === اتر آمريڪي === ==== ڪينيڊا ==== {{Main|ڪينيڊين هيرالڊري}} [[ڪينيڊا جي بادشاهت|ڪينيڊا جي بادشاهه]] جو آرموريل نشان عطا ڪرڻ وارو اختيار [[ڪينيڊا جو گورنر جنرل]] کي سونپيو ويو آهي۔ ڪينيڊا وٽ پنهنجو [[ڪينيڊا جو چيف هيرالڊ|چيف هيرالڊ]] ۽ [[هيرالڊ چانسلر]] آهي۔ [[ڪينيڊين هيرالڊڪ اٿارٽي]]، يعني اها سرڪاري ايجنسي جيڪا آرمز ٺاهڻ ۽ ڪينيڊين هيرالڊري کي فروغ ڏيڻ جي ذميوار آهي، [[رائيڊو هال]] ۾ واقع آهي۔<ref name="RHSC History">{{cite web|url=http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|publisher=Royal Heraldry Society of Canada|title=The History of Heraldry in Canada|date=28 April 2004|access-date=2008-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306201754/http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|archive-date=6 March 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="CHA-Creation">{{cite web|url=https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng|title=Contact Us |publisher=Canadian Heraldic Authority|date=December 23, 2009 |access-date=2015-08-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230350/https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng |archive-date= Sep 11, 2015 }}</ref> ==== گڏيل رياستون ==== {{Main|گڏيل رياستن جي هيرالڊري}} [[File:Great Seal of the United States (obverse).svg|thumb|upright=0.9|[[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]]، جيڪا پنهنجي مرڪزي ڊزائن طور قوم جو هيرالڊڪ نشان ڏيکاري ٿي۔]] [[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]] سامهون واري پاسي پنهنجي مرڪزي نقش طور هڪ هيرالڊڪ اَچيومينٽ استعمال ڪري ٿي، جنهن کي قوم جا آرمز بيان ڪيو ويو آهي۔<ref name="usdot27807">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/27807.pdf|title=The Great Seal of the United States |publisher=Bureau of Global Public Affairs |date=July 2003|access-date=26 August 2015}}</ref> مهر ۽ آرموريل نشان [[ڪانٽينينٽل ڪانگريس]] طرفان 20 جون 1782ع تي اختيار ڪيا ويا، ۽ اهو هڪ اهڙي ڍال آهي جيڪا عمودي رخ ۾ تيرهن حصن ۾ ورهايل آهي، جنهن جي مٿان نيري چيف آهي، ۽ اها آمريڪي بالڊ عقاب جي سيني تي ڏيکاري وئي آهي۔ ڪرسٽ تيرهن تارن تي مشتمل آهي، جيڪي جلال ۽ ڪڪرن مان نڪري رهيا آهن، بنا هيلم، ٽورس يا مينٽلنگ جي ڏيکاريل آهن، جيڪو ان وقت جي گهڻن يورپي نمونن کان مختلف هو۔ ڪيترين آمريڪي رياستن [[گڏيل رياستن جو آرموريل|پنهنجا ڪوٽ آف آرمز]] اختيار ڪيا آهن، جيڪي عام طور تي [[آمريڪي رياستن جون مهرون|لاڳاپيل رياست جي مهر]] جي حصي طور ٺاهيا ويندا آهن۔{{citation needed|date=August 2024}} [[ورمونٽ]] وٽ هڪ [[ورمونٽ جي عظيم مهر|رياستي مهر]] ۽ هڪ [[ورمونٽ جو ڪوٽ آف آرمز|رياستي ڪوٽ آف آرمز]] ٻئي آهن، جيڪي هڪ ٻئي کان آزاد آهن، جيتوڻيڪ ٻنهي ۾ صنوبر جو وڻ، هڪ ڳئون ۽ اناج جا گُڇا شامل آهن؛ مهر دستاويزن جي تصديق لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن ته هيرالڊڪ نشان خود رياست جي نمائندگي ڪري ٿو۔ == ڪليسيائي هيرالڊري == {{Main|ڪليسيائي هيرالڊري}} [[File:C o a Johannes Paulus I.svg|thumb|upright=0.9|[[پوپ جان پال پهريون]] جو ڪوٽ آف آرمز، پوپي عهدي جي [[ٽرائيريگنم|پوپي تاج]] ۽ [[جنت جون چاٻيون|پار ٿيل چاٻين]] کي ڏيکاري ٿو۔]] [[ويٽيڪن سٽي رياست]] ۽ [[هولي سي]] ٻنهي وٽ پنهنجو [[ويٽيڪن سٽي رياست جو ڪوٽ آف آرمز|ڪوٽ آف آرمز]] آهي۔ جيئن ته پوپائي عهدو موروثي ناهي، تنهن ڪري ان جا عهديدار پنهنجا ذاتي آرمز پنهنجي عهدي وارن آرمز سان گڏ ڏيکاريندا آهن۔ ڪجهه [[پوپ]] [[آرميجر]] (امير) خاندانن مان آيا هئا؛ ٻين چرچ ۾ پنهنجي خدمتي زندگي دوران ڪوٽ آف آرمز اختيار ڪيا۔ بعد وارا عام طور تي سندن زندگيءَ جي نظريي يا مخصوص پوپي منصوبن ڏانهن اشارو ڪندا آهن۔<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/benedict-xvi/en/elezione/documents/stemma-benedict-xvi.html|title=Coat of arms of His Holiness Benedict XVI|website=The Holy See |access-date=26 August 2015}}</ref> جديد دور ۾ هڪ مشهور ۽ وڏي پيماني تي ڏيکاريل مثال [[پوپ جان پال ٻيون]] جا آرمز آهن۔ هن طرفان هڪ وڏي حرف M (جيڪو [[برڪت واري ڪنوار مريم (رومن ڪيٿولڪ)|ڪنوار مريم]] لاءِ هو) جي چونڊ، سندس مضبوط [[ميريالاجي|مريمي]] [[ڪيٿولڪ عقيدت|عقيدت]] جي پيغام کي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪئي وئي هئي۔<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/sp_ss_scv_stemma-bandiera-sigillo_en.html|title= Pontifical Insigna Flag, Coat of Arms and Seal of the Holy See and of the State of Vatican City |website=Vatican press office|date=9 June 2013|access-date=27 August 2015}}</ref> [[رومن ڪيٿولڪ چرچ|رومن ڪيٿولڪ]] [[ڊائيوسز]] کي پڻ الڳ الڳ ڪوٽ آف آرمز ڏنا ويندا آهن، جيئن [[باسيليڪا]] يا پوپي گرجائن کي، جيڪي عام طور اهي نشان پنهنجي عمارتن تي ظاهر ڪندا آهن۔ اهي اهڙن ملڪن ۾ به استعمال ٿي سگهن ٿا جتي ٻي صورت ۾ هيرالڊڪ نشان استعمال نٿا ڪيا وڃن۔ اسڪاٽلينڊ جهڙن ملڪن ۾، جتي قانوني هيرالڊڪ اٿارٽي تمام مضبوط آهي، آرمز کي باضابطه طور عطا ۽ رجسٽر ڪرڻ ضروري هوندو آهي۔ cywq66mfa4iyg1xa3mu13yj7fuyh3qe 380860 380859 2026-05-26T15:20:58Z Intisar Ali 8681 380860 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڍال، سرڪوٽ يا ٽيبارڊ تي علم نشان وارو ڊزائن}} {{otheruses}} {{Heraldic achievement}} '''نسبتي نشان''' يا'''ڪوٽ آف آرمز''' [[هيرالڊري]] سان لاڳاپيل [[نظري رابطي جو ڊزائن|نظري ڊزائن]]<ref>{{Cite book|last1=McQuarrie|first1=Edward F.|url=https://books.google.com/books?id=mhalDQAAQBAJ&pg=PA131|title=Visual Branding: A Rhetorical and Historical Analysis|last2=Phillips|first2=Barbara J.|date=2016-12-30|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78536-542-3|language=en}}</ref> هوندو آهي، جيڪو [[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]] (يعني [[ڍال]])، [[سرڪوٽ]] يا [[ٽيبارڊ]] (آخري ٻئي ٻاهر پائڻ وارا لباس آهن) تي ٺاهيو ويندو آهي، ۽ ان جي شروعات [[يورپ]] مان ٿي۔ ايسڪچن تي موجود ڪوٽ آف آرمز مڪمل [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] جو مرڪزي حصو هوندو آهي، جيڪو مجموعي طور ڍال، [[ساٿي نشانبردار|ساٿي نشانبردارن]]، [[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]] ۽ [[شعار]] تي مشتمل هوندو آهي۔ ڪوٽ آف آرمز روايتي طور تي [[آرميجر]] لاءِ منفرد هوندو آهي (مثال طور ڪنهن [[فرد]]، [[خاندان]]، [[رياست]]، [[ادارو|اداري]]، [[اسڪول]] يا [[ڪارپوريشن]])۔ "ڪوٽ آف آرمز" جو اصطلاح پاڻ جديد دور ۾ صرف هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر اصل ۾ اهو وچئين دور جي زرهه مٿان پاتل "سرڪوٽ" لباس جي وضاحت مان نڪتل آهي، جيڪو جنگ يا جنگ جي تياري دوران استعمال ٿيندو هو۔ [[رول آف آرمز]] ڪيترن ئي ڪوٽن آف آرمز جا مجموعا هوندا آهن، ۽ [[ابتدائي جديد دور]] کان وٺي اهي عوامي نمائش ۽ ڪنهن [[امير خاندان]] جي رڪنيت ۽ ان جي [[نسب نامو|نسب نامي]] کي وقت سان گڏ معلوم ڪرڻ لاءِ اهم ذريعو رهيا آهن۔ == تاريخ == {{main|هيرالڊري جي تاريخ}} {{see also|قديم ترين هيرالڊري جي فهرست|ڪوٽ آف آرمز جي شروعات}} [[File:DeringRoll.jpg|thumb|[[ڊيرنگ رول]] ۾ ڪوٽ آف آرمز، جيڪو 13هين صديءَ جو هڪ انگريزي [[رول آف آرمز|آرموريل]] آهي]] هيرالڊڪ ڊزائن 12هين صديءَ ۾ يورپي اميرن ۾ عام استعمال ۾ آيا۔ منظم ۽ موروثي هيرالڊري 13هين صديءَ جي شروعات تائين ترقي ڪري چڪي هئي۔ قانون يا [[سماجي رواج]] موجب ڪير هٿيارن جا نشان استعمال ڪرڻ جو حق رکي ٿو، اهو ملڪن مطابق ڪجهه مختلف هوندو هو۔ ابتدائي هيرالڊڪ ڊزائن ذاتي هوندا هئا، جيڪي انفرادي اميرن طرفان استعمال ڪيا ويندا هئا (۽ اهي وقت سان گڏ پنهنجو چونڊيل ڊزائن به بدلائي سگهندا هئا)۔ 12هين صديءَ جي آخر تائين هٿيارن جا نشان موروثي بڻجي ويا، انگلينڊ ۾ [[انگلينڊ جو رچرڊ پهريون|رچرڊ پهريون]] جي دور ۾ [[ٽين صليبي جنگ]] (1189–1192ع) دوران۔<ref>{{cite web|url = https://www.redzet.eu/en/code/V-008-17/view/Coat_of_arms |date=May 24, 2017 |author1=Aivars Gulbis |access-date=2020-05-22|title=Baron fon Bury's Grave in Ugāle hillfort|website = redzet.eu|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McDonald|first=James |title=International Heraldry|url=http://www.internationalheraldry.com/|journal=Castles and Manor Houses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004092813/https://www.internationalheraldry.com/ |archive-date= Oct 4, 2023 }}</ref> [[برگر آرمز]] 14هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ اتر اٽلي ۾ استعمال ٿيا، ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري۔ وچئين دور جي پڇاڙيءَ ۾ هٿيارن جي نشانن جو استعمال مذهبي پيشوائن، شهرن کي شهري سڃاڻپ طور، ۽ شاهي فرمان سان قائم ڪيل ادارن جهڙوڪ يونيورسٽين ۽ واپاري ڪمپنين تائين پکڙجي ويو۔ [[وڪسيلولوجي]] ۽ هيرالڊري جا فن پاڻ ۾ ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهن۔ ''ڪوٽ آف آرمز'' جو اصطلاح اصل ۾ [[سرڪوٽ]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن تي هيرالڊڪ ڊزائن ٺهيل هوندا هئا ۽ جيڪو جنگجو خاص طور [[سورمن جي مقابلي]] دوران پائيندا هئا۔ پراڻي فرينچ ۾ ان کي ''{{Lang|ang|cote a armer}}'' چيو ويندو هو۔ وچ انگريزيءَ ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري اهو لفظ خود هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو۔<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms|title=coat of arms {{!}} Etymology of phrase coat of arms |website=etymonline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190128/https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms |archive-date= Aug 1, 2023 }}</ref> عام ۽ سخت لاڳو ٿيندڙ ضابطن جي کوٽ باوجود،{{citation needed|date=November 2015}} هيرالڊري يورپ ۾ گهڻي حد تائين هڪجهڙي رهي آهي، جتي روايت ئي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ استعمال کي سنڀاليندي رهي آهي۔<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/newdictionaryofh0000unse_s3s3 |title=A New dictionary of heraldry |date=1987 |publisher=Alphabooks |editor-last1=Friar |editor-first1=Stephen |isbn=0906670446 |location=Sherborne |oclc=16094741 |url-access=registration}}</ref>{{citation needed|date=November 2015}} ڪجھ ملڪ، جهڙوڪ [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]]، اڄ به اهي ساڳيا [[هيرالڊڪ اٿارٽي|هيرالڊڪ ادارا]] برقرار رکندا اچن ٿا، جيڪي صدين کان هٿيارن جا نشان عطا ۽ منظم ڪندا رهيا آهن ۽ اڄ به اهو ڪم جاري رکن ٿا۔ مثال طور انگلينڊ ۾ هٿيارن جا نشان عطا ڪرڻ ۽ انهن جي نگراني [[ڪاليج آف آرمز]] جي ذمي آهي۔ عام [[مهر]]ن ۽ ٻين [[علامت]]ن جي برعڪس، هيرالڊڪ "اَچيومينٽس" جي رسمي وضاحت کي [[بليزن]] چيو ويندو آهي، جنهن ۾ اهڙو لفظي ذخيرو استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو هيرالڊڪ تصويرن ۾ يڪسانيت پيدا ڪري ٿو۔ موجوده دور ۾ به ڪيترائي ادارا ۽ فرد ڪوٽ آف آرمز استعمال ڪن ٿا: مثال طور ڪيترن يورپي شهرن ۽ يونيورسٽين وٽ ضابطا آهن ته سندن ڪوٽ آف آرمز ڪيئن استعمال ٿيندا، ۽ انهن کي [[واپاري نشان]] طور تحفظ به ڏنو ويندو آهي۔<ref name="emerald">{{cite journal |date=October 2005 |title=The role of corporate identity in the higher education sector |first1=T.C. |last1=Melewar |first2=Sibel |last2=Akel |journal=Corporate Communications|volume=10 |issue=1 |pages=41–57 |url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901165941/http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-date=Sep 1, 2009 |access-date=26 August 2015 |publisher=Emerald Insight |doi=10.1108/13563280510578196 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |title=Policy on use of the Workmark and Insignia of McGill University |date=2000 |publisher=McGill |access-date=26 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226073350/http://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |archive-date=26 February 2015 }}</ref> ڪيترائي{{citation needed|date=November 2015}} سماج ذاتي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ رجسٽريشن ۾ به مدد ڏين ٿا۔ [[File:Pompa funebris Albert Ardux - duc Brabantiae.jpg|thumb|[[آسٽريا جو البرٽ ستون، آرچ ڊيوڪ]] جي جنازي دوران فلورس ڊي ميروڊ پاران برابانٽ جو شينهن، [[جيڪب فرانڪارٽ]] جي ڊزائن کان پوءِ تيار ڪيل ڇپائي]] [[File:Hyghalmen Roll Late 1400s.jpg|thumb|upright|جرمن ''[[هائيگھالمن رول]]''، {{Circa|15هين صديءَ جي آخر}}، ڪرسٽ ۾ هٿيارن جي نشانن جي موضوعاتي ورجاءَ جي جرمن روايت کي ڏيکاري ٿو]] هيرالڊري جو مقابلو جديد ڪارپوريٽ [[لوگو]]ن سان ڪيو ويو آهي۔<ref>''Employee Identification with the Corporate Identity'' International Studies of Management and Organization, Volume 32, Number 3, 2002 {{cite web|url=http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|title=Group Identity Formation in the German Renaissance|date=20 August 2002|access-date=26 August 2015|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120045506/http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|url-status=dead}}</ref> == علائقائي روايتون == === فرينچ هيرالڊري === {{Main|فرينچ هيرالڊري}} هيرالڊري جي فرينچ نظام برطانوي ۽ [[اولھ يورپ|اولھ يورپي]] نظامن تي وڏو اثر وڌو۔ ان جي گهڻي اصطلاحي ٻولي ۽ درجابنديون ان مان ورتل آهن۔ تنهن هوندي، فرينچ بادشاهت، ۽ پوءِ سلطنت، جي زوال کان پوءِ هن وقت ڪو ''فونس آنورم''، يعني اعزاز ڏيڻ ۽ سنڀالڻ جو اختيار، موجود ناهي، جيڪو هيرالڊڪ قانون کي سختي سان لاڳو ڪري سگهي۔ ان کان پوءِ ايندڙ فرينچ جمهوريتن يا ته اڳ ۾ موجود لقبن ۽ اعزازن جي فقط تصديق ڪئي، يا اميرن جي خصوصي حقن جي سخت مخالفت ڪئي۔ ڪوٽ آف آرمز کي خاندان يا ميونسپل اداري جي ذهني ملڪيت سمجهيو ويندو آهي۔ فرض ڪيل آرمز، يعني اهي آرمز جيڪي ڪنهن اختيار ڏيندڙ اداري بدران پاڻ رکندڙ طرفان ٺاهيا ۽ استعمال ڪيا ويا هجن، درست سمجهيا ويندا آهن، جيستائين عدالت ۾ اهو ثابت نه ٿئي ته اهي اڳوڻي رکندڙ جي آرمز جي نقل آهن۔ === برطانوي هيرالڊري === {{main|انگريزي هيرالڊري|اسڪاٽش هيرالڊري|ويلش هيرالڊري}} [[File:Arms of Duke of Richmond 02817.jpg|thumb|upright=0.55|[[هينري فٽز راءِ، رچمنڊ ۽ سومرسيٽ جو پهريون ڊيوڪ|رچمنڊ جي ڊيوڪ]] جا آرمز {{Circa|1780}}]] [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] جي هيرالڊڪ روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز خاندان بدران هڪ فرد وٽ هوندو هو۔ انهن روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز قانوني ملڪيت آهن، جيڪي پيءُ کان پٽ ڏانهن منتقل ٿيندا آهن؛ [[هيرالڊري ۾ عورتون|زالون ۽ ڌيئرون]] به آرمز کڻي سگهنديون هيون، پر اهڙي ترميم سان جيڪا آرمز جي موجوده رکندڙ سان سندن تعلق ظاهر ڪري۔ [[بي فرق آرمز]] ڪنهن به هڪ وقت ۾ فقط هڪ شخص استعمال ڪندو آهي۔ اصل رکندڙ جا ٻيا اولاد اباڻا آرمز فقط ڪنهن [[ڪيڊنسي|فرق]] سان کڻي سگهندا هئا: عام طور تي رنگ جي تبديلي يا ڪنهن سڃاڻپ ڏيندڙ [[چارج (هيرالڊري)|چارج]] جي اضافي سان۔ اهڙو هڪ چارج [[ليبل (هيرالڊري)|ليبل]] آهي، جيڪو برطانوي استعمال ۾، [[برطانوي شاهي خاندان|شاهي خاندان]] کان ٻاهر، هاڻي سدائين [[وارث ظاهر]] يا، اسڪاٽلينڊ ۾، [[ممڪن وارث]] جي نشاني آهي۔ سڃاڻپ ۾ انهن جي اهميت، خاص طور تي قانوني دستاويزن تي مهرن ۾، سبب آرمز جو استعمال سختي سان منظم ڪيو ويندو هو؛ اڄ ٿورا ملڪ اهڙي عمل کي جاري رکن ٿا۔ اهو ڪم [[هيرالڊ]]ن طرفان ڪيو ويندو هو، ۽ تنهن ڪري ڪوٽ آف آرمز جي مطالعي کي "هيرالڊري" چيو وڃي ٿو۔ وقت سان گڏ آرمز جو استعمال فوجي ادارن کان تعليمي ادارن ۽ ٻين ادارن تائين پکڙجي ويو۔<ref name=emerald /> اسڪاٽلينڊ ۾ [[لارڊ لائن ڪنگ آف آرمز]] وٽ آرمز جي استعمال کي سنڀالڻ لاءِ [[فوجداري اختيار سماعت]] آهي۔ انگلينڊ، [[اتر آئرلينڊ]] ۽ [[ويلز]] ۾ آرمز جو استعمال [[سول قانون (ڪامن لا)|سول قانون]] جو معاملو آهي، ۽ ان کي [[ڪاليج آف آرمز]] ۽ [[هاءِ ڪورٽ آف چولري]] منظم ڪن ٿا۔ انگلينڊ ۾ آفيسرز آف آرمز تي اختيار جي استعمال بابت هڪ تڪرار جي حوالي سان، [[آرٿر اينزلي، اينگلسي جو پهريون ارل]]، [[لارڊ پرائيوي سيل]]، 16 جون 1673ع تي اعلان ڪيو ته [[ارل مارشل]] جا اختيار هي هئا: "آرمز، اميريت جي نشانن، عزت ۽ چولري سان لاڳاپيل سڀني معاملن ۾ حڪم ڏيڻ، فيصلو ڪرڻ ۽ طئي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز جي سٺي انتظام لاءِ قانون، آرڊيننس ۽ ضابطا ٺاهڻ؛ ڪاليج آف آرمز ۾ خالي جاين کي ڀرڻ لاءِ آفيسرن جي نامزدگي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز کي سندن عهدن جي ادائيگي ۾ بدانتظامي تي سزا ڏيڻ ۽ درست ڪرڻ"۔ وڌيڪ اهو به اعلان ڪيو ويو ته ارل مارشل جي رضامندي کان سواءِ آرمز جا ڪي پيٽنٽ يا اميريت جا ڪي نشان عطا نه ڪيا وڃن، ۽ نه ئي آرمز ۾ ڪا واڌ، تبديلي يا اضافو ڪيو وڃي۔ === آئرش هيرالڊري === {{Main|آئرش هيرالڊري}} [[File:Richard of York, 3rd Duke of York (Variant).svg|thumb|[[رچرڊ آف يارڪ، يارڪ جو ٽيون ڊيوڪ]]، [[انگلينڊ جو ايڊورڊ چوٿون|بادشاهه ايڊورڊ چوٿين]] جي والد، جو ڪوٽ آف آرمز|left]] [[آئرلينڊ]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال ۽ عطا ڪرڻ 1552ع ۾ عهدي جي قيام کان وٺي [[السٽر ڪنگ آف آرمز]] طرفان سختي سان منظم ڪيو ويندو هو۔ 1922ع ۾ آئرش آزادي کان پوءِ به اهو عهدو ڪم ڪري رهيو هو ۽ [[ڊبلن ڪاسل]] مان پنهنجو ڪم جاري رکيو۔ آخري السٽر ڪنگ آف آرمز [[نيوائل ولڪنسن|سر نيوائل روڊويل ولڪنسن]] [السٽر ڪنگ آف آرمز 1908–1940] هو، جنهن اهو عهدو 1940ع ۾ پنهنجي وفات تائين سنڀاليو۔ آئرش حڪومت جي درخواست تي ڪو نئون ڪنگ آف آرمز مقرر نه ڪيو ويو۔ [[ٿامس سيڊلئر|ٿامس يولڪ سيڊلئر]]، ڊپٽي السٽر ڪنگ آف آرمز، پوءِ قائم مقام السٽر ڪنگ آف آرمز بڻيو۔ هن 1943ع ۾ ان عهدي کي [[نورواءِ ڪنگ آف آرمز]] سان ملائڻ تائين خدمتون انجام ڏنيون ۽ پوءِ 1944ع تائين رهيل ڪم ختم ڪرڻ لاءِ رهيو۔[[File:Coat of arms of Sir Edward Stanley, 3rd Earl of Derby, KG.png|thumb|upright=0.55|سر ايڊورڊ اسٽينلي، ڊربي جي ٽئين ارل، ڪي جي جو ڪوٽ آف آرمز]] اڳوڻو [[آئرلينڊ ڪنگ آف آرمز]] [[بادشاهه رچرڊ ٻيو]] طرفان 1392ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ [[انگلينڊ جو هينري ستون|بادشاهه هينري ستون]] طرفان 1487ع ۾ ختم ڪيو ويو۔ هن گهڻا ڪوٽ آف آرمز عطا نه ڪيا؛ جيڪي ٿورا عطا ڪيا ويا، انهن کي ٻين ڪنگز آف آرمز رد ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي سندن اختيار سماعت ۾ مداخلت ڪندا هئا۔ ان جو مقصد ظاهري طور آئرلينڊ کي مڪمل فتح ڪرڻ لاءِ هڪ مهم کي منظم ڪرڻ هو، جيڪا ڪڏهن عمل ۾ نه آئي۔ 1 اپريل 1943ع کان اختيار [[آئرلينڊ جي جمهوريه]] ۽ [[اتر آئرلينڊ]] جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي۔ آئرلينڊ جي جمهوريه ۾ هيرالڊري کي [[آئرلينڊ جي حڪومت]]، [[جينيالاجيڪل آفيس]] ذريعي [[آئرلينڊ جو چيف هيرالڊ]] جي آفيس سان منظم ڪري ٿي۔ اتر آئرلينڊ ۾ هيرالڊري کي [[برطانوي حڪومت]]، [[ڪاليج آف آرمز]] ذريعي [[نورواءِ ۽ السٽر ڪنگ آف آرمز]] سان منظم ڪري ٿي۔ === جرمن هيرالڊري === [[File:Arms of the House of de Burgh.svg|thumb|اينگلو-آئرش [[برگھ گهراڻو]] جا آرمز]][[File:Arms Utrecht Province.png|thumb|upright=0.9|right|[[يوترخت صوبو]]، [[نيدرلينڊز]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|جرمن هيرالڊري|نارويجن هيرالڊري|سويڊش هيرالڊري|ڊينش هيرالڊري|فنلئنڊي هيرالڊري|آئيسلئنڊي هيرالڊري}} جديد ۽ تاريخي جرمني ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] جي هيرالڊڪ روايت ۽ [[هيرالڊري#قومي اسلوب|اسلوب]] — جنهن ۾ قومي ۽ شهري آرمز، اميرن ۽ [[برگر آرمز]]، ڪليسيائي هيرالڊري، هيرالڊڪ نمائشون، ۽ هيرالڊڪ وضاحتون شامل آهن — گيلو-برطانوي، لاطيني ۽ مشرقي هيرالڊري کان مختلف بيهن ٿا، ۽ انهن [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ هيرالڊري جي اسلوبن ۽ ريتن رسمن تي گهڻو اثر وڌو، جيڪي نسبتاً دير سان ترقي يافته ٿيا۔<ref name="Volborth">{{cite book|author= Volborth, Carl-Alexander von|year= 1981|title= Heraldry: Customs, Rules and Styles|publisher= Blandford Press|location= Poole, England|isbn= 0-7137-0940-5}} {{ISBN|0-7137-0940-5}} p. 129.</ref> === نورڊڪ هيرالڊري === [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ صوبن، علائقن، شهرن ۽ ميونسپلٽين وٽ ڪوٽ آف آرمز هوندا آهن۔ اهي سرحدن تي ۽ سرڪاري آفيسن وارن عمارتن تي لڳايا ويندا آهن، گڏوگڏ سرڪاري دستاويزن ۽ ميونسپل آفيسرن جي وردين تي پڻ استعمال ٿيندا آهن۔ آرمز يادگارن يا ٻين شين تي به استعمال ٿي سگهن ٿا، بشرطيڪ ميونسپل ڪائونسل طرفان درخواست منظور ڪئي وئي هجي۔ === ٻيون قومي روايتون === [[File:Liptov coatofarms.jpg|right|thumb|upright=0.9|[[لپتوف]] ڪائونٽي، [[سلوواڪيا]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|اسپيني هيرالڊري|پورچوگيزي هيرالڊري|هنگيرين هيرالڊري|ڊچ هيرالڊري|بيلجيئن هيرالڊري|مالٽي هيرالڊري|پولش هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري}} قومي سطح تي، "ڪوٽس آف آرمز" عام طور تي انهن يورپي رياستن طرفان برقرار رکيا ويا، جن ۾ ڪيترين صدين کان وڌيڪ آئيني تسلسل موجود رهيو، جن ۾ [[ڊنمارڪ جو ڪوٽ آف آرمز|ڊنمارڪ]] جهڙيون آئيني بادشاهتون، ۽ [[سان مرينو جو ڪوٽ آف آرمز|سان مرينو]] ۽ [[سوئٽزرلينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|سوئٽزرلينڊ]] جهڙيون پراڻيون جمهوريتون شامل آهن۔ [[اٽلي]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال 1861ع جي [[اٽلي جو اتحاد|اتحاد]] کان اڳ موجود رياستن طرفان رڳو نرم نموني منظم ڪيو ويندو هو۔ جڏهن کان [[ڪنسلٽا ارالڊيڪا]]، [[ڪاليج آف آرمز]]، [[اٽلي جي بادشاهت]] جو، 1948ع ۾ ختم ڪيو ويو، ذاتي ڪوٽ آف آرمز ۽ اميريت جا لقب، جيتوڻيڪ قانوناً ممنوع نه آهن، تسليم نٿا ڪيا وڃن۔ آفريڪا ۾ ڪينيا جو ڪاليج آف آرمز ۽ ڏکڻ آفريقي [[هيرالڊري بيورو]] ٻئي آرمز عطا ڪن ٿا۔ [[اسپين]] ۾ ڪوٽ آف آرمز عام طور تي مالڪ پاڻ تي ڇڏيل هوندا هئا، پر انهن جو ڊزائن فوجي خدمت ۽ سندن ڏاڏن نانن جي ورثي تي ٻڌل هوندو هو۔ [[فرانس]] ۾ ڪوٽ آف آرمز [[فلور-ڊي-ليس]] ۽ ''ٽنڪچرز جو قاعدو'' تي ٻڌل آهي، جيڪو انگريزي هيرالڊري ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي۔ === اتر آمريڪي === ==== ڪينيڊا ==== {{Main|ڪينيڊين هيرالڊري}} [[ڪينيڊا جي بادشاهت|ڪينيڊا جي بادشاهه]] جو آرموريل نشان عطا ڪرڻ وارو اختيار [[ڪينيڊا جو گورنر جنرل]] کي سونپيو ويو آهي۔ ڪينيڊا وٽ پنهنجو [[ڪينيڊا جو چيف هيرالڊ|چيف هيرالڊ]] ۽ [[هيرالڊ چانسلر]] آهي۔ [[ڪينيڊين هيرالڊڪ اٿارٽي]]، يعني اها سرڪاري ايجنسي جيڪا آرمز ٺاهڻ ۽ ڪينيڊين هيرالڊري کي فروغ ڏيڻ جي ذميوار آهي، [[رائيڊو هال]] ۾ واقع آهي۔<ref name="RHSC History">{{cite web|url=http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|publisher=Royal Heraldry Society of Canada|title=The History of Heraldry in Canada|date=28 April 2004|access-date=2008-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306201754/http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|archive-date=6 March 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="CHA-Creation">{{cite web|url=https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng|title=Contact Us |publisher=Canadian Heraldic Authority|date=December 23, 2009 |access-date=2015-08-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230350/https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng |archive-date= Sep 11, 2015 }}</ref> ==== گڏيل رياستون ==== {{Main|گڏيل رياستن جي هيرالڊري}} [[File:Great Seal of the United States (obverse).svg|thumb|upright=0.9|[[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]]، جيڪا پنهنجي مرڪزي ڊزائن طور قوم جو هيرالڊڪ نشان ڏيکاري ٿي۔]] [[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]] سامهون واري پاسي پنهنجي مرڪزي نقش طور هڪ هيرالڊڪ اَچيومينٽ استعمال ڪري ٿي، جنهن کي قوم جا آرمز بيان ڪيو ويو آهي۔<ref name="usdot27807">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/27807.pdf|title=The Great Seal of the United States |publisher=Bureau of Global Public Affairs |date=July 2003|access-date=26 August 2015}}</ref> مهر ۽ آرموريل نشان [[ڪانٽينينٽل ڪانگريس]] طرفان 20 جون 1782ع تي اختيار ڪيا ويا، ۽ اهو هڪ اهڙي ڍال آهي جيڪا عمودي رخ ۾ تيرهن حصن ۾ ورهايل آهي، جنهن جي مٿان نيري چيف آهي، ۽ اها آمريڪي بالڊ عقاب جي سيني تي ڏيکاري وئي آهي۔ ڪرسٽ تيرهن تارن تي مشتمل آهي، جيڪي جلال ۽ ڪڪرن مان نڪري رهيا آهن، بنا هيلم، ٽورس يا مينٽلنگ جي ڏيکاريل آهن، جيڪو ان وقت جي گهڻن يورپي نمونن کان مختلف هو۔ ڪيترين آمريڪي رياستن [[گڏيل رياستن جو آرموريل|پنهنجا ڪوٽ آف آرمز]] اختيار ڪيا آهن، جيڪي عام طور تي [[آمريڪي رياستن جون مهرون|لاڳاپيل رياست جي مهر]] جي حصي طور ٺاهيا ويندا آهن۔{{citation needed|date=August 2024}} [[ورمونٽ]] وٽ هڪ [[ورمونٽ جي عظيم مهر|رياستي مهر]] ۽ هڪ [[ورمونٽ جو ڪوٽ آف آرمز|رياستي ڪوٽ آف آرمز]] ٻئي آهن، جيڪي هڪ ٻئي کان آزاد آهن، جيتوڻيڪ ٻنهي ۾ صنوبر جو وڻ، هڪ ڳئون ۽ اناج جا گُڇا شامل آهن؛ مهر دستاويزن جي تصديق لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن ته هيرالڊڪ نشان خود رياست جي نمائندگي ڪري ٿو۔ == ڪليسيائي هيرالڊري == {{Main|ڪليسيائي هيرالڊري}} [[File:C o a Johannes Paulus I.svg|thumb|upright=0.9|[[پوپ جان پال پهريون]] جو ڪوٽ آف آرمز، پوپي عهدي جي [[ٽرائيريگنم|پوپي تاج]] ۽ [[جنت جون چاٻيون|پار ٿيل چاٻين]] کي ڏيکاري ٿو۔]] [[ويٽيڪن سٽي رياست]] ۽ [[هولي سي]] ٻنهي وٽ پنهنجو [[ويٽيڪن سٽي رياست جو ڪوٽ آف آرمز|ڪوٽ آف آرمز]] آهي۔ جيئن ته پوپائي عهدو موروثي ناهي، تنهن ڪري ان جا عهديدار پنهنجا ذاتي آرمز پنهنجي عهدي وارن آرمز سان گڏ ڏيکاريندا آهن۔ ڪجهه [[پوپ]] [[آرميجر]] (امير) خاندانن مان آيا هئا؛ ٻين چرچ ۾ پنهنجي خدمتي زندگي دوران ڪوٽ آف آرمز اختيار ڪيا۔ بعد وارا عام طور تي سندن زندگيءَ جي نظريي يا مخصوص پوپي منصوبن ڏانهن اشارو ڪندا آهن۔<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/benedict-xvi/en/elezione/documents/stemma-benedict-xvi.html|title=Coat of arms of His Holiness Benedict XVI|website=The Holy See |access-date=26 August 2015}}</ref> جديد دور ۾ هڪ مشهور ۽ وڏي پيماني تي ڏيکاريل مثال [[پوپ جان پال ٻيون]] جا آرمز آهن۔ هن طرفان هڪ وڏي حرف M (جيڪو [[برڪت واري ڪنوار مريم (رومن ڪيٿولڪ)|ڪنوار مريم]] لاءِ هو) جي چونڊ، سندس مضبوط [[ميريالاجي|مريمي]] [[ڪيٿولڪ عقيدت|عقيدت]] جي پيغام کي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪئي وئي هئي۔<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/sp_ss_scv_stemma-bandiera-sigillo_en.html|title= Pontifical Insigna Flag, Coat of Arms and Seal of the Holy See and of the State of Vatican City |website=Vatican press office|date=9 June 2013|access-date=27 August 2015}}</ref> [[رومن ڪيٿولڪ چرچ|رومن ڪيٿولڪ]] [[ڊائيوسز]] کي پڻ الڳ الڳ ڪوٽ آف آرمز ڏنا ويندا آهن، جيئن [[باسيليڪا]] يا پوپي گرجائن کي، جيڪي عام طور اهي نشان پنهنجي عمارتن تي ظاهر ڪندا آهن۔ اهي اهڙن ملڪن ۾ به استعمال ٿي سگهن ٿا جتي ٻي صورت ۾ هيرالڊڪ نشان استعمال نٿا ڪيا وڃن۔ اسڪاٽلينڊ جهڙن ملڪن ۾، جتي قانوني هيرالڊڪ اٿارٽي تمام مضبوط آهي، آرمز کي باضابطه طور عطا ۽ رجسٽر ڪرڻ ضروري هوندو آهي۔ == جهنڊا ۽ بينر == {{Main|هيرالڊڪ جهنڊو}} [[جهنڊو|جهنڊا]] ٻيڙين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن (جتي انهن کي [[اينسائن (جهنڊو)|اينسائن]] چيو ويندو آهي)، سفارتخانن ۽ اهڙن ٻين مقصدن لاءِ، ۽ اهي ساڳيا [[ٽنڪچر (هيرالڊري)|رنگ]] ۽ ڊزائن استعمال ڪندا آهن جيڪي هيرالڊري ۾ ملن ٿا، پر عام طور تي انهن کي هيرالڊڪ نٿو سمجهيو وڃي۔ ڪنهن ملڪ وٽ [[قومي جهنڊو]] ۽ قومي ڪوٽ آف آرمز ٻئي ٿي سگهن ٿا، ۽ اهي ٻئي هڪجهڙا نظر نه به اچن۔ مثال طور، [[اسڪاٽلينڊ جو جهنڊو]] (سينٽ اينڊريو جو صليب) ۾ نيري [[فيلڊ (هيرالڊري)|فيلڊ]] تي اڇو [[سالٽائر]] هوندو آهي، پر [[اسڪاٽلينڊ جو شاهي ڪوٽ آف آرمز|اسڪاٽلينڊ جي شاهي آرمز]] ۾ [[اور (هيرالڊري)|سونَ (اور)]] واري فيلڊ تي ٻيڻي [[wiktionary:tressure|ٽريشر]] جي اندر ڳاڙهو شينهن ڏيکاريل هوندو آهي۔ == جديد قومي نشان == {{Main|خودمختيار رياستن جا آرموريل}} {{further|سوشلسٽ هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري|نائيجيرين هيرالڊري|آفريڪا جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نشان}} {{multiple image | align = right | image1 = Coat of arms of Kingdom of Egypt (blue color).svg | width1 = 135 | alt1 = | caption1 = | image2 = Coat of arms of the United Arab Republic (1958–1971).svg | width2 = 135 | alt2 = | caption2 = | footer = مصر جي بادشاهتي دور جي آخري ۽ شروعاتي جمهوري دور جا ڪوٽ آف آرمز، جيڪي ويجهي اوڀر ۽ وچ اوڀر جي گڏيل نشانين کي ظاهر ڪن ٿا، خاص طور هلال ۽ تارا، جيڪي علائقي جي غالب مذهب [[اسلام]] جون علامتون آهن، ۽ [[صلاح الدين جو عقاب]] }} ڪميونسٽ حڪومتن هيٺ هلندڙ رياستن ۾، [[سوويت رياستن]] جي نشانن سان مشابهت رکندڙ [[سوشلسٽ هيرالڊري|نشان]] سڀني [[وارسا معاهدو|وارسا معاهدي]] وارن ملڪن ۾ اختيار ڪيا ويا، سواءِ [[چيڪوسلوواڪيا جو ڪوٽ آف آرمز|چيڪوسلوواڪيا]] ۽ [[پولينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|پولينڊ]] جي۔ 1986–1989ع کان پوءِ، اڳوڻين [[ڪميونسٽ رياست]]ن مان ڪجهه، جهڙوڪ [[روس جو ڪوٽ آف آرمز|روس]]، پنهنجا اصل ڪميونزم کان اڳ وارا هيرالڊڪ نشان ٻيهر استعمال ڪرڻ لڳيون، اڪثر فقط بادشاهت سان لاڳاپيل علامتون هٽائي۔ ٻيا ملڪ، جهڙوڪ [[بيلاروس جو قومي نشان|بيلاروس]]، پنهنجا ڪميونسٽ دور وارا ڪوٽ آف آرمز برقرار رکيا يا گهٽ ۾ گهٽ پراڻي هيرالڊري جا ڪجهه حصا قائم رکيا۔ [[عرب دنيا]] جي جديد قومي رياستن جي پهرين عالمي جنگ کان پوءِ آزادي حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هيرالڊري جون يورپي روايتون جزوي طور قومي نشانن لاءِ اختيار ڪيون ويون۔ انهن نشانن ۾ اڪثر [[تارو ۽ هلال]] واري علامت شامل هوندي هئي، جيڪا [[عثماني جهنڊو|عثماني جهنڊي]] مان ورتي وئي هئي۔ ٻيون عام علامتون پکي آهن، خاص طور [[صلاح الدين جو عقاب]]،<ref>{{cite web|url=http://macaulay.cuny.edu/eportfolios/egyptianstudies/2011/05/04/coat-of-arms/ |website=The Egyptian Experience |first1=Zach |last1=Crespi |title=Coat of Arms (Eagle of Saladin)|date=5 April 2011|access-date=19 August 2015|publisher=Macaulay Honors College |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001072935/http://macaulay.cuny.edu/eportfolios/egyptianstudies/2011/05/04/coat-of-arms/ |archive-date= Oct 1, 2015 }}</ref> ۽ [[قريش جو باز]]۔{{citation needed|date=October 2015}} اهي نشان ٻين سان گڏ [[مصر جو ڪوٽ آف آرمز]] ۽ [[شام جو ڪوٽ آف آرمز|شام]] جي نشانن ۾ ڏسي سگهجن ٿا۔ [[آفريڪا جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نشان|صحارا کان هيٺ آفريڪا]] جا جهنڊا ۽ قومي نشان [[نوآبادياتي نظام جي خاتمي]] کان پوءِ گهڻو ڪري اهڙن نشانن کي اختيار ڪرڻ لڳا جيڪي علائقائي روايتن يا جهنگلي جيوت تي ٻڌل هئا۔ مقامي رسمن موجب مذهبي يا رسوماتي اهميت رکندڙ نشانن کي عام طور ترجيح ڏني وئي، جيئن [[چيتو]] [[بينن]]، [[ملاوي]]، [[صوماليا]] ۽ [[ڪانگو جي جمهوريه]] جي هٿيارن جي نشانن ۾، ۽ [[گيبون]] ۾ ڪاري پينٿر جي صورت ۾۔ [[ڪينيا]] ۾ [[سواحلي ٻولي|سواحلي]] لفظ [[هرامبي]] ({{lit|اچو ته گڏ ٿيون}}) ملڪ جي ڪوٽ آف آرمز ۾ شعار طور استعمال ٿيندو آهي۔ [[بوٽسوانا]] ۽ [[ليسوٿو]] ۾، ساڳئي نموني لفظ [[بوٽسوانا پولا|پولا]] ({{lit|مينهن}}) استعمال ٿيندو آهي۔ [[ايسواٽيني]] جي ڪوٽ آف آرمز ۾ [[شينهن]] ۽ [[هاٿي]] ساٿي نشانبردار طور ڪم ڪن ٿا۔ انهن مان هر هڪ جو مقصد ترتيبوار بادشاهه ۽ راڻي ماءُ جي نمائندگي ڪرڻ آهي، جيڪي گڏيل طور ملڪ جا سربراهه آهن۔ faaq72gkjy44lqg4gn6ix0zy47ky3vp 380861 380860 2026-05-26T15:21:46Z Intisar Ali 8681 380861 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڍال، سرڪوٽ يا ٽيبارڊ تي علم نشان وارو ڊزائن}} {{otheruses}} {{Heraldic achievement}} '''نسبتي نشان''' يا'''ڪوٽ آف آرمز''' [[هيرالڊري]] سان لاڳاپيل [[نظري رابطي جو ڊزائن|نظري ڊزائن]]<ref>{{Cite book|last1=McQuarrie|first1=Edward F.|url=https://books.google.com/books?id=mhalDQAAQBAJ&pg=PA131|title=Visual Branding: A Rhetorical and Historical Analysis|last2=Phillips|first2=Barbara J.|date=2016-12-30|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78536-542-3|language=en}}</ref> هوندو آهي، جيڪو [[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]] (يعني [[ڍال]])، [[سرڪوٽ]] يا [[ٽيبارڊ]] (آخري ٻئي ٻاهر پائڻ وارا لباس آهن) تي ٺاهيو ويندو آهي، ۽ ان جي شروعات [[يورپ]] مان ٿي۔ ايسڪچن تي موجود ڪوٽ آف آرمز مڪمل [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] جو مرڪزي حصو هوندو آهي، جيڪو مجموعي طور ڍال، [[ساٿي نشانبردار|ساٿي نشانبردارن]]، [[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]] ۽ [[شعار]] تي مشتمل هوندو آهي۔ ڪوٽ آف آرمز روايتي طور تي [[آرميجر]] لاءِ منفرد هوندو آهي (مثال طور ڪنهن [[فرد]]، [[خاندان]]، [[رياست]]، [[ادارو|اداري]]، [[اسڪول]] يا [[ڪارپوريشن]])۔ "ڪوٽ آف آرمز" جو اصطلاح پاڻ جديد دور ۾ صرف هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر اصل ۾ اهو وچئين دور جي زرهه مٿان پاتل "سرڪوٽ" لباس جي وضاحت مان نڪتل آهي، جيڪو جنگ يا جنگ جي تياري دوران استعمال ٿيندو هو۔ [[رول آف آرمز]] ڪيترن ئي ڪوٽن آف آرمز جا مجموعا هوندا آهن، ۽ [[ابتدائي جديد دور]] کان وٺي اهي عوامي نمائش ۽ ڪنهن [[امير خاندان]] جي رڪنيت ۽ ان جي [[نسب نامو|نسب نامي]] کي وقت سان گڏ معلوم ڪرڻ لاءِ اهم ذريعو رهيا آهن۔ == تاريخ == {{main|هيرالڊري جي تاريخ}} {{see also|قديم ترين هيرالڊري جي فهرست|ڪوٽ آف آرمز جي شروعات}} [[File:DeringRoll.jpg|thumb|[[ڊيرنگ رول]] ۾ ڪوٽ آف آرمز، جيڪو 13هين صديءَ جو هڪ انگريزي [[رول آف آرمز|آرموريل]] آهي]] هيرالڊڪ ڊزائن 12هين صديءَ ۾ يورپي اميرن ۾ عام استعمال ۾ آيا۔ منظم ۽ موروثي هيرالڊري 13هين صديءَ جي شروعات تائين ترقي ڪري چڪي هئي۔ قانون يا [[سماجي رواج]] موجب ڪير هٿيارن جا نشان استعمال ڪرڻ جو حق رکي ٿو، اهو ملڪن مطابق ڪجهه مختلف هوندو هو۔ ابتدائي هيرالڊڪ ڊزائن ذاتي هوندا هئا، جيڪي انفرادي اميرن طرفان استعمال ڪيا ويندا هئا (۽ اهي وقت سان گڏ پنهنجو چونڊيل ڊزائن به بدلائي سگهندا هئا)۔ 12هين صديءَ جي آخر تائين هٿيارن جا نشان موروثي بڻجي ويا، انگلينڊ ۾ [[انگلينڊ جو رچرڊ پهريون|رچرڊ پهريون]] جي دور ۾ [[ٽين صليبي جنگ]] (1189–1192ع) دوران۔<ref>{{cite web|url = https://www.redzet.eu/en/code/V-008-17/view/Coat_of_arms |date=May 24, 2017 |author1=Aivars Gulbis |access-date=2020-05-22|title=Baron fon Bury's Grave in Ugāle hillfort|website = redzet.eu|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McDonald|first=James |title=International Heraldry|url=http://www.internationalheraldry.com/|journal=Castles and Manor Houses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004092813/https://www.internationalheraldry.com/ |archive-date= Oct 4, 2023 }}</ref> [[برگر آرمز]] 14هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ اتر اٽلي ۾ استعمال ٿيا، ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري۔ وچئين دور جي پڇاڙيءَ ۾ هٿيارن جي نشانن جو استعمال مذهبي پيشوائن، شهرن کي شهري سڃاڻپ طور، ۽ شاهي فرمان سان قائم ڪيل ادارن جهڙوڪ يونيورسٽين ۽ واپاري ڪمپنين تائين پکڙجي ويو۔ [[وڪسيلولوجي]] ۽ هيرالڊري جا فن پاڻ ۾ ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهن۔ ''ڪوٽ آف آرمز'' جو اصطلاح اصل ۾ [[سرڪوٽ]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن تي هيرالڊڪ ڊزائن ٺهيل هوندا هئا ۽ جيڪو جنگجو خاص طور [[سورمن جي مقابلي]] دوران پائيندا هئا۔ پراڻي فرينچ ۾ ان کي ''{{Lang|ang|cote a armer}}'' چيو ويندو هو۔ وچ انگريزيءَ ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري اهو لفظ خود هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو۔<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms|title=coat of arms {{!}} Etymology of phrase coat of arms |website=etymonline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190128/https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms |archive-date= Aug 1, 2023 }}</ref> عام ۽ سخت لاڳو ٿيندڙ ضابطن جي کوٽ باوجود،{{citation needed|date=November 2015}} هيرالڊري يورپ ۾ گهڻي حد تائين هڪجهڙي رهي آهي، جتي روايت ئي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ استعمال کي سنڀاليندي رهي آهي۔<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/newdictionaryofh0000unse_s3s3 |title=A New dictionary of heraldry |date=1987 |publisher=Alphabooks |editor-last1=Friar |editor-first1=Stephen |isbn=0906670446 |location=Sherborne |oclc=16094741 |url-access=registration}}</ref>{{citation needed|date=November 2015}} ڪجھ ملڪ، جهڙوڪ [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]]، اڄ به اهي ساڳيا [[هيرالڊڪ اٿارٽي|هيرالڊڪ ادارا]] برقرار رکندا اچن ٿا، جيڪي صدين کان هٿيارن جا نشان عطا ۽ منظم ڪندا رهيا آهن ۽ اڄ به اهو ڪم جاري رکن ٿا۔ مثال طور انگلينڊ ۾ هٿيارن جا نشان عطا ڪرڻ ۽ انهن جي نگراني [[ڪاليج آف آرمز]] جي ذمي آهي۔ عام [[مهر]]ن ۽ ٻين [[علامت]]ن جي برعڪس، هيرالڊڪ "اَچيومينٽس" جي رسمي وضاحت کي [[بليزن]] چيو ويندو آهي، جنهن ۾ اهڙو لفظي ذخيرو استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو هيرالڊڪ تصويرن ۾ يڪسانيت پيدا ڪري ٿو۔ موجوده دور ۾ به ڪيترائي ادارا ۽ فرد ڪوٽ آف آرمز استعمال ڪن ٿا: مثال طور ڪيترن يورپي شهرن ۽ يونيورسٽين وٽ ضابطا آهن ته سندن ڪوٽ آف آرمز ڪيئن استعمال ٿيندا، ۽ انهن کي [[واپاري نشان]] طور تحفظ به ڏنو ويندو آهي۔<ref name="emerald">{{cite journal |date=October 2005 |title=The role of corporate identity in the higher education sector |first1=T.C. |last1=Melewar |first2=Sibel |last2=Akel |journal=Corporate Communications|volume=10 |issue=1 |pages=41–57 |url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901165941/http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-date=Sep 1, 2009 |access-date=26 August 2015 |publisher=Emerald Insight |doi=10.1108/13563280510578196 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |title=Policy on use of the Workmark and Insignia of McGill University |date=2000 |publisher=McGill |access-date=26 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226073350/http://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |archive-date=26 February 2015 }}</ref> ڪيترائي{{citation needed|date=November 2015}} سماج ذاتي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ رجسٽريشن ۾ به مدد ڏين ٿا۔ [[File:Pompa funebris Albert Ardux - duc Brabantiae.jpg|thumb|[[آسٽريا جو البرٽ ستون، آرچ ڊيوڪ]] جي جنازي دوران فلورس ڊي ميروڊ پاران برابانٽ جو شينهن، [[جيڪب فرانڪارٽ]] جي ڊزائن کان پوءِ تيار ڪيل ڇپائي]] [[File:Hyghalmen Roll Late 1400s.jpg|thumb|upright|جرمن ''[[هائيگھالمن رول]]''، {{Circa|15هين صديءَ جي آخر}}، ڪرسٽ ۾ هٿيارن جي نشانن جي موضوعاتي ورجاءَ جي جرمن روايت کي ڏيکاري ٿو]] هيرالڊري جو مقابلو جديد ڪارپوريٽ [[لوگو]]ن سان ڪيو ويو آهي۔<ref>''Employee Identification with the Corporate Identity'' International Studies of Management and Organization, Volume 32, Number 3, 2002 {{cite web|url=http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|title=Group Identity Formation in the German Renaissance|date=20 August 2002|access-date=26 August 2015|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120045506/http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|url-status=dead}}</ref> == علائقائي روايتون == === فرينچ هيرالڊري === {{Main|فرينچ هيرالڊري}} هيرالڊري جي فرينچ نظام برطانوي ۽ [[اولھ يورپ|اولھ يورپي]] نظامن تي وڏو اثر وڌو۔ ان جي گهڻي اصطلاحي ٻولي ۽ درجابنديون ان مان ورتل آهن۔ تنهن هوندي، فرينچ بادشاهت، ۽ پوءِ سلطنت، جي زوال کان پوءِ هن وقت ڪو ''فونس آنورم''، يعني اعزاز ڏيڻ ۽ سنڀالڻ جو اختيار، موجود ناهي، جيڪو هيرالڊڪ قانون کي سختي سان لاڳو ڪري سگهي۔ ان کان پوءِ ايندڙ فرينچ جمهوريتن يا ته اڳ ۾ موجود لقبن ۽ اعزازن جي فقط تصديق ڪئي، يا اميرن جي خصوصي حقن جي سخت مخالفت ڪئي۔ ڪوٽ آف آرمز کي خاندان يا ميونسپل اداري جي ذهني ملڪيت سمجهيو ويندو آهي۔ فرض ڪيل آرمز، يعني اهي آرمز جيڪي ڪنهن اختيار ڏيندڙ اداري بدران پاڻ رکندڙ طرفان ٺاهيا ۽ استعمال ڪيا ويا هجن، درست سمجهيا ويندا آهن، جيستائين عدالت ۾ اهو ثابت نه ٿئي ته اهي اڳوڻي رکندڙ جي آرمز جي نقل آهن۔ === برطانوي هيرالڊري === {{main|انگريزي هيرالڊري|اسڪاٽش هيرالڊري|ويلش هيرالڊري}} [[File:Arms of Duke of Richmond 02817.jpg|thumb|upright=0.55|[[هينري فٽز راءِ، رچمنڊ ۽ سومرسيٽ جو پهريون ڊيوڪ|رچمنڊ جي ڊيوڪ]] جا آرمز {{Circa|1780}}]] [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] جي هيرالڊڪ روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز خاندان بدران هڪ فرد وٽ هوندو هو۔ انهن روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز قانوني ملڪيت آهن، جيڪي پيءُ کان پٽ ڏانهن منتقل ٿيندا آهن؛ [[هيرالڊري ۾ عورتون|زالون ۽ ڌيئرون]] به آرمز کڻي سگهنديون هيون، پر اهڙي ترميم سان جيڪا آرمز جي موجوده رکندڙ سان سندن تعلق ظاهر ڪري۔ [[بي فرق آرمز]] ڪنهن به هڪ وقت ۾ فقط هڪ شخص استعمال ڪندو آهي۔ اصل رکندڙ جا ٻيا اولاد اباڻا آرمز فقط ڪنهن [[ڪيڊنسي|فرق]] سان کڻي سگهندا هئا: عام طور تي رنگ جي تبديلي يا ڪنهن سڃاڻپ ڏيندڙ [[چارج (هيرالڊري)|چارج]] جي اضافي سان۔ اهڙو هڪ چارج [[ليبل (هيرالڊري)|ليبل]] آهي، جيڪو برطانوي استعمال ۾، [[برطانوي شاهي خاندان|شاهي خاندان]] کان ٻاهر، هاڻي سدائين [[وارث ظاهر]] يا، اسڪاٽلينڊ ۾، [[ممڪن وارث]] جي نشاني آهي۔ سڃاڻپ ۾ انهن جي اهميت، خاص طور تي قانوني دستاويزن تي مهرن ۾، سبب آرمز جو استعمال سختي سان منظم ڪيو ويندو هو؛ اڄ ٿورا ملڪ اهڙي عمل کي جاري رکن ٿا۔ اهو ڪم [[هيرالڊ]]ن طرفان ڪيو ويندو هو، ۽ تنهن ڪري ڪوٽ آف آرمز جي مطالعي کي "هيرالڊري" چيو وڃي ٿو۔ وقت سان گڏ آرمز جو استعمال فوجي ادارن کان تعليمي ادارن ۽ ٻين ادارن تائين پکڙجي ويو۔<ref name=emerald /> اسڪاٽلينڊ ۾ [[لارڊ لائن ڪنگ آف آرمز]] وٽ آرمز جي استعمال کي سنڀالڻ لاءِ [[فوجداري اختيار سماعت]] آهي۔ انگلينڊ، [[اتر آئرلينڊ]] ۽ [[ويلز]] ۾ آرمز جو استعمال [[سول قانون (ڪامن لا)|سول قانون]] جو معاملو آهي، ۽ ان کي [[ڪاليج آف آرمز]] ۽ [[هاءِ ڪورٽ آف چولري]] منظم ڪن ٿا۔ انگلينڊ ۾ آفيسرز آف آرمز تي اختيار جي استعمال بابت هڪ تڪرار جي حوالي سان، [[آرٿر اينزلي، اينگلسي جو پهريون ارل]]، [[لارڊ پرائيوي سيل]]، 16 جون 1673ع تي اعلان ڪيو ته [[ارل مارشل]] جا اختيار هي هئا: "آرمز، اميريت جي نشانن، عزت ۽ چولري سان لاڳاپيل سڀني معاملن ۾ حڪم ڏيڻ، فيصلو ڪرڻ ۽ طئي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز جي سٺي انتظام لاءِ قانون، آرڊيننس ۽ ضابطا ٺاهڻ؛ ڪاليج آف آرمز ۾ خالي جاين کي ڀرڻ لاءِ آفيسرن جي نامزدگي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز کي سندن عهدن جي ادائيگي ۾ بدانتظامي تي سزا ڏيڻ ۽ درست ڪرڻ"۔ وڌيڪ اهو به اعلان ڪيو ويو ته ارل مارشل جي رضامندي کان سواءِ آرمز جا ڪي پيٽنٽ يا اميريت جا ڪي نشان عطا نه ڪيا وڃن، ۽ نه ئي آرمز ۾ ڪا واڌ، تبديلي يا اضافو ڪيو وڃي۔ === آئرش هيرالڊري === {{Main|آئرش هيرالڊري}} [[File:Richard of York, 3rd Duke of York (Variant).svg|thumb|[[رچرڊ آف يارڪ، يارڪ جو ٽيون ڊيوڪ]]، [[انگلينڊ جو ايڊورڊ چوٿون|بادشاهه ايڊورڊ چوٿين]] جي والد، جو ڪوٽ آف آرمز|left]] [[آئرلينڊ]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال ۽ عطا ڪرڻ 1552ع ۾ عهدي جي قيام کان وٺي [[السٽر ڪنگ آف آرمز]] طرفان سختي سان منظم ڪيو ويندو هو۔ 1922ع ۾ آئرش آزادي کان پوءِ به اهو عهدو ڪم ڪري رهيو هو ۽ [[ڊبلن ڪاسل]] مان پنهنجو ڪم جاري رکيو۔ آخري السٽر ڪنگ آف آرمز [[نيوائل ولڪنسن|سر نيوائل روڊويل ولڪنسن]] [السٽر ڪنگ آف آرمز 1908–1940] هو، جنهن اهو عهدو 1940ع ۾ پنهنجي وفات تائين سنڀاليو۔ آئرش حڪومت جي درخواست تي ڪو نئون ڪنگ آف آرمز مقرر نه ڪيو ويو۔ [[ٿامس سيڊلئر|ٿامس يولڪ سيڊلئر]]، ڊپٽي السٽر ڪنگ آف آرمز، پوءِ قائم مقام السٽر ڪنگ آف آرمز بڻيو۔ هن 1943ع ۾ ان عهدي کي [[نورواءِ ڪنگ آف آرمز]] سان ملائڻ تائين خدمتون انجام ڏنيون ۽ پوءِ 1944ع تائين رهيل ڪم ختم ڪرڻ لاءِ رهيو۔[[File:Coat of arms of Sir Edward Stanley, 3rd Earl of Derby, KG.png|thumb|upright=0.55|سر ايڊورڊ اسٽينلي، ڊربي جي ٽئين ارل، ڪي جي جو ڪوٽ آف آرمز]] اڳوڻو [[آئرلينڊ ڪنگ آف آرمز]] [[بادشاهه رچرڊ ٻيو]] طرفان 1392ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ [[انگلينڊ جو هينري ستون|بادشاهه هينري ستون]] طرفان 1487ع ۾ ختم ڪيو ويو۔ هن گهڻا ڪوٽ آف آرمز عطا نه ڪيا؛ جيڪي ٿورا عطا ڪيا ويا، انهن کي ٻين ڪنگز آف آرمز رد ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي سندن اختيار سماعت ۾ مداخلت ڪندا هئا۔ ان جو مقصد ظاهري طور آئرلينڊ کي مڪمل فتح ڪرڻ لاءِ هڪ مهم کي منظم ڪرڻ هو، جيڪا ڪڏهن عمل ۾ نه آئي۔ 1 اپريل 1943ع کان اختيار [[آئرلينڊ جي جمهوريه]] ۽ [[اتر آئرلينڊ]] جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي۔ آئرلينڊ جي جمهوريه ۾ هيرالڊري کي [[آئرلينڊ جي حڪومت]]، [[جينيالاجيڪل آفيس]] ذريعي [[آئرلينڊ جو چيف هيرالڊ]] جي آفيس سان منظم ڪري ٿي۔ اتر آئرلينڊ ۾ هيرالڊري کي [[برطانوي حڪومت]]، [[ڪاليج آف آرمز]] ذريعي [[نورواءِ ۽ السٽر ڪنگ آف آرمز]] سان منظم ڪري ٿي۔ === جرمن هيرالڊري === [[File:Arms of the House of de Burgh.svg|thumb|اينگلو-آئرش [[برگھ گهراڻو]] جا آرمز]][[File:Arms Utrecht Province.png|thumb|upright=0.9|right|[[يوترخت صوبو]]، [[نيدرلينڊز]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|جرمن هيرالڊري|نارويجن هيرالڊري|سويڊش هيرالڊري|ڊينش هيرالڊري|فنلئنڊي هيرالڊري|آئيسلئنڊي هيرالڊري}} جديد ۽ تاريخي جرمني ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] جي هيرالڊڪ روايت ۽ [[هيرالڊري#قومي اسلوب|اسلوب]] — جنهن ۾ قومي ۽ شهري آرمز، اميرن ۽ [[برگر آرمز]]، ڪليسيائي هيرالڊري، هيرالڊڪ نمائشون، ۽ هيرالڊڪ وضاحتون شامل آهن — گيلو-برطانوي، لاطيني ۽ مشرقي هيرالڊري کان مختلف بيهن ٿا، ۽ انهن [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ هيرالڊري جي اسلوبن ۽ ريتن رسمن تي گهڻو اثر وڌو، جيڪي نسبتاً دير سان ترقي يافته ٿيا۔<ref name="Volborth">{{cite book|author= Volborth, Carl-Alexander von|year= 1981|title= Heraldry: Customs, Rules and Styles|publisher= Blandford Press|location= Poole, England|isbn= 0-7137-0940-5}} {{ISBN|0-7137-0940-5}} p. 129.</ref> === نورڊڪ هيرالڊري === [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ صوبن، علائقن، شهرن ۽ ميونسپلٽين وٽ ڪوٽ آف آرمز هوندا آهن۔ اهي سرحدن تي ۽ سرڪاري آفيسن وارن عمارتن تي لڳايا ويندا آهن، گڏوگڏ سرڪاري دستاويزن ۽ ميونسپل آفيسرن جي وردين تي پڻ استعمال ٿيندا آهن۔ آرمز يادگارن يا ٻين شين تي به استعمال ٿي سگهن ٿا، بشرطيڪ ميونسپل ڪائونسل طرفان درخواست منظور ڪئي وئي هجي۔ === ٻيون قومي روايتون === [[File:Liptov coatofarms.jpg|right|thumb|upright=0.9|[[لپتوف]] ڪائونٽي، [[سلوواڪيا]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|اسپيني هيرالڊري|پورچوگيزي هيرالڊري|هنگيرين هيرالڊري|ڊچ هيرالڊري|بيلجيئن هيرالڊري|مالٽي هيرالڊري|پولش هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري}} قومي سطح تي، "ڪوٽس آف آرمز" عام طور تي انهن يورپي رياستن طرفان برقرار رکيا ويا، جن ۾ ڪيترين صدين کان وڌيڪ آئيني تسلسل موجود رهيو، جن ۾ [[ڊنمارڪ جو ڪوٽ آف آرمز|ڊنمارڪ]] جهڙيون آئيني بادشاهتون، ۽ [[سان مرينو جو ڪوٽ آف آرمز|سان مرينو]] ۽ [[سوئٽزرلينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|سوئٽزرلينڊ]] جهڙيون پراڻيون جمهوريتون شامل آهن۔ [[اٽلي]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال 1861ع جي [[اٽلي جو اتحاد|اتحاد]] کان اڳ موجود رياستن طرفان رڳو نرم نموني منظم ڪيو ويندو هو۔ جڏهن کان [[ڪنسلٽا ارالڊيڪا]]، [[ڪاليج آف آرمز]]، [[اٽلي جي بادشاهت]] جو، 1948ع ۾ ختم ڪيو ويو، ذاتي ڪوٽ آف آرمز ۽ اميريت جا لقب، جيتوڻيڪ قانوناً ممنوع نه آهن، تسليم نٿا ڪيا وڃن۔ آفريڪا ۾ ڪينيا جو ڪاليج آف آرمز ۽ ڏکڻ آفريقي [[هيرالڊري بيورو]] ٻئي آرمز عطا ڪن ٿا۔ [[اسپين]] ۾ ڪوٽ آف آرمز عام طور تي مالڪ پاڻ تي ڇڏيل هوندا هئا، پر انهن جو ڊزائن فوجي خدمت ۽ سندن ڏاڏن نانن جي ورثي تي ٻڌل هوندو هو۔ [[فرانس]] ۾ ڪوٽ آف آرمز [[فلور-ڊي-ليس]] ۽ ''ٽنڪچرز جو قاعدو'' تي ٻڌل آهي، جيڪو انگريزي هيرالڊري ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي۔ === اتر آمريڪي === ==== ڪينيڊا ==== {{Main|ڪينيڊين هيرالڊري}} [[ڪينيڊا جي بادشاهت|ڪينيڊا جي بادشاهه]] جو آرموريل نشان عطا ڪرڻ وارو اختيار [[ڪينيڊا جو گورنر جنرل]] کي سونپيو ويو آهي۔ ڪينيڊا وٽ پنهنجو [[ڪينيڊا جو چيف هيرالڊ|چيف هيرالڊ]] ۽ [[هيرالڊ چانسلر]] آهي۔ [[ڪينيڊين هيرالڊڪ اٿارٽي]]، يعني اها سرڪاري ايجنسي جيڪا آرمز ٺاهڻ ۽ ڪينيڊين هيرالڊري کي فروغ ڏيڻ جي ذميوار آهي، [[رائيڊو هال]] ۾ واقع آهي۔<ref name="RHSC History">{{cite web|url=http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|publisher=Royal Heraldry Society of Canada|title=The History of Heraldry in Canada|date=28 April 2004|access-date=2008-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306201754/http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|archive-date=6 March 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="CHA-Creation">{{cite web|url=https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng|title=Contact Us |publisher=Canadian Heraldic Authority|date=December 23, 2009 |access-date=2015-08-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230350/https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng |archive-date= Sep 11, 2015 }}</ref> ==== گڏيل رياستون ==== {{Main|گڏيل رياستن جي هيرالڊري}} [[File:Great Seal of the United States (obverse).svg|thumb|upright=0.9|[[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]]، جيڪا پنهنجي مرڪزي ڊزائن طور قوم جو هيرالڊڪ نشان ڏيکاري ٿي۔]] [[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]] سامهون واري پاسي پنهنجي مرڪزي نقش طور هڪ هيرالڊڪ اَچيومينٽ استعمال ڪري ٿي، جنهن کي قوم جا آرمز بيان ڪيو ويو آهي۔<ref name="usdot27807">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/27807.pdf|title=The Great Seal of the United States |publisher=Bureau of Global Public Affairs |date=July 2003|access-date=26 August 2015}}</ref> مهر ۽ آرموريل نشان [[ڪانٽينينٽل ڪانگريس]] طرفان 20 جون 1782ع تي اختيار ڪيا ويا، ۽ اهو هڪ اهڙي ڍال آهي جيڪا عمودي رخ ۾ تيرهن حصن ۾ ورهايل آهي، جنهن جي مٿان نيري چيف آهي، ۽ اها آمريڪي بالڊ عقاب جي سيني تي ڏيکاري وئي آهي۔ ڪرسٽ تيرهن تارن تي مشتمل آهي، جيڪي جلال ۽ ڪڪرن مان نڪري رهيا آهن، بنا هيلم، ٽورس يا مينٽلنگ جي ڏيکاريل آهن، جيڪو ان وقت جي گهڻن يورپي نمونن کان مختلف هو۔ ڪيترين آمريڪي رياستن [[گڏيل رياستن جو آرموريل|پنهنجا ڪوٽ آف آرمز]] اختيار ڪيا آهن، جيڪي عام طور تي [[آمريڪي رياستن جون مهرون|لاڳاپيل رياست جي مهر]] جي حصي طور ٺاهيا ويندا آهن۔{{citation needed|date=August 2024}} [[ورمونٽ]] وٽ هڪ [[ورمونٽ جي عظيم مهر|رياستي مهر]] ۽ هڪ [[ورمونٽ جو ڪوٽ آف آرمز|رياستي ڪوٽ آف آرمز]] ٻئي آهن، جيڪي هڪ ٻئي کان آزاد آهن، جيتوڻيڪ ٻنهي ۾ صنوبر جو وڻ، هڪ ڳئون ۽ اناج جا گُڇا شامل آهن؛ مهر دستاويزن جي تصديق لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن ته هيرالڊڪ نشان خود رياست جي نمائندگي ڪري ٿو۔ == ڪليسيائي هيرالڊري == {{Main|ڪليسيائي هيرالڊري}} [[File:C o a Johannes Paulus I.svg|thumb|upright=0.9|[[پوپ جان پال پهريون]] جو ڪوٽ آف آرمز، پوپي عهدي جي [[ٽرائيريگنم|پوپي تاج]] ۽ [[جنت جون چاٻيون|پار ٿيل چاٻين]] کي ڏيکاري ٿو۔]] [[ويٽيڪن سٽي رياست]] ۽ [[هولي سي]] ٻنهي وٽ پنهنجو [[ويٽيڪن سٽي رياست جو ڪوٽ آف آرمز|ڪوٽ آف آرمز]] آهي۔ جيئن ته پوپائي عهدو موروثي ناهي، تنهن ڪري ان جا عهديدار پنهنجا ذاتي آرمز پنهنجي عهدي وارن آرمز سان گڏ ڏيکاريندا آهن۔ ڪجهه [[پوپ]] [[آرميجر]] (امير) خاندانن مان آيا هئا؛ ٻين چرچ ۾ پنهنجي خدمتي زندگي دوران ڪوٽ آف آرمز اختيار ڪيا۔ بعد وارا عام طور تي سندن زندگيءَ جي نظريي يا مخصوص پوپي منصوبن ڏانهن اشارو ڪندا آهن۔<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/benedict-xvi/en/elezione/documents/stemma-benedict-xvi.html|title=Coat of arms of His Holiness Benedict XVI|website=The Holy See |access-date=26 August 2015}}</ref> جديد دور ۾ هڪ مشهور ۽ وڏي پيماني تي ڏيکاريل مثال [[پوپ جان پال ٻيون]] جا آرمز آهن۔ هن طرفان هڪ وڏي حرف M (جيڪو [[برڪت واري ڪنوار مريم (رومن ڪيٿولڪ)|ڪنوار مريم]] لاءِ هو) جي چونڊ، سندس مضبوط [[ميريالاجي|مريمي]] [[ڪيٿولڪ عقيدت|عقيدت]] جي پيغام کي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪئي وئي هئي۔<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/sp_ss_scv_stemma-bandiera-sigillo_en.html|title= Pontifical Insigna Flag, Coat of Arms and Seal of the Holy See and of the State of Vatican City |website=Vatican press office|date=9 June 2013|access-date=27 August 2015}}</ref> [[رومن ڪيٿولڪ چرچ|رومن ڪيٿولڪ]] [[ڊائيوسز]] کي پڻ الڳ الڳ ڪوٽ آف آرمز ڏنا ويندا آهن، جيئن [[باسيليڪا]] يا پوپي گرجائن کي، جيڪي عام طور اهي نشان پنهنجي عمارتن تي ظاهر ڪندا آهن۔ اهي اهڙن ملڪن ۾ به استعمال ٿي سگهن ٿا جتي ٻي صورت ۾ هيرالڊڪ نشان استعمال نٿا ڪيا وڃن۔ اسڪاٽلينڊ جهڙن ملڪن ۾، جتي قانوني هيرالڊڪ اٿارٽي تمام مضبوط آهي، آرمز کي باضابطه طور عطا ۽ رجسٽر ڪرڻ ضروري هوندو آهي۔ == جهنڊا ۽ بينر == {{Main|هيرالڊڪ جهنڊو}} [[جهنڊو|جهنڊا]] ٻيڙين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن (جتي انهن کي [[اينسائن (جهنڊو)|اينسائن]] چيو ويندو آهي)، سفارتخانن ۽ اهڙن ٻين مقصدن لاءِ، ۽ اهي ساڳيا [[ٽنڪچر (هيرالڊري)|رنگ]] ۽ ڊزائن استعمال ڪندا آهن جيڪي هيرالڊري ۾ ملن ٿا، پر عام طور تي انهن کي هيرالڊڪ نٿو سمجهيو وڃي۔ ڪنهن ملڪ وٽ [[قومي جهنڊو]] ۽ قومي ڪوٽ آف آرمز ٻئي ٿي سگهن ٿا، ۽ اهي ٻئي هڪجهڙا نظر نه به اچن۔ مثال طور، [[اسڪاٽلينڊ جو جهنڊو]] (سينٽ اينڊريو جو صليب) ۾ نيري [[فيلڊ (هيرالڊري)|فيلڊ]] تي اڇو [[سالٽائر]] هوندو آهي، پر [[اسڪاٽلينڊ جو شاهي ڪوٽ آف آرمز|اسڪاٽلينڊ جي شاهي آرمز]] ۾ [[اور (هيرالڊري)|سونَ (اور)]] واري فيلڊ تي ٻيڻي [[wiktionary:tressure|ٽريشر]] جي اندر ڳاڙهو شينهن ڏيکاريل هوندو آهي۔ == جديد قومي نشان == {{Main|خودمختيار رياستن جا آرموريل}} {{further|سوشلسٽ هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري|نائيجيرين هيرالڊري|آفريڪا جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نشان}} {{multiple image | align = right | image1 = Coat of arms of Kingdom of Egypt (blue color).svg | width1 = 135 | alt1 = | caption1 = | image2 = Coat of arms of the United Arab Republic (1958–1971).svg | width2 = 135 | alt2 = | caption2 = | footer = مصر جي بادشاهتي دور جي آخري ۽ شروعاتي جمهوري دور جا ڪوٽ آف آرمز، جيڪي ويجهي اوڀر ۽ وچ اوڀر جي گڏيل نشانين کي ظاهر ڪن ٿا، خاص طور هلال ۽ تارا، جيڪي علائقي جي غالب مذهب [[اسلام]] جون علامتون آهن، ۽ [[صلاح الدين جو عقاب]] }} ڪميونسٽ حڪومتن هيٺ هلندڙ رياستن ۾، [[سوويت رياستن]] جي نشانن سان مشابهت رکندڙ [[سوشلسٽ هيرالڊري|نشان]] سڀني [[وارسا معاهدو|وارسا معاهدي]] وارن ملڪن ۾ اختيار ڪيا ويا، سواءِ [[چيڪوسلوواڪيا جو ڪوٽ آف آرمز|چيڪوسلوواڪيا]] ۽ [[پولينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|پولينڊ]] جي۔ 1986–1989ع کان پوءِ، اڳوڻين [[ڪميونسٽ رياست]]ن مان ڪجهه، جهڙوڪ [[روس جو ڪوٽ آف آرمز|روس]]، پنهنجا اصل ڪميونزم کان اڳ وارا هيرالڊڪ نشان ٻيهر استعمال ڪرڻ لڳيون، اڪثر فقط بادشاهت سان لاڳاپيل علامتون هٽائي۔ ٻيا ملڪ، جهڙوڪ [[بيلاروس جو قومي نشان|بيلاروس]]، پنهنجا ڪميونسٽ دور وارا ڪوٽ آف آرمز برقرار رکيا يا گهٽ ۾ گهٽ پراڻي هيرالڊري جا ڪجهه حصا قائم رکيا۔ [[عرب دنيا]] جي جديد قومي رياستن جي پهرين عالمي جنگ کان پوءِ آزادي حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هيرالڊري جون يورپي روايتون جزوي طور قومي نشانن لاءِ اختيار ڪيون ويون۔ انهن نشانن ۾ اڪثر [[تارو ۽ هلال]] واري علامت شامل هوندي هئي، جيڪا [[عثماني جهنڊو|عثماني جهنڊي]] مان ورتي وئي هئي۔ ٻيون عام علامتون پکي آهن، خاص طور [[صلاح الدين جو عقاب]]،<ref>{{cite web|url=http://macaulay.cuny.edu/eportfolios/egyptianstudies/2011/05/04/coat-of-arms/ |website=The Egyptian Experience |first1=Zach |last1=Crespi |title=Coat of Arms (Eagle of Saladin)|date=5 April 2011|access-date=19 August 2015|publisher=Macaulay Honors College |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001072935/http://macaulay.cuny.edu/eportfolios/egyptianstudies/2011/05/04/coat-of-arms/ |archive-date= Oct 1, 2015 }}</ref> ۽ [[قريش جو باز]]۔{{citation needed|date=October 2015}} اهي نشان ٻين سان گڏ [[مصر جو ڪوٽ آف آرمز]] ۽ [[شام جو ڪوٽ آف آرمز|شام]] جي نشانن ۾ ڏسي سگهجن ٿا۔ [[آفريڪا جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نشان|صحارا کان هيٺ آفريڪا]] جا جهنڊا ۽ قومي نشان [[نوآبادياتي نظام جي خاتمي]] کان پوءِ گهڻو ڪري اهڙن نشانن کي اختيار ڪرڻ لڳا جيڪي علائقائي روايتن يا جهنگلي جيوت تي ٻڌل هئا۔ مقامي رسمن موجب مذهبي يا رسوماتي اهميت رکندڙ نشانن کي عام طور ترجيح ڏني وئي، جيئن [[چيتو]] [[بينن]]، [[ملاوي]]، [[صوماليا]] ۽ [[ڪانگو جي جمهوريه]] جي هٿيارن جي نشانن ۾، ۽ [[گيبون]] ۾ ڪاري پينٿر جي صورت ۾۔ [[ڪينيا]] ۾ [[سواحلي ٻولي|سواحلي]] لفظ [[هرامبي]] ({{lit|اچو ته گڏ ٿيون}}) ملڪ جي ڪوٽ آف آرمز ۾ شعار طور استعمال ٿيندو آهي۔ [[بوٽسوانا]] ۽ [[ليسوٿو]] ۾، ساڳئي نموني لفظ [[بوٽسوانا پولا|پولا]] ({{lit|مينهن}}) استعمال ٿيندو آهي۔ [[ايسواٽيني]] جي ڪوٽ آف آرمز ۾ [[شينهن]] ۽ [[هاٿي]] ساٿي نشانبردار طور ڪم ڪن ٿا۔ انهن مان هر هڪ جو مقصد ترتيبوار بادشاهه ۽ راڻي ماءُ جي نمائندگي ڪرڻ آهي، جيڪي گڏيل طور ملڪ جا سربراهه آهن۔ == يورپ کان ٻاهر مشابه روايتون == {{See also|مون (نشان)|تمغا}} {{Multiple issues|section=yes| {{Unreferenced section|date=May 2026}} {{Globalize section|date=May 2026|Japan}} }} [[File:Imperial Seal of Japan.svg|upright=0.7|thumb|right|[[جاپان جي شاهي مهر]]]] جاپاني نشان، جن کي ''[[مون (نشان)|ڪامون]]'' چيو ويندو آهي (اڪثر مختصر ڪري "مون")، خانداني بيج آهن، جيڪي گهڻو ڪري 7هين صديءَ تائين پهچن ٿا، ۽ اڄ به جاپان ۾ استعمال ٿين ٿا۔ جاپاني روايت يورپي روايت کان آزاد آهي، پر ان ۾ ڪيترائي تجريدي ۽ گلڪاري وارا عنصر استعمال ٿين ٿا۔ == پڻ ڏسو == {{portal|هيرالڊري}} * [[فرض ڪيل آرمز]] * [[برطانيا جي يونيورسٽين جو آرموريل]] * [[بيرن ۽ فئم#هيرالڊري|بيرن ۽ فئم]] * [[ملڪن جي ڪوٽن آف آرمز جي تصويري نمائش]] * [[ڪوٽن آف آرمز جي فهرست]] * [[قومي نشان]] * [[آفيسر آف آرمز]] * [[مهر (نشان)|مهر]] * {{lang|de|[[زيبماخرز واپن بُخ]]}} (جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ علائقن جا ڪوٽ آف آرمز) == حوالا == === حوالاجات === {{Reflist}} === ذريعا === {{refbegin}} * {{cite book |last = Pimbley |first = Arthur Francis |year = 1908 |title = Pimbley's dictionary of heraldry |publisher = Pimbley |url = https://en.wikisource.org/wiki/A_Complete_Guide_to_Heraldry }} {{refend}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Sister project auto|wikt=yes|s=Category:Heraldry|q=Heraldry|d=Property:P237}} * [http://www.college-of-arms.gov.uk/ ڪاليج آف آرمز] – انگريزي، ويلشي، اتر آئرش ۽ دولتِ مشترڪه جي خاندانن ۽ سندن اولاد جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نسب ناما محفوظ ڪندڙ ادارو، جيڪو قانوني اداري [[چولري جي عدالت]] سان گڏ، ۽ اصولي طور ان جي نگراني هيٺ، وچئين دور مان نڪتل آهي۔ * [https://web.archive.org/web/20110605020055/http://www.lyon-court.com/lordlyon/CCC_FirstPage.jsp لارڊ لائن جي عدالت] – اسڪاٽلينڊ لاءِ قانوني هيرالڊري آفيس (5 جون 2011ع تي محفوظ ڪيل) * رائل ڊچ لائبريري جو صفحو [http://www.kb.nl/themas/middeleeuwen/wapenboek-beyeren/ "واپن بُخ بيئرن"] لاءِ – جيڪو ڪلاس هيئنن زون طرفان لڳ ڀڳ 1400ع ۾ لکيو ويو، ۽ جنهن ۾ ڪوٽن آف آرمز جون 1000 کان وڌيڪ تصويرون شامل آهن۔ * [https://web.archive.org/web/20180322103644/http://gerbovnik.com/ روسي سلطنت جي امير خاندانن جو عام آرموريل (گيربوونڪ)] (22 مارچ 2018ع تي محفوظ ڪيل) {{Coats of arms of Europe}} {{Heraldry}} {{Authority control}} [[زمرو:ڪوٽ آف آرمز| ]] [[زمرو:هيرالڊڪ بيج]] cwockb4nou1c5hfit25excc5t075k0d 380862 380861 2026-05-26T15:23:10Z Intisar Ali 8681 /* */ 380862 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڍال، سرڪوٽ يا ٽيبارڊ تي علم نشان وارو ڊزائن}} {{Other uses}} {{Heraldic achievement}} '''نسبتي نشان''' يا'''ڪوٽ آف آرمز''' [[هيرالڊري]] سان لاڳاپيل [[نظري رابطي جو ڊزائن|نظري ڊزائن]]<ref>{{Cite book|last1=McQuarrie|first1=Edward F.|url=https://books.google.com/books?id=mhalDQAAQBAJ&pg=PA131|title=Visual Branding: A Rhetorical and Historical Analysis|last2=Phillips|first2=Barbara J.|date=2016-12-30|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78536-542-3|language=en}}</ref> هوندو آهي، جيڪو [[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]] (يعني [[ڍال]])، [[سرڪوٽ]] يا [[ٽيبارڊ]] (آخري ٻئي ٻاهر پائڻ وارا لباس آهن) تي ٺاهيو ويندو آهي، ۽ ان جي شروعات [[يورپ]] مان ٿي۔ ايسڪچن تي موجود ڪوٽ آف آرمز مڪمل [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] جو مرڪزي حصو هوندو آهي، جيڪو مجموعي طور ڍال، [[ساٿي نشانبردار|ساٿي نشانبردارن]]، [[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]] ۽ [[شعار]] تي مشتمل هوندو آهي۔ ڪوٽ آف آرمز روايتي طور تي [[آرميجر]] لاءِ منفرد هوندو آهي (مثال طور ڪنهن [[فرد]]، [[خاندان]]، [[رياست]]، [[ادارو|اداري]]، [[اسڪول]] يا [[ڪارپوريشن]])۔ "ڪوٽ آف آرمز" جو اصطلاح پاڻ جديد دور ۾ صرف هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر اصل ۾ اهو وچئين دور جي زرهه مٿان پاتل "سرڪوٽ" لباس جي وضاحت مان نڪتل آهي، جيڪو جنگ يا جنگ جي تياري دوران استعمال ٿيندو هو۔ [[رول آف آرمز]] ڪيترن ئي ڪوٽن آف آرمز جا مجموعا هوندا آهن، ۽ [[ابتدائي جديد دور]] کان وٺي اهي عوامي نمائش ۽ ڪنهن [[امير خاندان]] جي رڪنيت ۽ ان جي [[نسب نامو|نسب نامي]] کي وقت سان گڏ معلوم ڪرڻ لاءِ اهم ذريعو رهيا آهن۔ == تاريخ == {{main|هيرالڊري جي تاريخ}} {{see also|قديم ترين هيرالڊري جي فهرست|ڪوٽ آف آرمز جي شروعات}} [[File:DeringRoll.jpg|thumb|[[ڊيرنگ رول]] ۾ ڪوٽ آف آرمز، جيڪو 13هين صديءَ جو هڪ انگريزي [[رول آف آرمز|آرموريل]] آهي]] هيرالڊڪ ڊزائن 12هين صديءَ ۾ يورپي اميرن ۾ عام استعمال ۾ آيا۔ منظم ۽ موروثي هيرالڊري 13هين صديءَ جي شروعات تائين ترقي ڪري چڪي هئي۔ قانون يا [[سماجي رواج]] موجب ڪير هٿيارن جا نشان استعمال ڪرڻ جو حق رکي ٿو، اهو ملڪن مطابق ڪجهه مختلف هوندو هو۔ ابتدائي هيرالڊڪ ڊزائن ذاتي هوندا هئا، جيڪي انفرادي اميرن طرفان استعمال ڪيا ويندا هئا (۽ اهي وقت سان گڏ پنهنجو چونڊيل ڊزائن به بدلائي سگهندا هئا)۔ 12هين صديءَ جي آخر تائين هٿيارن جا نشان موروثي بڻجي ويا، انگلينڊ ۾ [[انگلينڊ جو رچرڊ پهريون|رچرڊ پهريون]] جي دور ۾ [[ٽين صليبي جنگ]] (1189–1192ع) دوران۔<ref>{{cite web|url = https://www.redzet.eu/en/code/V-008-17/view/Coat_of_arms |date=May 24, 2017 |author1=Aivars Gulbis |access-date=2020-05-22|title=Baron fon Bury's Grave in Ugāle hillfort|website = redzet.eu|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McDonald|first=James |title=International Heraldry|url=http://www.internationalheraldry.com/|journal=Castles and Manor Houses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004092813/https://www.internationalheraldry.com/ |archive-date= Oct 4, 2023 }}</ref> [[برگر آرمز]] 14هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ اتر اٽلي ۾ استعمال ٿيا، ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري۔ وچئين دور جي پڇاڙيءَ ۾ هٿيارن جي نشانن جو استعمال مذهبي پيشوائن، شهرن کي شهري سڃاڻپ طور، ۽ شاهي فرمان سان قائم ڪيل ادارن جهڙوڪ يونيورسٽين ۽ واپاري ڪمپنين تائين پکڙجي ويو۔ [[وڪسيلولوجي]] ۽ هيرالڊري جا فن پاڻ ۾ ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهن۔ ''ڪوٽ آف آرمز'' جو اصطلاح اصل ۾ [[سرڪوٽ]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن تي هيرالڊڪ ڊزائن ٺهيل هوندا هئا ۽ جيڪو جنگجو خاص طور [[سورمن جي مقابلي]] دوران پائيندا هئا۔ پراڻي فرينچ ۾ ان کي ''{{Lang|ang|cote a armer}}'' چيو ويندو هو۔ وچ انگريزيءَ ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري اهو لفظ خود هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو۔<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms|title=coat of arms {{!}} Etymology of phrase coat of arms |website=etymonline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190128/https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms |archive-date= Aug 1, 2023 }}</ref> عام ۽ سخت لاڳو ٿيندڙ ضابطن جي کوٽ باوجود،{{citation needed|date=November 2015}} هيرالڊري يورپ ۾ گهڻي حد تائين هڪجهڙي رهي آهي، جتي روايت ئي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ استعمال کي سنڀاليندي رهي آهي۔<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/newdictionaryofh0000unse_s3s3 |title=A New dictionary of heraldry |date=1987 |publisher=Alphabooks |editor-last1=Friar |editor-first1=Stephen |isbn=0906670446 |location=Sherborne |oclc=16094741 |url-access=registration}}</ref>{{citation needed|date=November 2015}} ڪجھ ملڪ، جهڙوڪ [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]]، اڄ به اهي ساڳيا [[هيرالڊڪ اٿارٽي|هيرالڊڪ ادارا]] برقرار رکندا اچن ٿا، جيڪي صدين کان هٿيارن جا نشان عطا ۽ منظم ڪندا رهيا آهن ۽ اڄ به اهو ڪم جاري رکن ٿا۔ مثال طور انگلينڊ ۾ هٿيارن جا نشان عطا ڪرڻ ۽ انهن جي نگراني [[ڪاليج آف آرمز]] جي ذمي آهي۔ عام [[مهر]]ن ۽ ٻين [[علامت]]ن جي برعڪس، هيرالڊڪ "اَچيومينٽس" جي رسمي وضاحت کي [[بليزن]] چيو ويندو آهي، جنهن ۾ اهڙو لفظي ذخيرو استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو هيرالڊڪ تصويرن ۾ يڪسانيت پيدا ڪري ٿو۔ موجوده دور ۾ به ڪيترائي ادارا ۽ فرد ڪوٽ آف آرمز استعمال ڪن ٿا: مثال طور ڪيترن يورپي شهرن ۽ يونيورسٽين وٽ ضابطا آهن ته سندن ڪوٽ آف آرمز ڪيئن استعمال ٿيندا، ۽ انهن کي [[واپاري نشان]] طور تحفظ به ڏنو ويندو آهي۔<ref name="emerald">{{cite journal |date=October 2005 |title=The role of corporate identity in the higher education sector |first1=T.C. |last1=Melewar |first2=Sibel |last2=Akel |journal=Corporate Communications|volume=10 |issue=1 |pages=41–57 |url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901165941/http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-date=Sep 1, 2009 |access-date=26 August 2015 |publisher=Emerald Insight |doi=10.1108/13563280510578196 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |title=Policy on use of the Workmark and Insignia of McGill University |date=2000 |publisher=McGill |access-date=26 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226073350/http://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |archive-date=26 February 2015 }}</ref> ڪيترائي{{citation needed|date=November 2015}} سماج ذاتي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ رجسٽريشن ۾ به مدد ڏين ٿا۔ [[File:Pompa funebris Albert Ardux - duc Brabantiae.jpg|thumb|[[آسٽريا جو البرٽ ستون، آرچ ڊيوڪ]] جي جنازي دوران فلورس ڊي ميروڊ پاران برابانٽ جو شينهن، [[جيڪب فرانڪارٽ]] جي ڊزائن کان پوءِ تيار ڪيل ڇپائي]] [[File:Hyghalmen Roll Late 1400s.jpg|thumb|upright|جرمن ''[[هائيگھالمن رول]]''، {{Circa|15هين صديءَ جي آخر}}، ڪرسٽ ۾ هٿيارن جي نشانن جي موضوعاتي ورجاءَ جي جرمن روايت کي ڏيکاري ٿو]] هيرالڊري جو مقابلو جديد ڪارپوريٽ [[لوگو]]ن سان ڪيو ويو آهي۔<ref>''Employee Identification with the Corporate Identity'' International Studies of Management and Organization, Volume 32, Number 3, 2002 {{cite web|url=http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|title=Group Identity Formation in the German Renaissance|date=20 August 2002|access-date=26 August 2015|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120045506/http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|url-status=dead}}</ref> == علائقائي روايتون == === فرينچ هيرالڊري === {{Main|فرينچ هيرالڊري}} هيرالڊري جي فرينچ نظام برطانوي ۽ [[اولھ يورپ|اولھ يورپي]] نظامن تي وڏو اثر وڌو۔ ان جي گهڻي اصطلاحي ٻولي ۽ درجابنديون ان مان ورتل آهن۔ تنهن هوندي، فرينچ بادشاهت، ۽ پوءِ سلطنت، جي زوال کان پوءِ هن وقت ڪو ''فونس آنورم''، يعني اعزاز ڏيڻ ۽ سنڀالڻ جو اختيار، موجود ناهي، جيڪو هيرالڊڪ قانون کي سختي سان لاڳو ڪري سگهي۔ ان کان پوءِ ايندڙ فرينچ جمهوريتن يا ته اڳ ۾ موجود لقبن ۽ اعزازن جي فقط تصديق ڪئي، يا اميرن جي خصوصي حقن جي سخت مخالفت ڪئي۔ ڪوٽ آف آرمز کي خاندان يا ميونسپل اداري جي ذهني ملڪيت سمجهيو ويندو آهي۔ فرض ڪيل آرمز، يعني اهي آرمز جيڪي ڪنهن اختيار ڏيندڙ اداري بدران پاڻ رکندڙ طرفان ٺاهيا ۽ استعمال ڪيا ويا هجن، درست سمجهيا ويندا آهن، جيستائين عدالت ۾ اهو ثابت نه ٿئي ته اهي اڳوڻي رکندڙ جي آرمز جي نقل آهن۔ === برطانوي هيرالڊري === {{main|انگريزي هيرالڊري|اسڪاٽش هيرالڊري|ويلش هيرالڊري}} [[File:Arms of Duke of Richmond 02817.jpg|thumb|upright=0.55|[[هينري فٽز راءِ، رچمنڊ ۽ سومرسيٽ جو پهريون ڊيوڪ|رچمنڊ جي ڊيوڪ]] جا آرمز {{Circa|1780}}]] [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] جي هيرالڊڪ روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز خاندان بدران هڪ فرد وٽ هوندو هو۔ انهن روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز قانوني ملڪيت آهن، جيڪي پيءُ کان پٽ ڏانهن منتقل ٿيندا آهن؛ [[هيرالڊري ۾ عورتون|زالون ۽ ڌيئرون]] به آرمز کڻي سگهنديون هيون، پر اهڙي ترميم سان جيڪا آرمز جي موجوده رکندڙ سان سندن تعلق ظاهر ڪري۔ [[بي فرق آرمز]] ڪنهن به هڪ وقت ۾ فقط هڪ شخص استعمال ڪندو آهي۔ اصل رکندڙ جا ٻيا اولاد اباڻا آرمز فقط ڪنهن [[ڪيڊنسي|فرق]] سان کڻي سگهندا هئا: عام طور تي رنگ جي تبديلي يا ڪنهن سڃاڻپ ڏيندڙ [[چارج (هيرالڊري)|چارج]] جي اضافي سان۔ اهڙو هڪ چارج [[ليبل (هيرالڊري)|ليبل]] آهي، جيڪو برطانوي استعمال ۾، [[برطانوي شاهي خاندان|شاهي خاندان]] کان ٻاهر، هاڻي سدائين [[وارث ظاهر]] يا، اسڪاٽلينڊ ۾، [[ممڪن وارث]] جي نشاني آهي۔ سڃاڻپ ۾ انهن جي اهميت، خاص طور تي قانوني دستاويزن تي مهرن ۾، سبب آرمز جو استعمال سختي سان منظم ڪيو ويندو هو؛ اڄ ٿورا ملڪ اهڙي عمل کي جاري رکن ٿا۔ اهو ڪم [[هيرالڊ]]ن طرفان ڪيو ويندو هو، ۽ تنهن ڪري ڪوٽ آف آرمز جي مطالعي کي "هيرالڊري" چيو وڃي ٿو۔ وقت سان گڏ آرمز جو استعمال فوجي ادارن کان تعليمي ادارن ۽ ٻين ادارن تائين پکڙجي ويو۔<ref name=emerald /> اسڪاٽلينڊ ۾ [[لارڊ لائن ڪنگ آف آرمز]] وٽ آرمز جي استعمال کي سنڀالڻ لاءِ [[فوجداري اختيار سماعت]] آهي۔ انگلينڊ، [[اتر آئرلينڊ]] ۽ [[ويلز]] ۾ آرمز جو استعمال [[سول قانون (ڪامن لا)|سول قانون]] جو معاملو آهي، ۽ ان کي [[ڪاليج آف آرمز]] ۽ [[هاءِ ڪورٽ آف چولري]] منظم ڪن ٿا۔ انگلينڊ ۾ آفيسرز آف آرمز تي اختيار جي استعمال بابت هڪ تڪرار جي حوالي سان، [[آرٿر اينزلي، اينگلسي جو پهريون ارل]]، [[لارڊ پرائيوي سيل]]، 16 جون 1673ع تي اعلان ڪيو ته [[ارل مارشل]] جا اختيار هي هئا: "آرمز، اميريت جي نشانن، عزت ۽ چولري سان لاڳاپيل سڀني معاملن ۾ حڪم ڏيڻ، فيصلو ڪرڻ ۽ طئي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز جي سٺي انتظام لاءِ قانون، آرڊيننس ۽ ضابطا ٺاهڻ؛ ڪاليج آف آرمز ۾ خالي جاين کي ڀرڻ لاءِ آفيسرن جي نامزدگي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز کي سندن عهدن جي ادائيگي ۾ بدانتظامي تي سزا ڏيڻ ۽ درست ڪرڻ"۔ وڌيڪ اهو به اعلان ڪيو ويو ته ارل مارشل جي رضامندي کان سواءِ آرمز جا ڪي پيٽنٽ يا اميريت جا ڪي نشان عطا نه ڪيا وڃن، ۽ نه ئي آرمز ۾ ڪا واڌ، تبديلي يا اضافو ڪيو وڃي۔ === آئرش هيرالڊري === {{Main|آئرش هيرالڊري}} [[File:Richard of York, 3rd Duke of York (Variant).svg|thumb|[[رچرڊ آف يارڪ، يارڪ جو ٽيون ڊيوڪ]]، [[انگلينڊ جو ايڊورڊ چوٿون|بادشاهه ايڊورڊ چوٿين]] جي والد، جو ڪوٽ آف آرمز|left]] [[آئرلينڊ]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال ۽ عطا ڪرڻ 1552ع ۾ عهدي جي قيام کان وٺي [[السٽر ڪنگ آف آرمز]] طرفان سختي سان منظم ڪيو ويندو هو۔ 1922ع ۾ آئرش آزادي کان پوءِ به اهو عهدو ڪم ڪري رهيو هو ۽ [[ڊبلن ڪاسل]] مان پنهنجو ڪم جاري رکيو۔ آخري السٽر ڪنگ آف آرمز [[نيوائل ولڪنسن|سر نيوائل روڊويل ولڪنسن]] [السٽر ڪنگ آف آرمز 1908–1940] هو، جنهن اهو عهدو 1940ع ۾ پنهنجي وفات تائين سنڀاليو۔ آئرش حڪومت جي درخواست تي ڪو نئون ڪنگ آف آرمز مقرر نه ڪيو ويو۔ [[ٿامس سيڊلئر|ٿامس يولڪ سيڊلئر]]، ڊپٽي السٽر ڪنگ آف آرمز، پوءِ قائم مقام السٽر ڪنگ آف آرمز بڻيو۔ هن 1943ع ۾ ان عهدي کي [[نورواءِ ڪنگ آف آرمز]] سان ملائڻ تائين خدمتون انجام ڏنيون ۽ پوءِ 1944ع تائين رهيل ڪم ختم ڪرڻ لاءِ رهيو۔[[File:Coat of arms of Sir Edward Stanley, 3rd Earl of Derby, KG.png|thumb|upright=0.55|سر ايڊورڊ اسٽينلي، ڊربي جي ٽئين ارل، ڪي جي جو ڪوٽ آف آرمز]] اڳوڻو [[آئرلينڊ ڪنگ آف آرمز]] [[بادشاهه رچرڊ ٻيو]] طرفان 1392ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ [[انگلينڊ جو هينري ستون|بادشاهه هينري ستون]] طرفان 1487ع ۾ ختم ڪيو ويو۔ هن گهڻا ڪوٽ آف آرمز عطا نه ڪيا؛ جيڪي ٿورا عطا ڪيا ويا، انهن کي ٻين ڪنگز آف آرمز رد ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي سندن اختيار سماعت ۾ مداخلت ڪندا هئا۔ ان جو مقصد ظاهري طور آئرلينڊ کي مڪمل فتح ڪرڻ لاءِ هڪ مهم کي منظم ڪرڻ هو، جيڪا ڪڏهن عمل ۾ نه آئي۔ 1 اپريل 1943ع کان اختيار [[آئرلينڊ جي جمهوريه]] ۽ [[اتر آئرلينڊ]] جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي۔ آئرلينڊ جي جمهوريه ۾ هيرالڊري کي [[آئرلينڊ جي حڪومت]]، [[جينيالاجيڪل آفيس]] ذريعي [[آئرلينڊ جو چيف هيرالڊ]] جي آفيس سان منظم ڪري ٿي۔ اتر آئرلينڊ ۾ هيرالڊري کي [[برطانوي حڪومت]]، [[ڪاليج آف آرمز]] ذريعي [[نورواءِ ۽ السٽر ڪنگ آف آرمز]] سان منظم ڪري ٿي۔ === جرمن هيرالڊري === [[File:Arms of the House of de Burgh.svg|thumb|اينگلو-آئرش [[برگھ گهراڻو]] جا آرمز]][[File:Arms Utrecht Province.png|thumb|upright=0.9|right|[[يوترخت صوبو]]، [[نيدرلينڊز]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|جرمن هيرالڊري|نارويجن هيرالڊري|سويڊش هيرالڊري|ڊينش هيرالڊري|فنلئنڊي هيرالڊري|آئيسلئنڊي هيرالڊري}} جديد ۽ تاريخي جرمني ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] جي هيرالڊڪ روايت ۽ [[هيرالڊري#قومي اسلوب|اسلوب]] — جنهن ۾ قومي ۽ شهري آرمز، اميرن ۽ [[برگر آرمز]]، ڪليسيائي هيرالڊري، هيرالڊڪ نمائشون، ۽ هيرالڊڪ وضاحتون شامل آهن — گيلو-برطانوي، لاطيني ۽ مشرقي هيرالڊري کان مختلف بيهن ٿا، ۽ انهن [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ هيرالڊري جي اسلوبن ۽ ريتن رسمن تي گهڻو اثر وڌو، جيڪي نسبتاً دير سان ترقي يافته ٿيا۔<ref name="Volborth">{{cite book|author= Volborth, Carl-Alexander von|year= 1981|title= Heraldry: Customs, Rules and Styles|publisher= Blandford Press|location= Poole, England|isbn= 0-7137-0940-5}} {{ISBN|0-7137-0940-5}} p. 129.</ref> === نورڊڪ هيرالڊري === [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ صوبن، علائقن، شهرن ۽ ميونسپلٽين وٽ ڪوٽ آف آرمز هوندا آهن۔ اهي سرحدن تي ۽ سرڪاري آفيسن وارن عمارتن تي لڳايا ويندا آهن، گڏوگڏ سرڪاري دستاويزن ۽ ميونسپل آفيسرن جي وردين تي پڻ استعمال ٿيندا آهن۔ آرمز يادگارن يا ٻين شين تي به استعمال ٿي سگهن ٿا، بشرطيڪ ميونسپل ڪائونسل طرفان درخواست منظور ڪئي وئي هجي۔ === ٻيون قومي روايتون === [[File:Liptov coatofarms.jpg|right|thumb|upright=0.9|[[لپتوف]] ڪائونٽي، [[سلوواڪيا]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|اسپيني هيرالڊري|پورچوگيزي هيرالڊري|هنگيرين هيرالڊري|ڊچ هيرالڊري|بيلجيئن هيرالڊري|مالٽي هيرالڊري|پولش هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري}} قومي سطح تي، "ڪوٽس آف آرمز" عام طور تي انهن يورپي رياستن طرفان برقرار رکيا ويا، جن ۾ ڪيترين صدين کان وڌيڪ آئيني تسلسل موجود رهيو، جن ۾ [[ڊنمارڪ جو ڪوٽ آف آرمز|ڊنمارڪ]] جهڙيون آئيني بادشاهتون، ۽ [[سان مرينو جو ڪوٽ آف آرمز|سان مرينو]] ۽ [[سوئٽزرلينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|سوئٽزرلينڊ]] جهڙيون پراڻيون جمهوريتون شامل آهن۔ [[اٽلي]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال 1861ع جي [[اٽلي جو اتحاد|اتحاد]] کان اڳ موجود رياستن طرفان رڳو نرم نموني منظم ڪيو ويندو هو۔ جڏهن کان [[ڪنسلٽا ارالڊيڪا]]، [[ڪاليج آف آرمز]]، [[اٽلي جي بادشاهت]] جو، 1948ع ۾ ختم ڪيو ويو، ذاتي ڪوٽ آف آرمز ۽ اميريت جا لقب، جيتوڻيڪ قانوناً ممنوع نه آهن، تسليم نٿا ڪيا وڃن۔ آفريڪا ۾ ڪينيا جو ڪاليج آف آرمز ۽ ڏکڻ آفريقي [[هيرالڊري بيورو]] ٻئي آرمز عطا ڪن ٿا۔ [[اسپين]] ۾ ڪوٽ آف آرمز عام طور تي مالڪ پاڻ تي ڇڏيل هوندا هئا، پر انهن جو ڊزائن فوجي خدمت ۽ سندن ڏاڏن نانن جي ورثي تي ٻڌل هوندو هو۔ [[فرانس]] ۾ ڪوٽ آف آرمز [[فلور-ڊي-ليس]] ۽ ''ٽنڪچرز جو قاعدو'' تي ٻڌل آهي، جيڪو انگريزي هيرالڊري ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي۔ === اتر آمريڪي === ==== ڪينيڊا ==== {{Main|ڪينيڊين هيرالڊري}} [[ڪينيڊا جي بادشاهت|ڪينيڊا جي بادشاهه]] جو آرموريل نشان عطا ڪرڻ وارو اختيار [[ڪينيڊا جو گورنر جنرل]] کي سونپيو ويو آهي۔ ڪينيڊا وٽ پنهنجو [[ڪينيڊا جو چيف هيرالڊ|چيف هيرالڊ]] ۽ [[هيرالڊ چانسلر]] آهي۔ [[ڪينيڊين هيرالڊڪ اٿارٽي]]، يعني اها سرڪاري ايجنسي جيڪا آرمز ٺاهڻ ۽ ڪينيڊين هيرالڊري کي فروغ ڏيڻ جي ذميوار آهي، [[رائيڊو هال]] ۾ واقع آهي۔<ref name="RHSC History">{{cite web|url=http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|publisher=Royal Heraldry Society of Canada|title=The History of Heraldry in Canada|date=28 April 2004|access-date=2008-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306201754/http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|archive-date=6 March 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="CHA-Creation">{{cite web|url=https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng|title=Contact Us |publisher=Canadian Heraldic Authority|date=December 23, 2009 |access-date=2015-08-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230350/https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng |archive-date= Sep 11, 2015 }}</ref> ==== گڏيل رياستون ==== {{Main|گڏيل رياستن جي هيرالڊري}} [[File:Great Seal of the United States (obverse).svg|thumb|upright=0.9|[[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]]، جيڪا پنهنجي مرڪزي ڊزائن طور قوم جو هيرالڊڪ نشان ڏيکاري ٿي۔]] [[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]] سامهون واري پاسي پنهنجي مرڪزي نقش طور هڪ هيرالڊڪ اَچيومينٽ استعمال ڪري ٿي، جنهن کي قوم جا آرمز بيان ڪيو ويو آهي۔<ref name="usdot27807">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/27807.pdf|title=The Great Seal of the United States |publisher=Bureau of Global Public Affairs |date=July 2003|access-date=26 August 2015}}</ref> مهر ۽ آرموريل نشان [[ڪانٽينينٽل ڪانگريس]] طرفان 20 جون 1782ع تي اختيار ڪيا ويا، ۽ اهو هڪ اهڙي ڍال آهي جيڪا عمودي رخ ۾ تيرهن حصن ۾ ورهايل آهي، جنهن جي مٿان نيري چيف آهي، ۽ اها آمريڪي بالڊ عقاب جي سيني تي ڏيکاري وئي آهي۔ ڪرسٽ تيرهن تارن تي مشتمل آهي، جيڪي جلال ۽ ڪڪرن مان نڪري رهيا آهن، بنا هيلم، ٽورس يا مينٽلنگ جي ڏيکاريل آهن، جيڪو ان وقت جي گهڻن يورپي نمونن کان مختلف هو۔ ڪيترين آمريڪي رياستن [[گڏيل رياستن جو آرموريل|پنهنجا ڪوٽ آف آرمز]] اختيار ڪيا آهن، جيڪي عام طور تي [[آمريڪي رياستن جون مهرون|لاڳاپيل رياست جي مهر]] جي حصي طور ٺاهيا ويندا آهن۔{{citation needed|date=August 2024}} [[ورمونٽ]] وٽ هڪ [[ورمونٽ جي عظيم مهر|رياستي مهر]] ۽ هڪ [[ورمونٽ جو ڪوٽ آف آرمز|رياستي ڪوٽ آف آرمز]] ٻئي آهن، جيڪي هڪ ٻئي کان آزاد آهن، جيتوڻيڪ ٻنهي ۾ صنوبر جو وڻ، هڪ ڳئون ۽ اناج جا گُڇا شامل آهن؛ مهر دستاويزن جي تصديق لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن ته هيرالڊڪ نشان خود رياست جي نمائندگي ڪري ٿو۔ == ڪليسيائي هيرالڊري == {{Main|ڪليسيائي هيرالڊري}} [[File:C o a Johannes Paulus I.svg|thumb|upright=0.9|[[پوپ جان پال پهريون]] جو ڪوٽ آف آرمز، پوپي عهدي جي [[ٽرائيريگنم|پوپي تاج]] ۽ [[جنت جون چاٻيون|پار ٿيل چاٻين]] کي ڏيکاري ٿو۔]] [[ويٽيڪن سٽي رياست]] ۽ [[هولي سي]] ٻنهي وٽ پنهنجو [[ويٽيڪن سٽي رياست جو ڪوٽ آف آرمز|ڪوٽ آف آرمز]] آهي۔ جيئن ته پوپائي عهدو موروثي ناهي، تنهن ڪري ان جا عهديدار پنهنجا ذاتي آرمز پنهنجي عهدي وارن آرمز سان گڏ ڏيکاريندا آهن۔ ڪجهه [[پوپ]] [[آرميجر]] (امير) خاندانن مان آيا هئا؛ ٻين چرچ ۾ پنهنجي خدمتي زندگي دوران ڪوٽ آف آرمز اختيار ڪيا۔ بعد وارا عام طور تي سندن زندگيءَ جي نظريي يا مخصوص پوپي منصوبن ڏانهن اشارو ڪندا آهن۔<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/benedict-xvi/en/elezione/documents/stemma-benedict-xvi.html|title=Coat of arms of His Holiness Benedict XVI|website=The Holy See |access-date=26 August 2015}}</ref> جديد دور ۾ هڪ مشهور ۽ وڏي پيماني تي ڏيکاريل مثال [[پوپ جان پال ٻيون]] جا آرمز آهن۔ هن طرفان هڪ وڏي حرف M (جيڪو [[برڪت واري ڪنوار مريم (رومن ڪيٿولڪ)|ڪنوار مريم]] لاءِ هو) جي چونڊ، سندس مضبوط [[ميريالاجي|مريمي]] [[ڪيٿولڪ عقيدت|عقيدت]] جي پيغام کي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪئي وئي هئي۔<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/sp_ss_scv_stemma-bandiera-sigillo_en.html|title= Pontifical Insigna Flag, Coat of Arms and Seal of the Holy See and of the State of Vatican City |website=Vatican press office|date=9 June 2013|access-date=27 August 2015}}</ref> [[رومن ڪيٿولڪ چرچ|رومن ڪيٿولڪ]] [[ڊائيوسز]] کي پڻ الڳ الڳ ڪوٽ آف آرمز ڏنا ويندا آهن، جيئن [[باسيليڪا]] يا پوپي گرجائن کي، جيڪي عام طور اهي نشان پنهنجي عمارتن تي ظاهر ڪندا آهن۔ اهي اهڙن ملڪن ۾ به استعمال ٿي سگهن ٿا جتي ٻي صورت ۾ هيرالڊڪ نشان استعمال نٿا ڪيا وڃن۔ اسڪاٽلينڊ جهڙن ملڪن ۾، جتي قانوني هيرالڊڪ اٿارٽي تمام مضبوط آهي، آرمز کي باضابطه طور عطا ۽ رجسٽر ڪرڻ ضروري هوندو آهي۔ == جهنڊا ۽ بينر == {{Main|هيرالڊڪ جهنڊو}} [[جهنڊو|جهنڊا]] ٻيڙين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن (جتي انهن کي [[اينسائن (جهنڊو)|اينسائن]] چيو ويندو آهي)، سفارتخانن ۽ اهڙن ٻين مقصدن لاءِ، ۽ اهي ساڳيا [[ٽنڪچر (هيرالڊري)|رنگ]] ۽ ڊزائن استعمال ڪندا آهن جيڪي هيرالڊري ۾ ملن ٿا، پر عام طور تي انهن کي هيرالڊڪ نٿو سمجهيو وڃي۔ ڪنهن ملڪ وٽ [[قومي جهنڊو]] ۽ قومي ڪوٽ آف آرمز ٻئي ٿي سگهن ٿا، ۽ اهي ٻئي هڪجهڙا نظر نه به اچن۔ مثال طور، [[اسڪاٽلينڊ جو جهنڊو]] (سينٽ اينڊريو جو صليب) ۾ نيري [[فيلڊ (هيرالڊري)|فيلڊ]] تي اڇو [[سالٽائر]] هوندو آهي، پر [[اسڪاٽلينڊ جو شاهي ڪوٽ آف آرمز|اسڪاٽلينڊ جي شاهي آرمز]] ۾ [[اور (هيرالڊري)|سونَ (اور)]] واري فيلڊ تي ٻيڻي [[wiktionary:tressure|ٽريشر]] جي اندر ڳاڙهو شينهن ڏيکاريل هوندو آهي۔ == جديد قومي نشان == {{Main|خودمختيار رياستن جا آرموريل}} {{further|سوشلسٽ هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري|نائيجيرين هيرالڊري|آفريڪا جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نشان}} {{multiple image | align = right | image1 = Coat of arms of Kingdom of Egypt (blue color).svg | width1 = 135 | alt1 = | caption1 = | image2 = Coat of arms of the United Arab Republic (1958–1971).svg | width2 = 135 | alt2 = | caption2 = | footer = مصر جي بادشاهتي دور جي آخري ۽ شروعاتي جمهوري دور جا ڪوٽ آف آرمز، جيڪي ويجهي اوڀر ۽ وچ اوڀر جي گڏيل نشانين کي ظاهر ڪن ٿا، خاص طور هلال ۽ تارا، جيڪي علائقي جي غالب مذهب [[اسلام]] جون علامتون آهن، ۽ [[صلاح الدين جو عقاب]] }} ڪميونسٽ حڪومتن هيٺ هلندڙ رياستن ۾، [[سوويت رياستن]] جي نشانن سان مشابهت رکندڙ [[سوشلسٽ هيرالڊري|نشان]] سڀني [[وارسا معاهدو|وارسا معاهدي]] وارن ملڪن ۾ اختيار ڪيا ويا، سواءِ [[چيڪوسلوواڪيا جو ڪوٽ آف آرمز|چيڪوسلوواڪيا]] ۽ [[پولينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|پولينڊ]] جي۔ 1986–1989ع کان پوءِ، اڳوڻين [[ڪميونسٽ رياست]]ن مان ڪجهه، جهڙوڪ [[روس جو ڪوٽ آف آرمز|روس]]، پنهنجا اصل ڪميونزم کان اڳ وارا هيرالڊڪ نشان ٻيهر استعمال ڪرڻ لڳيون، اڪثر فقط بادشاهت سان لاڳاپيل علامتون هٽائي۔ ٻيا ملڪ، جهڙوڪ [[بيلاروس جو قومي نشان|بيلاروس]]، پنهنجا ڪميونسٽ دور وارا ڪوٽ آف آرمز برقرار رکيا يا گهٽ ۾ گهٽ پراڻي هيرالڊري جا ڪجهه حصا قائم رکيا۔ [[عرب دنيا]] جي جديد قومي رياستن جي پهرين عالمي جنگ کان پوءِ آزادي حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هيرالڊري جون يورپي روايتون جزوي طور قومي نشانن لاءِ اختيار ڪيون ويون۔ انهن نشانن ۾ اڪثر [[تارو ۽ هلال]] واري علامت شامل هوندي هئي، جيڪا [[عثماني جهنڊو|عثماني جهنڊي]] مان ورتي وئي هئي۔ ٻيون عام علامتون پکي آهن، خاص طور [[صلاح الدين جو عقاب]]،<ref>{{cite web|url=http://macaulay.cuny.edu/eportfolios/egyptianstudies/2011/05/04/coat-of-arms/ |website=The Egyptian Experience |first1=Zach |last1=Crespi |title=Coat of Arms (Eagle of Saladin)|date=5 April 2011|access-date=19 August 2015|publisher=Macaulay Honors College |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001072935/http://macaulay.cuny.edu/eportfolios/egyptianstudies/2011/05/04/coat-of-arms/ |archive-date= Oct 1, 2015 }}</ref> ۽ [[قريش جو باز]]۔{{citation needed|date=October 2015}} اهي نشان ٻين سان گڏ [[مصر جو ڪوٽ آف آرمز]] ۽ [[شام جو ڪوٽ آف آرمز|شام]] جي نشانن ۾ ڏسي سگهجن ٿا۔ [[آفريڪا جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نشان|صحارا کان هيٺ آفريڪا]] جا جهنڊا ۽ قومي نشان [[نوآبادياتي نظام جي خاتمي]] کان پوءِ گهڻو ڪري اهڙن نشانن کي اختيار ڪرڻ لڳا جيڪي علائقائي روايتن يا جهنگلي جيوت تي ٻڌل هئا۔ مقامي رسمن موجب مذهبي يا رسوماتي اهميت رکندڙ نشانن کي عام طور ترجيح ڏني وئي، جيئن [[چيتو]] [[بينن]]، [[ملاوي]]، [[صوماليا]] ۽ [[ڪانگو جي جمهوريه]] جي هٿيارن جي نشانن ۾، ۽ [[گيبون]] ۾ ڪاري پينٿر جي صورت ۾۔ [[ڪينيا]] ۾ [[سواحلي ٻولي|سواحلي]] لفظ [[هرامبي]] ({{lit|اچو ته گڏ ٿيون}}) ملڪ جي ڪوٽ آف آرمز ۾ شعار طور استعمال ٿيندو آهي۔ [[بوٽسوانا]] ۽ [[ليسوٿو]] ۾، ساڳئي نموني لفظ [[بوٽسوانا پولا|پولا]] ({{lit|مينهن}}) استعمال ٿيندو آهي۔ [[ايسواٽيني]] جي ڪوٽ آف آرمز ۾ [[شينهن]] ۽ [[هاٿي]] ساٿي نشانبردار طور ڪم ڪن ٿا۔ انهن مان هر هڪ جو مقصد ترتيبوار بادشاهه ۽ راڻي ماءُ جي نمائندگي ڪرڻ آهي، جيڪي گڏيل طور ملڪ جا سربراهه آهن۔ == يورپ کان ٻاهر مشابه روايتون == {{See also|مون (نشان)|تمغا}} {{Multiple issues|section=yes| {{Unreferenced section|date=May 2026}} {{Globalize section|date=May 2026|Japan}} }} [[File:Imperial Seal of Japan.svg|upright=0.7|thumb|right|[[جاپان جي شاهي مهر]]]] جاپاني نشان، جن کي ''[[مون (نشان)|ڪامون]]'' چيو ويندو آهي (اڪثر مختصر ڪري "مون")، خانداني بيج آهن، جيڪي گهڻو ڪري 7هين صديءَ تائين پهچن ٿا، ۽ اڄ به جاپان ۾ استعمال ٿين ٿا۔ جاپاني روايت يورپي روايت کان آزاد آهي، پر ان ۾ ڪيترائي تجريدي ۽ گلڪاري وارا عنصر استعمال ٿين ٿا۔ == پڻ ڏسو == {{portal|هيرالڊري}} * [[فرض ڪيل آرمز]] * [[برطانيا جي يونيورسٽين جو آرموريل]] * [[بيرن ۽ فئم#هيرالڊري|بيرن ۽ فئم]] * [[ملڪن جي ڪوٽن آف آرمز جي تصويري نمائش]] * [[ڪوٽن آف آرمز جي فهرست]] * [[قومي نشان]] * [[آفيسر آف آرمز]] * [[مهر (نشان)|مهر]] * {{lang|de|[[زيبماخرز واپن بُخ]]}} (جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ علائقن جا ڪوٽ آف آرمز) == حوالا == === حوالاجات === {{Reflist}} === ذريعا === {{refbegin}} * {{cite book |last = Pimbley |first = Arthur Francis |year = 1908 |title = Pimbley's dictionary of heraldry |publisher = Pimbley |url = https://en.wikisource.org/wiki/A_Complete_Guide_to_Heraldry }} {{refend}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Sister project auto|wikt=yes|s=Category:Heraldry|q=Heraldry|d=Property:P237}} * [http://www.college-of-arms.gov.uk/ ڪاليج آف آرمز] – انگريزي، ويلشي، اتر آئرش ۽ دولتِ مشترڪه جي خاندانن ۽ سندن اولاد جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نسب ناما محفوظ ڪندڙ ادارو، جيڪو قانوني اداري [[چولري جي عدالت]] سان گڏ، ۽ اصولي طور ان جي نگراني هيٺ، وچئين دور مان نڪتل آهي۔ * [https://web.archive.org/web/20110605020055/http://www.lyon-court.com/lordlyon/CCC_FirstPage.jsp لارڊ لائن جي عدالت] – اسڪاٽلينڊ لاءِ قانوني هيرالڊري آفيس (5 جون 2011ع تي محفوظ ڪيل) * رائل ڊچ لائبريري جو صفحو [http://www.kb.nl/themas/middeleeuwen/wapenboek-beyeren/ "واپن بُخ بيئرن"] لاءِ – جيڪو ڪلاس هيئنن زون طرفان لڳ ڀڳ 1400ع ۾ لکيو ويو، ۽ جنهن ۾ ڪوٽن آف آرمز جون 1000 کان وڌيڪ تصويرون شامل آهن۔ * [https://web.archive.org/web/20180322103644/http://gerbovnik.com/ روسي سلطنت جي امير خاندانن جو عام آرموريل (گيربوونڪ)] (22 مارچ 2018ع تي محفوظ ڪيل) {{Coats of arms of Europe}} {{Heraldry}} {{Authority control}} [[زمرو:ڪوٽ آف آرمز| ]] [[زمرو:هيرالڊڪ بيج]] mpkmsk8mu9zdz038r1ka70x255gej7f 380866 380862 2026-05-26T15:28:09Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[پاڪستان جو نسبتي نشان]] کي [[نسبتي نشان]] ڏانھن چوريو: غلط ھجي سان عنوان 380862 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڍال، سرڪوٽ يا ٽيبارڊ تي علم نشان وارو ڊزائن}} {{Other uses}} {{Heraldic achievement}} '''نسبتي نشان''' يا'''ڪوٽ آف آرمز''' [[هيرالڊري]] سان لاڳاپيل [[نظري رابطي جو ڊزائن|نظري ڊزائن]]<ref>{{Cite book|last1=McQuarrie|first1=Edward F.|url=https://books.google.com/books?id=mhalDQAAQBAJ&pg=PA131|title=Visual Branding: A Rhetorical and Historical Analysis|last2=Phillips|first2=Barbara J.|date=2016-12-30|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78536-542-3|language=en}}</ref> هوندو آهي، جيڪو [[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]] (يعني [[ڍال]])، [[سرڪوٽ]] يا [[ٽيبارڊ]] (آخري ٻئي ٻاهر پائڻ وارا لباس آهن) تي ٺاهيو ويندو آهي، ۽ ان جي شروعات [[يورپ]] مان ٿي۔ ايسڪچن تي موجود ڪوٽ آف آرمز مڪمل [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] جو مرڪزي حصو هوندو آهي، جيڪو مجموعي طور ڍال، [[ساٿي نشانبردار|ساٿي نشانبردارن]]، [[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]] ۽ [[شعار]] تي مشتمل هوندو آهي۔ ڪوٽ آف آرمز روايتي طور تي [[آرميجر]] لاءِ منفرد هوندو آهي (مثال طور ڪنهن [[فرد]]، [[خاندان]]، [[رياست]]، [[ادارو|اداري]]، [[اسڪول]] يا [[ڪارپوريشن]])۔ "ڪوٽ آف آرمز" جو اصطلاح پاڻ جديد دور ۾ صرف هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيندو آهي، پر اصل ۾ اهو وچئين دور جي زرهه مٿان پاتل "سرڪوٽ" لباس جي وضاحت مان نڪتل آهي، جيڪو جنگ يا جنگ جي تياري دوران استعمال ٿيندو هو۔ [[رول آف آرمز]] ڪيترن ئي ڪوٽن آف آرمز جا مجموعا هوندا آهن، ۽ [[ابتدائي جديد دور]] کان وٺي اهي عوامي نمائش ۽ ڪنهن [[امير خاندان]] جي رڪنيت ۽ ان جي [[نسب نامو|نسب نامي]] کي وقت سان گڏ معلوم ڪرڻ لاءِ اهم ذريعو رهيا آهن۔ == تاريخ == {{main|هيرالڊري جي تاريخ}} {{see also|قديم ترين هيرالڊري جي فهرست|ڪوٽ آف آرمز جي شروعات}} [[File:DeringRoll.jpg|thumb|[[ڊيرنگ رول]] ۾ ڪوٽ آف آرمز، جيڪو 13هين صديءَ جو هڪ انگريزي [[رول آف آرمز|آرموريل]] آهي]] هيرالڊڪ ڊزائن 12هين صديءَ ۾ يورپي اميرن ۾ عام استعمال ۾ آيا۔ منظم ۽ موروثي هيرالڊري 13هين صديءَ جي شروعات تائين ترقي ڪري چڪي هئي۔ قانون يا [[سماجي رواج]] موجب ڪير هٿيارن جا نشان استعمال ڪرڻ جو حق رکي ٿو، اهو ملڪن مطابق ڪجهه مختلف هوندو هو۔ ابتدائي هيرالڊڪ ڊزائن ذاتي هوندا هئا، جيڪي انفرادي اميرن طرفان استعمال ڪيا ويندا هئا (۽ اهي وقت سان گڏ پنهنجو چونڊيل ڊزائن به بدلائي سگهندا هئا)۔ 12هين صديءَ جي آخر تائين هٿيارن جا نشان موروثي بڻجي ويا، انگلينڊ ۾ [[انگلينڊ جو رچرڊ پهريون|رچرڊ پهريون]] جي دور ۾ [[ٽين صليبي جنگ]] (1189–1192ع) دوران۔<ref>{{cite web|url = https://www.redzet.eu/en/code/V-008-17/view/Coat_of_arms |date=May 24, 2017 |author1=Aivars Gulbis |access-date=2020-05-22|title=Baron fon Bury's Grave in Ugāle hillfort|website = redzet.eu|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=McDonald|first=James |title=International Heraldry|url=http://www.internationalheraldry.com/|journal=Castles and Manor Houses |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004092813/https://www.internationalheraldry.com/ |archive-date= Oct 4, 2023 }}</ref> [[برگر آرمز]] 14هين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ اتر اٽلي ۾ استعمال ٿيا، ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري۔ وچئين دور جي پڇاڙيءَ ۾ هٿيارن جي نشانن جو استعمال مذهبي پيشوائن، شهرن کي شهري سڃاڻپ طور، ۽ شاهي فرمان سان قائم ڪيل ادارن جهڙوڪ يونيورسٽين ۽ واپاري ڪمپنين تائين پکڙجي ويو۔ [[وڪسيلولوجي]] ۽ هيرالڊري جا فن پاڻ ۾ ويجهڙائي سان لاڳاپيل آهن۔ ''ڪوٽ آف آرمز'' جو اصطلاح اصل ۾ [[سرڪوٽ]] لاءِ استعمال ٿيندو هو، جنهن تي هيرالڊڪ ڊزائن ٺهيل هوندا هئا ۽ جيڪو جنگجو خاص طور [[سورمن جي مقابلي]] دوران پائيندا هئا۔ پراڻي فرينچ ۾ ان کي ''{{Lang|ang|cote a armer}}'' چيو ويندو هو۔ وچ انگريزيءَ ۾ 14هين صديءَ جي وچ ڌاري اهو لفظ خود هيرالڊڪ ڊزائن لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو۔<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms|title=coat of arms {{!}} Etymology of phrase coat of arms |website=etymonline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190128/https://www.etymonline.com/word/coat%20of%20arms |archive-date= Aug 1, 2023 }}</ref> عام ۽ سخت لاڳو ٿيندڙ ضابطن جي کوٽ باوجود،{{citation needed|date=November 2015}} هيرالڊري يورپ ۾ گهڻي حد تائين هڪجهڙي رهي آهي، جتي روايت ئي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ استعمال کي سنڀاليندي رهي آهي۔<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/newdictionaryofh0000unse_s3s3 |title=A New dictionary of heraldry |date=1987 |publisher=Alphabooks |editor-last1=Friar |editor-first1=Stephen |isbn=0906670446 |location=Sherborne |oclc=16094741 |url-access=registration}}</ref>{{citation needed|date=November 2015}} ڪجھ ملڪ، جهڙوڪ [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]]، اڄ به اهي ساڳيا [[هيرالڊڪ اٿارٽي|هيرالڊڪ ادارا]] برقرار رکندا اچن ٿا، جيڪي صدين کان هٿيارن جا نشان عطا ۽ منظم ڪندا رهيا آهن ۽ اڄ به اهو ڪم جاري رکن ٿا۔ مثال طور انگلينڊ ۾ هٿيارن جا نشان عطا ڪرڻ ۽ انهن جي نگراني [[ڪاليج آف آرمز]] جي ذمي آهي۔ عام [[مهر]]ن ۽ ٻين [[علامت]]ن جي برعڪس، هيرالڊڪ "اَچيومينٽس" جي رسمي وضاحت کي [[بليزن]] چيو ويندو آهي، جنهن ۾ اهڙو لفظي ذخيرو استعمال ڪيو ويندو آهي جيڪو هيرالڊڪ تصويرن ۾ يڪسانيت پيدا ڪري ٿو۔ موجوده دور ۾ به ڪيترائي ادارا ۽ فرد ڪوٽ آف آرمز استعمال ڪن ٿا: مثال طور ڪيترن يورپي شهرن ۽ يونيورسٽين وٽ ضابطا آهن ته سندن ڪوٽ آف آرمز ڪيئن استعمال ٿيندا، ۽ انهن کي [[واپاري نشان]] طور تحفظ به ڏنو ويندو آهي۔<ref name="emerald">{{cite journal |date=October 2005 |title=The role of corporate identity in the higher education sector |first1=T.C. |last1=Melewar |first2=Sibel |last2=Akel |journal=Corporate Communications|volume=10 |issue=1 |pages=41–57 |url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901165941/http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?Filename=Published/EmeraldFullTextArticle/Articles/1680100103.html |archive-date=Sep 1, 2009 |access-date=26 August 2015 |publisher=Emerald Insight |doi=10.1108/13563280510578196 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |title=Policy on use of the Workmark and Insignia of McGill University |date=2000 |publisher=McGill |access-date=26 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226073350/http://www.mcgill.ca/files/secretariat/WordmarkandInsigniaofMcGillUniversity-Policyontheuseof.pdf |archive-date=26 February 2015 }}</ref> ڪيترائي{{citation needed|date=November 2015}} سماج ذاتي هٿيارن جي نشانن جي ڊزائن ۽ رجسٽريشن ۾ به مدد ڏين ٿا۔ [[File:Pompa funebris Albert Ardux - duc Brabantiae.jpg|thumb|[[آسٽريا جو البرٽ ستون، آرچ ڊيوڪ]] جي جنازي دوران فلورس ڊي ميروڊ پاران برابانٽ جو شينهن، [[جيڪب فرانڪارٽ]] جي ڊزائن کان پوءِ تيار ڪيل ڇپائي]] [[File:Hyghalmen Roll Late 1400s.jpg|thumb|upright|جرمن ''[[هائيگھالمن رول]]''، {{Circa|15هين صديءَ جي آخر}}، ڪرسٽ ۾ هٿيارن جي نشانن جي موضوعاتي ورجاءَ جي جرمن روايت کي ڏيکاري ٿو]] هيرالڊري جو مقابلو جديد ڪارپوريٽ [[لوگو]]ن سان ڪيو ويو آهي۔<ref>''Employee Identification with the Corporate Identity'' International Studies of Management and Organization, Volume 32, Number 3, 2002 {{cite web|url=http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|title=Group Identity Formation in the German Renaissance|date=20 August 2002|access-date=26 August 2015|archive-date=20 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120045506/http://www.phil-hum-ren.uni-muenchen.de/GermLat/Acta/Bernstein.htm|url-status=dead}}</ref> == علائقائي روايتون == === فرينچ هيرالڊري === {{Main|فرينچ هيرالڊري}} هيرالڊري جي فرينچ نظام برطانوي ۽ [[اولھ يورپ|اولھ يورپي]] نظامن تي وڏو اثر وڌو۔ ان جي گهڻي اصطلاحي ٻولي ۽ درجابنديون ان مان ورتل آهن۔ تنهن هوندي، فرينچ بادشاهت، ۽ پوءِ سلطنت، جي زوال کان پوءِ هن وقت ڪو ''فونس آنورم''، يعني اعزاز ڏيڻ ۽ سنڀالڻ جو اختيار، موجود ناهي، جيڪو هيرالڊڪ قانون کي سختي سان لاڳو ڪري سگهي۔ ان کان پوءِ ايندڙ فرينچ جمهوريتن يا ته اڳ ۾ موجود لقبن ۽ اعزازن جي فقط تصديق ڪئي، يا اميرن جي خصوصي حقن جي سخت مخالفت ڪئي۔ ڪوٽ آف آرمز کي خاندان يا ميونسپل اداري جي ذهني ملڪيت سمجهيو ويندو آهي۔ فرض ڪيل آرمز، يعني اهي آرمز جيڪي ڪنهن اختيار ڏيندڙ اداري بدران پاڻ رکندڙ طرفان ٺاهيا ۽ استعمال ڪيا ويا هجن، درست سمجهيا ويندا آهن، جيستائين عدالت ۾ اهو ثابت نه ٿئي ته اهي اڳوڻي رکندڙ جي آرمز جي نقل آهن۔ === برطانوي هيرالڊري === {{main|انگريزي هيرالڊري|اسڪاٽش هيرالڊري|ويلش هيرالڊري}} [[File:Arms of Duke of Richmond 02817.jpg|thumb|upright=0.55|[[هينري فٽز راءِ، رچمنڊ ۽ سومرسيٽ جو پهريون ڊيوڪ|رچمنڊ جي ڊيوڪ]] جا آرمز {{Circa|1780}}]] [[انگلينڊ]] ۽ [[اسڪاٽلينڊ]] جي هيرالڊڪ روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز خاندان بدران هڪ فرد وٽ هوندو هو۔ انهن روايتن ۾ ڪوٽ آف آرمز قانوني ملڪيت آهن، جيڪي پيءُ کان پٽ ڏانهن منتقل ٿيندا آهن؛ [[هيرالڊري ۾ عورتون|زالون ۽ ڌيئرون]] به آرمز کڻي سگهنديون هيون، پر اهڙي ترميم سان جيڪا آرمز جي موجوده رکندڙ سان سندن تعلق ظاهر ڪري۔ [[بي فرق آرمز]] ڪنهن به هڪ وقت ۾ فقط هڪ شخص استعمال ڪندو آهي۔ اصل رکندڙ جا ٻيا اولاد اباڻا آرمز فقط ڪنهن [[ڪيڊنسي|فرق]] سان کڻي سگهندا هئا: عام طور تي رنگ جي تبديلي يا ڪنهن سڃاڻپ ڏيندڙ [[چارج (هيرالڊري)|چارج]] جي اضافي سان۔ اهڙو هڪ چارج [[ليبل (هيرالڊري)|ليبل]] آهي، جيڪو برطانوي استعمال ۾، [[برطانوي شاهي خاندان|شاهي خاندان]] کان ٻاهر، هاڻي سدائين [[وارث ظاهر]] يا، اسڪاٽلينڊ ۾، [[ممڪن وارث]] جي نشاني آهي۔ سڃاڻپ ۾ انهن جي اهميت، خاص طور تي قانوني دستاويزن تي مهرن ۾، سبب آرمز جو استعمال سختي سان منظم ڪيو ويندو هو؛ اڄ ٿورا ملڪ اهڙي عمل کي جاري رکن ٿا۔ اهو ڪم [[هيرالڊ]]ن طرفان ڪيو ويندو هو، ۽ تنهن ڪري ڪوٽ آف آرمز جي مطالعي کي "هيرالڊري" چيو وڃي ٿو۔ وقت سان گڏ آرمز جو استعمال فوجي ادارن کان تعليمي ادارن ۽ ٻين ادارن تائين پکڙجي ويو۔<ref name=emerald /> اسڪاٽلينڊ ۾ [[لارڊ لائن ڪنگ آف آرمز]] وٽ آرمز جي استعمال کي سنڀالڻ لاءِ [[فوجداري اختيار سماعت]] آهي۔ انگلينڊ، [[اتر آئرلينڊ]] ۽ [[ويلز]] ۾ آرمز جو استعمال [[سول قانون (ڪامن لا)|سول قانون]] جو معاملو آهي، ۽ ان کي [[ڪاليج آف آرمز]] ۽ [[هاءِ ڪورٽ آف چولري]] منظم ڪن ٿا۔ انگلينڊ ۾ آفيسرز آف آرمز تي اختيار جي استعمال بابت هڪ تڪرار جي حوالي سان، [[آرٿر اينزلي، اينگلسي جو پهريون ارل]]، [[لارڊ پرائيوي سيل]]، 16 جون 1673ع تي اعلان ڪيو ته [[ارل مارشل]] جا اختيار هي هئا: "آرمز، اميريت جي نشانن، عزت ۽ چولري سان لاڳاپيل سڀني معاملن ۾ حڪم ڏيڻ، فيصلو ڪرڻ ۽ طئي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز جي سٺي انتظام لاءِ قانون، آرڊيننس ۽ ضابطا ٺاهڻ؛ ڪاليج آف آرمز ۾ خالي جاين کي ڀرڻ لاءِ آفيسرن جي نامزدگي ڪرڻ؛ آفيسرز آف آرمز کي سندن عهدن جي ادائيگي ۾ بدانتظامي تي سزا ڏيڻ ۽ درست ڪرڻ"۔ وڌيڪ اهو به اعلان ڪيو ويو ته ارل مارشل جي رضامندي کان سواءِ آرمز جا ڪي پيٽنٽ يا اميريت جا ڪي نشان عطا نه ڪيا وڃن، ۽ نه ئي آرمز ۾ ڪا واڌ، تبديلي يا اضافو ڪيو وڃي۔ === آئرش هيرالڊري === {{Main|آئرش هيرالڊري}} [[File:Richard of York, 3rd Duke of York (Variant).svg|thumb|[[رچرڊ آف يارڪ، يارڪ جو ٽيون ڊيوڪ]]، [[انگلينڊ جو ايڊورڊ چوٿون|بادشاهه ايڊورڊ چوٿين]] جي والد، جو ڪوٽ آف آرمز|left]] [[آئرلينڊ]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال ۽ عطا ڪرڻ 1552ع ۾ عهدي جي قيام کان وٺي [[السٽر ڪنگ آف آرمز]] طرفان سختي سان منظم ڪيو ويندو هو۔ 1922ع ۾ آئرش آزادي کان پوءِ به اهو عهدو ڪم ڪري رهيو هو ۽ [[ڊبلن ڪاسل]] مان پنهنجو ڪم جاري رکيو۔ آخري السٽر ڪنگ آف آرمز [[نيوائل ولڪنسن|سر نيوائل روڊويل ولڪنسن]] [السٽر ڪنگ آف آرمز 1908–1940] هو، جنهن اهو عهدو 1940ع ۾ پنهنجي وفات تائين سنڀاليو۔ آئرش حڪومت جي درخواست تي ڪو نئون ڪنگ آف آرمز مقرر نه ڪيو ويو۔ [[ٿامس سيڊلئر|ٿامس يولڪ سيڊلئر]]، ڊپٽي السٽر ڪنگ آف آرمز، پوءِ قائم مقام السٽر ڪنگ آف آرمز بڻيو۔ هن 1943ع ۾ ان عهدي کي [[نورواءِ ڪنگ آف آرمز]] سان ملائڻ تائين خدمتون انجام ڏنيون ۽ پوءِ 1944ع تائين رهيل ڪم ختم ڪرڻ لاءِ رهيو۔[[File:Coat of arms of Sir Edward Stanley, 3rd Earl of Derby, KG.png|thumb|upright=0.55|سر ايڊورڊ اسٽينلي، ڊربي جي ٽئين ارل، ڪي جي جو ڪوٽ آف آرمز]] اڳوڻو [[آئرلينڊ ڪنگ آف آرمز]] [[بادشاهه رچرڊ ٻيو]] طرفان 1392ع ۾ قائم ڪيو ويو ۽ [[انگلينڊ جو هينري ستون|بادشاهه هينري ستون]] طرفان 1487ع ۾ ختم ڪيو ويو۔ هن گهڻا ڪوٽ آف آرمز عطا نه ڪيا؛ جيڪي ٿورا عطا ڪيا ويا، انهن کي ٻين ڪنگز آف آرمز رد ڪيو، ڇاڪاڻ ته اهي سندن اختيار سماعت ۾ مداخلت ڪندا هئا۔ ان جو مقصد ظاهري طور آئرلينڊ کي مڪمل فتح ڪرڻ لاءِ هڪ مهم کي منظم ڪرڻ هو، جيڪا ڪڏهن عمل ۾ نه آئي۔ 1 اپريل 1943ع کان اختيار [[آئرلينڊ جي جمهوريه]] ۽ [[اتر آئرلينڊ]] جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي۔ آئرلينڊ جي جمهوريه ۾ هيرالڊري کي [[آئرلينڊ جي حڪومت]]، [[جينيالاجيڪل آفيس]] ذريعي [[آئرلينڊ جو چيف هيرالڊ]] جي آفيس سان منظم ڪري ٿي۔ اتر آئرلينڊ ۾ هيرالڊري کي [[برطانوي حڪومت]]، [[ڪاليج آف آرمز]] ذريعي [[نورواءِ ۽ السٽر ڪنگ آف آرمز]] سان منظم ڪري ٿي۔ === جرمن هيرالڊري === [[File:Arms of the House of de Burgh.svg|thumb|اينگلو-آئرش [[برگھ گهراڻو]] جا آرمز]][[File:Arms Utrecht Province.png|thumb|upright=0.9|right|[[يوترخت صوبو]]، [[نيدرلينڊز]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|جرمن هيرالڊري|نارويجن هيرالڊري|سويڊش هيرالڊري|ڊينش هيرالڊري|فنلئنڊي هيرالڊري|آئيسلئنڊي هيرالڊري}} جديد ۽ تاريخي جرمني ۽ [[مقدس رومي سلطنت]] جي هيرالڊڪ روايت ۽ [[هيرالڊري#قومي اسلوب|اسلوب]] — جنهن ۾ قومي ۽ شهري آرمز، اميرن ۽ [[برگر آرمز]]، ڪليسيائي هيرالڊري، هيرالڊڪ نمائشون، ۽ هيرالڊڪ وضاحتون شامل آهن — گيلو-برطانوي، لاطيني ۽ مشرقي هيرالڊري کان مختلف بيهن ٿا، ۽ انهن [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ هيرالڊري جي اسلوبن ۽ ريتن رسمن تي گهڻو اثر وڌو، جيڪي نسبتاً دير سان ترقي يافته ٿيا۔<ref name="Volborth">{{cite book|author= Volborth, Carl-Alexander von|year= 1981|title= Heraldry: Customs, Rules and Styles|publisher= Blandford Press|location= Poole, England|isbn= 0-7137-0940-5}} {{ISBN|0-7137-0940-5}} p. 129.</ref> === نورڊڪ هيرالڊري === [[نورڊڪ ملڪ|نورڊڪ ملڪن]] ۾ صوبن، علائقن، شهرن ۽ ميونسپلٽين وٽ ڪوٽ آف آرمز هوندا آهن۔ اهي سرحدن تي ۽ سرڪاري آفيسن وارن عمارتن تي لڳايا ويندا آهن، گڏوگڏ سرڪاري دستاويزن ۽ ميونسپل آفيسرن جي وردين تي پڻ استعمال ٿيندا آهن۔ آرمز يادگارن يا ٻين شين تي به استعمال ٿي سگهن ٿا، بشرطيڪ ميونسپل ڪائونسل طرفان درخواست منظور ڪئي وئي هجي۔ === ٻيون قومي روايتون === [[File:Liptov coatofarms.jpg|right|thumb|upright=0.9|[[لپتوف]] ڪائونٽي، [[سلوواڪيا]] جو ڪوٽ آف آرمز]] {{Main|اسپيني هيرالڊري|پورچوگيزي هيرالڊري|هنگيرين هيرالڊري|ڊچ هيرالڊري|بيلجيئن هيرالڊري|مالٽي هيرالڊري|پولش هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري}} قومي سطح تي، "ڪوٽس آف آرمز" عام طور تي انهن يورپي رياستن طرفان برقرار رکيا ويا، جن ۾ ڪيترين صدين کان وڌيڪ آئيني تسلسل موجود رهيو، جن ۾ [[ڊنمارڪ جو ڪوٽ آف آرمز|ڊنمارڪ]] جهڙيون آئيني بادشاهتون، ۽ [[سان مرينو جو ڪوٽ آف آرمز|سان مرينو]] ۽ [[سوئٽزرلينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|سوئٽزرلينڊ]] جهڙيون پراڻيون جمهوريتون شامل آهن۔ [[اٽلي]] ۾ ڪوٽ آف آرمز جو استعمال 1861ع جي [[اٽلي جو اتحاد|اتحاد]] کان اڳ موجود رياستن طرفان رڳو نرم نموني منظم ڪيو ويندو هو۔ جڏهن کان [[ڪنسلٽا ارالڊيڪا]]، [[ڪاليج آف آرمز]]، [[اٽلي جي بادشاهت]] جو، 1948ع ۾ ختم ڪيو ويو، ذاتي ڪوٽ آف آرمز ۽ اميريت جا لقب، جيتوڻيڪ قانوناً ممنوع نه آهن، تسليم نٿا ڪيا وڃن۔ آفريڪا ۾ ڪينيا جو ڪاليج آف آرمز ۽ ڏکڻ آفريقي [[هيرالڊري بيورو]] ٻئي آرمز عطا ڪن ٿا۔ [[اسپين]] ۾ ڪوٽ آف آرمز عام طور تي مالڪ پاڻ تي ڇڏيل هوندا هئا، پر انهن جو ڊزائن فوجي خدمت ۽ سندن ڏاڏن نانن جي ورثي تي ٻڌل هوندو هو۔ [[فرانس]] ۾ ڪوٽ آف آرمز [[فلور-ڊي-ليس]] ۽ ''ٽنڪچرز جو قاعدو'' تي ٻڌل آهي، جيڪو انگريزي هيرالڊري ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي۔ === اتر آمريڪي === ==== ڪينيڊا ==== {{Main|ڪينيڊين هيرالڊري}} [[ڪينيڊا جي بادشاهت|ڪينيڊا جي بادشاهه]] جو آرموريل نشان عطا ڪرڻ وارو اختيار [[ڪينيڊا جو گورنر جنرل]] کي سونپيو ويو آهي۔ ڪينيڊا وٽ پنهنجو [[ڪينيڊا جو چيف هيرالڊ|چيف هيرالڊ]] ۽ [[هيرالڊ چانسلر]] آهي۔ [[ڪينيڊين هيرالڊڪ اٿارٽي]]، يعني اها سرڪاري ايجنسي جيڪا آرمز ٺاهڻ ۽ ڪينيڊين هيرالڊري کي فروغ ڏيڻ جي ذميوار آهي، [[رائيڊو هال]] ۾ واقع آهي۔<ref name="RHSC History">{{cite web|url=http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|publisher=Royal Heraldry Society of Canada|title=The History of Heraldry in Canada|date=28 April 2004|access-date=2008-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306201754/http://www.heraldry.ca/top_en/top_historyHer.htm|archive-date=6 March 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="CHA-Creation">{{cite web|url=https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng|title=Contact Us |publisher=Canadian Heraldic Authority|date=December 23, 2009 |access-date=2015-08-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911230350/https://www.gg.ca/document.aspx?id=93&lan=eng |archive-date= Sep 11, 2015 }}</ref> ==== گڏيل رياستون ==== {{Main|گڏيل رياستن جي هيرالڊري}} [[File:Great Seal of the United States (obverse).svg|thumb|upright=0.9|[[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]]، جيڪا پنهنجي مرڪزي ڊزائن طور قوم جو هيرالڊڪ نشان ڏيکاري ٿي۔]] [[گڏيل رياستن جي عظيم مهر]] سامهون واري پاسي پنهنجي مرڪزي نقش طور هڪ هيرالڊڪ اَچيومينٽ استعمال ڪري ٿي، جنهن کي قوم جا آرمز بيان ڪيو ويو آهي۔<ref name="usdot27807">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/27807.pdf|title=The Great Seal of the United States |publisher=Bureau of Global Public Affairs |date=July 2003|access-date=26 August 2015}}</ref> مهر ۽ آرموريل نشان [[ڪانٽينينٽل ڪانگريس]] طرفان 20 جون 1782ع تي اختيار ڪيا ويا، ۽ اهو هڪ اهڙي ڍال آهي جيڪا عمودي رخ ۾ تيرهن حصن ۾ ورهايل آهي، جنهن جي مٿان نيري چيف آهي، ۽ اها آمريڪي بالڊ عقاب جي سيني تي ڏيکاري وئي آهي۔ ڪرسٽ تيرهن تارن تي مشتمل آهي، جيڪي جلال ۽ ڪڪرن مان نڪري رهيا آهن، بنا هيلم، ٽورس يا مينٽلنگ جي ڏيکاريل آهن، جيڪو ان وقت جي گهڻن يورپي نمونن کان مختلف هو۔ ڪيترين آمريڪي رياستن [[گڏيل رياستن جو آرموريل|پنهنجا ڪوٽ آف آرمز]] اختيار ڪيا آهن، جيڪي عام طور تي [[آمريڪي رياستن جون مهرون|لاڳاپيل رياست جي مهر]] جي حصي طور ٺاهيا ويندا آهن۔{{citation needed|date=August 2024}} [[ورمونٽ]] وٽ هڪ [[ورمونٽ جي عظيم مهر|رياستي مهر]] ۽ هڪ [[ورمونٽ جو ڪوٽ آف آرمز|رياستي ڪوٽ آف آرمز]] ٻئي آهن، جيڪي هڪ ٻئي کان آزاد آهن، جيتوڻيڪ ٻنهي ۾ صنوبر جو وڻ، هڪ ڳئون ۽ اناج جا گُڇا شامل آهن؛ مهر دستاويزن جي تصديق لاءِ استعمال ٿيندي آهي، جڏهن ته هيرالڊڪ نشان خود رياست جي نمائندگي ڪري ٿو۔ == ڪليسيائي هيرالڊري == {{Main|ڪليسيائي هيرالڊري}} [[File:C o a Johannes Paulus I.svg|thumb|upright=0.9|[[پوپ جان پال پهريون]] جو ڪوٽ آف آرمز، پوپي عهدي جي [[ٽرائيريگنم|پوپي تاج]] ۽ [[جنت جون چاٻيون|پار ٿيل چاٻين]] کي ڏيکاري ٿو۔]] [[ويٽيڪن سٽي رياست]] ۽ [[هولي سي]] ٻنهي وٽ پنهنجو [[ويٽيڪن سٽي رياست جو ڪوٽ آف آرمز|ڪوٽ آف آرمز]] آهي۔ جيئن ته پوپائي عهدو موروثي ناهي، تنهن ڪري ان جا عهديدار پنهنجا ذاتي آرمز پنهنجي عهدي وارن آرمز سان گڏ ڏيکاريندا آهن۔ ڪجهه [[پوپ]] [[آرميجر]] (امير) خاندانن مان آيا هئا؛ ٻين چرچ ۾ پنهنجي خدمتي زندگي دوران ڪوٽ آف آرمز اختيار ڪيا۔ بعد وارا عام طور تي سندن زندگيءَ جي نظريي يا مخصوص پوپي منصوبن ڏانهن اشارو ڪندا آهن۔<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/benedict-xvi/en/elezione/documents/stemma-benedict-xvi.html|title=Coat of arms of His Holiness Benedict XVI|website=The Holy See |access-date=26 August 2015}}</ref> جديد دور ۾ هڪ مشهور ۽ وڏي پيماني تي ڏيکاريل مثال [[پوپ جان پال ٻيون]] جا آرمز آهن۔ هن طرفان هڪ وڏي حرف M (جيڪو [[برڪت واري ڪنوار مريم (رومن ڪيٿولڪ)|ڪنوار مريم]] لاءِ هو) جي چونڊ، سندس مضبوط [[ميريالاجي|مريمي]] [[ڪيٿولڪ عقيدت|عقيدت]] جي پيغام کي ظاهر ڪرڻ لاءِ ڪئي وئي هئي۔<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/sp_ss_scv_stemma-bandiera-sigillo_en.html|title= Pontifical Insigna Flag, Coat of Arms and Seal of the Holy See and of the State of Vatican City |website=Vatican press office|date=9 June 2013|access-date=27 August 2015}}</ref> [[رومن ڪيٿولڪ چرچ|رومن ڪيٿولڪ]] [[ڊائيوسز]] کي پڻ الڳ الڳ ڪوٽ آف آرمز ڏنا ويندا آهن، جيئن [[باسيليڪا]] يا پوپي گرجائن کي، جيڪي عام طور اهي نشان پنهنجي عمارتن تي ظاهر ڪندا آهن۔ اهي اهڙن ملڪن ۾ به استعمال ٿي سگهن ٿا جتي ٻي صورت ۾ هيرالڊڪ نشان استعمال نٿا ڪيا وڃن۔ اسڪاٽلينڊ جهڙن ملڪن ۾، جتي قانوني هيرالڊڪ اٿارٽي تمام مضبوط آهي، آرمز کي باضابطه طور عطا ۽ رجسٽر ڪرڻ ضروري هوندو آهي۔ == جهنڊا ۽ بينر == {{Main|هيرالڊڪ جهنڊو}} [[جهنڊو|جهنڊا]] ٻيڙين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪيا ويندا آهن (جتي انهن کي [[اينسائن (جهنڊو)|اينسائن]] چيو ويندو آهي)، سفارتخانن ۽ اهڙن ٻين مقصدن لاءِ، ۽ اهي ساڳيا [[ٽنڪچر (هيرالڊري)|رنگ]] ۽ ڊزائن استعمال ڪندا آهن جيڪي هيرالڊري ۾ ملن ٿا، پر عام طور تي انهن کي هيرالڊڪ نٿو سمجهيو وڃي۔ ڪنهن ملڪ وٽ [[قومي جهنڊو]] ۽ قومي ڪوٽ آف آرمز ٻئي ٿي سگهن ٿا، ۽ اهي ٻئي هڪجهڙا نظر نه به اچن۔ مثال طور، [[اسڪاٽلينڊ جو جهنڊو]] (سينٽ اينڊريو جو صليب) ۾ نيري [[فيلڊ (هيرالڊري)|فيلڊ]] تي اڇو [[سالٽائر]] هوندو آهي، پر [[اسڪاٽلينڊ جو شاهي ڪوٽ آف آرمز|اسڪاٽلينڊ جي شاهي آرمز]] ۾ [[اور (هيرالڊري)|سونَ (اور)]] واري فيلڊ تي ٻيڻي [[wiktionary:tressure|ٽريشر]] جي اندر ڳاڙهو شينهن ڏيکاريل هوندو آهي۔ == جديد قومي نشان == {{Main|خودمختيار رياستن جا آرموريل}} {{further|سوشلسٽ هيرالڊري|ڏکڻ آفريقي هيرالڊري|نائيجيرين هيرالڊري|آفريڪا جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نشان}} {{multiple image | align = right | image1 = Coat of arms of Kingdom of Egypt (blue color).svg | width1 = 135 | alt1 = | caption1 = | image2 = Coat of arms of the United Arab Republic (1958–1971).svg | width2 = 135 | alt2 = | caption2 = | footer = مصر جي بادشاهتي دور جي آخري ۽ شروعاتي جمهوري دور جا ڪوٽ آف آرمز، جيڪي ويجهي اوڀر ۽ وچ اوڀر جي گڏيل نشانين کي ظاهر ڪن ٿا، خاص طور هلال ۽ تارا، جيڪي علائقي جي غالب مذهب [[اسلام]] جون علامتون آهن، ۽ [[صلاح الدين جو عقاب]] }} ڪميونسٽ حڪومتن هيٺ هلندڙ رياستن ۾، [[سوويت رياستن]] جي نشانن سان مشابهت رکندڙ [[سوشلسٽ هيرالڊري|نشان]] سڀني [[وارسا معاهدو|وارسا معاهدي]] وارن ملڪن ۾ اختيار ڪيا ويا، سواءِ [[چيڪوسلوواڪيا جو ڪوٽ آف آرمز|چيڪوسلوواڪيا]] ۽ [[پولينڊ جو ڪوٽ آف آرمز|پولينڊ]] جي۔ 1986–1989ع کان پوءِ، اڳوڻين [[ڪميونسٽ رياست]]ن مان ڪجهه، جهڙوڪ [[روس جو ڪوٽ آف آرمز|روس]]، پنهنجا اصل ڪميونزم کان اڳ وارا هيرالڊڪ نشان ٻيهر استعمال ڪرڻ لڳيون، اڪثر فقط بادشاهت سان لاڳاپيل علامتون هٽائي۔ ٻيا ملڪ، جهڙوڪ [[بيلاروس جو قومي نشان|بيلاروس]]، پنهنجا ڪميونسٽ دور وارا ڪوٽ آف آرمز برقرار رکيا يا گهٽ ۾ گهٽ پراڻي هيرالڊري جا ڪجهه حصا قائم رکيا۔ [[عرب دنيا]] جي جديد قومي رياستن جي پهرين عالمي جنگ کان پوءِ آزادي حاصل ڪرڻ کان پوءِ، هيرالڊري جون يورپي روايتون جزوي طور قومي نشانن لاءِ اختيار ڪيون ويون۔ انهن نشانن ۾ اڪثر [[تارو ۽ هلال]] واري علامت شامل هوندي هئي، جيڪا [[عثماني جهنڊو|عثماني جهنڊي]] مان ورتي وئي هئي۔ ٻيون عام علامتون پکي آهن، خاص طور [[صلاح الدين جو عقاب]]،<ref>{{cite web|url=http://macaulay.cuny.edu/eportfolios/egyptianstudies/2011/05/04/coat-of-arms/ |website=The Egyptian Experience |first1=Zach |last1=Crespi |title=Coat of Arms (Eagle of Saladin)|date=5 April 2011|access-date=19 August 2015|publisher=Macaulay Honors College |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001072935/http://macaulay.cuny.edu/eportfolios/egyptianstudies/2011/05/04/coat-of-arms/ |archive-date= Oct 1, 2015 }}</ref> ۽ [[قريش جو باز]]۔{{citation needed|date=October 2015}} اهي نشان ٻين سان گڏ [[مصر جو ڪوٽ آف آرمز]] ۽ [[شام جو ڪوٽ آف آرمز|شام]] جي نشانن ۾ ڏسي سگهجن ٿا۔ [[آفريڪا جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نشان|صحارا کان هيٺ آفريڪا]] جا جهنڊا ۽ قومي نشان [[نوآبادياتي نظام جي خاتمي]] کان پوءِ گهڻو ڪري اهڙن نشانن کي اختيار ڪرڻ لڳا جيڪي علائقائي روايتن يا جهنگلي جيوت تي ٻڌل هئا۔ مقامي رسمن موجب مذهبي يا رسوماتي اهميت رکندڙ نشانن کي عام طور ترجيح ڏني وئي، جيئن [[چيتو]] [[بينن]]، [[ملاوي]]، [[صوماليا]] ۽ [[ڪانگو جي جمهوريه]] جي هٿيارن جي نشانن ۾، ۽ [[گيبون]] ۾ ڪاري پينٿر جي صورت ۾۔ [[ڪينيا]] ۾ [[سواحلي ٻولي|سواحلي]] لفظ [[هرامبي]] ({{lit|اچو ته گڏ ٿيون}}) ملڪ جي ڪوٽ آف آرمز ۾ شعار طور استعمال ٿيندو آهي۔ [[بوٽسوانا]] ۽ [[ليسوٿو]] ۾، ساڳئي نموني لفظ [[بوٽسوانا پولا|پولا]] ({{lit|مينهن}}) استعمال ٿيندو آهي۔ [[ايسواٽيني]] جي ڪوٽ آف آرمز ۾ [[شينهن]] ۽ [[هاٿي]] ساٿي نشانبردار طور ڪم ڪن ٿا۔ انهن مان هر هڪ جو مقصد ترتيبوار بادشاهه ۽ راڻي ماءُ جي نمائندگي ڪرڻ آهي، جيڪي گڏيل طور ملڪ جا سربراهه آهن۔ == يورپ کان ٻاهر مشابه روايتون == {{See also|مون (نشان)|تمغا}} {{Multiple issues|section=yes| {{Unreferenced section|date=May 2026}} {{Globalize section|date=May 2026|Japan}} }} [[File:Imperial Seal of Japan.svg|upright=0.7|thumb|right|[[جاپان جي شاهي مهر]]]] جاپاني نشان، جن کي ''[[مون (نشان)|ڪامون]]'' چيو ويندو آهي (اڪثر مختصر ڪري "مون")، خانداني بيج آهن، جيڪي گهڻو ڪري 7هين صديءَ تائين پهچن ٿا، ۽ اڄ به جاپان ۾ استعمال ٿين ٿا۔ جاپاني روايت يورپي روايت کان آزاد آهي، پر ان ۾ ڪيترائي تجريدي ۽ گلڪاري وارا عنصر استعمال ٿين ٿا۔ == پڻ ڏسو == {{portal|هيرالڊري}} * [[فرض ڪيل آرمز]] * [[برطانيا جي يونيورسٽين جو آرموريل]] * [[بيرن ۽ فئم#هيرالڊري|بيرن ۽ فئم]] * [[ملڪن جي ڪوٽن آف آرمز جي تصويري نمائش]] * [[ڪوٽن آف آرمز جي فهرست]] * [[قومي نشان]] * [[آفيسر آف آرمز]] * [[مهر (نشان)|مهر]] * {{lang|de|[[زيبماخرز واپن بُخ]]}} (جرمن ٻولي ڳالهائيندڙ علائقن جا ڪوٽ آف آرمز) == حوالا == === حوالاجات === {{Reflist}} === ذريعا === {{refbegin}} * {{cite book |last = Pimbley |first = Arthur Francis |year = 1908 |title = Pimbley's dictionary of heraldry |publisher = Pimbley |url = https://en.wikisource.org/wiki/A_Complete_Guide_to_Heraldry }} {{refend}} == خارجي ڳنڍڻا == {{Sister project auto|wikt=yes|s=Category:Heraldry|q=Heraldry|d=Property:P237}} * [http://www.college-of-arms.gov.uk/ ڪاليج آف آرمز] – انگريزي، ويلشي، اتر آئرش ۽ دولتِ مشترڪه جي خاندانن ۽ سندن اولاد جا ڪوٽ آف آرمز ۽ نسب ناما محفوظ ڪندڙ ادارو، جيڪو قانوني اداري [[چولري جي عدالت]] سان گڏ، ۽ اصولي طور ان جي نگراني هيٺ، وچئين دور مان نڪتل آهي۔ * [https://web.archive.org/web/20110605020055/http://www.lyon-court.com/lordlyon/CCC_FirstPage.jsp لارڊ لائن جي عدالت] – اسڪاٽلينڊ لاءِ قانوني هيرالڊري آفيس (5 جون 2011ع تي محفوظ ڪيل) * رائل ڊچ لائبريري جو صفحو [http://www.kb.nl/themas/middeleeuwen/wapenboek-beyeren/ "واپن بُخ بيئرن"] لاءِ – جيڪو ڪلاس هيئنن زون طرفان لڳ ڀڳ 1400ع ۾ لکيو ويو، ۽ جنهن ۾ ڪوٽن آف آرمز جون 1000 کان وڌيڪ تصويرون شامل آهن۔ * [https://web.archive.org/web/20180322103644/http://gerbovnik.com/ روسي سلطنت جي امير خاندانن جو عام آرموريل (گيربوونڪ)] (22 مارچ 2018ع تي محفوظ ڪيل) {{Coats of arms of Europe}} {{Heraldry}} {{Authority control}} [[زمرو:ڪوٽ آف آرمز| ]] [[زمرو:هيرالڊڪ بيج]] mpkmsk8mu9zdz038r1ka70x255gej7f 10 97851 380863 2026-05-26T15:24:26Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Sidebar | name = Heraldic achievement | pretitle = [[:Category:Heraldry|هيرالڊري]] بابت [[سلسلو]] | title = [[هيرالڊري|هيرالڊڪ]] [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] | above = مرڪزي [[ڪوٽ آف آرمز]] کان علاوه ٻاهريان نشان | contentstyle = padding:0 0.5em; | content1 = {{Heraldic achievement/chart}} | below = {{Portal-inline|size=tiny|هيرالڊري}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 380863 wikitext text/x-wiki {{Sidebar | name = Heraldic achievement | pretitle = [[:Category:Heraldry|هيرالڊري]] بابت [[سلسلو]] | title = [[هيرالڊري|هيرالڊڪ]] [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] | above = مرڪزي [[ڪوٽ آف آرمز]] کان علاوه ٻاهريان نشان | contentstyle = padding:0 0.5em; | content1 = {{Heraldic achievement/chart}} | below = {{Portal-inline|size=tiny|هيرالڊري}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> p43t3a5izg5ayroyx0ag07112brn1if 380865 380863 2026-05-26T15:27:05Z Intisar Ali 8681 /* */ 380865 wikitext text/x-wiki {{Sidebar | name = Heraldic achievement | pretitle = [[:Category:Heraldry|هيرالڊري]] بابت [[سلسلو]] | title = [[هيرالڊري|هيرالڊڪ]] يا [[هيرالڊڪ اَچيومينٽ]] | above = مرڪزي [[ڪوٽ آف آرمز]] کان علاوه ٻاهريان نشان | contentstyle = padding:0 0.5em; | content1 = {{Heraldic achievement/chart}} | below = {{Portal-inline|size=tiny|هيرالڊري}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> khipmfgldasbj29ajr2m1n6mlmxj0ym 10 97852 380864 2026-05-26T15:26:06Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <div style="position: relative; width:250px; float:right; margin-left:12px; border:none;"> <div style="position: relative;"> <div style="position: absolute; font-size:normal; left: 86px; top: 230px; padding: 0;">'''[[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 88px; top: 198px; padding: 0;">'''[[فيلڊ (هيرالڊري)|فيلڊ]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 5px;... 380864 wikitext text/x-wiki <div style="position: relative; width:250px; float:right; margin-left:12px; border:none;"> <div style="position: relative;"> <div style="position: absolute; font-size:normal; left: 86px; top: 230px; padding: 0;">'''[[ايسڪچن (هيرالڊري)|ايسڪچن]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 88px; top: 198px; padding: 0;">'''[[فيلڊ (هيرالڊري)|فيلڊ]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 5px; top: 200px; padding: 0;">'''[[ساٿي نشانبردار]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:normal; left: 108px; top: 13px; padding: 0;">'''[[ڪرسٽ (هيرالڊري)|ڪرسٽ]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 112px; top: 43px; padding: 0;">'''[[ٽورس]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 160px; top: 75px; padding: 0;">'''[[مينٽلنگ]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:normal; left: 100px; top: 70px; padding: 0;">'''[[هيلمٽ (هيرالڊري)|هيلمٽ]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:normal; left: 103px; top: 125px; padding: 0;">'''[[تاج (هيرالڊري)|تاج]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:normal; left: 78px; top: 278px; padding: 0;">'''[[ڪمپارٽمينٽ (هيرالڊري)|ڪمپارٽمينٽ]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 130px; top: 198px; padding: 0;">'''[[چارج (هيرالڊري)|چارج]]'''</div> <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 75px; top: 295px; padding: 0;">'''[[شعار (هيرالڊري)|شعار]]''' (يا '''[[سلوگن (هيرالڊري)|سلوگن]]''')</div> <div style="position: absolute; font-size:larger; left: 75px; top: 158px; padding: 0;">'''[[ڪوٽ آف آرمز]]'''</div> <!-- <div style="position: absolute; font-size:smaller; left: 105px; top: 138px; padding: 0;">'''[[چيف (هيرالڊري)|چيف]]'''</div> this is a main overview, not every detail--> [[File:Coat-elements_transparent.svg|class=notpageimage|250px|alt=ڪوٽ آف آرمز جو خاڪو]]</div> </div><noinclude> {{documentation|content= [[زمرو:هيرالڊري سانچا]] [[زمرو:چارٽ، خاڪا ۽ گراف سانچا]] }}</noinclude> dvom45u7449jjzgvcvaocuk02w1zhok 0 97853 380867 2026-05-26T15:28:09Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[پاڪستان جو نسبتي نشان]] کي [[نسبتي نشان]] ڏانھن چوريو: غلط ھجي سان عنوان 380867 wikitext text/x-wiki #چوريو [[نسبتي نشان]] bafku0j3g5ch8dtgb68blqvkxosa6af 0 97854 380870 2026-05-26T15:32:01Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[پاڪستان جي رياستي علامتون]] کي [[پاڪستان جا رياستي نشان]] ڏانھن چوريو: مناسب عنوان ڏنو ويو 380870 wikitext text/x-wiki #چوريو [[پاڪستان جا رياستي نشان]] 9pfqu8porqm6k313heji6xoqs4mhf6v 380908 380870 2026-05-26T17:03:56Z Intisar Ali 8681 /* */ 380908 wikitext text/x-wiki #چوريو[[پاڪستان جا رياستي نشان]] l4rn4x4544tqme1bamdkuudec0h3jea 380909 380908 2026-05-26T17:04:47Z Intisar Ali 8681 /* */ 380909 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 380913 380909 2026-05-26T17:11:37Z Intisar Ali 8681 /* */ 380913 wikitext text/x-wiki {{Delete}} هي صفحو لڳي ٿو ته حذف ڪرڻ جي معيار تي پورو لهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ «پاڪستان جا رياستي نشان» صفحو الڳ سرجيل آھي ۽ ھن صفحي ۾ عنوان غلط آھي redirect مناسب ناھي. مهرباني ڪري جائزو وٺي مناسب ڪارروائي ڪريو۔ [[واپرائيندڙ:Intisar Ali|Intisar Ali]] ([[واپرائيندڙ بحث:Intisar Ali|ڳالھ]]) 17:11, 26 مَئي 2026 ( يو.ٽي.سي) piigw3x9glv01jf0s1i6kwg8ut16dn7 10 97855 380872 2026-05-26T15:37:25Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{documentation subpage}} {{Lua| ماڊيول:Infobox| ماڊيول:InfoboxImage| ماڊيول:Wikidata}} == استعمال == صرف {{para|name}} ۽ {{para|image}} فيلڊ لازمي آهن، باقي سڀئي فيلڊ اختياري آهن۔ {{parameter names example | alt | alternative_names | armiger | badge | battle_cry | caption | cities | color | compartment | crest | designer | divisions | divisions_type | earlier_versions | earliest_mention | emblem | families... 380872 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} {{Lua| ماڊيول:Infobox| ماڊيول:InfoboxImage| ماڊيول:Wikidata}} == استعمال == صرف {{para|name}} ۽ {{para|image}} فيلڊ لازمي آهن، باقي سڀئي فيلڊ اختياري آهن۔ {{parameter names example | alt | alternative_names | armiger | badge | battle_cry | caption | cities | color | compartment | crest | designer | divisions | divisions_type | earlier_versions | earliest_mention | emblem | families | helm | image | image_border | image_width | image2 | image2_alt | image2_border | image2_caption | image2_width | image3 | image3_alt | image3_border | image3_caption | image3_width | image4 | image4_alt | image4_border | image4_caption | image4_width | lesser | lesser_alt | lesser_border | lesser_caption | lesser_width | middle | middle_alt | middle_border | middle_caption | middle_width | motto | name | notes | orders | other_elements | parts | predecessors | shield | supporter | supporters | text_color | torse | until | use | year_adopted }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto"> {{Infobox emblem | name = | image = | image_border = | alt = | image_width = | caption = | middle = | middle_width = | middle_caption = | lesser = | lesser_alt = | lesser_width = | lesser_caption = | image2 = | image2_border = | image2_alt = | image2_width = | image2_caption = | image3 = | image3_border = | image3_alt = | image3_width = | image3_caption = | armiger = | battle_cry = | alternative_names = | earliest_mention = | year_adopted = | until = | crest = | cities = | divisions = | torse = | shield = | supporter = | supporters = | compartment = | motto = | orders = | badge = | other_elements = | parts = | earlier_versions = | predecessors = | use = | designer = | emblem = | families = | notes = }} </syntaxhighlight> == مثال 1 == {{Infobox emblem | name = رومانيا جو ڪوٽ آف آرمز | image = Coat of arms of Romania.svg | image_width = 150 | caption = | medium = | medium_width = | medium_caption = | lesser = Coat of arms of Romania Eagle.svg | lesser_width = 75 | lesser_caption = اهو نسخو جيڪو وزارتي مهرن<br/>۽ [[Carte de identitate|سڃاڻپ ڪارڊن]] تي استعمال ٿيندو آهي | armiger = ڪوبه نه | year_adopted = 1992 | shield = سونهري [[عقاب (هيرالڊري)|عقاب]]؛ [[آروڪس]]؛ [[ڊالفن]]؛ ڪارو [[عقاب (هيرالڊري)|عقاب]]، ست قلعا، سج ۽ چنڊ؛ [[شينهن (هيرالڊري)|شينهن]] ۽ پل | crest = ڪوبه نه | supporters = ڪوبه نه | other_elements = [[عقاب (هيرالڊري)|عقاب]] جي پنجن ۾: هڪ گُرز ۽ تلوار؛ [[عقاب (هيرالڊري)|عقاب]] جي چونچ ۾: [[اوڀر آرٿوڊوڪس چرچ|آرٿوڊوڪس]] [[صليب]] | earlier_versions = 1922–1947، [[رومانيا جي بادشاهت]] | use = [[رومانيا جو ليو|قومي ڪرنسي]] تي؛ اسڪولي ڪمرن ۾؛ [[رومانيا جي پارليامينٽ|پارليامينٽ]] ۾؛ سرڪاري عمارتن تي؛ [[رومانيا جو پاسپورٽ|پاسپورٽن]] تي؛ [[Carte de identitate|سڃاڻپ ڪارڊن]] تي؛ سرڪاري دستاويزن جي مٿين حصي ۾ (بشمول ڊگريون) }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox emblem | name = Coat of arms of Romania | image = Coat of arms of Romania.svg | image_width = 150 | caption = | medium = | medium_width = | medium_caption = | lesser = Coat of arms of Romania Eagle.svg | lesser_width = 75 | lesser_caption = The version used for ministerial seals<br/> and on [[Carte de identitate|identity cards]] | armiger = None | year_adopted = 1992 | shield = golden [[eagle (heraldry)|eagle]]; [[aurochs]]; [[dolphin]]s; [...] | crest = None | supporters = None | other_elements = in the [[eagle (heraldry)|eagle]]'s claws: a mace and a sword; [..] | earlier_versions = 1922-1947, the [[Kingdom of Romania]] | use = on the [[Romanian Leu|national currency]]; in school classes; [...] }} </syntaxhighlight> {{clear}} == مثال 2 == {{Infobox emblem | name = سويڊن جو ڪوٽ آف آرمز | image = Stora riksvapnet - Riksarkivet Sverige.png | image_width = 150 | caption = اصل | middle = | middle_width = | lesser =Lilla riksvapnet - Riksarkivet Sverige.png | lesser_width = 75 | lesser_caption = سويڊن جو ننڍو ڪوٽ آف آرمز<br/> جيئن [[سويڊن جي حڪومت|حڪومت]] طرفان استعمال ٿيندو آهي | armiger = نامعلوم | year_adopted = | shield = [[Quartering (heraldry)|چوڪنڊي ورهاست]]: سويڊن جا ٽي شاهي تاج، فولڪونگا گهراڻي جا روايتي شينهن | crest = سويڊن جو شاهي تاج | supporters = ٻه [[or (هيرالڊري)|سونهري شينهن]] | motto = | orders = [[Order of Seraphim|سيرافيم]] | other_elements = | earlier_versions = | use = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox emblem | name = Coat of arms of Sweden | image = Great coat of arms of Sweden.svg | image_width = 150 | caption = Original | middle = | middle_width = | middle_caption = | lesser = Coat of arms of Sweden.svg | lesser_width = 75 | lesser_caption = The lesser coat of arms of Sweden<br/>as used by the [[Government of Sweden|Government]] | armiger = Unknown | year_adopted = | shield = [[Quartering (heraldry)|Quarterly]]: the three Royal Crowns of Sweden, [...] | crest = The Royal crown of Sweden | supporters = Two [[or (heraldry)|gold]] [[rampant]] [[lion (heraldry)|lions]] | motto = | orders = [[Order of Seraphim|Seraphim]] | other_elements = | earlier_versions = | use = }} </syntaxhighlight> == زمرا == {{infobox tracking cats}} == پڻ ڏسو == * {{tl|Infobox coat of arms wide}} {{When on basepage| [[زمرو:هيرالڊري سانچا]] }} kqpl57s5180jvpqniyzykip3nhancen 380891 380872 2026-05-26T16:36:59Z Intisar Ali 8681 380891 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي رکو ۽ انٽروڪي وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} == استعمال == ھي سانچو وڪيپيڊيا ۾ ''نشان رکندڙن''، يعني armigers، مثال طور علائقن، شخصيتن يا تنظيمن جي سڃاڻپ لاءِ [[نشانِ خاندان|نشانِ خاندان]] جي سادي ۽ منظم استعمال کي ممڪن بڻائي ٿو، جيئن فهرستن، نقشن يا خاڪي سانچن ۾. غير-نشانِ خانداني نشانن لاءِ، [[:Template:Seal]] استعمال ڪري سگھجي ٿو. ''Coat of arms'' جي فهرست ڏسڻ ۽ اپڊيٽس لاءِ، ٽولبار ۾ Edit ٽيب تي ڪلڪ ڪريو. ===پسمنظر: نشانِ خاندان جو مناسب استعمال=== [[نشانِ خاندان|نشانِ خاندان وارا نشان]] — عام طور تي [[نشانِ خاندان]]، جن کي arms پڻ چيو ويندو آهي — وچئين دور کان ذاتي/جاگرافيائي ادارن جي نمائندگي يا سڃاڻپ لاءِ استعمال ٿيندا رهيا آهن، ۽ اهڙي استعمال ۾ جھنڊن کان ڪيترائي صديون اڳ جا آهن. ان کان علاوه، نشانِ خاندان وارا نشان روايتي طور تي حقيقي لهرائيندڙ جھنڊن کان سواءِ ٻين جسماني وسيلن تي نمائندگي لاءِ ويڪسيلاجيڪل ڊيزائنن کان وڌيڪ ترجيح ڏنا ويا آهن، يعني مقرر سطحون جهڙوڪ مصوريون، ڪاغذ، تراشيل ڪاٺ، ڌاتو، معماري، چمڙو، پٿر يا رنگين شيشو. ياد رهي ته نشانِ خاندان وارا نشان ڪپڙي تي به ڏيکاري سگھجن ٿا؛ يا ته ڀرت ٿيل arms طور يا [[tabard]] طور. <gallery mode=packed widths="350px" heights="350px"> File:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|[[پاڪ رومي سلطنت]] جي [[شهزادو-اليڪٽر|شهزادو-اليڪٽرن]] جي 1341ع واري گڏجاڻي جي تصوير، جن کي سندن رياستن جي نشانِ خاندان ذريعي سڃاتو ويو آهي File:Philipp Veit 008.jpg|1830ع واري ڏهاڪي جي مصوري، جنهن ۾ [[جرمينيا (شخصيت نگاري)|جرمينيا]] جرمن arms هٿ ۾ کنيو ويٺي آهي، ۽ اهڙي چبوتري تي ويٺل آهي جنهن تي پاڪ رومي سلطنت جي ست روايتي شهزادو-اليڪٽرن جا arms ڏيکاريل آهن File:BritishEmpireWW1MemorialBrussel cropped.jpg|[[پهرين عالمي جنگ ۾ برطانوي سلطنت جي فوت ٿيلن لاءِ يادگاري تختيون|پهرين عالمي جنگ کان پوءِ واري برطانوي يادگاري تختي]] [[سينٽ مائيڪل ۽ سينٽ گوڊولا ڪيٿيڊرل|برسلز ڪيٿيڊرل]] ۾ File:1952 Trygve Lie Resigns.jpg|[[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي هال ۾ ڊسڪون، جن تي قومي arms اڪريل ٿيڻا هئا </gallery> ===مثال I=== <syntaxhighlight lang="wikitext"> *{{Coat of arms|Germany}} *{{Coat of arms|Zambia}} *{{Coat of arms|Kingdom of Greece}} *{{Coat of arms|Kingdom of France}} *{{Coat of arms|United States|text=none}} *{{Coat of arms|Paris|text=''[[Fluctuat nec mergitur]]''}} *{{Coat of arms|United Kingdom|size=45px}} </syntaxhighlight> ھي نتيجو ڏيندو: *{{Coat of arms|Germany}} *{{Coat of arms|Zambia}} *{{Coat of arms|Kingdom of Greece}} *{{Coat of arms|Kingdom of France}} *{{Coat of arms|United States|text=none}} *{{Coat of arms|Paris|text=''[[Fluctuat nec mergitur]]''}} *{{Coat of arms|United Kingdom|size=45px}} ===مثال II=== :''ڏسو: [[Template:Heraldic map of the European Union]]'' <syntaxhighlight lang="wikitext"> <div style="text-shadow:white 0em 0em 0.4em; font-family:{{{font|Cambria, Georgia, Times, 'Times New Roman', serif}}}; font-size:{{{font_size|90%}}}"> {{Image label begin|image=EU map blank.svg|width=460|link=|scale={{{width|-1}}}}} {{Image label|x=-278|y=-355|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Austria|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Austria|<span style="color:black;">Austria</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-171|y=-310|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Belgium|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Belgium|<span style="color:black;">Belgium</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-400|y=-419|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Bulgaria|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Bulgaria|<span style="color:black;">Bulgaria</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-300|y=-405|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Croatia|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Croatia|<span style="color:black;">Croatia</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-414|y=-286|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Cyprus|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Cyprus|<span style="color:black;">Cyprus</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-280|y=-321|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Czech Republic|text=<br /><div style="text-shadow:white 0em 0em 0.4em; line-height:85%">[[Czech Republic|<span style="color:black;">Czech Republic</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-220|y=-225|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Denmark|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Denmark|<span style="color:black;">Denmark</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-350|y=-175|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Estonia|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Estonia|<span style="color:black;">Estonia</span>]]}}}} {{Image label|x=-343|y=-103|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Finland|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Finland|<span style="color:black;">Finland</span>]]}}}} {{Image label|x=-149|y=-371|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|France|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[France|<span style="color:black;">France</span>]]}}}} {{Image label|x=-223|y=-296|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Germany|text=<br />[[Germany|<span style="color:black;">Germany</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-381|y=-489|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Greece|text=<br />[[Greece|<span style="color:black;">Greece</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-323|y=-363|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Hungary|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Hungary|<span style="color:black;">Hungary</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-60|y=-250|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Ireland|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Republic of Ireland|<span style="color:black;">Ireland</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-269|y=-436|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Italy|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Italy|<span style="color:black;">Italy</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-350|y=-206|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Latvia|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Latvia|<span style="color:black;">Latvia</span>]]}}}} {{Image label|x=-350|y=-233|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Lithuania|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Lithuania|<span style="color:black;">Lithuania</span>]]}}}} {{Image label|x=-177|y=-340|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Luxembourg|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Luxembourg|<span style="color:black;">Luxembourg</span>]]</div>}}}} {{Image label|x=-263|y=-552|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Malta|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Malta|<span style="color:black;">Malta</span>]]}}}} {{Image label|x=-166|y=-280|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Netherlands|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Netherlands|<span style="color:black;">Netherlands</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-320|y=-280|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Poland|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Poland|<span style="color:black;">Poland</span>]]}}}} {{Image label|x=-3|y=-457|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Portugal|text=<br />[[Portugal|<span style="color:black;">Portugal</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-387|y=-368|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Romania|text=<br />[[Romania|<span style="color:black;">Romania</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-330|y=-330|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Slovakia|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Slovakia|<span style="color:black;">Slovakia</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-275|y=-389|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Slovenia|text=[[Slovenia|<span style="color:black;">Slovenia</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-68|y=-460|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Spain|text=<br />[[Spain|<span style="color:black;">Spain</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-267|y=-143|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Sweden|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Sweden|<span style="color:black;">Sweden</span>]]}}}} {{Image label end}} </div> </syntaxhighlight> ھي نتيجو ڏيندو: <div style="text-shadow:white 0em 0em 0.4em; font-family:{{{font|Cambria, Georgia, Times, 'Times New Roman', serif}}}; font-size:{{{font_size|90%}}}"> {{Image label begin|image=EU map blank.svg|width=460|link=|scale={{{width|-1}}}}} {{Image label|x=-278|y=-355|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Austria|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Austria|<span style="color:black;">Austria</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-171|y=-310|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Belgium|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Belgium|<span style="color:black;">Belgium</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-400|y=-419|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Bulgaria|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Bulgaria|<span style="color:black;">Bulgaria</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-300|y=-405|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Croatia|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Croatia|<span style="color:black;">Croatia</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-414|y=-286|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Cyprus|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Cyprus|<span style="color:black;">Cyprus</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-280|y=-321|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Czech Republic|text=<br /><div style="text-shadow:white 0em 0em 0.4em; line-height:85%">[[Czech Republic|<span style="color:black;">Czech Republic</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-220|y=-225|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Denmark|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Denmark|<span style="color:black;">Denmark</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-350|y=-175|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Estonia|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Estonia|<span style="color:black;">Estonia</span>]]}}}} {{Image label|x=-343|y=-103|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Finland|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Finland|<span style="color:black;">Finland</span>]]}}}} {{Image label|x=-149|y=-371|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|France|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[France|<span style="color:black;">France</span>]]}}}} {{Image label|x=-223|y=-296|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Germany|text=<br />[[Germany|<span style="color:black;">Germany</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-381|y=-489|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Greece|text=<br />[[Greece|<span style="color:black;">Greece</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-323|y=-363|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Hungary|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Hungary|<span style="color:black;">Hungary</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-60|y=-250|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Ireland|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Republic of Ireland|<span style="color:black;">Ireland</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-269|y=-436|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Italy|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Italy|<span style="color:black;">Italy</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-350|y=-206|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Latvia|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Latvia|<span style="color:black;">Latvia</span>]]}}}} {{Image label|x=-350|y=-233|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Lithuania|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Lithuania|<span style="color:black;">Lithuania</span>]]}}}} {{Image label|x=-177|y=-340|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Luxembourg|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Luxembourg|<span style="color:black;">Luxembourg</span>]]</div>}}}} {{Image label|x=-263|y=-552|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Malta|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Malta|<span style="color:black;">Malta</span>]]}}}} {{Image label|x=-166|y=-280|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Netherlands|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Netherlands|<span style="color:black;">Netherlands</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-320|y=-280|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Poland|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Poland|<span style="color:black;">Poland</span>]]}}}} {{Image label|x=-3|y=-457|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Portugal|text=<br />[[Portugal|<span style="color:black;">Portugal</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-387|y=-368|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Romania|text=<br />[[Romania|<span style="color:black;">Romania</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-330|y=-330|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Slovakia|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Slovakia|<span style="color:black;">Slovakia</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-275|y=-389|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Slovenia|text=[[Slovenia|<span style="color:black;">Slovenia</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-68|y=-460|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Spain|text=<br />[[Spain|<span style="color:black;">Spain</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-267|y=-143|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Sweden|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Sweden|<span style="color:black;">Sweden</span>]]}}}} {{Image label end}} </div> ===پيراميٽر=== {| class="wikitable" ! فيلڊ جو نالو !! گھربل !! وضاحت !! ڊفالٽ ملھ !! خاص ملھ |- | size || نہ || arms جو ماپ. ماپي اڪائي "px" سميت لکو. || 20px || لاڳو نہ ٿو ٿئي |- | link || نہ || arms تي ڪلڪ ڪرڻ سان ڪٿي موڪليو وڃي || شروعاتي ملھ جيڪو <nowiki>{{Coat of arms|</nowiki>'''X'''<nowiki>}}</nowiki> ۾ لکيل ھجي || لاڳو نہ ٿو ٿئي |- | text || نہ || arms جي ساڄي پاسي ظاهر ٿيندڙ متن. || شروعاتي ملھ جيڪو <nowiki>{{Coat of arms|</nowiki>'''X'''<nowiki>}}</nowiki> ۾ لکيل ھجي || "none" ڪو به متن نہ ڏيکاري ٿو |} ==يڪسانيت ۽ نمايان نظر اچڻ جا اصول== روايتي نشانِ خاندان جي عمل جي بنياد تي، هيٺيون بنيادي اصول گهٽ ريزوليوشن تي به نقش و نگار جي مناسب حد تائين يڪسانيت ۽ امتيازي سڃاڻپ کي يقيني بڻائي ٿو؛ 20 پکسل ڊفالٽ ويڪر آهي: ===I: صرف Escutcheons=== [[Achievement (heraldry)|achievement]] جا سڀ عنصر، سواءِ لازمي [[Escutcheon (heraldry)|escutcheon]] جي، ختم ڪيا ويندا آهن. مثال طور بيلجيم لاءِ، وڌيڪ تفصيلي صورتن جهڙوڪ [[File:Great coat of arms of Belgium.svg|70px]] يا [[File:State Coat of Arms of Belgium.svg|60px]] بدران {{Coat of arms|Belgium|size=30px|text=none}} ڏيکاريو وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح، آسٽريا لاءِ: [[File:Austria Bundesadler.svg|70px]] بدران {{Coat of arms|Austria|size=30px|text=none}} ڏيکاريو وڃي ٿو. ===II: Unmarshalled صورتن کي ترجيح=== جڏهن ڪنهن escutcheon جون گهڻيون صورتون هجن، تڏهن اها صورت استعمال ڪئي ويندي آهي جنهن ۾ [[Heraldry#Marshalling|marshalling]] سڀ کان گهٽ هجي، يعني سڀ کان سادي يا ''lesser'' صورت. مثال طور سوئيڊن لاءِ، هيٺين [[Quartering (heraldry)|quartered]] صورت [[File:Great shield of arms of Sweden.svg|30px]] بدران {{Coat of arms|Sweden|size=30px|text=none}} ڏيکاريو وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح، ليختنستائن لاءِ: [[File:Greater arms of Liechtenstein.svg|30px]] بدران {{Coat of arms|Liechtenstein|size=30px|text=none}} ڏيکاريو وڃي ٿو. == پڻ ڏسو == * {{tl|Flag}} * {{tl|Infobox emblem}} * {{tl|Infobox coat of arms}} * {{tl|Infobox COA wide}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ، مھرباني؛ انٽروڪي وڪيڊيٽا تي --> [[Category:Geography symbol templates]] [[Category:Heraldry templates]] [[Category:Single-image insertion templates]] }}</includeonly> ane5uqtpl4s0sdhn3n1aomf2tqcjbkp 380892 380891 2026-05-26T16:38:03Z Intisar Ali 8681 380892 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھن صفحي جي ھيٺان ڄاڻايل جاءِ تي رکو ۽ انٽروڪي وڪيڊيٽا تي رکو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> {{High-use}} == استعمال == ھي سانچو وڪيپيڊيا ۾ ''نشان رکندڙن''، يعني armigers، مثال طور علائقن، شخصيتن يا تنظيمن جي سڃاڻپ لاءِ [[نشانِ خاندان|نشانِ خاندان]] جي سادي ۽ منظم استعمال کي ممڪن بڻائي ٿو، جيئن فهرستن، نقشن يا خاڪي سانچن ۾. غير-نشانِ خانداني نشانن لاءِ، [[: سانچو:Seal]] استعمال ڪري سگھجي ٿو. ''Coat of arms'' جي فهرست ڏسڻ ۽ اپڊيٽس لاءِ، ٽولبار ۾ Edit ٽيب تي ڪلڪ ڪريو. ===پسمنظر: نشانِ خاندان جو مناسب استعمال=== [[نشانِ خاندان|نشانِ خاندان وارا نشان]] — عام طور تي [[نشانِ خاندان]]، جن کي arms پڻ چيو ويندو آهي — وچئين دور کان ذاتي/جاگرافيائي ادارن جي نمائندگي يا سڃاڻپ لاءِ استعمال ٿيندا رهيا آهن، ۽ اهڙي استعمال ۾ جھنڊن کان ڪيترائي صديون اڳ جا آهن. ان کان علاوه، نشانِ خاندان وارا نشان روايتي طور تي حقيقي لهرائيندڙ جھنڊن کان سواءِ ٻين جسماني وسيلن تي نمائندگي لاءِ ويڪسيلاجيڪل ڊيزائنن کان وڌيڪ ترجيح ڏنا ويا آهن، يعني مقرر سطحون جهڙوڪ مصوريون، ڪاغذ، تراشيل ڪاٺ، ڌاتو، معماري، چمڙو، پٿر يا رنگين شيشو. ياد رهي ته نشانِ خاندان وارا نشان ڪپڙي تي به ڏيکاري سگھجن ٿا؛ يا ته ڀرت ٿيل arms طور يا [[tabard]] طور. <gallery mode=packed widths="350px" heights="350px"> File:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|[[پاڪ رومي سلطنت]] جي [[شهزادو-اليڪٽر|شهزادو-اليڪٽرن]] جي 1341ع واري گڏجاڻي جي تصوير، جن کي سندن رياستن جي نشانِ خاندان ذريعي سڃاتو ويو آهي File:Philipp Veit 008.jpg|1830ع واري ڏهاڪي جي مصوري، جنهن ۾ [[جرمينيا (شخصيت نگاري)|جرمينيا]] جرمن arms هٿ ۾ کنيو ويٺي آهي، ۽ اهڙي چبوتري تي ويٺل آهي جنهن تي پاڪ رومي سلطنت جي ست روايتي شهزادو-اليڪٽرن جا arms ڏيکاريل آهن File:BritishEmpireWW1MemorialBrussel cropped.jpg|[[پهرين عالمي جنگ ۾ برطانوي سلطنت جي فوت ٿيلن لاءِ يادگاري تختيون|پهرين عالمي جنگ کان پوءِ واري برطانوي يادگاري تختي]] [[سينٽ مائيڪل ۽ سينٽ گوڊولا ڪيٿيڊرل|برسلز ڪيٿيڊرل]] ۾ File:1952 Trygve Lie Resigns.jpg|[[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي هال ۾ ڊسڪون، جن تي قومي arms اڪريل ٿيڻا هئا </gallery> ===مثال I=== <syntaxhighlight lang="wikitext"> *{{Coat of arms|Germany}} *{{Coat of arms|Zambia}} *{{Coat of arms|Kingdom of Greece}} *{{Coat of arms|Kingdom of France}} *{{Coat of arms|United States|text=none}} *{{Coat of arms|Paris|text=''[[Fluctuat nec mergitur]]''}} *{{Coat of arms|United Kingdom|size=45px}} </syntaxhighlight> ھي نتيجو ڏيندو: *{{Coat of arms|Germany}} *{{Coat of arms|Zambia}} *{{Coat of arms|Kingdom of Greece}} *{{Coat of arms|Kingdom of France}} *{{Coat of arms|United States|text=none}} *{{Coat of arms|Paris|text=''[[Fluctuat nec mergitur]]''}} *{{Coat of arms|United Kingdom|size=45px}} ===مثال II=== :''ڏسو: [[Template:Heraldic map of the European Union]]'' <syntaxhighlight lang="wikitext"> <div style="text-shadow:white 0em 0em 0.4em; font-family:{{{font|Cambria, Georgia, Times, 'Times New Roman', serif}}}; font-size:{{{font_size|90%}}}"> {{Image label begin|image=EU map blank.svg|width=460|link=|scale={{{width|-1}}}}} {{Image label|x=-278|y=-355|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Austria|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Austria|<span style="color:black;">Austria</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-171|y=-310|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Belgium|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Belgium|<span style="color:black;">Belgium</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-400|y=-419|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Bulgaria|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Bulgaria|<span style="color:black;">Bulgaria</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-300|y=-405|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Croatia|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Croatia|<span style="color:black;">Croatia</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-414|y=-286|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Cyprus|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Cyprus|<span style="color:black;">Cyprus</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-280|y=-321|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Czech Republic|text=<br /><div style="text-shadow:white 0em 0em 0.4em; line-height:85%">[[Czech Republic|<span style="color:black;">Czech Republic</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-220|y=-225|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Denmark|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Denmark|<span style="color:black;">Denmark</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-350|y=-175|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Estonia|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Estonia|<span style="color:black;">Estonia</span>]]}}}} {{Image label|x=-343|y=-103|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Finland|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Finland|<span style="color:black;">Finland</span>]]}}}} {{Image label|x=-149|y=-371|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|France|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[France|<span style="color:black;">France</span>]]}}}} {{Image label|x=-223|y=-296|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Germany|text=<br />[[Germany|<span style="color:black;">Germany</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-381|y=-489|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Greece|text=<br />[[Greece|<span style="color:black;">Greece</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-323|y=-363|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Hungary|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Hungary|<span style="color:black;">Hungary</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-60|y=-250|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Ireland|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Republic of Ireland|<span style="color:black;">Ireland</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-269|y=-436|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Italy|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Italy|<span style="color:black;">Italy</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-350|y=-206|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Latvia|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Latvia|<span style="color:black;">Latvia</span>]]}}}} {{Image label|x=-350|y=-233|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Lithuania|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Lithuania|<span style="color:black;">Lithuania</span>]]}}}} {{Image label|x=-177|y=-340|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Luxembourg|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Luxembourg|<span style="color:black;">Luxembourg</span>]]</div>}}}} {{Image label|x=-263|y=-552|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Malta|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Malta|<span style="color:black;">Malta</span>]]}}}} {{Image label|x=-166|y=-280|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Netherlands|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Netherlands|<span style="color:black;">Netherlands</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-320|y=-280|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Poland|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Poland|<span style="color:black;">Poland</span>]]}}}} {{Image label|x=-3|y=-457|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Portugal|text=<br />[[Portugal|<span style="color:black;">Portugal</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-387|y=-368|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Romania|text=<br />[[Romania|<span style="color:black;">Romania</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-330|y=-330|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Slovakia|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Slovakia|<span style="color:black;">Slovakia</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-275|y=-389|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Slovenia|text=[[Slovenia|<span style="color:black;">Slovenia</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-68|y=-460|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Spain|text=<br />[[Spain|<span style="color:black;">Spain</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-267|y=-143|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Sweden|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Sweden|<span style="color:black;">Sweden</span>]]}}}} {{Image label end}} </div> </syntaxhighlight> ھي نتيجو ڏيندو: <div style="text-shadow:white 0em 0em 0.4em; font-family:{{{font|Cambria, Georgia, Times, 'Times New Roman', serif}}}; font-size:{{{font_size|90%}}}"> {{Image label begin|image=EU map blank.svg|width=460|link=|scale={{{width|-1}}}}} {{Image label|x=-278|y=-355|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Austria|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Austria|<span style="color:black;">Austria</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-171|y=-310|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Belgium|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Belgium|<span style="color:black;">Belgium</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-400|y=-419|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Bulgaria|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Bulgaria|<span style="color:black;">Bulgaria</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-300|y=-405|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Croatia|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Croatia|<span style="color:black;">Croatia</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-414|y=-286|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Cyprus|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Cyprus|<span style="color:black;">Cyprus</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-280|y=-321|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Czech Republic|text=<br /><div style="text-shadow:white 0em 0em 0.4em; line-height:85%">[[Czech Republic|<span style="color:black;">Czech Republic</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-220|y=-225|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Denmark|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Denmark|<span style="color:black;">Denmark</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-350|y=-175|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Estonia|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Estonia|<span style="color:black;">Estonia</span>]]}}}} {{Image label|x=-343|y=-103|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Finland|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Finland|<span style="color:black;">Finland</span>]]}}}} {{Image label|x=-149|y=-371|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|France|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[France|<span style="color:black;">France</span>]]}}}} {{Image label|x=-223|y=-296|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Germany|text=<br />[[Germany|<span style="color:black;">Germany</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-381|y=-489|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Greece|text=<br />[[Greece|<span style="color:black;">Greece</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-323|y=-363|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Hungary|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Hungary|<span style="color:black;">Hungary</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-60|y=-250|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Ireland|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Republic of Ireland|<span style="color:black;">Ireland</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-269|y=-436|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Italy|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Italy|<span style="color:black;">Italy</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-350|y=-206|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Latvia|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Latvia|<span style="color:black;">Latvia</span>]]}}}} {{Image label|x=-350|y=-233|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Lithuania|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Lithuania|<span style="color:black;">Lithuania</span>]]}}}} {{Image label|x=-177|y=-340|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Luxembourg|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Luxembourg|<span style="color:black;">Luxembourg</span>]]</div>}}}} {{Image label|x=-263|y=-552|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Malta|size={{{arms_size|15px}}}|text=[[Malta|<span style="color:black;">Malta</span>]]}}}} {{Image label|x=-166|y=-280|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Netherlands|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Netherlands|<span style="color:black;">Netherlands</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-320|y=-280|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Poland|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Poland|<span style="color:black;">Poland</span>]]}}}} {{Image label|x=-3|y=-457|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Portugal|text=<br />[[Portugal|<span style="color:black;">Portugal</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-387|y=-368|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Romania|text=<br />[[Romania|<span style="color:black;">Romania</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-330|y=-330|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Slovakia|text=<br /><div style="line-height:85%">[[Slovakia|<span style="color:black;">Slovakia</span>]]</div>|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-275|y=-389|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Slovenia|text=[[Slovenia|<span style="color:black;">Slovenia</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-68|y=-460|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Spain|text=<br />[[Spain|<span style="color:black;">Spain</span>]]|size={{{arms_size|15px}}}}}}} {{Image label|x=-267|y=-143|scale={{{width|-1}}}|text={{Coat of arms|Sweden|size={{{arms_size|15px}}}|text=<br />[[Sweden|<span style="color:black;">Sweden</span>]]}}}} {{Image label end}} </div> ===پيراميٽر=== {| class="wikitable" ! فيلڊ جو نالو !! گھربل !! وضاحت !! ڊفالٽ ملھ !! خاص ملھ |- | size || نہ || arms جو ماپ. ماپي اڪائي "px" سميت لکو. || 20px || لاڳو نہ ٿو ٿئي |- | link || نہ || arms تي ڪلڪ ڪرڻ سان ڪٿي موڪليو وڃي || شروعاتي ملھ جيڪو <nowiki>{{Coat of arms|</nowiki>'''X'''<nowiki>}}</nowiki> ۾ لکيل ھجي || لاڳو نہ ٿو ٿئي |- | text || نہ || arms جي ساڄي پاسي ظاهر ٿيندڙ متن. || شروعاتي ملھ جيڪو <nowiki>{{Coat of arms|</nowiki>'''X'''<nowiki>}}</nowiki> ۾ لکيل ھجي || "none" ڪو به متن نہ ڏيکاري ٿو |} ==يڪسانيت ۽ نمايان نظر اچڻ جا اصول== روايتي نشانِ خاندان جي عمل جي بنياد تي، هيٺيون بنيادي اصول گهٽ ريزوليوشن تي به نقش و نگار جي مناسب حد تائين يڪسانيت ۽ امتيازي سڃاڻپ کي يقيني بڻائي ٿو؛ 20 پکسل ڊفالٽ ويڪر آهي: ===I: صرف Escutcheons=== [[Achievement (heraldry)|achievement]] جا سڀ عنصر، سواءِ لازمي [[Escutcheon (heraldry)|escutcheon]] جي، ختم ڪيا ويندا آهن. مثال طور بيلجيم لاءِ، وڌيڪ تفصيلي صورتن جهڙوڪ [[File:Great coat of arms of Belgium.svg|70px]] يا [[File:State Coat of Arms of Belgium.svg|60px]] بدران {{Coat of arms|Belgium|size=30px|text=none}} ڏيکاريو وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح، آسٽريا لاءِ: [[File:Austria Bundesadler.svg|70px]] بدران {{Coat of arms|Austria|size=30px|text=none}} ڏيکاريو وڃي ٿو. ===II: Unmarshalled صورتن کي ترجيح=== جڏهن ڪنهن escutcheon جون گهڻيون صورتون هجن، تڏهن اها صورت استعمال ڪئي ويندي آهي جنهن ۾ [[Heraldry#Marshalling|marshalling]] سڀ کان گهٽ هجي، يعني سڀ کان سادي يا ''lesser'' صورت. مثال طور سوئيڊن لاءِ، هيٺين [[Quartering (heraldry)|quartered]] صورت [[File:Great shield of arms of Sweden.svg|30px]] بدران {{Coat of arms|Sweden|size=30px|text=none}} ڏيکاريو وڃي ٿو. اهڙيءَ طرح، ليختنستائن لاءِ: [[File:Greater arms of Liechtenstein.svg|30px]] بدران {{Coat of arms|Liechtenstein|size=30px|text=none}} ڏيکاريو وڃي ٿو. == پڻ ڏسو == * {{tl|Flag}} * {{tl|Infobox emblem}} * {{tl|Infobox coat of arms}} * {{tl|Infobox COA wide}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ، مھرباني؛ انٽروڪي وڪيڊيٽا تي --> [[Category:Geography symbol templates]] [[Category:Heraldry templates]] [[Category:Single-image insertion templates]] }}</includeonly> l0y3xvlns2qzdxj1f0g20ampux9n18p 14 97856 380879 2026-05-26T16:09:21Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] 380879 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اسپين جا شهر]] [[زمرو:يورپ جا تاريخي شهر]] rjdt5viqrmg6t8ns8uo9pb2zvjswmjk 14 97857 380880 2026-05-26T16:09:38Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] 380880 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تاريخي شهر]] [[زمرو:يورپ جا شهر]] ke7sd2jf0reydo2qvl0y3keu06pn0hz 10 97858 380894 2026-05-26T16:42:19Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھيٺ ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي لاءِ وڪيڊيٽا استعمال ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> ==ھن سانچي بابت== ھي سانچو حڪومت جي مختلف سطحن ۽ ٻين نيم حڪومتي ادارن جي غير-هرالڊڪ نشانين کي شامل ڪرڻ کي آسان بڻائي ٿو۔ ھي [[:سانچو:Coat of arms]]... 380894 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مھرباني ڪري زمرا ھيٺ ڏنل جاءِ تي شامل ڪريو ۽ بين الويڪي لاءِ وڪيڊيٽا استعمال ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:وڪيڊيٽا]]) --> ==ھن سانچي بابت== ھي سانچو حڪومت جي مختلف سطحن ۽ ٻين نيم حڪومتي ادارن جي غير-هرالڊڪ نشانين کي شامل ڪرڻ کي آسان بڻائي ٿو۔ ھي [[:سانچو:Coat of arms]] جو ساٿي سانچو آھي ۽ بلڪل ساڳي نموني ڪم ڪري ٿو۔ '''سڀ {{em|آزاد}} نشان، مُھرون، لوگو ۽ ٻيون ساڳيون نشانيون ھن سانچي ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ قابل قبول آھن'''، سواءِ هرالڊڪ [[نشانِ سلطنت|ڪوٽ آف آرمز]] جي۔ جتي ڪو شڪ موجود ھجي، مثال طور سرد جنگ واري دور جا اوڀر يورپي نشان ۽ مُھرون، جن ۾ گهڻو ڪري هرالڊڪ ڊزائن جا ڪجهه عنصر شامل ھوندا ھئا، اتي ھي سانچو شامل ڪرڻ واري اصول کي ترجيح ڏئي ٿو۔ جيڪڏهن توهان جو ادارو ھن سانچي ۾ موجود ناھي، ته مهرباني ڪري سانچي ۾ ترميم ڪري ان کي شامل ڪرڻ تي غور ڪريو۔ ترميم ڪندي موجوده ترتيب ۽ تنظيم جي پيروي ڪريو ته جيئن استعمال ڪندڙ آساني سان مطلوبه اداري جو صحيح نالو ڳولي سگھن ۽ نقل کان بچي سگهجي۔ {{resbox|[[File:Red copyright.svg|18x18px|link=]] ''ھن سانچي کي [[وڪيپيڊيا:غير-آزاد تصويرون|غير-آزاد تصويرون]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال نه ڪريو۔''}} ==مثال== '''صرف مُھر:''' ''لکڻ:'' <syntaxhighlight lang="wikitext"> *{{Seal|Shkodër County|text=none}} *{{Seal|USSR|text=none}} *{{Seal|New York City|text=none}} *{{Seal|Alabama|text=none}} </syntaxhighlight> ''ھيٺيان نتيجا ڏيندو، ترتيبوار:'' *{{Seal|Shkodër County|text=none}} *{{Seal|USSR|text=none}} *{{Seal|New York City|text=none}} *{{Seal|Alabama|text=none}} '''مُھر سان گڏ نالو:''' ''لکڻ:'' <syntaxhighlight lang="wikitext"> *{{Seal|Shkodër County}} *{{Seal|USSR}} *{{Seal|New York City}} *{{Seal|Alabama}} </syntaxhighlight> ''ھيٺيان نتيجا ڏيندو، ترتيبوار:'' *{{Seal|Shkodër County}} *{{Seal|USSR}} *{{Seal|New York City}} *{{Seal|Alabama}} '''مُھر توهان جي پسنديده متن سان:''' ''لکڻ:'' <syntaxhighlight lang="wikitext"> *{{Seal|Shkodër County|text=توهان پنهنجي پسند جو متن داخل ڪري سگهو ٿا}} *{{Seal|USSR|text=بلڪل هن ريت}} *{{Seal|New York City|text=يا ڪنهن شيءِ سان ڳنڍي سگهو ٿا جهڙوڪ}} *{{Seal|Alabama|text=The [[Alabama Forestry Commission]]}} </syntaxhighlight> ''ھيٺيان نتيجا ڏيندو، ترتيبوار:'' *{{Seal|Shkodër County|text=توهان پنهنجي پسند جو متن داخل ڪري سگهو ٿا}} *{{Seal|USSR|text=بلڪل هن ريت}} *{{Seal|New York City|text=يا ڪنهن شيءِ سان ڳنڍي سگهو ٿا جهڙوڪ}} *{{Seal|Alabama|text=The [[Alabama Forestry Commission]]}} '''مُھر توهان جي پسنديده ماپ سان:''' ''لکڻ:'' <syntaxhighlight lang="wikitext"> *{{Seal|Shkodër County|size=45px}} *{{Seal|USSR|size=55px}} *{{Seal|New York City|size=65px}} *{{Seal|Alabama|size=85px}} </syntaxhighlight> ''ھيٺيان نتيجا ڏيندو، ترتيبوار:'' *{{Seal|Shkodër County|size=45px}} *{{Seal|USSR|size=55px}} *{{Seal|New York City|size=65px}} *{{Seal|Alabama|size=85px}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا ھن لڪير کان ھيٺ شامل ڪريو؛ بين الويڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:اڪيلو-تصوير شامل ڪرڻ وارا سانچا]] }}</includeonly> ejqzupz8dhqmy2g3j8lvdv6muo6xqoo 10 97859 380895 2026-05-26T16:44:44Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <includeonly>{{ {{{|safesubst:}}}hmbox | class = resolved | message = <span style="margin-right: -0.6em;">{{#ifexist:Template:{{{1|{{{text}}}}}}|{{ {{{1|{{{text}}}}}} }}|{{{1|{{{text|{{#if:{{{demo|}}}|{{Qmark}}&nbsp;{{Var| [[Template:Tmbox/See also|Place any decision template here]] }}|{{Resolved mark large}}}}}}}}}}}}</span> | extra = {{{2|{{{reason|}}}}}} | imagesize = 0x0 }}</includeonly><noinclude>{{Framing|demo=y}} [[Category:User check templates]] {{Documentat... 380895 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ {{{|safesubst:}}}hmbox | class = resolved | message = <span style="margin-right: -0.6em;">{{#ifexist:Template:{{{1|{{{text}}}}}}|{{ {{{1|{{{text}}}}}} }}|{{{1|{{{text|{{#if:{{{demo|}}}|{{Qmark}}&nbsp;{{Var| [[Template:Tmbox/See also|Place any decision template here]] }}|{{Resolved mark large}}}}}}}}}}}}</span> | extra = {{{2|{{{reason|}}}}}} | imagesize = 0x0 }}</includeonly><noinclude>{{Framing|demo=y}} [[Category:User check templates]] {{Documentation}} <!-- place category and language links on the /doc sub-page --> </noinclude> mf2d0dtjszkxfj99w7bvdebubao0we9 0 97860 380896 2026-05-26T16:48:00Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1355491799|List of former mosques in Spain]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 380896 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. 4b8q5spm1stb0n863dc54mfrusx0nwb 380897 380896 2026-05-26T16:48:28Z Ibne maryam 17680 added [[Category:مسجدون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380897 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. [[زمرو:مسجدون]] tcks8uanzjtpvdzhqo4h4rzv5yg4uzm 380898 380897 2026-05-26T16:48:54Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اندلس]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380898 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] 0js7fnzdvejjloligf5rw1i271fapgw 380899 380898 2026-05-26T16:49:25Z Ibne maryam 17680 added [[Category:فهرستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380899 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:فهرستون]] n1wayv3y0xfs8yp00q6its0yh1o5kov 380900 380899 2026-05-26T16:49:53Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380900 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:فهرستون]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] qgt6c7uqdzaoe2b3yyxpfw0guw24gw8 380901 380900 2026-05-26T16:50:10Z Ibne maryam 17680 added [[Category:مسجدن جون فهرستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380901 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:فهرستون]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] 2kgd2zp5tcng1b6xijr9vi70fa8ychv 380902 380901 2026-05-26T16:50:37Z Ibne maryam 17680 added [[Category:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380902 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:فهرستون]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] oeq01cyqihbwjjiszzeab0atco2dlzx 380903 380902 2026-05-26T16:50:57Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:فهرستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380903 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] sqvxa8tchydcf8eten5fjuj6moscx56 380904 380903 2026-05-26T16:51:33Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اسپين جي تاريخ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380904 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (ريڪونڪوئسٽا) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] 17q20zafncjaxc1n2seanpt9jxk44sj 380911 380904 2026-05-26T17:10:53Z Ibne maryam 17680 /* */ 380911 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (Reconquesta) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. ==تاريخ== مسجدون اندلس سماجي، سياسي ۽ ثقافتي دائري جو هڪ لازمي حصو هيون. ڏهين صدي جي عظيم قرطبه جي مسجد جي باقيات کان سواءِ، انهن پراڻين تاريخي مسجدن بابت انگريزي ٻولي ۾ تمام گهٽ دستاويز موجود آهن. انهن مسجدن جي تعداد بابت صرف اندازا موجود آهن. بهرحال، اهو لڳي ٿو ته مسلم اسپين ۾ ممڪن طور تي هزارين مسجدون موجود هيون. هڪ اندازي مطابق، صرف [[قرطبه]] ۾ 3,000 مسجدون، حمام ۽ محل هئا. اهو ڏهين صدي دوران هو، جڏهن قرطبه دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ ان ۾ 250,000 کان وڌيڪ عمارتون هيون جيڪي چوويهه ميل ڊگهي ۽ ڇهه ميل ويڪري علائقي ۾ پکڙيل هيون. اڄ قرطبه ۾ اهي پراڻيون مسجدون قرطبه جي عظيم مسجد ۽ ڪجهه ٻين بربادين ۽ باقيات کان سواءِ گم ٿي ويون آهن، سواءِ قرطبه جي عظيم مسجد ۽ سان جوآن جي مينار جي، گم ٿي ويون آهن. هڪ وقت ۾ جڏهن غرناطه جي امارت جو گاديءَ جو هنڌ غرناطه شهر هو (1230-1492ع)، شهر ۾ 137 مسجدون هيون. هن دور ۾ مدينه الزهراء (شهر) يورپ جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ عيسائين جي ڪنٽرول وارن علائقن مان نيڪالي ڏيڻ کان پوءِ پناهه وٺندڙ مسلمانن جي وڏي تعداد جو استقبال ڪيو. هن آمد ان جي سائيز کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو ۽ سال 1450ع تائين غرناطه کي آبادي جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ڇڏيو. مسجدن جي واڌ ويجهه وڏن شهرن تائين محدود نه هئي، ننڍن شهرن ۽ قصبن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون تعمير ڪيون ويون هيون ته جيئن مسلمان پنهنجي روزاني پنج وقت جي نماز جماعت سان ادا ڪري سگهن. غرناطه شهر ۾ 18 مسجدون هيون، جن مان صرف غرناطه جي القصر جي قلعي اندر مسجد اڄ به بچيل آهي. نذري غرناطه امارات جي دور ۾ ويلز-مالگا (ان وقت بالس مديني جي نالي سان مشهور) ۾ 16 مسجدون هيون. رونڊا، هڪ ننڍڙو شهر، ۾ 7 يا 8 مسجدون هيون جن مان اڄ صرف هڪ وچولي سائيز جي مسجد جو مينار باقي آهي. [[ٽوليڊو]] ۾ لڳ ڀڳ 5 اڳوڻيون مسجدون اڃا تائين موجود آهن جن جي اصل اڏاوت گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور تي محفوظ آهي، جيئن هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. ==فهرست== ==پڻ ڏسو: * [[اندلس]] * [[اسپين ۾ اسلام]] * [[اسپين جي فتح]] * [[اسپين ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[پرتگال ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست]] * [[دنيا جي قديم ترين مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] n0761ac3k8xbn02sgfzy00lqnp1c7qs 380912 380911 2026-05-26T17:11:20Z Ibne maryam 17680 /* فهرست */ 380912 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (Reconquesta) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. ==تاريخ== مسجدون اندلس سماجي، سياسي ۽ ثقافتي دائري جو هڪ لازمي حصو هيون. ڏهين صدي جي عظيم قرطبه جي مسجد جي باقيات کان سواءِ، انهن پراڻين تاريخي مسجدن بابت انگريزي ٻولي ۾ تمام گهٽ دستاويز موجود آهن. انهن مسجدن جي تعداد بابت صرف اندازا موجود آهن. بهرحال، اهو لڳي ٿو ته مسلم اسپين ۾ ممڪن طور تي هزارين مسجدون موجود هيون. هڪ اندازي مطابق، صرف [[قرطبه]] ۾ 3,000 مسجدون، حمام ۽ محل هئا. اهو ڏهين صدي دوران هو، جڏهن قرطبه دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ ان ۾ 250,000 کان وڌيڪ عمارتون هيون جيڪي چوويهه ميل ڊگهي ۽ ڇهه ميل ويڪري علائقي ۾ پکڙيل هيون. اڄ قرطبه ۾ اهي پراڻيون مسجدون قرطبه جي عظيم مسجد ۽ ڪجهه ٻين بربادين ۽ باقيات کان سواءِ گم ٿي ويون آهن، سواءِ قرطبه جي عظيم مسجد ۽ سان جوآن جي مينار جي، گم ٿي ويون آهن. هڪ وقت ۾ جڏهن غرناطه جي امارت جو گاديءَ جو هنڌ غرناطه شهر هو (1230-1492ع)، شهر ۾ 137 مسجدون هيون. هن دور ۾ مدينه الزهراء (شهر) يورپ جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ عيسائين جي ڪنٽرول وارن علائقن مان نيڪالي ڏيڻ کان پوءِ پناهه وٺندڙ مسلمانن جي وڏي تعداد جو استقبال ڪيو. هن آمد ان جي سائيز کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو ۽ سال 1450ع تائين غرناطه کي آبادي جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ڇڏيو. مسجدن جي واڌ ويجهه وڏن شهرن تائين محدود نه هئي، ننڍن شهرن ۽ قصبن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون تعمير ڪيون ويون هيون ته جيئن مسلمان پنهنجي روزاني پنج وقت جي نماز جماعت سان ادا ڪري سگهن. غرناطه شهر ۾ 18 مسجدون هيون، جن مان صرف غرناطه جي القصر جي قلعي اندر مسجد اڄ به بچيل آهي. نذري غرناطه امارات جي دور ۾ ويلز-مالگا (ان وقت بالس مديني جي نالي سان مشهور) ۾ 16 مسجدون هيون. رونڊا، هڪ ننڍڙو شهر، ۾ 7 يا 8 مسجدون هيون جن مان اڄ صرف هڪ وچولي سائيز جي مسجد جو مينار باقي آهي. [[ٽوليڊو]] ۾ لڳ ڀڳ 5 اڳوڻيون مسجدون اڃا تائين موجود آهن جن جي اصل اڏاوت گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور تي محفوظ آهي، جيئن هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. ==فهرست== ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اسپين ۾ اسلام]] * [[اسپين جي فتح]] * [[اسپين ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[پرتگال ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست]] * [[دنيا جي قديم ترين مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] 22hkjmo88b6os26y1a81zq05n0egcv3 380914 380912 2026-05-26T17:13:41Z Ibne maryam 17680 380914 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (Reconquesta) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. ==تاريخ== مسجدون اندلس سماجي، سياسي ۽ ثقافتي دائري جو هڪ لازمي حصو هيون. ڏهين صدي جي عظيم قرطبه جي مسجد جي باقيات کان سواءِ، انهن پراڻين تاريخي مسجدن بابت انگريزي ٻولي ۾ تمام گهٽ دستاويز موجود آهن. انهن مسجدن جي تعداد بابت صرف اندازا موجود آهن. بهرحال، اهو لڳي ٿو ته مسلم اسپين ۾ ممڪن طور تي هزارين مسجدون موجود هيون. هڪ اندازي مطابق، صرف [[قرطبه]] ۾ 3,000 مسجدون، حمام ۽ محل هئا. اهو ڏهين صدي دوران هو، جڏهن قرطبه دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ ان ۾ 250,000 کان وڌيڪ عمارتون هيون جيڪي چوويهه ميل ڊگهي ۽ ڇهه ميل ويڪري علائقي ۾ پکڙيل هيون. اڄ قرطبه ۾ اهي پراڻيون مسجدون قرطبه جي عظيم مسجد ۽ ڪجهه ٻين بربادين ۽ باقيات کان سواءِ گم ٿي ويون آهن، سواءِ قرطبه جي عظيم مسجد ۽ سان جوآن جي مينار جي، گم ٿي ويون آهن. هڪ وقت ۾ جڏهن غرناطه جي امارت جو گاديءَ جو هنڌ غرناطه شهر هو (1230-1492ع)، شهر ۾ 137 مسجدون هيون. هن دور ۾ مدينه الزهراء (شهر) يورپ جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ عيسائين جي ڪنٽرول وارن علائقن مان نيڪالي ڏيڻ کان پوءِ پناهه وٺندڙ مسلمانن جي وڏي تعداد جو استقبال ڪيو. هن آمد ان جي سائيز کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو ۽ سال 1450ع تائين غرناطه کي آبادي جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ڇڏيو. مسجدن جي واڌ ويجهه وڏن شهرن تائين محدود نه هئي، ننڍن شهرن ۽ قصبن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون تعمير ڪيون ويون هيون ته جيئن مسلمان پنهنجي روزاني پنج وقت جي نماز جماعت سان ادا ڪري سگهن. غرناطه شهر ۾ 18 مسجدون هيون، جن مان صرف غرناطه جي القصر جي قلعي اندر مسجد اڄ به بچيل آهي. نذري غرناطه امارات جي دور ۾ ويلز-مالگا (ان وقت بالس مديني جي نالي سان مشهور) ۾ 16 مسجدون هيون. رونڊا، هڪ ننڍڙو شهر، ۾ 7 يا 8 مسجدون هيون جن مان اڄ صرف هڪ وچولي سائيز جي مسجد جو مينار باقي آهي. [[ٽوليڊو]] ۾ لڳ ڀڳ 5 اڳوڻيون مسجدون اڃا تائين موجود آهن جن جي اصل اڏاوت گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور تي محفوظ آهي، جيئن هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. ==فهرست== ===اڳوڻي مسجدون جن جي عمارتون يا کنڊر بچيل آهن=== This table lists former mosques in Al-Andalus with ''identified'' original buildings or ruins of the former mosque still existing on the premises. ''Note'': ''Mesquita'' means mosque in the [[Spanish language|Spanish]] language. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Current name !Mosque Name ! class="unsortable" |Images !City !Province !Year opened !Year closed ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |Ref. |- |[[Mosque–Cathedral of Córdoba]] |Great Mosque of Córdoba (Qurṭuba), Aljama Mosque |[[File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|100px]][[File:Mosque Cordoba.jpg|100px]] |[[Córdoba, Spain|Córdoba]] |[[Andalusia]] |early 8th century |1236 |After the [[Umayyad conquest of Hispania|Muslim conquest of the Visigothic Kingdom]] (710~), the site of former main [[Visigoths|Visigothic]] church of Cordoba was divided and shared between Muslims and Christians for seven decades. Later [[Abd al-Rahman I]] purchased Christian part and built the great mosque in 785.<ref name="L. M">{{citation |author=L. M. |title=La basílica de San Vicente Mártir, la primacía de lo cristiano |publisher=[[ABC (newspaper)|ABC]] |url=http://sevilla.abc.es/cordoba/20140227/sevi-basilica-vicente-martir-primacia-201402262131.html |date=February 27, 2014}}</ref> Major extensions were added in 9th and 10th centuries, until final extension in the 10th century under [[Almanzor]]. After Christians captured Cordoba in 1236, King Ferdinand III of [[Crown of Castile|Castile]] converted the mosque into a cathedral. Later, a cathedral was built at the center of the old mosque, configuring the current Mosque-Cathedral of Cordoba. It was the second largest mosque in the world after Mecca Great mosque from around the 9th century, until [[Sultan Ahmed Mosque]], [[Istanbul]] was built in 1588. It had a surface area of {{convert|23,400|m2|ha|lk=in}} and accommodated an estimated 32,000 to 40,000 worshipers. Current mosque structure date from 784 to 987.<ref name="a1" /> |<ref name="a1" /><ref name="a2">{{cite web |title=Magnificent Mosques of Spain |url=https://www.halaltrip.com/other/blog/mosques-of-spain/ |website=halaltrip.com |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |[[Mosque of Cristo de la Luz]] |Mezquita Bab-al-Mardum |[[File:Mezquita Cristo de la Luz de Toledo.jpg|100px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] |[[Castilla–La Mancha]] |999 |1186 |Converted into a church. One of the best preserved Moorish mosques in Spain.<ref name="a1" /> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |[[Giralda]] |Great Mosque of Seville |[[File:Sevilla Cathedral - Giralda.jpg|100px]] |[[Seville]] |[[Andalusia]] |1248 |Only minaret remains. Mosque comparable in size to [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Great mosque of Cordoba]], destroyed by earthquake in 1365. Minaret used as a church bell tower was built higher in the 16th century. |<ref name="a1" /> |- |Mosque of Cuatrovitas |[[Bollullos de la Mitación]] |[[File:Ermita de Nuestra Señora de Cuatrovitas. Alminar (s. XII).jpg|100px]] |[[Seville]] |[[Andalusia]] |1180 |15th century |The Hermitage of Our Lady of Cuatrovitas was originally an [[Almohad]] mosque. Despite the modifications, the original structure can still be reproduced. The tower is in fact the minaret.<ref>{{cite web|title= mesquitasespana |URL= https://m.arteguias.com/mezquitasespana.htm|accessdate=19 November 2024}}</ref> |- |[[Almonaster la Real Mosque]] | |[[File:Almonaster la real vue d'ensemble.jpg|100px]] |[[Almonaster la Real]] |[[Andalusia]] |10th century | | Built on site of the 5th-century Visigoth basilica. Converted into a church after Reconquista. National Monument since 1931. |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |Mezquita del Alcázar de Jerez la Frontera | |[[File:Mezquita del Alcázar de Jerez (33047903241).jpg|100px]] |[[Jerez de la Frontera]] (Jerez) |[[Andalusia]] |11th century |mid 13th century | Located within former Moorish fortress of [[Alcazar of Jerez de la Frontera]]. Only surviving mosque building of 18 former mosques in the [[Jerez]] city. Converted into church after Reconquista. |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |[[Mosque of las Tornerías]] |Al-Mustimim |[[File:Visita a las obras de rehabilitación de la Mezquita de Tornerías (43539278162).jpg|100px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] |[[Castilla–La Mancha]] |1060<ref name="a3">{{cite web |title=Las Tornerías |url=https://archnet.org/sites/3742 |website=archnet.org |accessdate=27 September 2018}}</ref> | |Unusual two-storied mosque. Was built in a busy commercial neighborhood (Arrabal de Francos). Used as a church until 1498–1505, and other uses since. Restoration and preservation done recently. |<ref name="a2" /><ref name="a3" /><ref name="a4">{{cite web |title=Fusion of Roman, Visigoth and Muslim culture |url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/mezquita-de-las-tornerias-14764/descripcion/ |website=turismocastillalamancha.es |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |Mezquita de Tórtoles | |[[File:Mezquita de Tórtoles, Tarazona, Zaragoza, España, 2017-05-23, DD 66.jpg|frameless|100x100px]] |[[Tarazona]] |[[Aragon]] | |15th century |Mosque remains almost not altered in the later centuries. Current building was built in 2 stages, one early 15th century, other late 15th century. It is attached to the remains of the old fortified tower of town castle. Converted into a church in 1526. |<ref>{{Cite web|url=http://www.patrimonioculturaldearagon.es/bienes-culturales/mezquita-de-tortoles-tarazona|title=Mosque of Tórtoles (Tarazona, ZARAGOZA)|website=patrimonioculturaldearagon.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |- |Aljama Mosque of [[Medina Azahara]] |Aljama Masjid of Madinat al-Zahra |[[File:Mezquita de Medina Azahara.jpg|frameless|100x100px]] |[[Córdoba, Spain|Córdoba]] |[[Andalusia]] |940 |1010 |A mosque in [[Madinat Al-Zahra|Madinat al-Zahra]], a vast, fortified [[Moors|Moorish]] palace-city built by [[Abd ar-Rahman III|Abd-ar-Rahman III]] (912–961). The marbled, jeweled complex was plundered & destroyed first by Muslims, then by Christians when civil war ended [[Caliphate of Córdoba]]. A UNESCO World Heritage site since 2018. |<ref>{{Cite web|url=http://www.andalucia.com/magazine/english/ed4/madinat.htm|title=Cordoba City - Madinat al-Zahra|website=andalucia.com|date=21 March 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |- |[[San Sebastián, Toledo|San Sebastián de Toledo]] |Al-Dabbagin Masjid |[[File:Toledo 2015 10 26 2803 (26732620315) (cropped) iglesia de San Sebastián.jpg|frameless|100x100px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] |[[Castilla–La Mancha]] | |1085~ |Converted into a church after 1085 Christian conquest of area. Renovated several times but original interior structure remains. Building now used as a concert and exhibition hall. Bell tower built in the 15th century shows characteristics of a former minaret. Ruins of Arab Baths of Tenerías remain lower below on slope.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/mezquita/sansebastiantoledo.htm|title=Church (old mosque) of San Sebastián de Toledo|website=arteguias.com|access-date=28 September 2018}}</ref> A short reference to mosque exist by Ibn Baskuwal (1101–83) reported by Fath ibn Ibrahim.<ref name=":3">The existence of the Al-Dabbagin mosque is attested by a short reference by Ibn Baskuwal (1101-83) reported by Fath ibn Ibrahim. see: <nowiki>''</nowiki>Actas de las i jornadas de Cultura Islámica, Toledo<nowiki>''</nowiki>, Instituto Occidental de Cultura Islámica (ed.) 1987, p. 158</ref> |<ref name=":2" /><ref name=":3" /> |- |Small Royal mosque inside [[Aljafería|Aljafería Palace]] | |[[File:La Aljafería 14092014 114703 05575.jpg|frameless|100x100px]] |[[Zaragoza]] |[[Aragon]] |10th century | |Located inside the great fortified palace. A small octagonal mosque, designed as a private oratory for the king and his family. Mosque architecture inspired by Córdoba mosque. Aljafería is a UNESCO World Heritage site since 1986.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;isl;es;mon01;4;en|title=Aljafería Palace (Islamic part) in Discover Islamic Art|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":0" /> |- |[[Iglesia de El Salvador, Toledo]] | |[[File:Iglesia del Salvador. Toledo.jpg|frameless|133x133px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] |[[Castilla–La Mancha]] |9th century |1085 |Mosque built on former Visigoth or Roman substrate. Now a rebuilt church but excavations revealed 9th century structures & elements of mosque - horseshoe arch arcade, primitive stone minaret, flooring, courtyard with cistern.<ref name=":16">{{Cite web|url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/iglesia-de-el-salvador-de-toledo-12864/descripcion/|title=Iglesia de El Salvador de Toledo|website=turismocastillalamancha.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":17">{{Cite web|url=http://www.toledomonumental.com/savador.html|title=Church of the Savior|website=toledomonumental.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825062056/http://toledomonumental.com/savador.html|archive-date=25 August 2018|url-status=dead}}</ref> |<ref name=":16" /><ref name=":17" /> |- |Alminar de Árchez, Alminar Mudéjar (Mudejar Minaret of Árchez) |Masjid al-Ta`ibin, Mezquita de los Conversos<ref>[[:File:San_Juan_de_los_Reyes_(Granada)._Alminar.jpg|San Juan de los Reyes (Granada) Alminar]]</ref> (Mosque of convert) |[[File:Alminar 1.jpg|frameless|133x133px]] |[[Árchez]] |[[Andalusia]] | |14th century |Only {{convert|15|m|ft|adj=mid|-tall|sp=us}} [[minaret]] remains, used as belfry of Árchez church built on mosque location. Minaret is an [[Almohad architecture|Almohade architecture]] monument and only remaining jewel of Nazarí period.<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.malaga.es/en/turismo/patrimonio/lis_cd-5075/cnl-50/alminar-mudejar-archez|title=Mudejar Minaret|website=malaga.es|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":4" /> |- |San Sebastian Minaret (Alminar De San Sebastian) | |[[File:Ronda Minaret-Kirchturm2004.jpg|frameless|150x150px]] |[[Ronda]] |[[Andalusia]] | |1485 |Only minaret of the medium-size mosque in Plaza Abul Beka neighborhood remains. Minaret was expanded and used as a bell tower. The mosque was converted to a church but destroyed in 1600s during [[Rebellion of the Alpujarras (1568–71)|Morisco Revolts]]. Ronda was a Muslim city for 700 years. The city had 7 or 8 mosques, none survive today.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.rondatoday.com/san-sebastian-minaret-alminar-de-san-sebastian/|title=San Sebastian Minaret|website=rondatoday.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":1" /> |- |Alminar de San Juan (Minaret of San Juan) | |[[File:Cordoue (3873429397).jpg|frameless|100x100px]] |[[Córdoba, Spain|Córdoba]] |[[Andalusia]] |930 | |Only minaret remains of mosque built in 930 during 1st Spanish Umayyad caliph 'Abd al-Rahman III. Now its belfry of San Juan church.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://archnet.org/sites/2857|title=Minaret of San Juan|website=archnet.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":5" /> |- |[[Iglesia de Santiago del Arrabal, Toledo]] | |[[File:Iglesia de Santiago del Arrabal en Toledo.jpg|frameless|100x100px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] |[[Castilla–La Mancha]] | | |Converted to church in 1223–25. Caliphate era minaret survives. Church is a [[Mudéjar]] style masterpiece, built in 1245–47 on prior structures of a mosque and Visigoth building.<ref name=":20">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;29;en|title=Church of Santiago del Arrabal|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":20" /> |- |Church of Nuestra Señora de la Encarnación (Benaque, Macharaviaya) | |[[File:Benaque.jpg|frameless|100x100px]] |[[Macharaviaya]] |[[Andalusia]] | | |One of few preserved mosques with original minaret and solid block building built of brick & masonry. Interior single rectangular prayer hall now a church nave. Drilling Mecca facing wall in 2003 showed original mosque construction and 19th century work. [[Reconquista]] era document says "...While it was the visitation and reformation of the houses in the alcayua (or alamiya) in Benaque, the inhabitants used mosque as a parish church, where they had images and heard Mass..." .<ref name=":22">{{Cite web|url=https://andaluciarustica.com/en/macharaviaya-parish-church-of-nuestra-senora-de-la-encarnacion-in-benaque.htm|title=Parish Church of Nuestra Señora de la Encarnación Benaque|website=andaluciarustica.com|date=16 September 2013 |access-date=30 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|title=Church of Our Lady of the Incarnation. Mural paintings, minaret and cemetery. - Benaque (Macharaviaya)|website=viajerosencortomalaga.com|access-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116212313/http://viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|archive-date=16 January 2019|url-status=dead}}</ref> |<ref name=":22" /> |- |} {{Incomplete list|date=September 2018}} === Original buildings destroyed === This table lists former mosques in Al-Andalus with ''no known'' surviving mosque buildings. The original mosques were completely destroyed by people, war or by natural causes like earthquakes. Other structures were built on the site destroying or covering traces of the mosque. The ruins and stone materials of the mosque were often reused to build the new structures. However these sites may still contain undiscovered original structures within the current buildings or un-excavated ruins on the premises. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Current name !Mosque Name ! class="unsortable" |Location image !Location !Year opened !Year closed ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |Ref. |- |[[Cathedral of the Savior of Zaragoza]] |Aljama de Saraqusta, Mezquita Mayor de Zaragoz (Great Mosque of Zaragoza) |[[File:La Seo de noche.JPG|frameless|133x133px]] |[[Zaragoza]] |714-716 |1119 |One of the largest & oldest mosques in Al-Andalus. Enlarged later to 54 × 86 meters. Looked like Cordoba great mosque. First built by Hanas ben Abdallah as San’ani, a disciple of prophet [[Prophet Muhammad|Muhammad]] according to al-Humauydí. Converted to Cathedral despite another Cathedral very near used by Christians during Moorish rule. Minaret lasted till 17th century. Restoration in 1999, revealed mosque size, entrance location etc.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://historiaragon.com/2017/01/06/la-seo-de-zaragoza-de-mezquita-a-catedral/|title=La Seo De Zaragoza: De Mezquita A Catedral|website=historiaragon.com|date=6 January 2017 |access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/zagralandalus/la-seo|title=La Seo de Zaragoza and the aljama mosque of Saraqusta|website=Tzagr alAndalús. Andalusian Aragon|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":10" /><ref name=":11" /> |- |Iglesia Colegial del Divino Salvador |Mosque of Ibn Abbas |[[File:Parroquia del Divino Salvador Sevilla 2.jpg|frameless|100px]] |Seville |830 or earlier |1340 |The original "Great Mosque" of Seville, before the 12th century mosque built by the [[Almohads]] (which in turn is now occupied by the [[Seville Cathedral|Cathedral]]). It was also known as the Mosque of Ibn Abbas. It was either built or expanded by Abd ar-Rahman II in 830, as recorded in an inscription that has been preserved in one of the city's museums. The mosque had a very similar format to the early [[Great Mosque of Cordoba]]: a courtyard to the north and a prayer hall to the south divided into 11 naves by rows of arches, with the central nave in front of the mihrab being slightly wider. The minaret was located on the north side of the courtyard and had a square base measuring 5.88 metres per side. After the Christian conquest of Seville, the mosque continued to be reserved for Muslims for a time, until 1340 when it was converted to a church. The original building deteriorated over time until in 1674 it was demolished and construction of a new [[Baroque architecture|Baroque]] church was begun. The present-day church preserves only minor traces of the mosque.<ref>{{Cite web|title=Church of the Divine Salvador {{!}} Tourism of Seville|url=https://www.visitasevilla.es/en/monuments-and-culture/church-divine-salvador|access-date=2020-12-07|website=www.visitasevilla.es|language=en}}</ref><ref name=":110">{{Cite book|last1=Barrucand|first1=Marianne|title=Moorish architecture in Andalusia|last2=Bednorz|first2=Achim|publisher=Taschen|year=1992|isbn=3822876348}}</ref>{{Rp|46–47}}<ref>{{Cite web|title=Iglesia Colegial del Salvador/Mosque of Ibn Abbas, Seville|url=https://www.islamiclandmarks.com/spain/iglesia-colegial-del-salvador-mosque-of-ibn-abbas|website=IslamicLandmarks.com|date=23 November 2012 }}</ref><ref>{{Cite book|title=The Rough Guide to Andalucia|publisher=Rough Guides|year=2012|edition=7th}}</ref> | |- |[[St Nicholas' Church, Madrid|Church of San Nicolás, Madrid]] |Aljama mosque of Mayrit |[[File:Madrid Iglesia de San Nicolas.jpg|frameless|133x133px]] |[[Madrid]] | | |Current oldest church in Madrid dating back to 1202. It was built over a mosque of what was then called ''Mayrit''. Archaeologists believe that the 12th century bell tower was originally a minaret. Tower in Moorish Arabic [[Mudéjar|Mudéjar architecture]]. The Muslims lost Madrid in 1085.<ref name=":12">{{Cite web|url=http://www.gomadrid.com/sights/san-nicolas-de-los-servitas.html|title=Iglesia de San Nicolás de los Servitas|website=gomadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|url=https://www.esmadrid.com/en/tourist-information/iglesia-san-nicolas-de-bari-de-los-servitas|title=Church of San Nicolás de Bari de los Servitas|website=esmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|url=https://letstalkmadrid.com/la-iglesia-de-san-nicolas-the-oldest-church-in-madrid/|title=La Iglesia de San Nicolas — The Oldest Church in Madrid|website=letstalkmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":12" /><ref name=":13" /> <ref name=":14" /> |- |[[Granada Cathedral]] |Nasrid Great Mosque of Granada |[[File:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 13-20-43.jpg|frameless|100px]] |[[Granada]] | | |[[Emirate of Granada]], last Muslim kingdom in the Iberian Peninsula fell in 1492. [[Granada Cathedral]] began in 1505 on the site of the city's main mosque.<ref name="a9">{{cite web |title=Cathedral of Grenada |url=http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |website=alhambra.info |accessdate=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007234509/http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead }}</ref> [[Royal Chapel of Granada]] is built over the former terrace of the Great Mosque. |<ref name="a9" /> |- |[[Basílica de Santa María de la Asunción, Arcos de la Frontera|Basílica de Santa María de la Asunción]] | |[[File:Basílica de Santa María de la Asunción (Arcos de la Frontera).jpg|frameless|100x100px]] |[[Arcos de la Frontera]] | | |Church was built in 15th-16th century on the remains of a Moorish mosque. Site dates back to 8th-9th century.<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.andalucia.org/en/cultural-tourism/visits/cadiz/other-visits/basilica-menor-de-santa-maria-de-la-asuncion/|title=Basílica Menor de Santa María de la Asunción|website=andalucia.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":6" /> |- |[[Baza Cathedral]] | |[[File:Bazaiglesias.JPG|frameless|100x100px]] |[[Comarca de Baza|Baza]] | | |Cathedral was built on the site of an old mosque in the 16th century.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|title=The Baza Cathedral|website=cuevastianabaza.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929164546/http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|archive-date=29 September 2018|url-status=dead}}</ref> Baza was under Moorish rule from 713 to 1489 AD with a population of 50,000.<ref>{{Cite web|url=https://theodora.com/encyclopedia/b/baza.html|title=Baza|website=theodora.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":7" /> |- |[[Guadix Cathedral]] |Al-Hama mosque<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/granada/catedral_de_guadix.html|title=Guadix Cathedral|website=spain.info|access-date=28 September 2018}}</ref> |[[File:Cathedral - Guadix - Spain - 20110808.jpg|frameless|100x100px]] |[[Guadix]] | | |Principle mosque of [[Guadix]] when [[Muslims]] ruled it from 711 to 1489. Mosque built over a [[Visigothic Kingdom|Visigoth]] temple. Cathedral began construction over mosque in 1710.<ref>{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/16043a.htm|title=Diocese of Guadix|website=newadvent.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":8" /> |- |[[St. Catherine's Church, Valencia|Church of Santa Catalina, Valencia]] | |[[File:Iglesia de Santa Catarina, Valencia, España, 2014-06-30, DD 143.jpg|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | |13th century |Converted into church shortly after the ''reconquista'' in the 13th century. Church was rebuilt several times since.<ref name=":9">{{Cite web|url=http://valencia.for91days.com/the-micalet-and-the-santa-catalina/|title=The Micalet and the Santa Catalina|website=valencia.for91days.com|date=5 October 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":9" /> |- |[[Valencia Cathedral]] | |[[File:Catedral de Valencia, Valencia, España, 2014-06-30, DD 160.JPG|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | | |Originally a [[Roman temple]], it was turned into a [[Visigothic Kingdom|Visigothic]] cathedral, then into a mosque under [[Moors]]. Converted into a cathedral in 1238 after the [[Reconquista]] and rebuilt later.<ref>{{Cite web|url=http://www.catedraldevalencia.es/en/historia-de-la-catedral_hechos-historicos.php|title=Historical facts at the Valencia Cathedral|website=catedraldevalencia.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.valencia-tourist-guide.com/en/attractions/cathedral-of-valencia.html|title=Cathedral in Valencia - A Visitor's Guide.|website=valencia-tourist-guide.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":15" /> |- |[[Iglesia de San Román, Toledo]], (Museum of the Councils of Toledo) | |[[File:Tolède - Clocher de San Tomé.jpg|frameless|164x164px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] | | |13th century [[Mudéjar]] style rebuilt church. Contains traces of a [[Caliphate]] mosque, primitive Visigoth Church pillars and possible prior Roman building. Groups of three, toral arches like in a caliphate mosque prayer hall and two parts in Mudejar bell tower indicate a previous Islamic minaret base.<ref name=":18">{{Cite web|url=http://toledoguiaturisticaycultural.com/museo-de-los-concilios-y-la-cultura-visigoda/|title=Museum of Councils and Visigoto Culture - Church of San Roman|website=toledoguiaturisticaycultural.com|access-date=29 September 2018}}</ref><ref name=":19">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/iglesia/sanromantoledo.htm|title=Church of San Román, Toledo|website=arteguias.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":18" /><ref name=":19" /> |- |[[Old Cathedral of Lleida]] | |[[File:Lleida - La Seu Vella (des de Cappont)detalle.jpg|frameless|127x127px]] |[[Lleida]] |882 |1149 |In 882 on this hill, Moors reordered defenses over a previous Visigoth structure and built the Zuda along with a mosque. Following the [[Reconquista]], the mosque was converted into a Cathedral.<ref name=":21">{{Cite web|url=http://www.amicsseuvellalleida.org/castella/monument.html|title=Asociación Amics de la Seu Vella de Lleida|website=amicsseuvellalleida.org|access-date=28 September 2018}}</ref> 2 fornículas rescued from old city mosque place on a cathedral door. |<ref name=":21" /> |- |Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar) |Mimbar de Alfacar | |[[Alfacar]] | |1500 |Arab mosque consecrated after revolt in 1500 and a primitive church built on its foundations. Current church built in [[Mudéjar|Mudejar]] style in 1557. At the decline of the Muslim era, the town consisted of 980 people and 245 houses.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.verpueblos.com/andalucia/granada/alfacar/|title=Alfacar Granada|website=verpueblos.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://granadapedia.wikanda.es/wiki/Iglesia_de_Ntra._Sra._de_la_Asunci%C3%B3n_(Alfacar)|title=Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar)|website=granadapedia.wikanda.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":23" /><ref name=":24" /> |- |Church of Santa Maria de Tarifa | | |[[Tarifa]] | | |Church was built end of 13th-century over mosque remains. Four columns and part of the coffered ceiling of the mosque are preserved.<ref>{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/cadiz/tarifacadiz.htm|title=Tarifa, Cadiz|website=arteguias.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |[[Iglesia de San Mateo (Tarifa)]] | |[[File:Portada de San Mateo Tarifa.jpg|frameless|127x127px]] |[[Tarifa]] | | |Old mosque within premises of town's [[Alcázar|Alcazar]] fortification. Current church built in 1506 on remains of a mosque.<ref>{{Cite web|url=https://www.escapadarural.com/que-hacer/tarifa/iglesia-de-san-mateo-de-tarifa|title=Church of San Mateo de Tarifa|website=escapadarural.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |} {{Incomplete list|date=September 2018}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اسپين ۾ اسلام]] * [[اسپين جي فتح]] * [[اسپين ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[پرتگال ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست]] * [[دنيا جي قديم ترين مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] llc01weabynwntveofrx11nnvoej2be 380923 380914 2026-05-26T20:30:04Z Ibne maryam 17680 /* اڳوڻي مسجدون جن جي عمارتون يا کنڊر بچيل آهن */ 380923 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (Reconquesta) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. ==تاريخ== مسجدون اندلس سماجي، سياسي ۽ ثقافتي دائري جو هڪ لازمي حصو هيون. ڏهين صدي جي عظيم قرطبه جي مسجد جي باقيات کان سواءِ، انهن پراڻين تاريخي مسجدن بابت انگريزي ٻولي ۾ تمام گهٽ دستاويز موجود آهن. انهن مسجدن جي تعداد بابت صرف اندازا موجود آهن. بهرحال، اهو لڳي ٿو ته مسلم اسپين ۾ ممڪن طور تي هزارين مسجدون موجود هيون. هڪ اندازي مطابق، صرف [[قرطبه]] ۾ 3,000 مسجدون، حمام ۽ محل هئا. اهو ڏهين صدي دوران هو، جڏهن قرطبه دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ ان ۾ 250,000 کان وڌيڪ عمارتون هيون جيڪي چوويهه ميل ڊگهي ۽ ڇهه ميل ويڪري علائقي ۾ پکڙيل هيون. اڄ قرطبه ۾ اهي پراڻيون مسجدون قرطبه جي عظيم مسجد ۽ ڪجهه ٻين بربادين ۽ باقيات کان سواءِ گم ٿي ويون آهن، سواءِ قرطبه جي عظيم مسجد ۽ سان جوآن جي مينار جي، گم ٿي ويون آهن. هڪ وقت ۾ جڏهن غرناطه جي امارت جو گاديءَ جو هنڌ غرناطه شهر هو (1230-1492ع)، شهر ۾ 137 مسجدون هيون. هن دور ۾ مدينه الزهراء (شهر) يورپ جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ عيسائين جي ڪنٽرول وارن علائقن مان نيڪالي ڏيڻ کان پوءِ پناهه وٺندڙ مسلمانن جي وڏي تعداد جو استقبال ڪيو. هن آمد ان جي سائيز کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو ۽ سال 1450ع تائين غرناطه کي آبادي جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ڇڏيو. مسجدن جي واڌ ويجهه وڏن شهرن تائين محدود نه هئي، ننڍن شهرن ۽ قصبن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون تعمير ڪيون ويون هيون ته جيئن مسلمان پنهنجي روزاني پنج وقت جي نماز جماعت سان ادا ڪري سگهن. غرناطه شهر ۾ 18 مسجدون هيون، جن مان صرف غرناطه جي القصر جي قلعي اندر مسجد اڄ به بچيل آهي. نذري غرناطه امارات جي دور ۾ ويلز-مالگا (ان وقت بالس مديني جي نالي سان مشهور) ۾ 16 مسجدون هيون. رونڊا، هڪ ننڍڙو شهر، ۾ 7 يا 8 مسجدون هيون جن مان اڄ صرف هڪ وچولي سائيز جي مسجد جو مينار باقي آهي. [[ٽوليڊو]] ۾ لڳ ڀڳ 5 اڳوڻيون مسجدون اڃا تائين موجود آهن جن جي اصل اڏاوت گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور تي محفوظ آهي، جيئن هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. ==فهرست== ===اڳوڻي مسجدون جن جي عمارتون يا کنڊر بچيل آهن=== هي جدول سڃاڻپ ٿيل اصل عمارتن سان يا اڳوڻي مسجد جا کنڊر جيڪي اڃا تائين احاطي ۾ موجود آهن، اندلس (اسپين) ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست ڏئي ٿي. نوٽ: [[اسپيني ٻولي]] ۾ ميزڪيتا (Mezquita) جو مطلب [[مسجد]] آهي. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !موجوده نالو !مسجد جو نالو ! class="unsortable" |تصوير !شهر !صوبو !کولڻ جو سال !بند ٿيڻ جو سال ! class="unsortable" |نوٽ ! class="unsortable" |حوالا |- |ميزڪيتا ڪيٿيڊرل آف ڪورڊوبا |جامع مسجد قرطبه |[[File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|100px]][[File:Mosque Cordoba.jpg|100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |<small>early 8th century</small> |1236 |<small>After the [[Umayyad conquest of Hispania|Muslim conquest of the Visigothic Kingdom]] (710~), the site of</small> <small>former main [[Visigoths|Visigothic]] church of Cordoba was divided and shared between Muslims and Christians for seven decades. Later [[Abd al-Rahman I]] purchased Christian part and built the great mosque in 785.<ref name="L. M">{{citation |author=L. M. |title=La basílica de San Vicente Mártir, la primacía de lo cristiano |publisher=[[ABC (newspaper)|ABC]] |url=http://sevilla.abc.es/cordoba/20140227/sevi-basilica-vicente-martir-primacia-201402262131.html |date=February 27, 2014}}</ref> Major extensions were added in 9th and 10th centuries, until final extension in the 10th century under [[Almanzor]]. After Christians captured Cordoba in 1236, King Ferdinand III of [[Crown of Castile|Castile]] converted the mosque into a cathedral. Later, a cathedral was built at the center of the old mosque, configuring the current Mosque-Cathedral of Cordoba. It was the second largest mosque in the world after Mecca Great mosque from around the 9th century, until [[Sultan Ahmed Mosque]], [[Istanbul]] was built in 1588. It had a surface area of {{convert|23,400|m2|ha|lk=in}} and accommodated an estimated 32,000 to 40,000 worshipers. Current mosque structure date from 784 to 987.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2">{{cite web |title=Magnificent Mosques of Spain |url=https://www.halaltrip.com/other/blog/mosques-of-spain/ |website=halaltrip.com |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڪرستو ڊي لا لوز جي مسجد |ميزڪيتا باب المردوم |[[File:Mezquita Cristo de la Luz de Toledo.jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |999 |1186 |<small>Converted into a church. One of the best preserved Moorish mosques in Spain.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |گيرالدا |جامع مسجد اشبيليه |[[File:Sevilla Cathedral - Giralda.jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1248 |<small>Only</small> <small>minaret</small> <small>remains. Mosque comparable in size to [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Great mosque of Cordoba]], destroyed by earthquake in 1365. Minaret used as a church bell tower was built higher in the 16th century.</small> |<ref name="a1" /> |- |ڪواتروويتاس جي مسجد |بولولوس ڊي لا ميتاشيئو |[[File:Ermita de Nuestra Señora de Cuatrovitas. Alminar (s. XII).jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1180 |15th century |<small>The</small> <small>Hermitage of Our Lady of Cuatrovitas was originally an [[Almohad]] mosque. Despite the modifications, the original structure can still be reproduced. The tower is in fact the minaret.<ref>{{cite web|title= mesquitasespana |URL= https://m.arteguias.com/mezquitasespana.htm|accessdate=19 November 2024}}</ref></small> |- |المنستر لا ريال مسجد | |[[File:Almonaster la real vue d'ensemble.jpg|100px]] |المنستر لا ريال |اندلوسيا |10th century | | <small>Built on site of the 5th-century Visigoth basilica. Converted into a church after Reconquista. National Monument since 1931.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |ميزڪيتا ڊيل الڪزر ڊي لا فرونٽيرا | |[[File:Mezquita del Alcázar de Jerez (33047903241).jpg|100px]] |جيريز ڊي لا فرونٽيرا (جيريز) |اندلوسيا |11th century |mid 13th century | <small>Located within former Moorish fortress of [[Alcazar of Jerez de la Frontera]]. Only surviving mosque building of 18 former mosques in the [[Jerez]] city. Converted into church after Reconquista.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |لاس تورنيرياس جي مسجد |المستيميم |[[File:Visita a las obras de rehabilitación de la Mezquita de Tornerías (43539278162).jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |1060<ref name="a3">{{cite web |title=Las Tornerías |url=https://archnet.org/sites/3742 |website=archnet.org |accessdate=27 September 2018}}</ref> | |<small>Unusual two-storied mosque. Was built in a busy commercial neighborhood (Arrabal de Francos). Used as a church until 1498–1505, and other uses since. Restoration and preservation done recently.</small> |<ref name="a2" /><ref name="a3" /><ref name="a4">{{cite web |title=Fusion of Roman, Visigoth and Muslim culture |url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/mezquita-de-las-tornerias-14764/descripcion/ |website=turismocastillalamancha.es |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڊي تورتوليس جي مسجد | |[[File:Mezquita de Tórtoles, Tarazona, Zaragoza, España, 2017-05-23, DD 66.jpg|frameless|100x100px]] |تارازونا |اراگون | |15th century |<small>Mosque remains almost not altered in the later centuries. Current building was built in 2 stages, one early 15th century, other late 15th century. It is attached to the remains of the old fortified tower of town castle. Converted into a church in 1526.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.patrimonioculturaldearagon.es/bienes-culturales/mezquita-de-tortoles-tarazona|title=Mosque of Tórtoles (Tarazona, ZARAGOZA)|website=patrimonioculturaldearagon.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |- |جامع مسجد مدينه الزهراء |جامع مسجد مدينه الزهراء |[[File:Mezquita de Medina Azahara.jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |940 |1010 |<small>A mosque in [[Madinat Al-Zahra|Madinat al-Zahra]], a vast, fortified [[Moors|Moorish]] palace-city built by [[Abd ar-Rahman III|Abd-ar-Rahman III]] (912–961). The marbled, jeweled complex was plundered & destroyed first by Muslims, then by Christians when civil war ended [[Caliphate of Córdoba]]. A UNESCO World Heritage site since 2018.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.andalucia.com/magazine/english/ed4/madinat.htm|title=Cordoba City - Madinat al-Zahra|website=andalucia.com|date=21 March 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |- |سان سيباستين ڊي ٽوليڊو |الدباغين مسجد |[[File:Toledo 2015 10 26 2803 (26732620315) (cropped) iglesia de San Sebastián.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا | |1085~ |<small>Converted into a church after 1085 Christian conquest of area. Renovated several times but original interior structure remains. Building now used as a concert and exhibition hall. Bell tower built in the 15th century shows characteristics of a former minaret. Ruins of Arab Baths of Tenerías remain lower below on slope.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/mezquita/sansebastiantoledo.htm|title=Church (old mosque) of San Sebastián de Toledo|website=arteguias.com|access-date=28 September 2018}}</ref> A short reference to mosque exist by Ibn Baskuwal (1101–83) reported by Fath ibn Ibrahim.<ref name=":3">The existence of the Al-Dabbagin mosque is attested by a short reference by Ibn Baskuwal (1101-83) reported by Fath ibn Ibrahim. see: <nowiki>''</nowiki>Actas de las i jornadas de Cultura Islámica, Toledo<nowiki>''</nowiki>, Instituto Occidental de Cultura Islámica (ed.) 1987, p. 158</ref></small> |<ref name=":2" /><ref name=":3" /> |- |قصر الجعفريه ۾ ننڍي شاهي مسجد | |[[File:La Aljafería 14092014 114703 05575.jpg|frameless|100x100px]] |ساراگوسا |اراگون |10th century | |<small>Located inside the great fortified palace. A small octagonal mosque, designed as a private oratory for the king and his family. Mosque architecture inspired by Córdoba mosque. Aljafería is a UNESCO World Heritage site since 1986.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;isl;es;mon01;4;en|title=Aljafería Palace (Islamic part) in Discover Islamic Art|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":0" /> |- |اگليزيا ڊي ايل سلواڊور، ٽوليڊو | |[[File:Iglesia del Salvador. Toledo.jpg|frameless|133x133px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |9th century |1085 |<small>Mosque built on former Visigoth or Roman substrate. Now a rebuilt church but excavations revealed 9th century structures & elements of mosque - horseshoe arch arcade, primitive stone minaret, flooring, courtyard with cistern.<ref name=":16">{{Cite web|url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/iglesia-de-el-salvador-de-toledo-12864/descripcion/|title=Iglesia de El Salvador de Toledo|website=turismocastillalamancha.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":17">{{Cite web|url=http://www.toledomonumental.com/savador.html|title=Church of the Savior|website=toledomonumental.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825062056/http://toledomonumental.com/savador.html|archive-date=25 August 2018|url-status=dead}}</ref></small> |<ref name=":16" /><ref name=":17" /> |- |Alminar de Árchez, Alminar Mudéjar (Mudejar Minaret of Árchez) |Masjid al-Ta`ibin, Mezquita de los Conversos<ref>[[:File:San_Juan_de_los_Reyes_(Granada)._Alminar.jpg|San Juan de los Reyes (Granada) Alminar]]</ref> (Mosque of convert) |[[File:Alminar 1.jpg|frameless|133x133px]] |آرڪئز |اندلوسيا | |14th century |<small>Only</small> <small>15 meter tall [[minaret]]</small> <small>remains, used as belfry of Árchez church built on mosque location. Minaret is an [[Almohad architecture|Almohade architecture]] monument and only remaining jewel of Nazarí period.<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.malaga.es/en/turismo/patrimonio/lis_cd-5075/cnl-50/alminar-mudejar-archez|title=Mudejar Minaret|website=malaga.es|access-date=29 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":4" /> |- |San Sebastian Minaret (Alminar De San Sebastian) | |[[File:Ronda Minaret-Kirchturm2004.jpg|frameless|150x150px]] |رونڊا |اندلوسيا | |1485 |<small>Only</small> <small>minaret of the medium-size mosque in Plaza Abul Beka neighborhood remains. Minaret was expanded and used as a bell tower. The mosque was converted to a church but destroyed in 1600s during [[Rebellion of the Alpujarras (1568–71)|Morisco Revolts]]. Ronda was a Muslim city for 700 years. The city had 7 or 8 mosques, none survive today.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.rondatoday.com/san-sebastian-minaret-alminar-de-san-sebastian/|title=San Sebastian Minaret|website=rondatoday.com|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":1" /> |- |Alminar de San Juan (Minaret of San Juan) | |[[File:Cordoue (3873429397).jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |930 | |<small>Only minaret remains of mosque built in 930 during 1st Spanish Umayyad caliph 'Abd al-Rahman III. Now its belfry of San Juan church.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://archnet.org/sites/2857|title=Minaret of San Juan|website=archnet.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":5" /> |- |[[Iglesia de Santiago del Arrabal, Toledo]] | |[[File:Iglesia de Santiago del Arrabal en Toledo.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |[[Castilla–La Mancha|قستاليه لا مانچا]] | | |<small>Converted</small> <small>to church in 1223–25. Caliphate era minaret survives. Church is a [[Mudéjar]] style masterpiece, built in 1245–47 on prior structures of a mosque and Visigoth building.<ref name=":20">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;29;en|title=Church of Santiago del Arrabal|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":20" /> |- |چرچ آف نيوسترا سينورا ڊي لا انڪارنيسيون (Benaque, Macharaviaya) | |[[File:Benaque.jpg|frameless|100x100px]] |[[Macharaviaya|ماڪاراويا]] |اندلوسيا | | |<small>One of few</small> <small>preserved mosques with original minaret and solid block building built of brick & masonry. Interior single rectangular prayer hall now a church nave. Drilling Mecca facing wall in 2003 showed</small> <small>original mosque construction and 19th century work. [[Reconquista]] era document says "...While it was the visitation and reformation of the houses in the alcayua (or alamiya) in Benaque, the inhabitants used mosque as a parish church, where they had images and heard Mass..." .<ref name=":22">{{Cite web|url=https://andaluciarustica.com/en/macharaviaya-parish-church-of-nuestra-senora-de-la-encarnacion-in-benaque.htm|title=Parish Church of Nuestra Señora de la Encarnación Benaque|website=andaluciarustica.com|date=16 September 2013 |access-date=30 September 2018}}</ref></small><ref>{{Cite web|url=http://www.viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|title=Church of Our Lady of the Incarnation. Mural paintings, minaret and cemetery. - Benaque (Macharaviaya)|website=viajerosencortomalaga.com|access-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116212313/http://viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|archive-date=16 January 2019|url-status=dead}}</ref> |<ref name=":22" /> |- |} === Original buildings destroyed === This table lists former mosques in Al-Andalus with ''no known'' surviving mosque buildings. The original mosques were completely destroyed by people, war or by natural causes like earthquakes. Other structures were built on the site destroying or covering traces of the mosque. The ruins and stone materials of the mosque were often reused to build the new structures. However these sites may still contain undiscovered original structures within the current buildings or un-excavated ruins on the premises. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Current name !Mosque Name ! class="unsortable" |Location image !Location !Year opened !Year closed ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |Ref. |- |[[Cathedral of the Savior of Zaragoza]] |Aljama de Saraqusta, Mezquita Mayor de Zaragoz (Great Mosque of Zaragoza) |[[File:La Seo de noche.JPG|frameless|133x133px]] |[[Zaragoza]] |714-716 |1119 |One of the largest & oldest mosques in Al-Andalus. Enlarged later to 54 × 86 meters. Looked like Cordoba great mosque. First built by Hanas ben Abdallah as San’ani, a disciple of prophet [[Prophet Muhammad|Muhammad]] according to al-Humauydí. Converted to Cathedral despite another Cathedral very near used by Christians during Moorish rule. Minaret lasted till 17th century. Restoration in 1999, revealed mosque size, entrance location etc.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://historiaragon.com/2017/01/06/la-seo-de-zaragoza-de-mezquita-a-catedral/|title=La Seo De Zaragoza: De Mezquita A Catedral|website=historiaragon.com|date=6 January 2017 |access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/zagralandalus/la-seo|title=La Seo de Zaragoza and the aljama mosque of Saraqusta|website=Tzagr alAndalús. Andalusian Aragon|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":10" /><ref name=":11" /> |- |Iglesia Colegial del Divino Salvador |Mosque of Ibn Abbas |[[File:Parroquia del Divino Salvador Sevilla 2.jpg|frameless|100px]] |Seville |830 or earlier |1340 |The original "Great Mosque" of Seville, before the 12th century mosque built by the [[Almohads]] (which in turn is now occupied by the [[Seville Cathedral|Cathedral]]). It was also known as the Mosque of Ibn Abbas. It was either built or expanded by Abd ar-Rahman II in 830, as recorded in an inscription that has been preserved in one of the city's museums. The mosque had a very similar format to the early [[Great Mosque of Cordoba]]: a courtyard to the north and a prayer hall to the south divided into 11 naves by rows of arches, with the central nave in front of the mihrab being slightly wider. The minaret was located on the north side of the courtyard and had a square base measuring 5.88 metres per side. After the Christian conquest of Seville, the mosque continued to be reserved for Muslims for a time, until 1340 when it was converted to a church. The original building deteriorated over time until in 1674 it was demolished and construction of a new [[Baroque architecture|Baroque]] church was begun. The present-day church preserves only minor traces of the mosque.<ref>{{Cite web|title=Church of the Divine Salvador {{!}} Tourism of Seville|url=https://www.visitasevilla.es/en/monuments-and-culture/church-divine-salvador|access-date=2020-12-07|website=www.visitasevilla.es|language=en}}</ref><ref name=":110">{{Cite book|last1=Barrucand|first1=Marianne|title=Moorish architecture in Andalusia|last2=Bednorz|first2=Achim|publisher=Taschen|year=1992|isbn=3822876348}}</ref>{{Rp|46–47}}<ref>{{Cite web|title=Iglesia Colegial del Salvador/Mosque of Ibn Abbas, Seville|url=https://www.islamiclandmarks.com/spain/iglesia-colegial-del-salvador-mosque-of-ibn-abbas|website=IslamicLandmarks.com|date=23 November 2012 }}</ref><ref>{{Cite book|title=The Rough Guide to Andalucia|publisher=Rough Guides|year=2012|edition=7th}}</ref> | |- |[[St Nicholas' Church, Madrid|Church of San Nicolás, Madrid]] |Aljama mosque of Mayrit |[[File:Madrid Iglesia de San Nicolas.jpg|frameless|133x133px]] |[[Madrid]] | | |Current oldest church in Madrid dating back to 1202. It was built over a mosque of what was then called ''Mayrit''. Archaeologists believe that the 12th century bell tower was originally a minaret. Tower in Moorish Arabic [[Mudéjar|Mudéjar architecture]]. The Muslims lost Madrid in 1085.<ref name=":12">{{Cite web|url=http://www.gomadrid.com/sights/san-nicolas-de-los-servitas.html|title=Iglesia de San Nicolás de los Servitas|website=gomadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|url=https://www.esmadrid.com/en/tourist-information/iglesia-san-nicolas-de-bari-de-los-servitas|title=Church of San Nicolás de Bari de los Servitas|website=esmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|url=https://letstalkmadrid.com/la-iglesia-de-san-nicolas-the-oldest-church-in-madrid/|title=La Iglesia de San Nicolas — The Oldest Church in Madrid|website=letstalkmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":12" /><ref name=":13" /> <ref name=":14" /> |- |[[Granada Cathedral]] |Nasrid Great Mosque of Granada |[[File:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 13-20-43.jpg|frameless|100px]] |[[Granada]] | | |[[Emirate of Granada]], last Muslim kingdom in the Iberian Peninsula fell in 1492. [[Granada Cathedral]] began in 1505 on the site of the city's main mosque.<ref name="a9">{{cite web |title=Cathedral of Grenada |url=http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |website=alhambra.info |accessdate=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007234509/http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead }}</ref> [[Royal Chapel of Granada]] is built over the former terrace of the Great Mosque. |<ref name="a9" /> |- |[[Basílica de Santa María de la Asunción, Arcos de la Frontera|Basílica de Santa María de la Asunción]] | |[[File:Basílica de Santa María de la Asunción (Arcos de la Frontera).jpg|frameless|100x100px]] |[[Arcos de la Frontera]] | | |Church was built in 15th-16th century on the remains of a Moorish mosque. Site dates back to 8th-9th century.<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.andalucia.org/en/cultural-tourism/visits/cadiz/other-visits/basilica-menor-de-santa-maria-de-la-asuncion/|title=Basílica Menor de Santa María de la Asunción|website=andalucia.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":6" /> |- |[[Baza Cathedral]] | |[[File:Bazaiglesias.JPG|frameless|100x100px]] |[[Comarca de Baza|Baza]] | | |Cathedral was built on the site of an old mosque in the 16th century.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|title=The Baza Cathedral|website=cuevastianabaza.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929164546/http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|archive-date=29 September 2018|url-status=dead}}</ref> Baza was under Moorish rule from 713 to 1489 AD with a population of 50,000.<ref>{{Cite web|url=https://theodora.com/encyclopedia/b/baza.html|title=Baza|website=theodora.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":7" /> |- |[[Guadix Cathedral]] |Al-Hama mosque<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/granada/catedral_de_guadix.html|title=Guadix Cathedral|website=spain.info|access-date=28 September 2018}}</ref> |[[File:Cathedral - Guadix - Spain - 20110808.jpg|frameless|100x100px]] |[[Guadix]] | | |Principle mosque of [[Guadix]] when [[Muslims]] ruled it from 711 to 1489. Mosque built over a [[Visigothic Kingdom|Visigoth]] temple. Cathedral began construction over mosque in 1710.<ref>{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/16043a.htm|title=Diocese of Guadix|website=newadvent.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":8" /> |- |[[St. Catherine's Church, Valencia|Church of Santa Catalina, Valencia]] | |[[File:Iglesia de Santa Catarina, Valencia, España, 2014-06-30, DD 143.jpg|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | |13th century |Converted into church shortly after the ''reconquista'' in the 13th century. Church was rebuilt several times since.<ref name=":9">{{Cite web|url=http://valencia.for91days.com/the-micalet-and-the-santa-catalina/|title=The Micalet and the Santa Catalina|website=valencia.for91days.com|date=5 October 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":9" /> |- |[[Valencia Cathedral]] | |[[File:Catedral de Valencia, Valencia, España, 2014-06-30, DD 160.JPG|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | | |Originally a [[Roman temple]], it was turned into a [[Visigothic Kingdom|Visigothic]] cathedral, then into a mosque under [[Moors]]. Converted into a cathedral in 1238 after the [[Reconquista]] and rebuilt later.<ref>{{Cite web|url=http://www.catedraldevalencia.es/en/historia-de-la-catedral_hechos-historicos.php|title=Historical facts at the Valencia Cathedral|website=catedraldevalencia.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.valencia-tourist-guide.com/en/attractions/cathedral-of-valencia.html|title=Cathedral in Valencia - A Visitor's Guide.|website=valencia-tourist-guide.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":15" /> |- |[[Iglesia de San Román, Toledo]], (Museum of the Councils of Toledo) | |[[File:Tolède - Clocher de San Tomé.jpg|frameless|164x164px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] | | |13th century [[Mudéjar]] style rebuilt church. Contains traces of a [[Caliphate]] mosque, primitive Visigoth Church pillars and possible prior Roman building. Groups of three, toral arches like in a caliphate mosque prayer hall and two parts in Mudejar bell tower indicate a previous Islamic minaret base.<ref name=":18">{{Cite web|url=http://toledoguiaturisticaycultural.com/museo-de-los-concilios-y-la-cultura-visigoda/|title=Museum of Councils and Visigoto Culture - Church of San Roman|website=toledoguiaturisticaycultural.com|access-date=29 September 2018}}</ref><ref name=":19">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/iglesia/sanromantoledo.htm|title=Church of San Román, Toledo|website=arteguias.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":18" /><ref name=":19" /> |- |[[Old Cathedral of Lleida]] | |[[File:Lleida - La Seu Vella (des de Cappont)detalle.jpg|frameless|127x127px]] |[[Lleida]] |882 |1149 |In 882 on this hill, Moors reordered defenses over a previous Visigoth structure and built the Zuda along with a mosque. Following the [[Reconquista]], the mosque was converted into a Cathedral.<ref name=":21">{{Cite web|url=http://www.amicsseuvellalleida.org/castella/monument.html|title=Asociación Amics de la Seu Vella de Lleida|website=amicsseuvellalleida.org|access-date=28 September 2018}}</ref> 2 fornículas rescued from old city mosque place on a cathedral door. |<ref name=":21" /> |- |Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar) |Mimbar de Alfacar | |[[Alfacar]] | |1500 |Arab mosque consecrated after revolt in 1500 and a primitive church built on its foundations. Current church built in [[Mudéjar|Mudejar]] style in 1557. At the decline of the Muslim era, the town consisted of 980 people and 245 houses.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.verpueblos.com/andalucia/granada/alfacar/|title=Alfacar Granada|website=verpueblos.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://granadapedia.wikanda.es/wiki/Iglesia_de_Ntra._Sra._de_la_Asunci%C3%B3n_(Alfacar)|title=Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar)|website=granadapedia.wikanda.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":23" /><ref name=":24" /> |- |Church of Santa Maria de Tarifa | | |[[Tarifa]] | | |Church was built end of 13th-century over mosque remains. Four columns and part of the coffered ceiling of the mosque are preserved.<ref>{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/cadiz/tarifacadiz.htm|title=Tarifa, Cadiz|website=arteguias.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |[[Iglesia de San Mateo (Tarifa)]] | |[[File:Portada de San Mateo Tarifa.jpg|frameless|127x127px]] |[[Tarifa]] | | |Old mosque within premises of town's [[Alcázar|Alcazar]] fortification. Current church built in 1506 on remains of a mosque.<ref>{{Cite web|url=https://www.escapadarural.com/que-hacer/tarifa/iglesia-de-san-mateo-de-tarifa|title=Church of San Mateo de Tarifa|website=escapadarural.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |} {{Incomplete list|date=September 2018}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اسپين ۾ اسلام]] * [[اسپين جي فتح]] * [[اسپين ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[پرتگال ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست]] * [[دنيا جي قديم ترين مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] jsyvy4krlb61zjgky9p6s8skjjt7jb8 380924 380923 2026-05-26T20:32:05Z Ibne maryam 17680 /* اڳوڻي مسجدون جن جي عمارتون يا کنڊر بچيل آهن */ 380924 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (Reconquesta) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. ==تاريخ== مسجدون اندلس سماجي، سياسي ۽ ثقافتي دائري جو هڪ لازمي حصو هيون. ڏهين صدي جي عظيم قرطبه جي مسجد جي باقيات کان سواءِ، انهن پراڻين تاريخي مسجدن بابت انگريزي ٻولي ۾ تمام گهٽ دستاويز موجود آهن. انهن مسجدن جي تعداد بابت صرف اندازا موجود آهن. بهرحال، اهو لڳي ٿو ته مسلم اسپين ۾ ممڪن طور تي هزارين مسجدون موجود هيون. هڪ اندازي مطابق، صرف [[قرطبه]] ۾ 3,000 مسجدون، حمام ۽ محل هئا. اهو ڏهين صدي دوران هو، جڏهن قرطبه دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ ان ۾ 250,000 کان وڌيڪ عمارتون هيون جيڪي چوويهه ميل ڊگهي ۽ ڇهه ميل ويڪري علائقي ۾ پکڙيل هيون. اڄ قرطبه ۾ اهي پراڻيون مسجدون قرطبه جي عظيم مسجد ۽ ڪجهه ٻين بربادين ۽ باقيات کان سواءِ گم ٿي ويون آهن، سواءِ قرطبه جي عظيم مسجد ۽ سان جوآن جي مينار جي، گم ٿي ويون آهن. هڪ وقت ۾ جڏهن غرناطه جي امارت جو گاديءَ جو هنڌ غرناطه شهر هو (1230-1492ع)، شهر ۾ 137 مسجدون هيون. هن دور ۾ مدينه الزهراء (شهر) يورپ جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ عيسائين جي ڪنٽرول وارن علائقن مان نيڪالي ڏيڻ کان پوءِ پناهه وٺندڙ مسلمانن جي وڏي تعداد جو استقبال ڪيو. هن آمد ان جي سائيز کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو ۽ سال 1450ع تائين غرناطه کي آبادي جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ڇڏيو. مسجدن جي واڌ ويجهه وڏن شهرن تائين محدود نه هئي، ننڍن شهرن ۽ قصبن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون تعمير ڪيون ويون هيون ته جيئن مسلمان پنهنجي روزاني پنج وقت جي نماز جماعت سان ادا ڪري سگهن. غرناطه شهر ۾ 18 مسجدون هيون، جن مان صرف غرناطه جي القصر جي قلعي اندر مسجد اڄ به بچيل آهي. نذري غرناطه امارات جي دور ۾ ويلز-مالگا (ان وقت بالس مديني جي نالي سان مشهور) ۾ 16 مسجدون هيون. رونڊا، هڪ ننڍڙو شهر، ۾ 7 يا 8 مسجدون هيون جن مان اڄ صرف هڪ وچولي سائيز جي مسجد جو مينار باقي آهي. [[ٽوليڊو]] ۾ لڳ ڀڳ 5 اڳوڻيون مسجدون اڃا تائين موجود آهن جن جي اصل اڏاوت گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور تي محفوظ آهي، جيئن هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. ==فهرست== ===اڳوڻي مسجدون جن جي عمارتون يا کنڊر بچيل آهن=== هي جدول سڃاڻپ ٿيل اصل عمارتن سان يا اڳوڻي مسجد جا کنڊر جيڪي اڃا تائين احاطي ۾ موجود آهن، اندلس (اسپين) ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست ڏئي ٿي. نوٽ: [[اسپيني ٻولي]] ۾ ميزڪيتا (Mezquita) جو مطلب [[مسجد]] آهي. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !موجوده نالو !مسجد جو نالو ! class="unsortable" |تصوير !شهر !صوبو !کولڻ جو سال !بند ٿيڻ جو سال <nowiki>********************************************</nowiki> ! class="unsortable" |نوٽ <nowiki>************************************************************************************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" |حوالا |- |ميزڪيتا ڪيٿيڊرل آف ڪورڊوبا |جامع مسجد قرطبه |[[File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|100px]][[File:Mosque Cordoba.jpg|100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |<small>early 8th century</small> |1236 |<small>After the [[Umayyad conquest of Hispania|Muslim conquest of the Visigothic Kingdom]] (710~), the site of</small> <small>former main [[Visigoths|Visigothic]] church of Cordoba was divided and shared between Muslims and Christians for seven decades. Later [[Abd al-Rahman I]] purchased Christian part and built the great mosque in 785.<ref name="L. M">{{citation |author=L. M. |title=La basílica de San Vicente Mártir, la primacía de lo cristiano |publisher=[[ABC (newspaper)|ABC]] |url=http://sevilla.abc.es/cordoba/20140227/sevi-basilica-vicente-martir-primacia-201402262131.html |date=February 27, 2014}}</ref> Major extensions were added in 9th and 10th centuries, until final extension in the 10th century under [[Almanzor]]. After Christians captured Cordoba in 1236, King Ferdinand III of [[Crown of Castile|Castile]] converted the mosque into a cathedral. Later, a cathedral was built at the center of the old mosque, configuring the current Mosque-Cathedral of Cordoba. It was the second largest mosque in the world after Mecca Great mosque from around the 9th century, until [[Sultan Ahmed Mosque]], [[Istanbul]] was built in 1588. It had a surface area of {{convert|23,400|m2|ha|lk=in}} and accommodated an estimated 32,000 to 40,000 worshipers. Current mosque structure date from 784 to 987.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2">{{cite web |title=Magnificent Mosques of Spain |url=https://www.halaltrip.com/other/blog/mosques-of-spain/ |website=halaltrip.com |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڪرستو ڊي لا لوز جي مسجد |ميزڪيتا باب المردوم |[[File:Mezquita Cristo de la Luz de Toledo.jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |999 |1186 |<small>Converted into a church. One of the best preserved Moorish mosques in Spain.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |گيرالدا |جامع مسجد اشبيليه |[[File:Sevilla Cathedral - Giralda.jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1248 |<small>Only</small> <small>minaret</small> <small>remains. Mosque comparable in size to [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Great mosque of Cordoba]], destroyed by earthquake in 1365. Minaret used as a church bell tower was built higher in the 16th century.</small> |<ref name="a1" /> |- |ڪواتروويتاس جي مسجد |بولولوس ڊي لا ميتاشيئو |[[File:Ermita de Nuestra Señora de Cuatrovitas. Alminar (s. XII).jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1180 |15th century |<small>The</small> <small>Hermitage of Our Lady of Cuatrovitas was originally an [[Almohad]] mosque. Despite the modifications, the original structure can still be reproduced. The tower is in fact the minaret.<ref>{{cite web|title= mesquitasespana |URL= https://m.arteguias.com/mezquitasespana.htm|accessdate=19 November 2024}}</ref></small> |- |المنستر لا ريال مسجد | |[[File:Almonaster la real vue d'ensemble.jpg|100px]] |المنستر لا ريال |اندلوسيا |10th century | | <small>Built on site of the 5th-century Visigoth basilica. Converted into a church after Reconquista. National Monument since 1931.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |ميزڪيتا ڊيل الڪزر ڊي لا فرونٽيرا | |[[File:Mezquita del Alcázar de Jerez (33047903241).jpg|100px]] |جيريز ڊي لا فرونٽيرا (جيريز) |اندلوسيا |11th century |mid 13th century | <small>Located within former Moorish fortress of [[Alcazar of Jerez de la Frontera]]. Only surviving mosque building of 18 former mosques in the [[Jerez]] city. Converted into church after Reconquista.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |لاس تورنيرياس جي مسجد |المستيميم |[[File:Visita a las obras de rehabilitación de la Mezquita de Tornerías (43539278162).jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |1060<ref name="a3">{{cite web |title=Las Tornerías |url=https://archnet.org/sites/3742 |website=archnet.org |accessdate=27 September 2018}}</ref> | |<small>Unusual two-storied mosque. Was built in a busy commercial neighborhood (Arrabal de Francos). Used as a church until 1498–1505, and other uses since. Restoration and preservation done recently.</small> |<ref name="a2" /><ref name="a3" /><ref name="a4">{{cite web |title=Fusion of Roman, Visigoth and Muslim culture |url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/mezquita-de-las-tornerias-14764/descripcion/ |website=turismocastillalamancha.es |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڊي تورتوليس جي مسجد | |[[File:Mezquita de Tórtoles, Tarazona, Zaragoza, España, 2017-05-23, DD 66.jpg|frameless|100x100px]] |تارازونا |اراگون | |15th century |<small>Mosque remains almost not altered in the later centuries. Current building was built in 2 stages, one early 15th century, other late 15th century. It is attached to the remains of the old fortified tower of town castle. Converted into a church in 1526.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.patrimonioculturaldearagon.es/bienes-culturales/mezquita-de-tortoles-tarazona|title=Mosque of Tórtoles (Tarazona, ZARAGOZA)|website=patrimonioculturaldearagon.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |- |جامع مسجد مدينه الزهراء |جامع مسجد مدينه الزهراء |[[File:Mezquita de Medina Azahara.jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |940 |1010 |<small>A mosque in [[Madinat Al-Zahra|Madinat al-Zahra]], a vast, fortified [[Moors|Moorish]] palace-city built by [[Abd ar-Rahman III|Abd-ar-Rahman III]] (912–961). The marbled, jeweled complex was plundered & destroyed first by Muslims, then by Christians when civil war ended [[Caliphate of Córdoba]]. A UNESCO World Heritage site since 2018.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.andalucia.com/magazine/english/ed4/madinat.htm|title=Cordoba City - Madinat al-Zahra|website=andalucia.com|date=21 March 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |- |سان سيباستين ڊي ٽوليڊو |الدباغين مسجد |[[File:Toledo 2015 10 26 2803 (26732620315) (cropped) iglesia de San Sebastián.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا | |1085~ |<small>Converted into a church after 1085 Christian conquest of area. Renovated several times but original interior structure remains. Building now used as a concert and exhibition hall. Bell tower built in the 15th century shows characteristics of a former minaret. Ruins of Arab Baths of Tenerías remain lower below on slope.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/mezquita/sansebastiantoledo.htm|title=Church (old mosque) of San Sebastián de Toledo|website=arteguias.com|access-date=28 September 2018}}</ref> A short reference to mosque exist by Ibn Baskuwal (1101–83) reported by Fath ibn Ibrahim.<ref name=":3">The existence of the Al-Dabbagin mosque is attested by a short reference by Ibn Baskuwal (1101-83) reported by Fath ibn Ibrahim. see: <nowiki>''</nowiki>Actas de las i jornadas de Cultura Islámica, Toledo<nowiki>''</nowiki>, Instituto Occidental de Cultura Islámica (ed.) 1987, p. 158</ref></small> |<ref name=":2" /><ref name=":3" /> |- |قصر الجعفريه ۾ ننڍي شاهي مسجد | |[[File:La Aljafería 14092014 114703 05575.jpg|frameless|100x100px]] |ساراگوسا |اراگون |10th century | |<small>Located inside the great fortified palace. A small octagonal mosque, designed as a private oratory for the king and his family. Mosque architecture inspired by Córdoba mosque. Aljafería is a UNESCO World Heritage site since 1986.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;isl;es;mon01;4;en|title=Aljafería Palace (Islamic part) in Discover Islamic Art|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":0" /> |- |اگليزيا ڊي ايل سلواڊور، ٽوليڊو | |[[File:Iglesia del Salvador. Toledo.jpg|frameless|133x133px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |9th century |1085 |<small>Mosque built on former Visigoth or Roman substrate. Now a rebuilt church but excavations revealed 9th century structures & elements of mosque - horseshoe arch arcade, primitive stone minaret, flooring, courtyard with cistern.<ref name=":16">{{Cite web|url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/iglesia-de-el-salvador-de-toledo-12864/descripcion/|title=Iglesia de El Salvador de Toledo|website=turismocastillalamancha.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":17">{{Cite web|url=http://www.toledomonumental.com/savador.html|title=Church of the Savior|website=toledomonumental.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825062056/http://toledomonumental.com/savador.html|archive-date=25 August 2018|url-status=dead}}</ref></small> |<ref name=":16" /><ref name=":17" /> |- |Alminar de Árchez, Alminar Mudéjar (Mudejar Minaret of Árchez) |Masjid al-Ta`ibin, Mezquita de los Conversos<ref>[[:File:San_Juan_de_los_Reyes_(Granada)._Alminar.jpg|San Juan de los Reyes (Granada) Alminar]]</ref> (Mosque of convert) |[[File:Alminar 1.jpg|frameless|133x133px]] |آرڪئز |اندلوسيا | |14th century |<small>Only</small> <small>15 meter tall [[minaret]]</small> <small>remains, used as belfry of Árchez church built on mosque location. Minaret is an [[Almohad architecture|Almohade architecture]] monument and only remaining jewel of Nazarí period.<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.malaga.es/en/turismo/patrimonio/lis_cd-5075/cnl-50/alminar-mudejar-archez|title=Mudejar Minaret|website=malaga.es|access-date=29 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":4" /> |- |San Sebastian Minaret (Alminar De San Sebastian) | |[[File:Ronda Minaret-Kirchturm2004.jpg|frameless|150x150px]] |رونڊا |اندلوسيا | |1485 |<small>Only</small> <small>minaret of the medium-size mosque in Plaza Abul Beka neighborhood remains. Minaret was expanded and used as a bell tower. The mosque was converted to a church but destroyed in 1600s during [[Rebellion of the Alpujarras (1568–71)|Morisco Revolts]]. Ronda was a Muslim city for 700 years. The city had 7 or 8 mosques, none survive today.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.rondatoday.com/san-sebastian-minaret-alminar-de-san-sebastian/|title=San Sebastian Minaret|website=rondatoday.com|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":1" /> |- |Alminar de San Juan (Minaret of San Juan) | |[[File:Cordoue (3873429397).jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |930 | |<small>Only minaret remains of mosque built in 930 during 1st Spanish Umayyad caliph 'Abd al-Rahman III. Now its belfry of San Juan church.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://archnet.org/sites/2857|title=Minaret of San Juan|website=archnet.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":5" /> |- |[[Iglesia de Santiago del Arrabal, Toledo]] | |[[File:Iglesia de Santiago del Arrabal en Toledo.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |[[Castilla–La Mancha|قستاليه لا مانچا]] | | |<small>Converted</small> <small>to church in 1223–25. Caliphate era minaret survives. Church is a [[Mudéjar]] style masterpiece, built in 1245–47 on prior structures of a mosque and Visigoth building.<ref name=":20">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;29;en|title=Church of Santiago del Arrabal|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":20" /> |- |چرچ آف نيوسترا سينورا ڊي لا انڪارنيسيون (Benaque, Macharaviaya) | |[[File:Benaque.jpg|frameless|100x100px]] |[[Macharaviaya|ماڪاراويا]] |اندلوسيا | | |<small>One of few</small> <small>preserved mosques with original minaret and solid block building built of brick & masonry. Interior single rectangular prayer hall now a church nave. Drilling Mecca facing wall in 2003 showed</small> <small>original mosque construction and 19th century work. [[Reconquista]] era document says "...While it was the visitation and reformation of the houses in the alcayua (or alamiya) in Benaque, the inhabitants used mosque as a parish church, where they had images and heard Mass..." .<ref name=":22">{{Cite web|url=https://andaluciarustica.com/en/macharaviaya-parish-church-of-nuestra-senora-de-la-encarnacion-in-benaque.htm|title=Parish Church of Nuestra Señora de la Encarnación Benaque|website=andaluciarustica.com|date=16 September 2013 |access-date=30 September 2018}}</ref></small><ref>{{Cite web|url=http://www.viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|title=Church of Our Lady of the Incarnation. Mural paintings, minaret and cemetery. - Benaque (Macharaviaya)|website=viajerosencortomalaga.com|access-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116212313/http://viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|archive-date=16 January 2019|url-status=dead}}</ref> |<ref name=":22" /> |- |} === Original buildings destroyed === This table lists former mosques in Al-Andalus with ''no known'' surviving mosque buildings. The original mosques were completely destroyed by people, war or by natural causes like earthquakes. Other structures were built on the site destroying or covering traces of the mosque. The ruins and stone materials of the mosque were often reused to build the new structures. However these sites may still contain undiscovered original structures within the current buildings or un-excavated ruins on the premises. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !Current name !Mosque Name ! class="unsortable" |Location image !Location !Year opened !Year closed ! class="unsortable" |Notes ! class="unsortable" |Ref. |- |[[Cathedral of the Savior of Zaragoza]] |Aljama de Saraqusta, Mezquita Mayor de Zaragoz (Great Mosque of Zaragoza) |[[File:La Seo de noche.JPG|frameless|133x133px]] |[[Zaragoza]] |714-716 |1119 |One of the largest & oldest mosques in Al-Andalus. Enlarged later to 54 × 86 meters. Looked like Cordoba great mosque. First built by Hanas ben Abdallah as San’ani, a disciple of prophet [[Prophet Muhammad|Muhammad]] according to al-Humauydí. Converted to Cathedral despite another Cathedral very near used by Christians during Moorish rule. Minaret lasted till 17th century. Restoration in 1999, revealed mosque size, entrance location etc.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://historiaragon.com/2017/01/06/la-seo-de-zaragoza-de-mezquita-a-catedral/|title=La Seo De Zaragoza: De Mezquita A Catedral|website=historiaragon.com|date=6 January 2017 |access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/zagralandalus/la-seo|title=La Seo de Zaragoza and the aljama mosque of Saraqusta|website=Tzagr alAndalús. Andalusian Aragon|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":10" /><ref name=":11" /> |- |Iglesia Colegial del Divino Salvador |Mosque of Ibn Abbas |[[File:Parroquia del Divino Salvador Sevilla 2.jpg|frameless|100px]] |Seville |830 or earlier |1340 |The original "Great Mosque" of Seville, before the 12th century mosque built by the [[Almohads]] (which in turn is now occupied by the [[Seville Cathedral|Cathedral]]). It was also known as the Mosque of Ibn Abbas. It was either built or expanded by Abd ar-Rahman II in 830, as recorded in an inscription that has been preserved in one of the city's museums. The mosque had a very similar format to the early [[Great Mosque of Cordoba]]: a courtyard to the north and a prayer hall to the south divided into 11 naves by rows of arches, with the central nave in front of the mihrab being slightly wider. The minaret was located on the north side of the courtyard and had a square base measuring 5.88 metres per side. After the Christian conquest of Seville, the mosque continued to be reserved for Muslims for a time, until 1340 when it was converted to a church. The original building deteriorated over time until in 1674 it was demolished and construction of a new [[Baroque architecture|Baroque]] church was begun. The present-day church preserves only minor traces of the mosque.<ref>{{Cite web|title=Church of the Divine Salvador {{!}} Tourism of Seville|url=https://www.visitasevilla.es/en/monuments-and-culture/church-divine-salvador|access-date=2020-12-07|website=www.visitasevilla.es|language=en}}</ref><ref name=":110">{{Cite book|last1=Barrucand|first1=Marianne|title=Moorish architecture in Andalusia|last2=Bednorz|first2=Achim|publisher=Taschen|year=1992|isbn=3822876348}}</ref>{{Rp|46–47}}<ref>{{Cite web|title=Iglesia Colegial del Salvador/Mosque of Ibn Abbas, Seville|url=https://www.islamiclandmarks.com/spain/iglesia-colegial-del-salvador-mosque-of-ibn-abbas|website=IslamicLandmarks.com|date=23 November 2012 }}</ref><ref>{{Cite book|title=The Rough Guide to Andalucia|publisher=Rough Guides|year=2012|edition=7th}}</ref> | |- |[[St Nicholas' Church, Madrid|Church of San Nicolás, Madrid]] |Aljama mosque of Mayrit |[[File:Madrid Iglesia de San Nicolas.jpg|frameless|133x133px]] |[[Madrid]] | | |Current oldest church in Madrid dating back to 1202. It was built over a mosque of what was then called ''Mayrit''. Archaeologists believe that the 12th century bell tower was originally a minaret. Tower in Moorish Arabic [[Mudéjar|Mudéjar architecture]]. The Muslims lost Madrid in 1085.<ref name=":12">{{Cite web|url=http://www.gomadrid.com/sights/san-nicolas-de-los-servitas.html|title=Iglesia de San Nicolás de los Servitas|website=gomadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|url=https://www.esmadrid.com/en/tourist-information/iglesia-san-nicolas-de-bari-de-los-servitas|title=Church of San Nicolás de Bari de los Servitas|website=esmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|url=https://letstalkmadrid.com/la-iglesia-de-san-nicolas-the-oldest-church-in-madrid/|title=La Iglesia de San Nicolas — The Oldest Church in Madrid|website=letstalkmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":12" /><ref name=":13" /> <ref name=":14" /> |- |[[Granada Cathedral]] |Nasrid Great Mosque of Granada |[[File:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 13-20-43.jpg|frameless|100px]] |[[Granada]] | | |[[Emirate of Granada]], last Muslim kingdom in the Iberian Peninsula fell in 1492. [[Granada Cathedral]] began in 1505 on the site of the city's main mosque.<ref name="a9">{{cite web |title=Cathedral of Grenada |url=http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |website=alhambra.info |accessdate=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007234509/http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead }}</ref> [[Royal Chapel of Granada]] is built over the former terrace of the Great Mosque. |<ref name="a9" /> |- |[[Basílica de Santa María de la Asunción, Arcos de la Frontera|Basílica de Santa María de la Asunción]] | |[[File:Basílica de Santa María de la Asunción (Arcos de la Frontera).jpg|frameless|100x100px]] |[[Arcos de la Frontera]] | | |Church was built in 15th-16th century on the remains of a Moorish mosque. Site dates back to 8th-9th century.<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.andalucia.org/en/cultural-tourism/visits/cadiz/other-visits/basilica-menor-de-santa-maria-de-la-asuncion/|title=Basílica Menor de Santa María de la Asunción|website=andalucia.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":6" /> |- |[[Baza Cathedral]] | |[[File:Bazaiglesias.JPG|frameless|100x100px]] |[[Comarca de Baza|Baza]] | | |Cathedral was built on the site of an old mosque in the 16th century.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|title=The Baza Cathedral|website=cuevastianabaza.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929164546/http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|archive-date=29 September 2018|url-status=dead}}</ref> Baza was under Moorish rule from 713 to 1489 AD with a population of 50,000.<ref>{{Cite web|url=https://theodora.com/encyclopedia/b/baza.html|title=Baza|website=theodora.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":7" /> |- |[[Guadix Cathedral]] |Al-Hama mosque<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/granada/catedral_de_guadix.html|title=Guadix Cathedral|website=spain.info|access-date=28 September 2018}}</ref> |[[File:Cathedral - Guadix - Spain - 20110808.jpg|frameless|100x100px]] |[[Guadix]] | | |Principle mosque of [[Guadix]] when [[Muslims]] ruled it from 711 to 1489. Mosque built over a [[Visigothic Kingdom|Visigoth]] temple. Cathedral began construction over mosque in 1710.<ref>{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/16043a.htm|title=Diocese of Guadix|website=newadvent.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":8" /> |- |[[St. Catherine's Church, Valencia|Church of Santa Catalina, Valencia]] | |[[File:Iglesia de Santa Catarina, Valencia, España, 2014-06-30, DD 143.jpg|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | |13th century |Converted into church shortly after the ''reconquista'' in the 13th century. Church was rebuilt several times since.<ref name=":9">{{Cite web|url=http://valencia.for91days.com/the-micalet-and-the-santa-catalina/|title=The Micalet and the Santa Catalina|website=valencia.for91days.com|date=5 October 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":9" /> |- |[[Valencia Cathedral]] | |[[File:Catedral de Valencia, Valencia, España, 2014-06-30, DD 160.JPG|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | | |Originally a [[Roman temple]], it was turned into a [[Visigothic Kingdom|Visigothic]] cathedral, then into a mosque under [[Moors]]. Converted into a cathedral in 1238 after the [[Reconquista]] and rebuilt later.<ref>{{Cite web|url=http://www.catedraldevalencia.es/en/historia-de-la-catedral_hechos-historicos.php|title=Historical facts at the Valencia Cathedral|website=catedraldevalencia.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.valencia-tourist-guide.com/en/attractions/cathedral-of-valencia.html|title=Cathedral in Valencia - A Visitor's Guide.|website=valencia-tourist-guide.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":15" /> |- |[[Iglesia de San Román, Toledo]], (Museum of the Councils of Toledo) | |[[File:Tolède - Clocher de San Tomé.jpg|frameless|164x164px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] | | |13th century [[Mudéjar]] style rebuilt church. Contains traces of a [[Caliphate]] mosque, primitive Visigoth Church pillars and possible prior Roman building. Groups of three, toral arches like in a caliphate mosque prayer hall and two parts in Mudejar bell tower indicate a previous Islamic minaret base.<ref name=":18">{{Cite web|url=http://toledoguiaturisticaycultural.com/museo-de-los-concilios-y-la-cultura-visigoda/|title=Museum of Councils and Visigoto Culture - Church of San Roman|website=toledoguiaturisticaycultural.com|access-date=29 September 2018}}</ref><ref name=":19">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/iglesia/sanromantoledo.htm|title=Church of San Román, Toledo|website=arteguias.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":18" /><ref name=":19" /> |- |[[Old Cathedral of Lleida]] | |[[File:Lleida - La Seu Vella (des de Cappont)detalle.jpg|frameless|127x127px]] |[[Lleida]] |882 |1149 |In 882 on this hill, Moors reordered defenses over a previous Visigoth structure and built the Zuda along with a mosque. Following the [[Reconquista]], the mosque was converted into a Cathedral.<ref name=":21">{{Cite web|url=http://www.amicsseuvellalleida.org/castella/monument.html|title=Asociación Amics de la Seu Vella de Lleida|website=amicsseuvellalleida.org|access-date=28 September 2018}}</ref> 2 fornículas rescued from old city mosque place on a cathedral door. |<ref name=":21" /> |- |Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar) |Mimbar de Alfacar | |[[Alfacar]] | |1500 |Arab mosque consecrated after revolt in 1500 and a primitive church built on its foundations. Current church built in [[Mudéjar|Mudejar]] style in 1557. At the decline of the Muslim era, the town consisted of 980 people and 245 houses.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.verpueblos.com/andalucia/granada/alfacar/|title=Alfacar Granada|website=verpueblos.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://granadapedia.wikanda.es/wiki/Iglesia_de_Ntra._Sra._de_la_Asunci%C3%B3n_(Alfacar)|title=Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar)|website=granadapedia.wikanda.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":23" /><ref name=":24" /> |- |Church of Santa Maria de Tarifa | | |[[Tarifa]] | | |Church was built end of 13th-century over mosque remains. Four columns and part of the coffered ceiling of the mosque are preserved.<ref>{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/cadiz/tarifacadiz.htm|title=Tarifa, Cadiz|website=arteguias.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |[[Iglesia de San Mateo (Tarifa)]] | |[[File:Portada de San Mateo Tarifa.jpg|frameless|127x127px]] |[[Tarifa]] | | |Old mosque within premises of town's [[Alcázar|Alcazar]] fortification. Current church built in 1506 on remains of a mosque.<ref>{{Cite web|url=https://www.escapadarural.com/que-hacer/tarifa/iglesia-de-san-mateo-de-tarifa|title=Church of San Mateo de Tarifa|website=escapadarural.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |} {{Incomplete list|date=September 2018}} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اسپين ۾ اسلام]] * [[اسپين جي فتح]] * [[اسپين ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[پرتگال ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست]] * [[دنيا جي قديم ترين مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] 7ta4mm1maowe5538botpgtj4rz6s9hj 380926 380924 2026-05-26T20:47:56Z Ibne maryam 17680 /* Original buildings destroyed */ 380926 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (Reconquesta) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. ==تاريخ== مسجدون اندلس سماجي، سياسي ۽ ثقافتي دائري جو هڪ لازمي حصو هيون. ڏهين صدي جي عظيم قرطبه جي مسجد جي باقيات کان سواءِ، انهن پراڻين تاريخي مسجدن بابت انگريزي ٻولي ۾ تمام گهٽ دستاويز موجود آهن. انهن مسجدن جي تعداد بابت صرف اندازا موجود آهن. بهرحال، اهو لڳي ٿو ته مسلم اسپين ۾ ممڪن طور تي هزارين مسجدون موجود هيون. هڪ اندازي مطابق، صرف [[قرطبه]] ۾ 3,000 مسجدون، حمام ۽ محل هئا. اهو ڏهين صدي دوران هو، جڏهن قرطبه دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ ان ۾ 250,000 کان وڌيڪ عمارتون هيون جيڪي چوويهه ميل ڊگهي ۽ ڇهه ميل ويڪري علائقي ۾ پکڙيل هيون. اڄ قرطبه ۾ اهي پراڻيون مسجدون قرطبه جي عظيم مسجد ۽ ڪجهه ٻين بربادين ۽ باقيات کان سواءِ گم ٿي ويون آهن، سواءِ قرطبه جي عظيم مسجد ۽ سان جوآن جي مينار جي، گم ٿي ويون آهن. هڪ وقت ۾ جڏهن غرناطه جي امارت جو گاديءَ جو هنڌ غرناطه شهر هو (1230-1492ع)، شهر ۾ 137 مسجدون هيون. هن دور ۾ مدينه الزهراء (شهر) يورپ جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ عيسائين جي ڪنٽرول وارن علائقن مان نيڪالي ڏيڻ کان پوءِ پناهه وٺندڙ مسلمانن جي وڏي تعداد جو استقبال ڪيو. هن آمد ان جي سائيز کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو ۽ سال 1450ع تائين غرناطه کي آبادي جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ڇڏيو. مسجدن جي واڌ ويجهه وڏن شهرن تائين محدود نه هئي، ننڍن شهرن ۽ قصبن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون تعمير ڪيون ويون هيون ته جيئن مسلمان پنهنجي روزاني پنج وقت جي نماز جماعت سان ادا ڪري سگهن. غرناطه شهر ۾ 18 مسجدون هيون، جن مان صرف غرناطه جي القصر جي قلعي اندر مسجد اڄ به بچيل آهي. نذري غرناطه امارات جي دور ۾ ويلز-مالگا (ان وقت بالس مديني جي نالي سان مشهور) ۾ 16 مسجدون هيون. رونڊا، هڪ ننڍڙو شهر، ۾ 7 يا 8 مسجدون هيون جن مان اڄ صرف هڪ وچولي سائيز جي مسجد جو مينار باقي آهي. [[ٽوليڊو]] ۾ لڳ ڀڳ 5 اڳوڻيون مسجدون اڃا تائين موجود آهن جن جي اصل اڏاوت گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور تي محفوظ آهي، جيئن هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. ==فهرست== ===اڳوڻي مسجدون جن جي عمارتون يا کنڊر بچيل آهن=== هي جدول سڃاڻپ ٿيل اصل عمارتن سان يا اڳوڻي مسجد جا کنڊر جيڪي اڃا تائين احاطي ۾ موجود آهن، اندلس (اسپين) ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست ڏئي ٿي. نوٽ: [[اسپيني ٻولي]] ۾ ميزڪيتا (Mezquita) جو مطلب [[مسجد]] آهي. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !موجوده نالو !مسجد جو نالو ! class="unsortable" |تصوير !شهر !صوبو !کولڻ جو سال !بند ٿيڻ جو سال <nowiki>********************************************</nowiki> ! class="unsortable" |نوٽ <nowiki>************************************************************************************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" |حوالا |- |ميزڪيتا ڪيٿيڊرل آف ڪورڊوبا |جامع مسجد قرطبه |[[File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|100px]][[File:Mosque Cordoba.jpg|100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |<small>early 8th century</small> |1236 |<small>After the [[Umayyad conquest of Hispania|Muslim conquest of the Visigothic Kingdom]] (710~), the site of</small> <small>former main [[Visigoths|Visigothic]] church of Cordoba was divided and shared between Muslims and Christians for seven decades. Later [[Abd al-Rahman I]] purchased Christian part and built the great mosque in 785.<ref name="L. M">{{citation |author=L. M. |title=La basílica de San Vicente Mártir, la primacía de lo cristiano |publisher=[[ABC (newspaper)|ABC]] |url=http://sevilla.abc.es/cordoba/20140227/sevi-basilica-vicente-martir-primacia-201402262131.html |date=February 27, 2014}}</ref> Major extensions were added in 9th and 10th centuries, until final extension in the 10th century under [[Almanzor]]. After Christians captured Cordoba in 1236, King Ferdinand III of [[Crown of Castile|Castile]] converted the mosque into a cathedral. Later, a cathedral was built at the center of the old mosque, configuring the current Mosque-Cathedral of Cordoba. It was the second largest mosque in the world after Mecca Great mosque from around the 9th century, until [[Sultan Ahmed Mosque]], [[Istanbul]] was built in 1588. It had a surface area of {{convert|23,400|m2|ha|lk=in}} and accommodated an estimated 32,000 to 40,000 worshipers. Current mosque structure date from 784 to 987.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2">{{cite web |title=Magnificent Mosques of Spain |url=https://www.halaltrip.com/other/blog/mosques-of-spain/ |website=halaltrip.com |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڪرستو ڊي لا لوز جي مسجد |ميزڪيتا باب المردوم |[[File:Mezquita Cristo de la Luz de Toledo.jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |999 |1186 |<small>Converted into a church. One of the best preserved Moorish mosques in Spain.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |گيرالدا |جامع مسجد اشبيليه |[[File:Sevilla Cathedral - Giralda.jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1248 |<small>Only</small> <small>minaret</small> <small>remains. Mosque comparable in size to [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Great mosque of Cordoba]], destroyed by earthquake in 1365. Minaret used as a church bell tower was built higher in the 16th century.</small> |<ref name="a1" /> |- |ڪواتروويتاس جي مسجد |بولولوس ڊي لا ميتاشيئو |[[File:Ermita de Nuestra Señora de Cuatrovitas. Alminar (s. XII).jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1180 |15th century |<small>The</small> <small>Hermitage of Our Lady of Cuatrovitas was originally an [[Almohad]] mosque. Despite the modifications, the original structure can still be reproduced. The tower is in fact the minaret.<ref>{{cite web|title= mesquitasespana |URL= https://m.arteguias.com/mezquitasespana.htm|accessdate=19 November 2024}}</ref></small> |- |المنستر لا ريال مسجد | |[[File:Almonaster la real vue d'ensemble.jpg|100px]] |المنستر لا ريال |اندلوسيا |10th century | | <small>Built on site of the 5th-century Visigoth basilica. Converted into a church after Reconquista. National Monument since 1931.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |ميزڪيتا ڊيل الڪزر ڊي لا فرونٽيرا | |[[File:Mezquita del Alcázar de Jerez (33047903241).jpg|100px]] |جيريز ڊي لا فرونٽيرا (جيريز) |اندلوسيا |11th century |mid 13th century | <small>Located within former Moorish fortress of [[Alcazar of Jerez de la Frontera]]. Only surviving mosque building of 18 former mosques in the [[Jerez]] city. Converted into church after Reconquista.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |لاس تورنيرياس جي مسجد |المستيميم |[[File:Visita a las obras de rehabilitación de la Mezquita de Tornerías (43539278162).jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |1060<ref name="a3">{{cite web |title=Las Tornerías |url=https://archnet.org/sites/3742 |website=archnet.org |accessdate=27 September 2018}}</ref> | |<small>Unusual two-storied mosque. Was built in a busy commercial neighborhood (Arrabal de Francos). Used as a church until 1498–1505, and other uses since. Restoration and preservation done recently.</small> |<ref name="a2" /><ref name="a3" /><ref name="a4">{{cite web |title=Fusion of Roman, Visigoth and Muslim culture |url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/mezquita-de-las-tornerias-14764/descripcion/ |website=turismocastillalamancha.es |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڊي تورتوليس جي مسجد | |[[File:Mezquita de Tórtoles, Tarazona, Zaragoza, España, 2017-05-23, DD 66.jpg|frameless|100x100px]] |تارازونا |اراگون | |15th century |<small>Mosque remains almost not altered in the later centuries. Current building was built in 2 stages, one early 15th century, other late 15th century. It is attached to the remains of the old fortified tower of town castle. Converted into a church in 1526.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.patrimonioculturaldearagon.es/bienes-culturales/mezquita-de-tortoles-tarazona|title=Mosque of Tórtoles (Tarazona, ZARAGOZA)|website=patrimonioculturaldearagon.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |- |جامع مسجد مدينه الزهراء |جامع مسجد مدينه الزهراء |[[File:Mezquita de Medina Azahara.jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |940 |1010 |<small>A mosque in [[Madinat Al-Zahra|Madinat al-Zahra]], a vast, fortified [[Moors|Moorish]] palace-city built by [[Abd ar-Rahman III|Abd-ar-Rahman III]] (912–961). The marbled, jeweled complex was plundered & destroyed first by Muslims, then by Christians when civil war ended [[Caliphate of Córdoba]]. A UNESCO World Heritage site since 2018.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.andalucia.com/magazine/english/ed4/madinat.htm|title=Cordoba City - Madinat al-Zahra|website=andalucia.com|date=21 March 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |- |سان سيباستين ڊي ٽوليڊو |الدباغين مسجد |[[File:Toledo 2015 10 26 2803 (26732620315) (cropped) iglesia de San Sebastián.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا | |1085~ |<small>Converted into a church after 1085 Christian conquest of area. Renovated several times but original interior structure remains. Building now used as a concert and exhibition hall. Bell tower built in the 15th century shows characteristics of a former minaret. Ruins of Arab Baths of Tenerías remain lower below on slope.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/mezquita/sansebastiantoledo.htm|title=Church (old mosque) of San Sebastián de Toledo|website=arteguias.com|access-date=28 September 2018}}</ref> A short reference to mosque exist by Ibn Baskuwal (1101–83) reported by Fath ibn Ibrahim.<ref name=":3">The existence of the Al-Dabbagin mosque is attested by a short reference by Ibn Baskuwal (1101-83) reported by Fath ibn Ibrahim. see: <nowiki>''</nowiki>Actas de las i jornadas de Cultura Islámica, Toledo<nowiki>''</nowiki>, Instituto Occidental de Cultura Islámica (ed.) 1987, p. 158</ref></small> |<ref name=":2" /><ref name=":3" /> |- |قصر الجعفريه ۾ ننڍي شاهي مسجد | |[[File:La Aljafería 14092014 114703 05575.jpg|frameless|100x100px]] |ساراگوسا |اراگون |10th century | |<small>Located inside the great fortified palace. A small octagonal mosque, designed as a private oratory for the king and his family. Mosque architecture inspired by Córdoba mosque. Aljafería is a UNESCO World Heritage site since 1986.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;isl;es;mon01;4;en|title=Aljafería Palace (Islamic part) in Discover Islamic Art|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":0" /> |- |اگليزيا ڊي ايل سلواڊور، ٽوليڊو | |[[File:Iglesia del Salvador. Toledo.jpg|frameless|133x133px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |9th century |1085 |<small>Mosque built on former Visigoth or Roman substrate. Now a rebuilt church but excavations revealed 9th century structures & elements of mosque - horseshoe arch arcade, primitive stone minaret, flooring, courtyard with cistern.<ref name=":16">{{Cite web|url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/iglesia-de-el-salvador-de-toledo-12864/descripcion/|title=Iglesia de El Salvador de Toledo|website=turismocastillalamancha.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":17">{{Cite web|url=http://www.toledomonumental.com/savador.html|title=Church of the Savior|website=toledomonumental.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825062056/http://toledomonumental.com/savador.html|archive-date=25 August 2018|url-status=dead}}</ref></small> |<ref name=":16" /><ref name=":17" /> |- |Alminar de Árchez, Alminar Mudéjar (Mudejar Minaret of Árchez) |Masjid al-Ta`ibin, Mezquita de los Conversos<ref>[[:File:San_Juan_de_los_Reyes_(Granada)._Alminar.jpg|San Juan de los Reyes (Granada) Alminar]]</ref> (Mosque of convert) |[[File:Alminar 1.jpg|frameless|133x133px]] |آرڪئز |اندلوسيا | |14th century |<small>Only</small> <small>15 meter tall [[minaret]]</small> <small>remains, used as belfry of Árchez church built on mosque location. Minaret is an [[Almohad architecture|Almohade architecture]] monument and only remaining jewel of Nazarí period.<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.malaga.es/en/turismo/patrimonio/lis_cd-5075/cnl-50/alminar-mudejar-archez|title=Mudejar Minaret|website=malaga.es|access-date=29 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":4" /> |- |San Sebastian Minaret (Alminar De San Sebastian) | |[[File:Ronda Minaret-Kirchturm2004.jpg|frameless|150x150px]] |رونڊا |اندلوسيا | |1485 |<small>Only</small> <small>minaret of the medium-size mosque in Plaza Abul Beka neighborhood remains. Minaret was expanded and used as a bell tower. The mosque was converted to a church but destroyed in 1600s during [[Rebellion of the Alpujarras (1568–71)|Morisco Revolts]]. Ronda was a Muslim city for 700 years. The city had 7 or 8 mosques, none survive today.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.rondatoday.com/san-sebastian-minaret-alminar-de-san-sebastian/|title=San Sebastian Minaret|website=rondatoday.com|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":1" /> |- |Alminar de San Juan (Minaret of San Juan) | |[[File:Cordoue (3873429397).jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |930 | |<small>Only minaret remains of mosque built in 930 during 1st Spanish Umayyad caliph 'Abd al-Rahman III. Now its belfry of San Juan church.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://archnet.org/sites/2857|title=Minaret of San Juan|website=archnet.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":5" /> |- |[[Iglesia de Santiago del Arrabal, Toledo]] | |[[File:Iglesia de Santiago del Arrabal en Toledo.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |[[Castilla–La Mancha|قستاليه لا مانچا]] | | |<small>Converted</small> <small>to church in 1223–25. Caliphate era minaret survives. Church is a [[Mudéjar]] style masterpiece, built in 1245–47 on prior structures of a mosque and Visigoth building.<ref name=":20">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;29;en|title=Church of Santiago del Arrabal|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":20" /> |- |چرچ آف نيوسترا سينورا ڊي لا انڪارنيسيون (Benaque, Macharaviaya) | |[[File:Benaque.jpg|frameless|100x100px]] |[[Macharaviaya|ماڪاراويا]] |اندلوسيا | | |<small>One of few</small> <small>preserved mosques with original minaret and solid block building built of brick & masonry. Interior single rectangular prayer hall now a church nave. Drilling Mecca facing wall in 2003 showed</small> <small>original mosque construction and 19th century work. [[Reconquista]] era document says "...While it was the visitation and reformation of the houses in the alcayua (or alamiya) in Benaque, the inhabitants used mosque as a parish church, where they had images and heard Mass..." .<ref name=":22">{{Cite web|url=https://andaluciarustica.com/en/macharaviaya-parish-church-of-nuestra-senora-de-la-encarnacion-in-benaque.htm|title=Parish Church of Nuestra Señora de la Encarnación Benaque|website=andaluciarustica.com|date=16 September 2013 |access-date=30 September 2018}}</ref></small><ref>{{Cite web|url=http://www.viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|title=Church of Our Lady of the Incarnation. Mural paintings, minaret and cemetery. - Benaque (Macharaviaya)|website=viajerosencortomalaga.com|access-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116212313/http://viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|archive-date=16 January 2019|url-status=dead}}</ref> |<ref name=":22" /> |- |} === اصل عمارتون تباهه ٿي ويو آهن === هي جدول اندلس (اسپين) ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست ڏئي ٿي. ڪا به معلوم بچيل مسجد عمارت ناهي. اصل مسجدون مڪمل طور تي ماڻهن طرفان، جنگ يا قدرتي سببن، جهڙوڪ زلزلن، جي ڪري تباهه ڪيون ويون. ماڳ تي، مسجد جي نشانن کي تباهه ڪندي يا ڍڪڻ سان، ٻيون اڏاوتون ٺاهيون ويون. مسجد جي کنڊرن ۽ پٿر جي مواد کي اڪثر نئين اڏاوتن جي تعمير لاءِ ٻيهر استعمال ڪيو ويندو هو. تنهن هوندي به، انهن هنڌن تي، موجوده عمارتن اندر يا احاطي ۾ غير کوٽيل کنڊرن تي اڃا تائين اڻڄاتل اصل اڏاوتون شامل ٿي سگهن ٿيون. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !موجوده نالو !مسجد جو نالو ! class="unsortable" |جاء جي تصوير !جاء !افتتاح جو سال !ختم جو سال ! class="unsortable" |نوٽ <nowiki>************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" |حوالو |- |[[Cathedral of the Savior of Zaragoza]] |Aljama de Saraqusta, Mezquita Mayor de Zaragoz (Great Mosque of Zaragoza) |[[File:La Seo de noche.JPG|frameless|133x133px]] |[[Zaragoza]] |714-716 |1119 |<small>One of the largest & oldest mosques in</small> <small>Al-Andalus. Enlarged later to 54 × 86 meters. Looked like Cordoba great mosque. First built by Hanas ben Abdallah as San’ani, a disciple of prophet [[Prophet Muhammad|Muhammad]] according to al-Humauydí. Converted to Cathedral despite another Cathedral very near used by Christians during Moorish rule. Minaret lasted till 17th century. Restoration in 1999, revealed mosque size, entrance location etc.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://historiaragon.com/2017/01/06/la-seo-de-zaragoza-de-mezquita-a-catedral/|title=La Seo De Zaragoza: De Mezquita A Catedral|website=historiaragon.com|date=6 January 2017 |access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/zagralandalus/la-seo|title=La Seo de Zaragoza and the aljama mosque of Saraqusta|website=Tzagr alAndalús. Andalusian Aragon|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":10" /><ref name=":11" /> |- |Iglesia Colegial del Divino Salvador |Mosque of Ibn Abbas |[[File:Parroquia del Divino Salvador Sevilla 2.jpg|frameless|100px]] |Seville |830 or earlier |1340 |The original "<small>Great Mosque" of Seville, before the 12th century mosque built by the [[Almohads]] (which in turn is now occupied by the [[Seville Cathedral|Cathedral]]). It was also known as the Mosque of Ibn Abbas. It was either built or expanded by Abd ar-Rahman II in 830, as recorded in an inscription that has been preserved in one of the city's museums. The mosque had a very similar format to the early [[Great Mosque of Cordoba]]: a courtyard to the north and a prayer hall to the south divided into 11 naves by rows of arches, with the central nave in front of the mihrab being slightly wider. The minaret was located on the north side of the courtyard and had a square base measuring 5.88 metres per side. After the Christian conquest of Seville, the mosque continued to be reserved for Muslims for a time, until 1340 when it was converted to a church. The original building deteriorated over time until in 1674 it was demolished and construction of a new [[Baroque architecture|Baroque]] church was begun. The present-day church preserves only minor traces of the mosque.<ref>{{Cite web|title=Church of the Divine Salvador {{!}} Tourism of Seville|url=https://www.visitasevilla.es/en/monuments-and-culture/church-divine-salvador|access-date=2020-12-07|website=www.visitasevilla.es|language=en}}</ref><ref name=":110">{{Cite book|last1=Barrucand|first1=Marianne|title=Moorish architecture in Andalusia|last2=Bednorz|first2=Achim|publisher=Taschen|year=1992|isbn=3822876348}}</ref>{{Rp|46–47}}<ref>{{Cite web|title=Iglesia Colegial del Salvador/Mosque of Ibn Abbas, Seville|url=https://www.islamiclandmarks.com/spain/iglesia-colegial-del-salvador-mosque-of-ibn-abbas|website=IslamicLandmarks.com|date=23 November 2012 }}</ref><ref>{{Cite book|title=The Rough Guide to Andalucia|publisher=Rough Guides|year=2012|edition=7th}}</ref></small> | |- |[[St Nicholas' Church, Madrid|Church of San Nicolás, Madrid]] |Aljama mosque of Mayrit |[[File:Madrid Iglesia de San Nicolas.jpg|frameless|133x133px]] |[[Madrid]] | | |<small>Current oldest church in Madrid dating back to 1202. It was</small> <small>built over a mosque of what was then called ''Mayrit''. Archaeologists believe that the 12th century bell tower was originally a minaret. Tower in Moorish Arabic [[Mudéjar|Mudéjar architecture]]. The Muslims lost Madrid in 1085.</small><ref name=":12">{{Cite web|url=http://www.gomadrid.com/sights/san-nicolas-de-los-servitas.html|title=Iglesia de San Nicolás de los Servitas|website=gomadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|url=https://www.esmadrid.com/en/tourist-information/iglesia-san-nicolas-de-bari-de-los-servitas|title=Church of San Nicolás de Bari de los Servitas|website=esmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|url=https://letstalkmadrid.com/la-iglesia-de-san-nicolas-the-oldest-church-in-madrid/|title=La Iglesia de San Nicolas — The Oldest Church in Madrid|website=letstalkmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":12" /><ref name=":13" /> <ref name=":14" /> |- |[[Granada Cathedral]] |Nasrid Great Mosque of Granada |[[File:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 13-20-43.jpg|frameless|100px]] |[[Granada]] | | |[[Emirate of Granada|<small>Emirate</small> <small>of Granada</small>]]<small>, last Muslim kingdom in the Iberian Peninsula fell in 1492. [[Granada Cathedral]] began in 1505 on the site of the city's main mosque.<ref name="a9">{{cite web |title=Cathedral of Grenada |url=http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |website=alhambra.info |accessdate=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007234509/http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead }}</ref> [[Royal Chapel of Granada]] is built over the former terrace of the Great Mosque.</small> |<ref name="a9" /> |- |[[Basílica de Santa María de la Asunción, Arcos de la Frontera|Basílica de Santa María de la Asunción]] | |[[File:Basílica de Santa María de la Asunción (Arcos de la Frontera).jpg|frameless|100x100px]] |[[Arcos de la Frontera]] | | |Church was built in 15th-16th century on the remains of a Moorish mosque. Site dates back to 8th-9th century.<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.andalucia.org/en/cultural-tourism/visits/cadiz/other-visits/basilica-menor-de-santa-maria-de-la-asuncion/|title=Basílica Menor de Santa María de la Asunción|website=andalucia.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":6" /> |- |[[Baza Cathedral]] | |[[File:Bazaiglesias.JPG|frameless|100x100px]] |[[Comarca de Baza|Baza]] | | |Cathedral was built on the site of an old mosque in the 16th century.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|title=The Baza Cathedral|website=cuevastianabaza.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929164546/http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|archive-date=29 September 2018|url-status=dead}}</ref> Baza was under Moorish rule from 713 to 1489 AD with a population of 50,000.<ref>{{Cite web|url=https://theodora.com/encyclopedia/b/baza.html|title=Baza|website=theodora.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":7" /> |- |[[Guadix Cathedral]] |Al-Hama mosque<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/granada/catedral_de_guadix.html|title=Guadix Cathedral|website=spain.info|access-date=28 September 2018}}</ref> |[[File:Cathedral - Guadix - Spain - 20110808.jpg|frameless|100x100px]] |[[Guadix]] | | |Principle mosque of [[Guadix]] when [[Muslims]] ruled it from 711 to 1489. Mosque built over a [[Visigothic Kingdom|Visigoth]] temple. Cathedral began construction over mosque in 1710.<ref>{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/16043a.htm|title=Diocese of Guadix|website=newadvent.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":8" /> |- |[[St. Catherine's Church, Valencia|Church of Santa Catalina, Valencia]] | |[[File:Iglesia de Santa Catarina, Valencia, España, 2014-06-30, DD 143.jpg|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | |13th century |Converted into church shortly after the ''reconquista'' in the 13th century. Church was rebuilt several times since.<ref name=":9">{{Cite web|url=http://valencia.for91days.com/the-micalet-and-the-santa-catalina/|title=The Micalet and the Santa Catalina|website=valencia.for91days.com|date=5 October 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":9" /> |- |[[Valencia Cathedral]] | |[[File:Catedral de Valencia, Valencia, España, 2014-06-30, DD 160.JPG|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | | |Originally a [[Roman temple]], it was turned into a [[Visigothic Kingdom|Visigothic]] cathedral, then into a mosque under [[Moors]]. Converted into a cathedral in 1238 after the [[Reconquista]] and rebuilt later.<ref>{{Cite web|url=http://www.catedraldevalencia.es/en/historia-de-la-catedral_hechos-historicos.php|title=Historical facts at the Valencia Cathedral|website=catedraldevalencia.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.valencia-tourist-guide.com/en/attractions/cathedral-of-valencia.html|title=Cathedral in Valencia - A Visitor's Guide.|website=valencia-tourist-guide.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":15" /> |- |[[Iglesia de San Román, Toledo]], (Museum of the Councils of Toledo) | |[[File:Tolède - Clocher de San Tomé.jpg|frameless|164x164px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] | | |<small>13th</small> <small>century [[Mudéjar]] style rebuilt church. Contains traces of a [[Caliphate]] mosque, primitive Visigoth Church pillars and possible prior Roman building. Groups of three, toral arches like in a caliphate mosque prayer hall and two parts in Mudejar bell tower indicate a previous Islamic minaret</small> <small>base.</small><ref name=":18">{{Cite web|url=http://toledoguiaturisticaycultural.com/museo-de-los-concilios-y-la-cultura-visigoda/|title=Museum of Councils and Visigoto Culture - Church of San Roman|website=toledoguiaturisticaycultural.com|access-date=29 September 2018}}</ref><ref name=":19">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/iglesia/sanromantoledo.htm|title=Church of San Román, Toledo|website=arteguias.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":18" /><ref name=":19" /> |- |[[Old Cathedral of Lleida]] | |[[File:Lleida - La Seu Vella (des de Cappont)detalle.jpg|frameless|127x127px]] |[[Lleida]] |882 |1149 |<small>In</small> <small>882 on this hill, Moors reordered defenses over a previous Visigoth structure and built the Zuda along with a mosque. Following the [[Reconquista]], the mosque was converted into a Cathedral.<ref name=":21">{{Cite web|url=http://www.amicsseuvellalleida.org/castella/monument.html|title=Asociación Amics de la Seu Vella de Lleida|website=amicsseuvellalleida.org|access-date=28 September 2018}}</ref> 2 fornículas rescued from old city mosque place on a cathedral door.</small> |<ref name=":21" /> |- |Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar) |Mimbar de Alfacar | |[[Alfacar]] | |1500 |<small>Arab mosque</small> <small>consecrated after revolt in 1500 and a primitive church built on its foundations. Current church built in [[Mudéjar|Mudejar]] style in 1557. At the decline of the Muslim era, the town consisted of 980 people and 245 houses.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.verpueblos.com/andalucia/granada/alfacar/|title=Alfacar Granada|website=verpueblos.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://granadapedia.wikanda.es/wiki/Iglesia_de_Ntra._Sra._de_la_Asunci%C3%B3n_(Alfacar)|title=Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar)|website=granadapedia.wikanda.es|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":23" /><ref name=":24" /> |- |Church of Santa Maria de Tarifa | | |[[Tarifa]] | | |Church was built end of 13th-century over mosque remains. Four columns and part of the coffered ceiling of the mosque are preserved.<ref>{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/cadiz/tarifacadiz.htm|title=Tarifa, Cadiz|website=arteguias.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |[[Iglesia de San Mateo (Tarifa)]] | |[[File:Portada de San Mateo Tarifa.jpg|frameless|127x127px]] |[[Tarifa]] | | |Old mosque within premises of town's [[Alcázar|Alcazar]] fortification. Current church built in 1506 on remains of a mosque.<ref>{{Cite web|url=https://www.escapadarural.com/que-hacer/tarifa/iglesia-de-san-mateo-de-tarifa|title=Church of San Mateo de Tarifa|website=escapadarural.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اسپين ۾ اسلام]] * [[اسپين جي فتح]] * [[اسپين ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[پرتگال ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست]] * [[دنيا جي قديم ترين مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] 2ccub77mbxr2t0dhy9tbfmx4olhesb3 380928 380926 2026-05-26T20:51:22Z Ibne maryam 17680 /* اصل عمارتون تباهه ٿي ويو آهن */ 380928 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (Reconquesta) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. ==تاريخ== مسجدون اندلس سماجي، سياسي ۽ ثقافتي دائري جو هڪ لازمي حصو هيون. ڏهين صدي جي عظيم قرطبه جي مسجد جي باقيات کان سواءِ، انهن پراڻين تاريخي مسجدن بابت انگريزي ٻولي ۾ تمام گهٽ دستاويز موجود آهن. انهن مسجدن جي تعداد بابت صرف اندازا موجود آهن. بهرحال، اهو لڳي ٿو ته مسلم اسپين ۾ ممڪن طور تي هزارين مسجدون موجود هيون. هڪ اندازي مطابق، صرف [[قرطبه]] ۾ 3,000 مسجدون، حمام ۽ محل هئا. اهو ڏهين صدي دوران هو، جڏهن قرطبه دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ ان ۾ 250,000 کان وڌيڪ عمارتون هيون جيڪي چوويهه ميل ڊگهي ۽ ڇهه ميل ويڪري علائقي ۾ پکڙيل هيون. اڄ قرطبه ۾ اهي پراڻيون مسجدون قرطبه جي عظيم مسجد ۽ ڪجهه ٻين بربادين ۽ باقيات کان سواءِ گم ٿي ويون آهن، سواءِ قرطبه جي عظيم مسجد ۽ سان جوآن جي مينار جي، گم ٿي ويون آهن. هڪ وقت ۾ جڏهن غرناطه جي امارت جو گاديءَ جو هنڌ غرناطه شهر هو (1230-1492ع)، شهر ۾ 137 مسجدون هيون. هن دور ۾ مدينه الزهراء (شهر) يورپ جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ عيسائين جي ڪنٽرول وارن علائقن مان نيڪالي ڏيڻ کان پوءِ پناهه وٺندڙ مسلمانن جي وڏي تعداد جو استقبال ڪيو. هن آمد ان جي سائيز کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو ۽ سال 1450ع تائين غرناطه کي آبادي جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ڇڏيو. مسجدن جي واڌ ويجهه وڏن شهرن تائين محدود نه هئي، ننڍن شهرن ۽ قصبن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون تعمير ڪيون ويون هيون ته جيئن مسلمان پنهنجي روزاني پنج وقت جي نماز جماعت سان ادا ڪري سگهن. غرناطه شهر ۾ 18 مسجدون هيون، جن مان صرف غرناطه جي القصر جي قلعي اندر مسجد اڄ به بچيل آهي. نذري غرناطه امارات جي دور ۾ ويلز-مالگا (ان وقت بالس مديني جي نالي سان مشهور) ۾ 16 مسجدون هيون. رونڊا، هڪ ننڍڙو شهر، ۾ 7 يا 8 مسجدون هيون جن مان اڄ صرف هڪ وچولي سائيز جي مسجد جو مينار باقي آهي. [[ٽوليڊو]] ۾ لڳ ڀڳ 5 اڳوڻيون مسجدون اڃا تائين موجود آهن جن جي اصل اڏاوت گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور تي محفوظ آهي، جيئن هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. ==فهرست== ===اڳوڻي مسجدون جن جي عمارتون يا کنڊر بچيل آهن=== هي جدول سڃاڻپ ٿيل اصل عمارتن سان يا اڳوڻي مسجد جا کنڊر جيڪي اڃا تائين احاطي ۾ موجود آهن، اندلس (اسپين) ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست ڏئي ٿي. نوٽ: [[اسپيني ٻولي]] ۾ ميزڪيتا (Mezquita) جو مطلب [[مسجد]] آهي. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !موجوده نالو !مسجد جو نالو ! class="unsortable" |تصوير !شهر !صوبو !کولڻ جو سال !بند ٿيڻ جو سال <nowiki>********************************************</nowiki> ! class="unsortable" |نوٽ <nowiki>************************************************************************************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" |حوالا |- |ميزڪيتا ڪيٿيڊرل آف ڪورڊوبا |جامع مسجد قرطبه |[[File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|100px]][[File:Mosque Cordoba.jpg|100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |<small>early 8th century</small> |1236 |<small>After the [[Umayyad conquest of Hispania|Muslim conquest of the Visigothic Kingdom]] (710~), the site of</small> <small>former main [[Visigoths|Visigothic]] church of Cordoba was divided and shared between Muslims and Christians for seven decades. Later [[Abd al-Rahman I]] purchased Christian part and built the great mosque in 785.<ref name="L. M">{{citation |author=L. M. |title=La basílica de San Vicente Mártir, la primacía de lo cristiano |publisher=[[ABC (newspaper)|ABC]] |url=http://sevilla.abc.es/cordoba/20140227/sevi-basilica-vicente-martir-primacia-201402262131.html |date=February 27, 2014}}</ref> Major extensions were added in 9th and 10th centuries, until final extension in the 10th century under [[Almanzor]]. After Christians captured Cordoba in 1236, King Ferdinand III of [[Crown of Castile|Castile]] converted the mosque into a cathedral. Later, a cathedral was built at the center of the old mosque, configuring the current Mosque-Cathedral of Cordoba. It was the second largest mosque in the world after Mecca Great mosque from around the 9th century, until [[Sultan Ahmed Mosque]], [[Istanbul]] was built in 1588. It had a surface area of {{convert|23,400|m2|ha|lk=in}} and accommodated an estimated 32,000 to 40,000 worshipers. Current mosque structure date from 784 to 987.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2">{{cite web |title=Magnificent Mosques of Spain |url=https://www.halaltrip.com/other/blog/mosques-of-spain/ |website=halaltrip.com |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڪرستو ڊي لا لوز جي مسجد |ميزڪيتا باب المردوم |[[File:Mezquita Cristo de la Luz de Toledo.jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |999 |1186 |<small>Converted into a church. One of the best preserved Moorish mosques in Spain.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |گيرالدا |جامع مسجد اشبيليه |[[File:Sevilla Cathedral - Giralda.jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1248 |<small>Only</small> <small>minaret</small> <small>remains. Mosque comparable in size to [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Great mosque of Cordoba]], destroyed by earthquake in 1365. Minaret used as a church bell tower was built higher in the 16th century.</small> |<ref name="a1" /> |- |ڪواتروويتاس جي مسجد |بولولوس ڊي لا ميتاشيئو |[[File:Ermita de Nuestra Señora de Cuatrovitas. Alminar (s. XII).jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1180 |15th century |<small>The</small> <small>Hermitage of Our Lady of Cuatrovitas was originally an [[Almohad]] mosque. Despite the modifications, the original structure can still be reproduced. The tower is in fact the minaret.<ref>{{cite web|title= mesquitasespana |URL= https://m.arteguias.com/mezquitasespana.htm|accessdate=19 November 2024}}</ref></small> |- |المنستر لا ريال مسجد | |[[File:Almonaster la real vue d'ensemble.jpg|100px]] |المنستر لا ريال |اندلوسيا |10th century | | <small>Built on site of the 5th-century Visigoth basilica. Converted into a church after Reconquista. National Monument since 1931.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |ميزڪيتا ڊيل الڪزر ڊي لا فرونٽيرا | |[[File:Mezquita del Alcázar de Jerez (33047903241).jpg|100px]] |جيريز ڊي لا فرونٽيرا (جيريز) |اندلوسيا |11th century |mid 13th century | <small>Located within former Moorish fortress of [[Alcazar of Jerez de la Frontera]]. Only surviving mosque building of 18 former mosques in the [[Jerez]] city. Converted into church after Reconquista.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |لاس تورنيرياس جي مسجد |المستيميم |[[File:Visita a las obras de rehabilitación de la Mezquita de Tornerías (43539278162).jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |1060<ref name="a3">{{cite web |title=Las Tornerías |url=https://archnet.org/sites/3742 |website=archnet.org |accessdate=27 September 2018}}</ref> | |<small>Unusual two-storied mosque. Was built in a busy commercial neighborhood (Arrabal de Francos). Used as a church until 1498–1505, and other uses since. Restoration and preservation done recently.</small> |<ref name="a2" /><ref name="a3" /><ref name="a4">{{cite web |title=Fusion of Roman, Visigoth and Muslim culture |url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/mezquita-de-las-tornerias-14764/descripcion/ |website=turismocastillalamancha.es |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڊي تورتوليس جي مسجد | |[[File:Mezquita de Tórtoles, Tarazona, Zaragoza, España, 2017-05-23, DD 66.jpg|frameless|100x100px]] |تارازونا |اراگون | |15th century |<small>Mosque remains almost not altered in the later centuries. Current building was built in 2 stages, one early 15th century, other late 15th century. It is attached to the remains of the old fortified tower of town castle. Converted into a church in 1526.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.patrimonioculturaldearagon.es/bienes-culturales/mezquita-de-tortoles-tarazona|title=Mosque of Tórtoles (Tarazona, ZARAGOZA)|website=patrimonioculturaldearagon.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |- |جامع مسجد مدينه الزهراء |جامع مسجد مدينه الزهراء |[[File:Mezquita de Medina Azahara.jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |940 |1010 |<small>A mosque in [[Madinat Al-Zahra|Madinat al-Zahra]], a vast, fortified [[Moors|Moorish]] palace-city built by [[Abd ar-Rahman III|Abd-ar-Rahman III]] (912–961). The marbled, jeweled complex was plundered & destroyed first by Muslims, then by Christians when civil war ended [[Caliphate of Córdoba]]. A UNESCO World Heritage site since 2018.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.andalucia.com/magazine/english/ed4/madinat.htm|title=Cordoba City - Madinat al-Zahra|website=andalucia.com|date=21 March 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |- |سان سيباستين ڊي ٽوليڊو |الدباغين مسجد |[[File:Toledo 2015 10 26 2803 (26732620315) (cropped) iglesia de San Sebastián.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا | |1085~ |<small>Converted into a church after 1085 Christian conquest of area. Renovated several times but original interior structure remains. Building now used as a concert and exhibition hall. Bell tower built in the 15th century shows characteristics of a former minaret. Ruins of Arab Baths of Tenerías remain lower below on slope.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/mezquita/sansebastiantoledo.htm|title=Church (old mosque) of San Sebastián de Toledo|website=arteguias.com|access-date=28 September 2018}}</ref> A short reference to mosque exist by Ibn Baskuwal (1101–83) reported by Fath ibn Ibrahim.<ref name=":3">The existence of the Al-Dabbagin mosque is attested by a short reference by Ibn Baskuwal (1101-83) reported by Fath ibn Ibrahim. see: <nowiki>''</nowiki>Actas de las i jornadas de Cultura Islámica, Toledo<nowiki>''</nowiki>, Instituto Occidental de Cultura Islámica (ed.) 1987, p. 158</ref></small> |<ref name=":2" /><ref name=":3" /> |- |قصر الجعفريه ۾ ننڍي شاهي مسجد | |[[File:La Aljafería 14092014 114703 05575.jpg|frameless|100x100px]] |ساراگوسا |اراگون |10th century | |<small>Located inside the great fortified palace. A small octagonal mosque, designed as a private oratory for the king and his family. Mosque architecture inspired by Córdoba mosque. Aljafería is a UNESCO World Heritage site since 1986.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;isl;es;mon01;4;en|title=Aljafería Palace (Islamic part) in Discover Islamic Art|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":0" /> |- |اگليزيا ڊي ايل سلواڊور، ٽوليڊو | |[[File:Iglesia del Salvador. Toledo.jpg|frameless|133x133px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |9th century |1085 |<small>Mosque built on former Visigoth or Roman substrate. Now a rebuilt church but excavations revealed 9th century structures & elements of mosque - horseshoe arch arcade, primitive stone minaret, flooring, courtyard with cistern.<ref name=":16">{{Cite web|url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/iglesia-de-el-salvador-de-toledo-12864/descripcion/|title=Iglesia de El Salvador de Toledo|website=turismocastillalamancha.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":17">{{Cite web|url=http://www.toledomonumental.com/savador.html|title=Church of the Savior|website=toledomonumental.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825062056/http://toledomonumental.com/savador.html|archive-date=25 August 2018|url-status=dead}}</ref></small> |<ref name=":16" /><ref name=":17" /> |- |Alminar de Árchez, Alminar Mudéjar (Mudejar Minaret of Árchez) |Masjid al-Ta`ibin, Mezquita de los Conversos<ref>[[:File:San_Juan_de_los_Reyes_(Granada)._Alminar.jpg|San Juan de los Reyes (Granada) Alminar]]</ref> (Mosque of convert) |[[File:Alminar 1.jpg|frameless|133x133px]] |آرڪئز |اندلوسيا | |14th century |<small>Only</small> <small>15 meter tall [[minaret]]</small> <small>remains, used as belfry of Árchez church built on mosque location. Minaret is an [[Almohad architecture|Almohade architecture]] monument and only remaining jewel of Nazarí period.<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.malaga.es/en/turismo/patrimonio/lis_cd-5075/cnl-50/alminar-mudejar-archez|title=Mudejar Minaret|website=malaga.es|access-date=29 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":4" /> |- |San Sebastian Minaret (Alminar De San Sebastian) | |[[File:Ronda Minaret-Kirchturm2004.jpg|frameless|150x150px]] |رونڊا |اندلوسيا | |1485 |<small>Only</small> <small>minaret of the medium-size mosque in Plaza Abul Beka neighborhood remains. Minaret was expanded and used as a bell tower. The mosque was converted to a church but destroyed in 1600s during [[Rebellion of the Alpujarras (1568–71)|Morisco Revolts]]. Ronda was a Muslim city for 700 years. The city had 7 or 8 mosques, none survive today.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.rondatoday.com/san-sebastian-minaret-alminar-de-san-sebastian/|title=San Sebastian Minaret|website=rondatoday.com|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":1" /> |- |Alminar de San Juan (Minaret of San Juan) | |[[File:Cordoue (3873429397).jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |930 | |<small>Only minaret remains of mosque built in 930 during 1st Spanish Umayyad caliph 'Abd al-Rahman III. Now its belfry of San Juan church.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://archnet.org/sites/2857|title=Minaret of San Juan|website=archnet.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":5" /> |- |[[Iglesia de Santiago del Arrabal, Toledo]] | |[[File:Iglesia de Santiago del Arrabal en Toledo.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |[[Castilla–La Mancha|قستاليه لا مانچا]] | | |<small>Converted</small> <small>to church in 1223–25. Caliphate era minaret survives. Church is a [[Mudéjar]] style masterpiece, built in 1245–47 on prior structures of a mosque and Visigoth building.<ref name=":20">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;29;en|title=Church of Santiago del Arrabal|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":20" /> |- |چرچ آف نيوسترا سينورا ڊي لا انڪارنيسيون (Benaque, Macharaviaya) | |[[File:Benaque.jpg|frameless|100x100px]] |[[Macharaviaya|ماڪاراويا]] |اندلوسيا | | |<small>One of few</small> <small>preserved mosques with original minaret and solid block building built of brick & masonry. Interior single rectangular prayer hall now a church nave. Drilling Mecca facing wall in 2003 showed</small> <small>original mosque construction and 19th century work. [[Reconquista]] era document says "...While it was the visitation and reformation of the houses in the alcayua (or alamiya) in Benaque, the inhabitants used mosque as a parish church, where they had images and heard Mass..." .<ref name=":22">{{Cite web|url=https://andaluciarustica.com/en/macharaviaya-parish-church-of-nuestra-senora-de-la-encarnacion-in-benaque.htm|title=Parish Church of Nuestra Señora de la Encarnación Benaque|website=andaluciarustica.com|date=16 September 2013 |access-date=30 September 2018}}</ref></small><ref>{{Cite web|url=http://www.viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|title=Church of Our Lady of the Incarnation. Mural paintings, minaret and cemetery. - Benaque (Macharaviaya)|website=viajerosencortomalaga.com|access-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116212313/http://viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|archive-date=16 January 2019|url-status=dead}}</ref> |<ref name=":22" /> |- |} === اصل عمارتون تباهه ٿي ويو آهن === هي جدول اندلس (اسپين) ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست ڏئي ٿي. ڪا به معلوم بچيل مسجد عمارت ناهي. اصل مسجدون مڪمل طور تي ماڻهن طرفان، جنگ يا قدرتي سببن، جهڙوڪ زلزلن، جي ڪري تباهه ڪيون ويون. ماڳ تي، مسجد جي نشانن کي تباهه ڪندي يا ڍڪڻ سان، ٻيون اڏاوتون ٺاهيون ويون. مسجد جي کنڊرن ۽ پٿر جي مواد کي اڪثر نئين اڏاوتن جي تعمير لاءِ ٻيهر استعمال ڪيو ويندو هو. تنهن هوندي به، انهن هنڌن تي، موجوده عمارتن اندر يا احاطي ۾ غير کوٽيل کنڊرن تي اڃا تائين اڻڄاتل اصل اڏاوتون شامل ٿي سگهن ٿيون. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !موجوده نالو !مسجد جو نالو ! class="unsortable" |جاء جي تصوير !جاء !افتتاح جو سال !ختم جو سال ! class="unsortable" |نوٽ <nowiki>************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" |حوالو |- |[[Cathedral of the Savior of Zaragoza]] |Aljama de Saraqusta, Mezquita Mayor de Zaragoz (Great Mosque of Zaragoza) |[[File:La Seo de noche.JPG|frameless|133x133px]] |[[Zaragoza]] |714-716 |1119 |<small>One of the largest & oldest mosques in</small> <small>Al-Andalus. Enlarged later to 54 × 86 meters. Looked like Cordoba great mosque. First built by Hanas ben Abdallah as San’ani, a disciple of prophet [[Prophet Muhammad|Muhammad]] according to al-Humauydí. Converted to Cathedral despite another Cathedral very near used by Christians during Moorish rule. Minaret lasted till 17th century. Restoration in 1999, revealed mosque size, entrance location etc.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://historiaragon.com/2017/01/06/la-seo-de-zaragoza-de-mezquita-a-catedral/|title=La Seo De Zaragoza: De Mezquita A Catedral|website=historiaragon.com|date=6 January 2017 |access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/zagralandalus/la-seo|title=La Seo de Zaragoza and the aljama mosque of Saraqusta|website=Tzagr alAndalús. Andalusian Aragon|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":10" /><ref name=":11" /> |- |Iglesia Colegial del Divino Salvador |Mosque of Ibn Abbas |[[File:Parroquia del Divino Salvador Sevilla 2.jpg|frameless|100px]] |Seville |830 or earlier |1340 |<small>Seville</small> | |- |[[St Nicholas' Church, Madrid|Church of San Nicolás, Madrid]] |Aljama mosque of Mayrit |[[File:Madrid Iglesia de San Nicolas.jpg|frameless|133x133px]] |[[Madrid]] | | |<small>Current oldest church in Madrid dating back to 1202. It was</small> <small>built over a mosque of what was then called ''Mayrit''. Archaeologists believe that the 12th century bell tower was originally a minaret. Tower in Moorish Arabic [[Mudéjar|Mudéjar architecture]]. The Muslims lost Madrid in 1085.</small><ref name=":12">{{Cite web|url=http://www.gomadrid.com/sights/san-nicolas-de-los-servitas.html|title=Iglesia de San Nicolás de los Servitas|website=gomadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|url=https://www.esmadrid.com/en/tourist-information/iglesia-san-nicolas-de-bari-de-los-servitas|title=Church of San Nicolás de Bari de los Servitas|website=esmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|url=https://letstalkmadrid.com/la-iglesia-de-san-nicolas-the-oldest-church-in-madrid/|title=La Iglesia de San Nicolas — The Oldest Church in Madrid|website=letstalkmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":12" /><ref name=":13" /> <ref name=":14" /> |- |[[Granada Cathedral]] |Nasrid Great Mosque of Granada |[[File:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 13-20-43.jpg|frameless|100px]] |[[Granada]] | | |[[Emirate of Granada|<small>Emirate</small> <small>of Granada</small>]]<small>, last Muslim kingdom in the Iberian Peninsula fell in 1492. [[Granada Cathedral]] began in 1505 on the site of the city's main mosque.<ref name="a9">{{cite web |title=Cathedral of Grenada |url=http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |website=alhambra.info |accessdate=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007234509/http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead }}</ref> [[Royal Chapel of Granada]] is built over the former terrace of the Great Mosque.</small> |<ref name="a9" /> |- |[[Basílica de Santa María de la Asunción, Arcos de la Frontera|Basílica de Santa María de la Asunción]] | |[[File:Basílica de Santa María de la Asunción (Arcos de la Frontera).jpg|frameless|100x100px]] |[[Arcos de la Frontera]] | | |Church was built in 15th-16th century on the remains of a Moorish mosque. Site dates back to 8th-9th century.<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.andalucia.org/en/cultural-tourism/visits/cadiz/other-visits/basilica-menor-de-santa-maria-de-la-asuncion/|title=Basílica Menor de Santa María de la Asunción|website=andalucia.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":6" /> |- |[[Baza Cathedral]] | |[[File:Bazaiglesias.JPG|frameless|100x100px]] |[[Comarca de Baza|Baza]] | | |Cathedral was built on the site of an old mosque in the 16th century.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|title=The Baza Cathedral|website=cuevastianabaza.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929164546/http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|archive-date=29 September 2018|url-status=dead}}</ref> Baza was under Moorish rule from 713 to 1489 AD with a population of 50,000.<ref>{{Cite web|url=https://theodora.com/encyclopedia/b/baza.html|title=Baza|website=theodora.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":7" /> |- |[[Guadix Cathedral]] |Al-Hama mosque<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/granada/catedral_de_guadix.html|title=Guadix Cathedral|website=spain.info|access-date=28 September 2018}}</ref> |[[File:Cathedral - Guadix - Spain - 20110808.jpg|frameless|100x100px]] |[[Guadix]] | | |Principle mosque of [[Guadix]] when [[Muslims]] ruled it from 711 to 1489. Mosque built over a [[Visigothic Kingdom|Visigoth]] temple. Cathedral began construction over mosque in 1710.<ref>{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/16043a.htm|title=Diocese of Guadix|website=newadvent.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":8" /> |- |[[St. Catherine's Church, Valencia|Church of Santa Catalina, Valencia]] | |[[File:Iglesia de Santa Catarina, Valencia, España, 2014-06-30, DD 143.jpg|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | |13th century |Converted into church shortly after the ''reconquista'' in the 13th century. Church was rebuilt several times since.<ref name=":9">{{Cite web|url=http://valencia.for91days.com/the-micalet-and-the-santa-catalina/|title=The Micalet and the Santa Catalina|website=valencia.for91days.com|date=5 October 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":9" /> |- |[[Valencia Cathedral]] | |[[File:Catedral de Valencia, Valencia, España, 2014-06-30, DD 160.JPG|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | | |Originally a [[Roman temple]], it was turned into a [[Visigothic Kingdom|Visigothic]] cathedral, then into a mosque under [[Moors]]. Converted into a cathedral in 1238 after the [[Reconquista]] and rebuilt later.<ref>{{Cite web|url=http://www.catedraldevalencia.es/en/historia-de-la-catedral_hechos-historicos.php|title=Historical facts at the Valencia Cathedral|website=catedraldevalencia.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.valencia-tourist-guide.com/en/attractions/cathedral-of-valencia.html|title=Cathedral in Valencia - A Visitor's Guide.|website=valencia-tourist-guide.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":15" /> |- |[[Iglesia de San Román, Toledo]], (Museum of the Councils of Toledo) | |[[File:Tolède - Clocher de San Tomé.jpg|frameless|164x164px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] | | |<small>13th</small> <small>century [[Mudéjar]] style rebuilt church. Contains traces of a [[Caliphate]] mosque, primitive Visigoth Church pillars and possible prior Roman building. Groups of three, toral arches like in a caliphate mosque prayer hall and two parts in Mudejar bell tower indicate a previous Islamic minaret</small> <small>base.</small><ref name=":18">{{Cite web|url=http://toledoguiaturisticaycultural.com/museo-de-los-concilios-y-la-cultura-visigoda/|title=Museum of Councils and Visigoto Culture - Church of San Roman|website=toledoguiaturisticaycultural.com|access-date=29 September 2018}}</ref><ref name=":19">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/iglesia/sanromantoledo.htm|title=Church of San Román, Toledo|website=arteguias.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":18" /><ref name=":19" /> |- |[[Old Cathedral of Lleida]] | |[[File:Lleida - La Seu Vella (des de Cappont)detalle.jpg|frameless|127x127px]] |[[Lleida]] |882 |1149 |<small>In</small> <small>882 on this hill, Moors reordered defenses over a previous Visigoth structure and built the Zuda along with a mosque. Following the [[Reconquista]], the mosque was converted into a Cathedral.<ref name=":21">{{Cite web|url=http://www.amicsseuvellalleida.org/castella/monument.html|title=Asociación Amics de la Seu Vella de Lleida|website=amicsseuvellalleida.org|access-date=28 September 2018}}</ref> 2 fornículas rescued from old city mosque place on a cathedral door.</small> |<ref name=":21" /> |- |Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar) |Mimbar de Alfacar | |[[Alfacar]] | |1500 |<small>Arab mosque</small> <small>consecrated after revolt in 1500 and a primitive church built on its foundations. Current church built in [[Mudéjar|Mudejar]] style in 1557. At the decline of the Muslim era, the town consisted of 980 people and 245 houses.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.verpueblos.com/andalucia/granada/alfacar/|title=Alfacar Granada|website=verpueblos.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://granadapedia.wikanda.es/wiki/Iglesia_de_Ntra._Sra._de_la_Asunci%C3%B3n_(Alfacar)|title=Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar)|website=granadapedia.wikanda.es|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":23" /><ref name=":24" /> |- |Church of Santa Maria de Tarifa | | |[[Tarifa]] | | |Church was built end of 13th-century over mosque remains. Four columns and part of the coffered ceiling of the mosque are preserved.<ref>{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/cadiz/tarifacadiz.htm|title=Tarifa, Cadiz|website=arteguias.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |[[Iglesia de San Mateo (Tarifa)]] | |[[File:Portada de San Mateo Tarifa.jpg|frameless|127x127px]] |[[Tarifa]] | | |Old mosque within premises of town's [[Alcázar|Alcazar]] fortification. Current church built in 1506 on remains of a mosque.<ref>{{Cite web|url=https://www.escapadarural.com/que-hacer/tarifa/iglesia-de-san-mateo-de-tarifa|title=Church of San Mateo de Tarifa|website=escapadarural.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اسپين ۾ اسلام]] * [[اسپين جي فتح]] * [[اسپين ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[پرتگال ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست]] * [[دنيا جي قديم ترين مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] np7ueeio8uzuytcflcq3ymb59wd1hk0 380929 380928 2026-05-26T20:53:20Z Ibne maryam 17680 /* اصل عمارتون تباهه ٿي ويو آهن */ 380929 wikitext text/x-wiki [[File:Mezquita_de_Córdoba_desde_el_aire_(Córdoba,_España).jpg|ساڄو|thumb|300x300 عڪسلون|مسجد-ڪئٿيڊرل آف ڪورڊوبا (اڳوڻي مسجد قرطبه) اسپين ۾ بهترين محفوظ ڪيل پراڻين اڏاوتن مان هڪ آهي.]] هي '''اسپين ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست''' آهي. ان ۾ اڳوڻين [[مسجد|مسجدن]] ([[اسپيني ٻولي|<small>اسپيني</small>]] :<small>Mezquita</small> ؛ <small>ميزڪيتا</small>) ۽ [[اسلام|اسلامي]] عبادت گاهن جي فهرست ڏنل آهي، جيڪيون موجوده [[اسپين]] جي جديد حدن اندر واقع هيون. انهن مان گهڻيون مسجدون [[مسلم اسپين|اندلس]] واري دور جون آهن. اسپين ۾ کليل، فعال مسجدن جي فهرست لاءِ ڏسو: اسپين ۾ مسجدن جي فهرست. هن فهرست ۾ '''اڳوڻي مسجد جي''' اصطلاح ۾ [[مسلم اسپين|اندلس]] ۾ اسلامي نماز لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪا به [[مسجد]] يا نماز جي جڳهه شامل آهي پر هاڻي مسجد طور موجود ناهن. اها اڳوڻيون مسجدون سال <small>711</small>ع کان <small>1492</small>ع تائين [[مسلم اسپين|الاندلس]] جي دور ۾ مسلمانن جي عبادت گاهن طور استعمال ٿينديون هيون جڏهن اتر آفريڪا سان تعلق رکندڙ مختلف مسلم مور بادشاهتون [[جزیرو نما آئیبیریا|آئبيرين جزيره نما]] جي ڪجهه حصن تي حڪومت ڪنديون هيون. انهن مان گهڻيون اڳوڻيون مسجدون ۽ مذهبي عمارتون يا ته گرجا گهرن ۾ تبديل ڪيون ويون يا عيسائين جي آئبيرين جزيره نما جي ٻيهر فتح (Reconquesta) کان پوءِ ڊاهي ڇڏيون ويون. ==تاريخ== مسجدون اندلس سماجي، سياسي ۽ ثقافتي دائري جو هڪ لازمي حصو هيون. ڏهين صدي جي عظيم قرطبه جي مسجد جي باقيات کان سواءِ، انهن پراڻين تاريخي مسجدن بابت انگريزي ٻولي ۾ تمام گهٽ دستاويز موجود آهن. انهن مسجدن جي تعداد بابت صرف اندازا موجود آهن. بهرحال، اهو لڳي ٿو ته مسلم اسپين ۾ ممڪن طور تي هزارين مسجدون موجود هيون. هڪ اندازي مطابق، صرف [[قرطبه]] ۾ 3,000 مسجدون، حمام ۽ محل هئا. اهو ڏهين صدي دوران هو، جڏهن قرطبه دنيا جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ ان ۾ 250,000 کان وڌيڪ عمارتون هيون جيڪي چوويهه ميل ڊگهي ۽ ڇهه ميل ويڪري علائقي ۾ پکڙيل هيون. اڄ قرطبه ۾ اهي پراڻيون مسجدون قرطبه جي عظيم مسجد ۽ ڪجهه ٻين بربادين ۽ باقيات کان سواءِ گم ٿي ويون آهن، سواءِ قرطبه جي عظيم مسجد ۽ سان جوآن جي مينار جي، گم ٿي ويون آهن. هڪ وقت ۾ جڏهن غرناطه جي امارت جو گاديءَ جو هنڌ غرناطه شهر هو (1230-1492ع)، شهر ۾ 137 مسجدون هيون. هن دور ۾ مدينه الزهراء (شهر) يورپ جي وڏن شهرن مان هڪ هو ۽ عيسائين جي ڪنٽرول وارن علائقن مان نيڪالي ڏيڻ کان پوءِ پناهه وٺندڙ مسلمانن جي وڏي تعداد جو استقبال ڪيو. هن آمد ان جي سائيز کي ٻيڻو ڪري ڇڏيو ۽ سال 1450ع تائين غرناطه کي آبادي جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو شهر بڻائي ڇڏيو. مسجدن جي واڌ ويجهه وڏن شهرن تائين محدود نه هئي، ننڍن شهرن ۽ قصبن ۾ ڪيتريون ئي مسجدون تعمير ڪيون ويون هيون ته جيئن مسلمان پنهنجي روزاني پنج وقت جي نماز جماعت سان ادا ڪري سگهن. غرناطه شهر ۾ 18 مسجدون هيون، جن مان صرف غرناطه جي القصر جي قلعي اندر مسجد اڄ به بچيل آهي. نذري غرناطه امارات جي دور ۾ ويلز-مالگا (ان وقت بالس مديني جي نالي سان مشهور) ۾ 16 مسجدون هيون. رونڊا، هڪ ننڍڙو شهر، ۾ 7 يا 8 مسجدون هيون جن مان اڄ صرف هڪ وچولي سائيز جي مسجد جو مينار باقي آهي. [[ٽوليڊو]] ۾ لڳ ڀڳ 5 اڳوڻيون مسجدون اڃا تائين موجود آهن جن جي اصل اڏاوت گهٽ ۾ گهٽ جزوي طور تي محفوظ آهي، جيئن هيٺ ڏنل فهرست ۾ ڏيکاريل آهي. ==فهرست== ===اڳوڻي مسجدون جن جي عمارتون يا کنڊر بچيل آهن=== هي جدول سڃاڻپ ٿيل اصل عمارتن سان يا اڳوڻي مسجد جا کنڊر جيڪي اڃا تائين احاطي ۾ موجود آهن، اندلس (اسپين) ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست ڏئي ٿي. نوٽ: [[اسپيني ٻولي]] ۾ ميزڪيتا (Mezquita) جو مطلب [[مسجد]] آهي. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !موجوده نالو !مسجد جو نالو ! class="unsortable" |تصوير !شهر !صوبو !کولڻ جو سال !بند ٿيڻ جو سال <nowiki>********************************************</nowiki> ! class="unsortable" |نوٽ <nowiki>************************************************************************************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" |حوالا |- |ميزڪيتا ڪيٿيڊرل آف ڪورڊوبا |جامع مسجد قرطبه |[[File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|100px]][[File:Mosque Cordoba.jpg|100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |<small>early 8th century</small> |1236 |<small>After the [[Umayyad conquest of Hispania|Muslim conquest of the Visigothic Kingdom]] (710~), the site of</small> <small>former main [[Visigoths|Visigothic]] church of Cordoba was divided and shared between Muslims and Christians for seven decades. Later [[Abd al-Rahman I]] purchased Christian part and built the great mosque in 785.<ref name="L. M">{{citation |author=L. M. |title=La basílica de San Vicente Mártir, la primacía de lo cristiano |publisher=[[ABC (newspaper)|ABC]] |url=http://sevilla.abc.es/cordoba/20140227/sevi-basilica-vicente-martir-primacia-201402262131.html |date=February 27, 2014}}</ref> Major extensions were added in 9th and 10th centuries, until final extension in the 10th century under [[Almanzor]]. After Christians captured Cordoba in 1236, King Ferdinand III of [[Crown of Castile|Castile]] converted the mosque into a cathedral. Later, a cathedral was built at the center of the old mosque, configuring the current Mosque-Cathedral of Cordoba. It was the second largest mosque in the world after Mecca Great mosque from around the 9th century, until [[Sultan Ahmed Mosque]], [[Istanbul]] was built in 1588. It had a surface area of {{convert|23,400|m2|ha|lk=in}} and accommodated an estimated 32,000 to 40,000 worshipers. Current mosque structure date from 784 to 987.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2">{{cite web |title=Magnificent Mosques of Spain |url=https://www.halaltrip.com/other/blog/mosques-of-spain/ |website=halaltrip.com |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڪرستو ڊي لا لوز جي مسجد |ميزڪيتا باب المردوم |[[File:Mezquita Cristo de la Luz de Toledo.jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |999 |1186 |<small>Converted into a church. One of the best preserved Moorish mosques in Spain.<ref name="a1" /></small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |گيرالدا |جامع مسجد اشبيليه |[[File:Sevilla Cathedral - Giralda.jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1248 |<small>Only</small> <small>minaret</small> <small>remains. Mosque comparable in size to [[Mosque–Cathedral of Córdoba|Great mosque of Cordoba]], destroyed by earthquake in 1365. Minaret used as a church bell tower was built higher in the 16th century.</small> |<ref name="a1" /> |- |ڪواتروويتاس جي مسجد |بولولوس ڊي لا ميتاشيئو |[[File:Ermita de Nuestra Señora de Cuatrovitas. Alminar (s. XII).jpg|100px]] |[[اشبيليه]] |اندلوسيا |1180 |15th century |<small>The</small> <small>Hermitage of Our Lady of Cuatrovitas was originally an [[Almohad]] mosque. Despite the modifications, the original structure can still be reproduced. The tower is in fact the minaret.<ref>{{cite web|title= mesquitasespana |URL= https://m.arteguias.com/mezquitasespana.htm|accessdate=19 November 2024}}</ref></small> |- |المنستر لا ريال مسجد | |[[File:Almonaster la real vue d'ensemble.jpg|100px]] |المنستر لا ريال |اندلوسيا |10th century | | <small>Built on site of the 5th-century Visigoth basilica. Converted into a church after Reconquista. National Monument since 1931.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |ميزڪيتا ڊيل الڪزر ڊي لا فرونٽيرا | |[[File:Mezquita del Alcázar de Jerez (33047903241).jpg|100px]] |جيريز ڊي لا فرونٽيرا (جيريز) |اندلوسيا |11th century |mid 13th century | <small>Located within former Moorish fortress of [[Alcazar of Jerez de la Frontera]]. Only surviving mosque building of 18 former mosques in the [[Jerez]] city. Converted into church after Reconquista.</small> |<ref name="a1" /><ref name="a2" /> |- |لاس تورنيرياس جي مسجد |المستيميم |[[File:Visita a las obras de rehabilitación de la Mezquita de Tornerías (43539278162).jpg|100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |1060<ref name="a3">{{cite web |title=Las Tornerías |url=https://archnet.org/sites/3742 |website=archnet.org |accessdate=27 September 2018}}</ref> | |<small>Unusual two-storied mosque. Was built in a busy commercial neighborhood (Arrabal de Francos). Used as a church until 1498–1505, and other uses since. Restoration and preservation done recently.</small> |<ref name="a2" /><ref name="a3" /><ref name="a4">{{cite web |title=Fusion of Roman, Visigoth and Muslim culture |url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/mezquita-de-las-tornerias-14764/descripcion/ |website=turismocastillalamancha.es |accessdate=27 September 2018}}</ref> |- |ڊي تورتوليس جي مسجد | |[[File:Mezquita de Tórtoles, Tarazona, Zaragoza, España, 2017-05-23, DD 66.jpg|frameless|100x100px]] |تارازونا |اراگون | |15th century |<small>Mosque remains almost not altered in the later centuries. Current building was built in 2 stages, one early 15th century, other late 15th century. It is attached to the remains of the old fortified tower of town castle. Converted into a church in 1526.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.patrimonioculturaldearagon.es/bienes-culturales/mezquita-de-tortoles-tarazona|title=Mosque of Tórtoles (Tarazona, ZARAGOZA)|website=patrimonioculturaldearagon.es|access-date=28 September 2018}}</ref> |- |جامع مسجد مدينه الزهراء |جامع مسجد مدينه الزهراء |[[File:Mezquita de Medina Azahara.jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |940 |1010 |<small>A mosque in [[Madinat Al-Zahra|Madinat al-Zahra]], a vast, fortified [[Moors|Moorish]] palace-city built by [[Abd ar-Rahman III|Abd-ar-Rahman III]] (912–961). The marbled, jeweled complex was plundered & destroyed first by Muslims, then by Christians when civil war ended [[Caliphate of Córdoba]]. A UNESCO World Heritage site since 2018.</small> |<ref>{{Cite web|url=http://www.andalucia.com/magazine/english/ed4/madinat.htm|title=Cordoba City - Madinat al-Zahra|website=andalucia.com|date=21 March 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |- |سان سيباستين ڊي ٽوليڊو |الدباغين مسجد |[[File:Toledo 2015 10 26 2803 (26732620315) (cropped) iglesia de San Sebastián.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا | |1085~ |<small>Converted into a church after 1085 Christian conquest of area. Renovated several times but original interior structure remains. Building now used as a concert and exhibition hall. Bell tower built in the 15th century shows characteristics of a former minaret. Ruins of Arab Baths of Tenerías remain lower below on slope.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/mezquita/sansebastiantoledo.htm|title=Church (old mosque) of San Sebastián de Toledo|website=arteguias.com|access-date=28 September 2018}}</ref> A short reference to mosque exist by Ibn Baskuwal (1101–83) reported by Fath ibn Ibrahim.<ref name=":3">The existence of the Al-Dabbagin mosque is attested by a short reference by Ibn Baskuwal (1101-83) reported by Fath ibn Ibrahim. see: <nowiki>''</nowiki>Actas de las i jornadas de Cultura Islámica, Toledo<nowiki>''</nowiki>, Instituto Occidental de Cultura Islámica (ed.) 1987, p. 158</ref></small> |<ref name=":2" /><ref name=":3" /> |- |قصر الجعفريه ۾ ننڍي شاهي مسجد | |[[File:La Aljafería 14092014 114703 05575.jpg|frameless|100x100px]] |ساراگوسا |اراگون |10th century | |<small>Located inside the great fortified palace. A small octagonal mosque, designed as a private oratory for the king and his family. Mosque architecture inspired by Córdoba mosque. Aljafería is a UNESCO World Heritage site since 1986.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;isl;es;mon01;4;en|title=Aljafería Palace (Islamic part) in Discover Islamic Art|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":0" /> |- |اگليزيا ڊي ايل سلواڊور، ٽوليڊو | |[[File:Iglesia del Salvador. Toledo.jpg|frameless|133x133px]] |ٽوليڊو |قستاليه لا مانچا |9th century |1085 |<small>Mosque built on former Visigoth or Roman substrate. Now a rebuilt church but excavations revealed 9th century structures & elements of mosque - horseshoe arch arcade, primitive stone minaret, flooring, courtyard with cistern.<ref name=":16">{{Cite web|url=http://www.turismocastillalamancha.es/patrimonio/iglesia-de-el-salvador-de-toledo-12864/descripcion/|title=Iglesia de El Salvador de Toledo|website=turismocastillalamancha.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":17">{{Cite web|url=http://www.toledomonumental.com/savador.html|title=Church of the Savior|website=toledomonumental.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825062056/http://toledomonumental.com/savador.html|archive-date=25 August 2018|url-status=dead}}</ref></small> |<ref name=":16" /><ref name=":17" /> |- |Alminar de Árchez, Alminar Mudéjar (Mudejar Minaret of Árchez) |Masjid al-Ta`ibin, Mezquita de los Conversos<ref>[[:File:San_Juan_de_los_Reyes_(Granada)._Alminar.jpg|San Juan de los Reyes (Granada) Alminar]]</ref> (Mosque of convert) |[[File:Alminar 1.jpg|frameless|133x133px]] |آرڪئز |اندلوسيا | |14th century |<small>Only</small> <small>15 meter tall [[minaret]]</small> <small>remains, used as belfry of Árchez church built on mosque location. Minaret is an [[Almohad architecture|Almohade architecture]] monument and only remaining jewel of Nazarí period.<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.malaga.es/en/turismo/patrimonio/lis_cd-5075/cnl-50/alminar-mudejar-archez|title=Mudejar Minaret|website=malaga.es|access-date=29 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":4" /> |- |San Sebastian Minaret (Alminar De San Sebastian) | |[[File:Ronda Minaret-Kirchturm2004.jpg|frameless|150x150px]] |رونڊا |اندلوسيا | |1485 |<small>Only</small> <small>minaret of the medium-size mosque in Plaza Abul Beka neighborhood remains. Minaret was expanded and used as a bell tower. The mosque was converted to a church but destroyed in 1600s during [[Rebellion of the Alpujarras (1568–71)|Morisco Revolts]]. Ronda was a Muslim city for 700 years. The city had 7 or 8 mosques, none survive today.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.rondatoday.com/san-sebastian-minaret-alminar-de-san-sebastian/|title=San Sebastian Minaret|website=rondatoday.com|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":1" /> |- |Alminar de San Juan (Minaret of San Juan) | |[[File:Cordoue (3873429397).jpg|frameless|100x100px]] |[[قرطبه]] |اندلوسيا |930 | |<small>Only minaret remains of mosque built in 930 during 1st Spanish Umayyad caliph 'Abd al-Rahman III. Now its belfry of San Juan church.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://archnet.org/sites/2857|title=Minaret of San Juan|website=archnet.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":5" /> |- |[[Iglesia de Santiago del Arrabal, Toledo]] | |[[File:Iglesia de Santiago del Arrabal en Toledo.jpg|frameless|100x100px]] |ٽوليڊو |[[Castilla–La Mancha|قستاليه لا مانچا]] | | |<small>Converted</small> <small>to church in 1223–25. Caliphate era minaret survives. Church is a [[Mudéjar]] style masterpiece, built in 1245–47 on prior structures of a mosque and Visigoth building.<ref name=":20">{{Cite web|url=http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;29;en|title=Church of Santiago del Arrabal|website=discoverislamicart.org|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":20" /> |- |چرچ آف نيوسترا سينورا ڊي لا انڪارنيسيون (Benaque, Macharaviaya) | |[[File:Benaque.jpg|frameless|100x100px]] |[[Macharaviaya|ماڪاراويا]] |اندلوسيا | | |<small>One of few</small> <small>preserved mosques with original minaret and solid block building built of brick & masonry. Interior single rectangular prayer hall now a church nave. Drilling Mecca facing wall in 2003 showed</small> <small>original mosque construction and 19th century work. [[Reconquista]] era document says "...While it was the visitation and reformation of the houses in the alcayua (or alamiya) in Benaque, the inhabitants used mosque as a parish church, where they had images and heard Mass..." .<ref name=":22">{{Cite web|url=https://andaluciarustica.com/en/macharaviaya-parish-church-of-nuestra-senora-de-la-encarnacion-in-benaque.htm|title=Parish Church of Nuestra Señora de la Encarnación Benaque|website=andaluciarustica.com|date=16 September 2013 |access-date=30 September 2018}}</ref></small><ref>{{Cite web|url=http://www.viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|title=Church of Our Lady of the Incarnation. Mural paintings, minaret and cemetery. - Benaque (Macharaviaya)|website=viajerosencortomalaga.com|access-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116212313/http://viajerosencortomalaga.com/066005002c04t05.html|archive-date=16 January 2019|url-status=dead}}</ref> |<ref name=":22" /> |- |} === اصل عمارتون تباهه ٿي ويو آهن === هي جدول اندلس (اسپين) ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست ڏئي ٿي. ڪا به معلوم بچيل مسجد عمارت ناهي. اصل مسجدون مڪمل طور تي ماڻهن طرفان، جنگ يا قدرتي سببن، جهڙوڪ زلزلن، جي ڪري تباهه ڪيون ويون. ماڳ تي، مسجد جي نشانن کي تباهه ڪندي يا ڍڪڻ سان، ٻيون اڏاوتون ٺاهيون ويون. مسجد جي کنڊرن ۽ پٿر جي مواد کي اڪثر نئين اڏاوتن جي تعمير لاءِ ٻيهر استعمال ڪيو ويندو هو. تنهن هوندي به، انهن هنڌن تي، موجوده عمارتن اندر يا احاطي ۾ غير کوٽيل کنڊرن تي اڃا تائين اڻڄاتل اصل اڏاوتون شامل ٿي سگهن ٿيون. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:left;" |- !موجوده نالو !مسجد جو نالو ! class="unsortable" |جاء جي تصوير !جاء !افتتاح جو سال !ختم جو سال ! class="unsortable" |نوٽ <nowiki>************************************************************</nowiki> ! class="unsortable" |حوالو |- |[[Cathedral of the Savior of Zaragoza]] |Aljama de Saraqusta, Mezquita Mayor de Zaragoz (Great Mosque of Zaragoza) |[[File:La Seo de noche.JPG|frameless|133x133px]] |[[Zaragoza]] |714-716 |1119 |<small>One of the largest & oldest mosques in</small> <small>Al-Andalus. Enlarged later to 54 × 86 meters. Looked like Cordoba great mosque. First built by Hanas ben Abdallah as San’ani, a disciple of prophet [[Prophet Muhammad|Muhammad]] according to al-Humauydí. Converted to Cathedral despite another Cathedral very near used by Christians during Moorish rule. Minaret lasted till 17th century. Restoration in 1999, revealed mosque size, entrance location etc.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://historiaragon.com/2017/01/06/la-seo-de-zaragoza-de-mezquita-a-catedral/|title=La Seo De Zaragoza: De Mezquita A Catedral|website=historiaragon.com|date=6 January 2017 |access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/zagralandalus/la-seo|title=La Seo de Zaragoza and the aljama mosque of Saraqusta|website=Tzagr alAndalús. Andalusian Aragon|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":10" /><ref name=":11" /> |- |Iglesia Colegial del Divino Salvador |Mosque of Ibn Abbas |[[File:Parroquia del Divino Salvador Sevilla 2.jpg|frameless|100px]] |Seville |830 or earlier |1340 |<small>century mosque built to a church. The original building deteriorated over time until in 1674 it was demolished and construction of a new [[Baroque architecture|Baroque]] church was begun. The present-day church preserves only minor traces of</small> <small>Seville</small> | |- |[[St Nicholas' Church, Madrid|Church of San Nicolás, Madrid]] |Aljama mosque of Mayrit |[[File:Madrid Iglesia de San Nicolas.jpg|frameless|133x133px]] |[[Madrid]] | | |<small>Current oldest church in Madrid dating back to 1202. It was</small> <small>built over a mosque of what was then called ''Mayrit''. Archaeologists believe that the 12th century bell tower was originally a minaret. Tower in Moorish Arabic [[Mudéjar|Mudéjar architecture]]. The Muslims lost Madrid in 1085.</small><ref name=":12">{{Cite web|url=http://www.gomadrid.com/sights/san-nicolas-de-los-servitas.html|title=Iglesia de San Nicolás de los Servitas|website=gomadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|url=https://www.esmadrid.com/en/tourist-information/iglesia-san-nicolas-de-bari-de-los-servitas|title=Church of San Nicolás de Bari de los Servitas|website=esmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|url=https://letstalkmadrid.com/la-iglesia-de-san-nicolas-the-oldest-church-in-madrid/|title=La Iglesia de San Nicolas — The Oldest Church in Madrid|website=letstalkmadrid.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":12" /><ref name=":13" /> <ref name=":14" /> |- |[[Granada Cathedral]] |Nasrid Great Mosque of Granada |[[File:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 13-20-43.jpg|frameless|100px]] |[[Granada]] | | |[[Emirate of Granada|<small>Emirate</small> <small>of Granada</small>]]<small>, last Muslim kingdom in the Iberian Peninsula fell in 1492. [[Granada Cathedral]] began in 1505 on the site of the city's main mosque.<ref name="a9">{{cite web |title=Cathedral of Grenada |url=http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |website=alhambra.info |accessdate=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007234509/http://www.alhambra.info/en/granada-cathedral.asp |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead }}</ref> [[Royal Chapel of Granada]] is built over the former terrace of the Great Mosque.</small> |<ref name="a9" /> |- |[[Basílica de Santa María de la Asunción, Arcos de la Frontera|Basílica de Santa María de la Asunción]] | |[[File:Basílica de Santa María de la Asunción (Arcos de la Frontera).jpg|frameless|100x100px]] |[[Arcos de la Frontera]] | | |Church was built in 15th-16th century on the remains of a Moorish mosque. Site dates back to 8th-9th century.<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.andalucia.org/en/cultural-tourism/visits/cadiz/other-visits/basilica-menor-de-santa-maria-de-la-asuncion/|title=Basílica Menor de Santa María de la Asunción|website=andalucia.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":6" /> |- |[[Baza Cathedral]] | |[[File:Bazaiglesias.JPG|frameless|100x100px]] |[[Comarca de Baza|Baza]] | | |Cathedral was built on the site of an old mosque in the 16th century.<ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|title=The Baza Cathedral|website=cuevastianabaza.com|access-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929164546/http://www.cuevastianabaza.com/en/surroundings/|archive-date=29 September 2018|url-status=dead}}</ref> Baza was under Moorish rule from 713 to 1489 AD with a population of 50,000.<ref>{{Cite web|url=https://theodora.com/encyclopedia/b/baza.html|title=Baza|website=theodora.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":7" /> |- |[[Guadix Cathedral]] |Al-Hama mosque<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.spain.info/en/que-quieres/arte/monumentos/granada/catedral_de_guadix.html|title=Guadix Cathedral|website=spain.info|access-date=28 September 2018}}</ref> |[[File:Cathedral - Guadix - Spain - 20110808.jpg|frameless|100x100px]] |[[Guadix]] | | |Principle mosque of [[Guadix]] when [[Muslims]] ruled it from 711 to 1489. Mosque built over a [[Visigothic Kingdom|Visigoth]] temple. Cathedral began construction over mosque in 1710.<ref>{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/16043a.htm|title=Diocese of Guadix|website=newadvent.org|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":8" /> |- |[[St. Catherine's Church, Valencia|Church of Santa Catalina, Valencia]] | |[[File:Iglesia de Santa Catarina, Valencia, España, 2014-06-30, DD 143.jpg|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | |13th century |Converted into church shortly after the ''reconquista'' in the 13th century. Church was rebuilt several times since.<ref name=":9">{{Cite web|url=http://valencia.for91days.com/the-micalet-and-the-santa-catalina/|title=The Micalet and the Santa Catalina|website=valencia.for91days.com|date=5 October 2015 |access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":9" /> |- |[[Valencia Cathedral]] | |[[File:Catedral de Valencia, Valencia, España, 2014-06-30, DD 160.JPG|frameless|100x100px]] |[[Valencia]] | | |Originally a [[Roman temple]], it was turned into a [[Visigothic Kingdom|Visigothic]] cathedral, then into a mosque under [[Moors]]. Converted into a cathedral in 1238 after the [[Reconquista]] and rebuilt later.<ref>{{Cite web|url=http://www.catedraldevalencia.es/en/historia-de-la-catedral_hechos-historicos.php|title=Historical facts at the Valencia Cathedral|website=catedraldevalencia.es|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|url=https://www.valencia-tourist-guide.com/en/attractions/cathedral-of-valencia.html|title=Cathedral in Valencia - A Visitor's Guide.|website=valencia-tourist-guide.com|access-date=28 September 2018}}</ref> |<ref name=":15" /> |- |[[Iglesia de San Román, Toledo]], (Museum of the Councils of Toledo) | |[[File:Tolède - Clocher de San Tomé.jpg|frameless|164x164px]] |[[Toledo, Spain|Toledo]] | | |<small>13th</small> <small>century [[Mudéjar]] style rebuilt church. Contains traces of a [[Caliphate]] mosque, primitive Visigoth Church pillars and possible prior Roman building. Groups of three, toral arches like in a caliphate mosque prayer hall and two parts in Mudejar bell tower indicate a previous Islamic minaret</small> <small>base.</small><ref name=":18">{{Cite web|url=http://toledoguiaturisticaycultural.com/museo-de-los-concilios-y-la-cultura-visigoda/|title=Museum of Councils and Visigoto Culture - Church of San Roman|website=toledoguiaturisticaycultural.com|access-date=29 September 2018}}</ref><ref name=":19">{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/iglesia/sanromantoledo.htm|title=Church of San Román, Toledo|website=arteguias.com|access-date=29 September 2018}}</ref> |<ref name=":18" /><ref name=":19" /> |- |[[Old Cathedral of Lleida]] | |[[File:Lleida - La Seu Vella (des de Cappont)detalle.jpg|frameless|127x127px]] |[[Lleida]] |882 |1149 |<small>In</small> <small>882 on this hill, Moors reordered defenses over a previous Visigoth structure and built the Zuda along with a mosque. Following the [[Reconquista]], the mosque was converted into a Cathedral.<ref name=":21">{{Cite web|url=http://www.amicsseuvellalleida.org/castella/monument.html|title=Asociación Amics de la Seu Vella de Lleida|website=amicsseuvellalleida.org|access-date=28 September 2018}}</ref> 2 fornículas rescued from old city mosque place on a cathedral door.</small> |<ref name=":21" /> |- |Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar) |Mimbar de Alfacar | |[[Alfacar]] | |1500 |<small>Arab mosque</small> <small>consecrated after revolt in 1500 and a primitive church built on its foundations. Current church built in [[Mudéjar|Mudejar]] style in 1557. At the decline of the Muslim era, the town consisted of 980 people and 245 houses.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.verpueblos.com/andalucia/granada/alfacar/|title=Alfacar Granada|website=verpueblos.com|access-date=28 September 2018}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://granadapedia.wikanda.es/wiki/Iglesia_de_Ntra._Sra._de_la_Asunci%C3%B3n_(Alfacar)|title=Church of Our Lady of the Assumption (Alfacar)|website=granadapedia.wikanda.es|access-date=28 September 2018}}</ref></small> |<ref name=":23" /><ref name=":24" /> |- |Church of Santa Maria de Tarifa | | |[[Tarifa]] | | |Church was built end of 13th-century over mosque remains. Four columns and part of the coffered ceiling of the mosque are preserved.<ref>{{Cite web|url=https://www.arteguias.com/cadiz/tarifacadiz.htm|title=Tarifa, Cadiz|website=arteguias.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |[[Iglesia de San Mateo (Tarifa)]] | |[[File:Portada de San Mateo Tarifa.jpg|frameless|127x127px]] |[[Tarifa]] | | |Old mosque within premises of town's [[Alcázar|Alcazar]] fortification. Current church built in 1506 on remains of a mosque.<ref>{{Cite web|url=https://www.escapadarural.com/que-hacer/tarifa/iglesia-de-san-mateo-de-tarifa|title=Church of San Mateo de Tarifa|website=escapadarural.com|access-date=30 September 2018}}</ref> | |- |} ==پڻ ڏسو== * [[اندلس]] * [[اسپين ۾ اسلام]] * [[اسپين جي فتح]] * [[اسپين ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[پرتگال ۾ اڳوڻين مسجدن جي فهرست]] * [[دنيا جي قديم ترين مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:مسجدون]] [[زمرو:اندلس]] [[زمرو:اسلام سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:مسجدن جون فهرستون]] [[زمرو:يورپ سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:اسپين جي تاريخ]] 8gaofto9ilswuc79fndafwl9mx3cf2r 10 97861 380906 2026-05-26T17:01:07Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{documentation subpage}} {{Lua| Module:Infobox| Module:InfoboxImage| Module:Wikidata}} == استعمال == صرف {{para|name}} ۽ {{para|image}} خانا لازمي آهن، باقي سڀئي خانا اختياري آهن۔ {{parameter names example | alt | alternative_names | armiger | badge | battle_cry | caption | cities | color | compartment | crest | designer | divisions | divisions_type | earlier_versions | earliest_mention | emblem | families | helm | image |... 380906 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} {{Lua| Module:Infobox| Module:InfoboxImage| Module:Wikidata}} == استعمال == صرف {{para|name}} ۽ {{para|image}} خانا لازمي آهن، باقي سڀئي خانا اختياري آهن۔ {{parameter names example | alt | alternative_names | armiger | badge | battle_cry | caption | cities | color | compartment | crest | designer | divisions | divisions_type | earlier_versions | earliest_mention | emblem | families | helm | image | image_border | image_width | image2 | image2_alt | image2_border | image2_caption | image2_width | image3 | image3_alt | image3_border | image3_caption | image3_width | image4 | image4_alt | image4_border | image4_caption | image4_width | lesser | lesser_alt | lesser_border | lesser_caption | lesser_width | middle | middle_alt | middle_border | middle_caption | middle_width | motto | name | notes | orders | other_elements | parts | predecessors | shield | supporter | supporters | text_color | torse | until | use | year_adopted }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto"> {{Infobox emblem | name = | image = | image_border = | alt = | image_width = | caption = | middle = | middle_width = | middle_caption = | lesser = | lesser_alt = | lesser_width = | lesser_caption = | image2 = | image2_border = | image2_alt = | image2_width = | image2_caption = | image3 = | image3_border = | image3_alt = | image3_width = | image3_caption = | armiger = | battle_cry = | alternative_names = | earliest_mention = | year_adopted = | until = | crest = | cities = | divisions = | torse = | shield = | supporter = | supporters = | compartment = | motto = | orders = | badge = | other_elements = | parts = | earlier_versions = | predecessors = | use = | designer = | emblem = | families = | notes = }} </syntaxhighlight> == مثال 1 == {{Infobox emblem | name = Coat of arms of Romania | image = Coat of arms of Romania.svg | image_width = 150 | caption = | medium = | medium_width = | medium_caption = | lesser = Coat of arms of Romania Eagle.svg | lesser_width = 75 | lesser_caption = The version used for ministerial seals<br/>and on [[Carte de identitate|identity cards]] | armiger = None | year_adopted = 1992 | shield = golden [[eagle (heraldry)|eagle]]; [[aurochs]]; [[dolphin]]s; a black [[Eagle (heraldry)|eagle]], seven castles, a sun and a moon; [[Lion (heraldry)|lion]] and a bridge | crest = None | supporters = None | other_elements = in the [[eagle (heraldry)|eagle]]'s claws: a mace and a sword; in the [[eagle (heraldry)|eagle]]'s beak: an [[Eastern Orthodoxy|Orthodox]] [[cross]] | earlier_versions = 1922-1947, the [[Kingdom of Romania]] | use = on the [[Romanian leu|national currency]]; in school classes; in the [[Parliament of Romania|Parliament]]; on official buildings; on [[Romanian passport|passports]]; on [[Carte de identitate|ID cards]]; in the header of the official documents (including diplomas) }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox emblem | name = Coat of arms of Romania | image = Coat of arms of Romania.svg | image_width = 150 | caption = | medium = | medium_width = | medium_caption = | lesser = Coat of arms of Romania Eagle.svg | lesser_width = 75 | lesser_caption = The version used for ministerial seals<br/> and on [[ڪارتي ڊي اِڊينتيتي|سڃاڻپ ڪارڊ]] | armiger = None | year_adopted = 1992 | shield = golden [[عقاب (هرالڊري)|عقاب]]; [[اوروڪس]]; [[ڊولفن]]s; a black [[عقاب (هرالڊري)|عقاب]], seven castles, a sun and a moon; [[شينهن (هرالڊري)|شينهن]] and a bridge | crest = None | supporters = None | other_elements = in the [[عقاب (هرالڊري)|عقاب]]'s claws: a mace and a sword; [..] | earlier_versions = 1922-1947, the [[رومانيا جي بادشاهت]] | use = on the [[رومانيا جو ليو|قومي ڪرنسي]]; in school classes; [...] }} </syntaxhighlight> {{clear}} == مثال 2 == {{Infobox emblem | name = Coat of arms of Sweden | image = Stora riksvapnet - Riksarkivet Sverige.png | image_width = 150 | caption = Original | middle = | middle_width = | lesser =Lilla riksvapnet - Riksarkivet Sverige.png | lesser_width = 75 | lesser_caption = The lesser coat of arms of Sweden<br/> as used by the [[Government of Sweden|Government]] | armiger = Unknown | year_adopted = | shield = [[Quartering (heraldry)|Quarterly]]: the three Royal Crowns of Sweden, the traditional Lions of the Folkunga Dynasty | crest = The Royal crown of Sweden | supporters = Two [[or (heraldry)|gold lions]] | motto = | orders = [[Order of Seraphim|Seraphim]] | other_elements = | earlier_versions = | use = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox emblem | name = Coat of arms of Sweden | image = Great coat of arms of Sweden.svg | image_width = 150 | caption = Original | middle = | middle_width = | middle_caption = | lesser = Coat of arms of Sweden.svg | lesser_width = 75 | lesser_caption = The lesser coat of arms of Sweden<br/>as used by the [[سويڊن جي حڪومت|حڪومتِ سويڊن]] | armiger = Unknown | year_adopted = | shield = [[ڪوارٽرنگ (هرالڊري)|چوٿون ورهاست]]: the three Royal Crowns of Sweden, [...] | crest = The Royal crown of Sweden | supporters = Two [[or (heraldry)|سون جا]] [[rampant]] [[شينهن (هرالڊري)|شينهن]] | motto = | orders = [[آرڊر آف سيرافيم|سيرافيم]] | other_elements = | earlier_versions = | use = }} </syntaxhighlight> == زمرا == {{infobox tracking cats}} == پڻ ڏسو == * {{tl|Infobox coat of arms wide}} {{When on basepage| [[زمرو:هرالڊري سانچا]] }} 91p40g5p1refcov2vc01b77r7dc3tl0 14 97862 380936 2026-05-26T21:16:21Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رولاڪ]] [[زمرو:انڊونيشيا جا پکي]] [[زمرو:ملائيشيا جا پکي]] [[زمرو:سال 1766ع ۾ بيان ڪيل پکي|رولاڪ]] [[زمرو:ڪارل لينئي پاران نامزد ڪيل جانورن جا ٽيڪسا|رولاڪ]] 380936 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رولاڪ]] [[زمرو:انڊونيشيا جا پکي]] [[زمرو:ملائيشيا جا پکي]] [[زمرو:سال 1766ع ۾ بيان ڪيل پکي|رولاڪ]] [[زمرو:ڪارل لينئي پاران نامزد ڪيل جانورن جا ٽيڪسا|رولاڪ]] lbvrifx26e7mwaxnrr0r4t0e8dziuvf 14 97863 380937 2026-05-26T21:16:39Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:انڊونيشيا جا پکي]] [[زمرو:ملائيشيا جا پکي]] 380937 wikitext text/x-wiki [[زمرو:انڊونيشيا جا پکي]] [[زمرو:ملائيشيا جا پکي]] qe5pjeg5keb9wofz7soyk74nn981n5e 0 97864 380941 2026-05-26T21:24:18Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[آمريڪي فلمنڱگو]] کي [[آمريڪي فلمنگو]] ڏانھن چوريو 380941 wikitext text/x-wiki #چوريو [[آمريڪي فلمنگو]] 3dyps3hutfxvdzcszz4x0nk3rsn06bm 0 97865 380944 2026-05-26T21:38:31Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1354638172|Flamingo]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 380944 wikitext text/x-wiki {{Other uses|فلامينڪو}}'''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو فينيڪوپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو آمريڪا ۾ (ڪيريبين سميت) چار جنسن ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي. <ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> gj8utgpbcznkd37v11ulf9v4vl349wv 380945 380944 2026-05-26T21:39:14Z Ibne maryam 17680 added [[Category:پکين جون نسلون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380945 wikitext text/x-wiki {{Other uses|فلامينڪو}}'''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو فينيڪوپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو آمريڪا ۾ (ڪيريبين سميت) چار جنسن ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي. <ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> [[زمرو:پکين جون نسلون]] d7eicys24hgscz1ifiwse9iv5cldf2f 380946 380945 2026-05-26T21:43:04Z Ibne maryam 17680 /* */ 380946 wikitext text/x-wiki {{Other uses|فلامينڪو}}'''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو فينيڪوپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو آمريڪا ۾ (ڪيريبين سميت) چار جنسن ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي. <ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikispecies|Phoenicopteridae}} {{Commons|Phoenicopterus}} * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ Flamingo Resource Centre] * [http://ibc.lynxeds.com/family/flamingos-phoenicopteridae Flamingo videos and photos] on the Internet Bird Collection {{Birds}} {{Authority control}} [[زمرو:فليمنگو]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] hms69u1kr3smkudg2jhuuq1d5dv3969 380950 380946 2026-05-26T21:48:11Z Ibne maryam 17680 380950 wikitext text/x-wiki {{Other uses|فلامينڪو}}'''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو فينيڪوپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو آمريڪا ۾ (ڪيريبين سميت) چار جنسن ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي. <ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikispecies|Phoenicopteridae}} {{Commons|Phoenicopterus}} * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ Flamingo Resource Centre] * [http://ibc.lynxeds.com/family/flamingos-phoenicopteridae Flamingo videos and photos] on the Internet Bird Collection {{Birds}} {{Authority control}} [[زمرو:فليمنگو| ]] [[زمرو:ڦئنيڪاپٽيريڊائي| ]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:چارلس لوسين بوناپارٽ پاران ڏنل ٽيڪسا جو نالو]] dd69y1lghknzt1csxpod4o3cnfbr3y2 380951 380950 2026-05-26T21:54:02Z Ibne maryam 17680 /* */ 380951 wikitext text/x-wiki {{Other uses|فلامينڪو}}'''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو فينيڪوپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو آمريڪا ۾ (ڪيريبين سميت) چار جنسن ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. {{Short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Redirect|Pink flamingo|the film|Pink Flamingos{{!}}''Pink Flamingos''|the lawn ornament|Plastic flamingo}} {{Automatic taxobox | name = Flamingos | fossil_range = اوليگوسين دور کان اڃ تائين<br>(ٻه ڪروڙ پنجاهه لک سال اڳ کان اڃ تائين) | image = Flamingos Laguna Colorada.jpg | image_caption = [[James's flamingo]]s (''P. jamesi'') | taxon = Phoenicopteridae | authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = * {{extinct}}''[[Elornis]]''? * {{extinct}}''[[Harrisonavis|Harrisonarvis]]'' * {{extinct}}''[[Leakeyornis]]'' * {{extinct}}''[[Phoeniconotius]]'' * ''[[Phoenicopterus]]''<ref>{{cite journal |last1=Torres |first1= Chris R|last2=Ogawa |first2=Lisa M |last3= Gillingham|first3= Mark AF |last4= Ferrari|first4=Brittney |last5=Marcel |first5= van Tuinen |date=2014 |title= A multi-locus inference of the evolutionary diversification of extant flamingos (Phoenicopteridae). |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=14 |issue= 36|page= 36|doi= 10.1186/1471-2148-14-36|pmid= 24580860|pmc= 4016592|doi-access= free|bibcode= 2014BMCEE..14...36T}}</ref> * ''[[Phoeniconaias]]'' * ''[[Phoenicoparrus]]'' * {{extinct}}''[[Xenorhynchopsis]]'' | range_map = Flamingo range.png | range_map_caption = {{legend0|#ff5e92|&nbsp;global distribution}} }} '''Flamingos''' or '''flamingoes'''{{Efn|Both forms of the plural are attested, according to the ''[[Oxford English Dictionary]]''.}} ({{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) are a type of [[wading bird]] in the [[Family (taxonomy)|family]] '''Phoenicopteridae''', which is the only extant family in the order [[Phoenicopteriformes]]. There are four flamingo species distributed throughout the Americas (including the Caribbean), and two species native to [[Afro-Eurasia]]. A group of flamingos is called a "flamboyance",<ref>{{Cite web |title= A Smack of Jellyfish, a Zeal of Zebras, and Other Fun Animal Group Names |url= https://www.dictionary.com/articles/strange-animal-groups-listicle |access-date=2026-03-22 |website=Dictionary.com |date=21 March 2021 |language=en-US}}</ref> or a "stand".<ref>{{Cite web |title=Collective Nouns For Birds |url= https://www.birdspot.co.uk/culture/collective-nouns-for-birds |access-date=2025-01-29 |website=Bird Spot |language=en-US}}</ref> فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي. <ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikispecies|Phoenicopteridae}} {{Commons|Phoenicopterus}} * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ Flamingo Resource Centre] * [http://ibc.lynxeds.com/family/flamingos-phoenicopteridae Flamingo videos and photos] on the Internet Bird Collection {{Birds}} {{Authority control}} [[زمرو:فليمنگو| ]] [[زمرو:ڦئنيڪاپٽيريڊائي| ]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:چارلس لوسين بوناپارٽ پاران ڏنل ٽيڪسا جو نالو]] hr4l5zpw6lif5ttqiy82w81qm1xlpg3 380953 380951 2026-05-26T21:56:37Z Ibne maryam 17680 /* */ 380953 wikitext text/x-wiki {{Short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Other uses|فلامينڪو}} {{Redirect|Pink flamingo|the film|Pink Flamingos{{!}}''Pink Flamingos''|the lawn ornament|Plastic flamingo}} {{Automatic taxobox | name = Flamingos | fossil_range = اوليگوسين دور کان اڃ تائين<br>(ٻه ڪروڙ پنجاهه لک سال اڳ کان اڃ تائين) | image = Flamingos Laguna Colorada.jpg | image_caption = [[James's flamingo]]s (''P. jamesi'') | taxon = Phoenicopteridae | authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = * {{extinct}}''[[Elornis]]''? * {{extinct}}''[[Harrisonavis|Harrisonarvis]]'' * {{extinct}}''[[Leakeyornis]]'' * {{extinct}}''[[Phoeniconotius]]'' * ''[[Phoenicopterus]]''<ref>{{cite journal |last1=Torres |first1= Chris R|last2=Ogawa |first2=Lisa M |last3= Gillingham|first3= Mark AF |last4= Ferrari|first4=Brittney |last5=Marcel |first5= van Tuinen |date=2014 |title= A multi-locus inference of the evolutionary diversification of extant flamingos (Phoenicopteridae). |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=14 |issue= 36|page= 36|doi= 10.1186/1471-2148-14-36|pmid= 24580860|pmc= 4016592|doi-access= free|bibcode= 2014BMCEE..14...36T}}</ref> * ''[[Phoeniconaias]]'' * ''[[Phoenicoparrus]]'' * {{extinct}}''[[Xenorhynchopsis]]'' | range_map = Flamingo range.png | range_map_caption = {{legend0|#ff5e92|&nbsp;global distribution}} }} '''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو فينيڪوپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو آمريڪا ۾ (ڪيريبين سميت) چار جنسن ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> '''Flamingos''' or '''flamingoes'''{{Efn|Both forms of the plural are attested, according to the ''[[Oxford English Dictionary]]''.}} ({{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) are a type of [[wading bird]] in the [[Family (taxonomy)|family]] '''Phoenicopteridae''', which is the only extant family in the order [[Phoenicopteriformes]]. There are four flamingo species distributed throughout the Americas (including the Caribbean), and two species native to [[Afro-Eurasia]]. A group of flamingos is called a "flamboyance",<ref>{{Cite web |title= A Smack of Jellyfish, a Zeal of Zebras, and Other Fun Animal Group Names |url= https://www.dictionary.com/articles/strange-animal-groups-listicle |access-date=2026-03-22 |website=Dictionary.com |date=21 March 2021 |language=en-US}}</ref> or a "stand".<ref>{{Cite web |title=Collective Nouns For Birds |url= https://www.birdspot.co.uk/culture/collective-nouns-for-birds |access-date=2025-01-29 |website=Bird Spot |language=en-US}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikispecies|Phoenicopteridae}} {{Commons|Phoenicopterus}} * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ Flamingo Resource Centre] * [http://ibc.lynxeds.com/family/flamingos-phoenicopteridae Flamingo videos and photos] on the Internet Bird Collection {{Birds}} {{Authority control}} [[زمرو:فليمنگو| ]] [[زمرو:ڦئنيڪاپٽيريڊائي| ]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:چارلس لوسين بوناپارٽ پاران ڏنل ٽيڪسا جو نالو]] psrv9vp5jrrxxqe7qgdnh42dcksj74h 380971 380953 2026-05-27T08:41:31Z Ibne maryam 17680 /* */ 380971 wikitext text/x-wiki {{Short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Other uses|فلامينڪو}} {{Redirect|Pink flamingo|the film|Pink Flamingos{{!}}''Pink Flamingos''|the lawn ornament|Plastic flamingo}} {{Automatic taxobox | name = Flamingos | fossil_range = اوليگوسين دور کان اڃ تائين<br>(ٻه ڪروڙ پنجاهه لک سال اڳ کان اڃ تائين) | image = Flamingos Laguna Colorada.jpg | image_caption = [[James's flamingo]]s (''P. jamesi'') | taxon = Phoenicopteridae | authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = * {{extinct}}''[[Elornis]]''? * {{extinct}}''[[Harrisonavis|Harrisonarvis]]'' * {{extinct}}''[[Leakeyornis]]'' * {{extinct}}''[[Phoeniconotius]]'' * ''[[Phoenicopterus]]''<ref>{{cite journal |last1=Torres |first1= Chris R|last2=Ogawa |first2=Lisa M |last3= Gillingham|first3= Mark AF |last4= Ferrari|first4=Brittney |last5=Marcel |first5= van Tuinen |date=2014 |title= A multi-locus inference of the evolutionary diversification of extant flamingos (Phoenicopteridae). |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=14 |issue= 36|page= 36|doi= 10.1186/1471-2148-14-36|pmid= 24580860|pmc= 4016592|doi-access= free|bibcode= 2014BMCEE..14...36T}}</ref> * ''[[Phoeniconaias]]'' * ''[[Phoenicoparrus]]'' * {{extinct}}''[[Xenorhynchopsis]]'' | range_map = Flamingo range.png | range_map_caption = {{legend0|#ff5e92|&nbsp;global distribution}} }} '''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو ڦئنيڪاپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۾ ([[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] سميت) چار [[نوع (حياتيات)|جنسن]] ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikispecies|Phoenicopteridae}} {{Commons|Phoenicopterus}} * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ Flamingo Resource Centre] * [http://ibc.lynxeds.com/family/flamingos-phoenicopteridae Flamingo videos and photos] on the Internet Bird Collection {{Birds}} {{Authority control}} [[زمرو:فليمنگو| ]] [[زمرو:ڦئنيڪاپٽيريڊائي| ]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:چارلس لوسين بوناپارٽ پاران ڏنل ٽيڪسا جو نالو]] ezghnvqusw7k8g8jqtirogowj14qaqm 380972 380971 2026-05-27T08:54:21Z Ibne maryam 17680 /* */ 380972 wikitext text/x-wiki {{Short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Other uses|فلامينڪو}} {{Redirect|Pink flamingo|the film|Pink Flamingos{{!}}''Pink Flamingos''|the lawn ornament|Plastic flamingo}} {{Automatic taxobox | name = Flamingos | fossil_range = اوليگوسين دور کان اڃ تائين<br>(ٻه ڪروڙ پنجاهه لک سال اڳ کان اڃ تائين) | image = Flamingos Laguna Colorada.jpg | image_caption = [[James's flamingo]]s (''P. jamesi'') | taxon = Phoenicopteridae | authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = * {{extinct}}''[[Elornis]]''? * {{extinct}}''[[Harrisonavis|Harrisonarvis]]'' * {{extinct}}''[[Leakeyornis]]'' * {{extinct}}''[[Phoeniconotius]]'' * ''[[Phoenicopterus]]''<ref>{{cite journal |last1=Torres |first1= Chris R|last2=Ogawa |first2=Lisa M |last3= Gillingham|first3= Mark AF |last4= Ferrari|first4=Brittney |last5=Marcel |first5= van Tuinen |date=2014 |title= A multi-locus inference of the evolutionary diversification of extant flamingos (Phoenicopteridae). |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=14 |issue= 36|page= 36|doi= 10.1186/1471-2148-14-36|pmid= 24580860|pmc= 4016592|doi-access= free|bibcode= 2014BMCEE..14...36T}}</ref> * ''[[Phoeniconaias]]'' * ''[[Phoenicoparrus]]'' * {{extinct}}''[[Xenorhynchopsis]]'' | range_map = Flamingo range.png | range_map_caption = {{legend0|#ff5e92|&nbsp;global distribution}} }} '''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو ڦئنيڪاپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۾ ([[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] سميت) چار [[نوع (حياتيات)|جنسن]] ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> ==اشتقاق== فليمنگو نالو پرتگالي يا اسپيني فليمنگو 'شعلي رنگ وارو' مان آيو آهي؛ جيڪو وري موڙ ۾، لفظ پروونسل فليمنس مان آيو آهي - فليم 'شعلي' ۽ هڪ جرمن جهڙو لاحقو -ing جو ميلاپ. اهو لفظ شايد اسپيني نسلي نالو فليمنگو 'فليمنگ' يا 'فليمش' کان متاثر ٿيو هجي. نسل جو نالو، فنيڪوپٽرس، قديم يوناني φοινικόπτερος (phoinikopteros) 'ڳاڙهو/ڳاڙهو-پکيڙو' مان ورتل آهي؛ ٻين نسلن جي نالن ۾ فونيڪونائياس شامل آهن، جنهن جو مطلب آهي 'ڳاڙهو/ڳاڙهو پاڻي جو ننڍڙو (يا نائيڊ)' ۽ فونيڪوپرس، جنهن جو مطلب آهي 'ڳاڙهو/ڳاڙهو پکي (جيتوڻيڪ، هڪ نامعلوم شگون پکي)'. * ==درجي بندي ۽ تعريف== == رويو ۽ ماحوليات== ==حالت ۽ تحفظ== == انسانن سان تعلق== ==پڻ ڏسو== * [[سارس]] * [[ٻگهلا]] * [[آمريڪي فلمنگو]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikispecies|Phoenicopteridae}} {{Commons|Phoenicopterus}} * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ Flamingo Resource Centre] * [http://ibc.lynxeds.com/family/flamingos-phoenicopteridae Flamingo videos and photos] on the Internet Bird Collection {{Birds}} {{Authority control}} [[زمرو:فليمنگو| ]] [[زمرو:ڦئنيڪاپٽيريڊائي| ]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:چارلس لوسين بوناپارٽ پاران ڏنل ٽيڪسا جو نالو]] rcbtdw9l888bubhmov43u9khroieu8z 380973 380972 2026-05-27T08:55:33Z Ibne maryam 17680 /* پڻ ڏسو */ 380973 wikitext text/x-wiki {{Short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Other uses|فلامينڪو}} {{Redirect|Pink flamingo|the film|Pink Flamingos{{!}}''Pink Flamingos''|the lawn ornament|Plastic flamingo}} {{Automatic taxobox | name = Flamingos | fossil_range = اوليگوسين دور کان اڃ تائين<br>(ٻه ڪروڙ پنجاهه لک سال اڳ کان اڃ تائين) | image = Flamingos Laguna Colorada.jpg | image_caption = [[James's flamingo]]s (''P. jamesi'') | taxon = Phoenicopteridae | authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = * {{extinct}}''[[Elornis]]''? * {{extinct}}''[[Harrisonavis|Harrisonarvis]]'' * {{extinct}}''[[Leakeyornis]]'' * {{extinct}}''[[Phoeniconotius]]'' * ''[[Phoenicopterus]]''<ref>{{cite journal |last1=Torres |first1= Chris R|last2=Ogawa |first2=Lisa M |last3= Gillingham|first3= Mark AF |last4= Ferrari|first4=Brittney |last5=Marcel |first5= van Tuinen |date=2014 |title= A multi-locus inference of the evolutionary diversification of extant flamingos (Phoenicopteridae). |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=14 |issue= 36|page= 36|doi= 10.1186/1471-2148-14-36|pmid= 24580860|pmc= 4016592|doi-access= free|bibcode= 2014BMCEE..14...36T}}</ref> * ''[[Phoeniconaias]]'' * ''[[Phoenicoparrus]]'' * {{extinct}}''[[Xenorhynchopsis]]'' | range_map = Flamingo range.png | range_map_caption = {{legend0|#ff5e92|&nbsp;global distribution}} }} '''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو ڦئنيڪاپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۾ ([[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] سميت) چار [[نوع (حياتيات)|جنسن]] ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> ==اشتقاق== فليمنگو نالو پرتگالي يا اسپيني فليمنگو 'شعلي رنگ وارو' مان آيو آهي؛ جيڪو وري موڙ ۾، لفظ پروونسل فليمنس مان آيو آهي - فليم 'شعلي' ۽ هڪ جرمن جهڙو لاحقو -ing جو ميلاپ. اهو لفظ شايد اسپيني نسلي نالو فليمنگو 'فليمنگ' يا 'فليمش' کان متاثر ٿيو هجي. نسل جو نالو، فنيڪوپٽرس، قديم يوناني φοινικόπτερος (phoinikopteros) 'ڳاڙهو/ڳاڙهو-پکيڙو' مان ورتل آهي؛ ٻين نسلن جي نالن ۾ فونيڪونائياس شامل آهن، جنهن جو مطلب آهي 'ڳاڙهو/ڳاڙهو پاڻي جو ننڍڙو (يا نائيڊ)' ۽ فونيڪوپرس، جنهن جو مطلب آهي 'ڳاڙهو/ڳاڙهو پکي (جيتوڻيڪ، هڪ نامعلوم شگون پکي)'. * ==درجي بندي ۽ تعريف== == رويو ۽ ماحوليات== ==حالت ۽ تحفظ== == انسانن سان تعلق== ==پڻ ڏسو== * [[سارس]] * [[ٻگرو|ٻگهلا]] * [[آمريڪي فلمنگو]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikispecies|Phoenicopteridae}} {{Commons|Phoenicopterus}} * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ Flamingo Resource Centre] * [http://ibc.lynxeds.com/family/flamingos-phoenicopteridae Flamingo videos and photos] on the Internet Bird Collection {{Birds}} {{Authority control}} [[زمرو:فليمنگو| ]] [[زمرو:ڦئنيڪاپٽيريڊائي| ]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:چارلس لوسين بوناپارٽ پاران ڏنل ٽيڪسا جو نالو]] md395ve2qttgm5q5p5jll1kbk8x2hlz 380974 380973 2026-05-27T08:57:27Z Ibne maryam 17680 /* پڻ ڏسو */ 380974 wikitext text/x-wiki {{Short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Other uses|فلامينڪو}} {{Redirect|Pink flamingo|the film|Pink Flamingos{{!}}''Pink Flamingos''|the lawn ornament|Plastic flamingo}} {{Automatic taxobox | name = Flamingos | fossil_range = اوليگوسين دور کان اڃ تائين<br>(ٻه ڪروڙ پنجاهه لک سال اڳ کان اڃ تائين) | image = Flamingos Laguna Colorada.jpg | image_caption = [[James's flamingo]]s (''P. jamesi'') | taxon = Phoenicopteridae | authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1831 | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = * {{extinct}}''[[Elornis]]''? * {{extinct}}''[[Harrisonavis|Harrisonarvis]]'' * {{extinct}}''[[Leakeyornis]]'' * {{extinct}}''[[Phoeniconotius]]'' * ''[[Phoenicopterus]]''<ref>{{cite journal |last1=Torres |first1= Chris R|last2=Ogawa |first2=Lisa M |last3= Gillingham|first3= Mark AF |last4= Ferrari|first4=Brittney |last5=Marcel |first5= van Tuinen |date=2014 |title= A multi-locus inference of the evolutionary diversification of extant flamingos (Phoenicopteridae). |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=14 |issue= 36|page= 36|doi= 10.1186/1471-2148-14-36|pmid= 24580860|pmc= 4016592|doi-access= free|bibcode= 2014BMCEE..14...36T}}</ref> * ''[[Phoeniconaias]]'' * ''[[Phoenicoparrus]]'' * {{extinct}}''[[Xenorhynchopsis]]'' | range_map = Flamingo range.png | range_map_caption = {{legend0|#ff5e92|&nbsp;global distribution}} }} '''فليمنگو''' (Flamingo؛ {{IPAc-en|f|l|ə|'|m|ɪ|ŋ|ɡ|oʊ|z}}) [[خاندان (حياتيات)|ويڊنگ]] پکين جو هڪ قسم آهي هي، جيڪو ڦئنيڪاپيٽيريفارمز جي [[ترتيب (حياتيات)|ترتيب]] ۾ واحد موجوده [[خاندان (حياتيات)|خاندان]] آهي. فليمنگو [[آمريڪا کنڊ|آمريڪا]] ۾ ([[ڪيريبيئن علائقو|ڪيريبين]] سميت) چار [[نوع (حياتيات)|جنسن]] ۾ ورهايل آهن ۽ [[افرو يوروشيا|آفرو-يوريشيا]] ۾ ان جي ٻه جنسون موجود آهن. فليمنگو جي هڪ ڌار کي "فليمبوائينس"<ref>{{حوالو ويب|quote=2026-03-22|date=21 March 2021}}</ref> يا "اسٽانڊ" سڏيو ويندو آهي.<ref>{{حوالو ويب|quote=2025-01-29}}</ref> ==اشتقاق== فليمنگو نالو پرتگالي يا اسپيني فليمنگو 'شعلي رنگ وارو' مان آيو آهي؛ جيڪو وري موڙ ۾، لفظ پروونسل فليمنس مان آيو آهي - فليم 'شعلي' ۽ هڪ جرمن جهڙو لاحقو -ing جو ميلاپ. اهو لفظ شايد اسپيني نسلي نالو فليمنگو 'فليمنگ' يا 'فليمش' کان متاثر ٿيو هجي. نسل جو نالو، فنيڪوپٽرس، قديم يوناني φοινικόπτερος (phoinikopteros) 'ڳاڙهو/ڳاڙهو-پکيڙو' مان ورتل آهي؛ ٻين نسلن جي نالن ۾ فونيڪونائياس شامل آهن، جنهن جو مطلب آهي 'ڳاڙهو/ڳاڙهو پاڻي جو ننڍڙو (يا نائيڊ)' ۽ فونيڪوپرس، جنهن جو مطلب آهي 'ڳاڙهو/ڳاڙهو پکي (جيتوڻيڪ، هڪ نامعلوم شگون پکي)'. * ==درجي بندي ۽ تعريف== == رويو ۽ ماحوليات== ==حالت ۽ تحفظ== == انسانن سان تعلق== ==پڻ ڏسو== * [[سارس]] * [[پکي|ٻگهلا]] * [[آمريڪي فلمنگو]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikispecies|Phoenicopteridae}} {{Commons|Phoenicopterus}} * [https://web.archive.org/web/20090413164043/http://www.flamingoresources.org/ Flamingo Resource Centre] * [http://ibc.lynxeds.com/family/flamingos-phoenicopteridae Flamingo videos and photos] on the Internet Bird Collection {{Birds}} {{Authority control}} [[زمرو:فليمنگو| ]] [[زمرو:ڦئنيڪاپٽيريڊائي| ]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس تي مشتمل مضمون]] [[زمرو:چارلس لوسين بوناپارٽ پاران ڏنل ٽيڪسا جو نالو]] abpmvz083zjryl3plhfwtygp4msprbl 10 97866 380947 2026-05-26T21:43:30Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!--زمرا ھيٺ ڏنل صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو؛ بين الويڪي لنڪون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]])--> {{Auto short description}} {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|Module:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters|ماڊيول:Settlement short description|ماڊيول:Wikidata}} {{Uses TemplateStyle... 380947 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--زمرا ھيٺ ڏنل صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو؛ بين الويڪي لنڪون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]])--> {{Auto short description}} {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|Module:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters|ماڊيول:Settlement short description|ماڊيول:Wikidata}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox settlement/styles.css}} {{Uses Wikidata|P41|P94|P158|P625|P856}} ھي سانچو انساني آبادين (شھر، قصبا، ڳوٺ، برادريون) سان گڏ ٻين انتظامي ضلعن، ڪائونٽين، صوبن وغيره لاءِ [[WP:Infobox|ڄاڻخانو]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيڻ گھرجي—حقيقت ۾ ملڪ کان ھيٺين سطح جي ڪنھن به انتظامي ورھاست لاءِ، جتي {{tl|Infobox country}} استعمال ٿيڻ گھرجي. ھيٺ ڏنل جدول ۾ پيراميٽرن جي وضاحت ڏنل آھي. سوالن لاءِ [[سانچائي ڳالھ ٻولھ: ڄاڻخانو سيٽلمينٽ|ڳالھ صفحو]] ڏسو. آمريڪي شھرن بابت ھدايتن لاءِ [[وڪيپيڊيا:USCITIES]] ڏسو. ھي سانچو ڪيترن ئي ڄاڻخاني جي اڳين-پڇاڙي سانچن لاءِ عرف يا ذيلي سانچي طور استعمال ٿئي ٿو. ==استعمال== * '''اھم''': مھرباني ڪري سڀ انگي قدر سادن ۽ غير-فارميٽ ٿيل صورت ۾ داخل ڪريو. حوالا ۽ {{tl|citation needed}} ٽيگ پنھنجي لاڳاپيل فوٽنَوٽس واري خاني ۾ شامل ڪيا وڃن. جيڪي انگ "خام" صورت ۾ ناھن، سي "اظھاري غلطي" پيدا ڪري سگھن ٿا. خام قدرن کي سانچو پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. جيڪڏھن اوھان کي ڪو خام قدر فارميٽ ٿيل نظر نہ اچي، تہ ھن سانچي جي بحث واري صفحي تي اطلاع ڏيو. * اظھاري غلطي تڏهن به ٿي سگھي ٿي جڏهن ڪنھن ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر ۾ قدر موجود ھجي، پر ھڪ يا وڌيڪ ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر خالي يا غلط ھجن. * ڪنھن تصوير تي CSS class "X" لاڳو ڪرڻ لاءِ فائيل نالي پٺيان ھي شامل ڪريو: <code><nowiki>{{!}}class=X</nowiki></code> ھيٺ بنيادي خالي سانچو ڏنل آھي، جيڪو ڪاپي ۽ پيسٽ ڪرڻ لاءِ تيار آھي. ايندڙ حصي ۾ سمورن پيراميٽرن ۽ تبصرن سان گڏ مڪمل سانچو ڏنل آھي. ان کان پوءِ واري جدول ۾ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت موجود آھي. ===ميٽرڪ ايڪائين سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي تہ مقامي غالب ٻوليءَ ۾ آباديءَ جو نالو --> |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ڪلوميٽر --> |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- ھيڪٽر --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |area_codes = <!-- گھڻن علائقي ڪوڊن لاءِ --> |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===غير-ميٽرڪ ايڪائين سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Imperial <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ميل --> |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_urban_sq_mi = |area_rural_sq_mi = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_sq_mi = |area_blank2_sq_mi = <!-- ايڪڙ --> |area_total_acre = |area_land_acre = |area_water_acre = |area_urban_acre = |area_rural_acre = |area_metro_acre = |area_blank1_acre = |area_blank2_acre = |length_mi = |width_mi = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_sq_mi = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===مختصر نسخو=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |etymology = |nickname = |coordinates = <!-- {{Coord}} --> |population_total = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |website = <!-- {{Official URL}} --> }} </syntaxhighlight> ns3vv50pnkxy54acjm3korkt3oe9s2o 380948 380947 2026-05-26T21:43:57Z Intisar Ali 8681 380948 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--زمرا ھيٺ ڏنل صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو؛ بين الويڪي لنڪون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]])--> {{Auto short description}} {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|Module:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters|ماڊيول:Settlement short description|ماڊيول:Wikidata}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox settlement/styles.css}} {{Uses Wikidata|P41|P94|P158|P625|P856}} ھي سانچو انساني آبادين (شھر، قصبا، ڳوٺ، برادريون) سان گڏ ٻين انتظامي ضلعن، ڪائونٽين، صوبن وغيره لاءِ [[WP:Infobox|ڄاڻخانو]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيڻ گھرجي—حقيقت ۾ ملڪ کان ھيٺين سطح جي ڪنھن به انتظامي ورھاست لاءِ، جتي {{tl|Infobox country}} استعمال ٿيڻ گھرجي. ھيٺ ڏنل جدول ۾ پيراميٽرن جي وضاحت ڏنل آھي. سوالن لاءِ [[سانچائي ڳالھ ٻولھ: ڄاڻخانو سيٽلمينٽ|ڳالھ صفحو]] ڏسو. آمريڪي شھرن بابت ھدايتن لاءِ [[وڪيپيڊيا:USCITIES]] ڏسو. ھي سانچو ڪيترن ئي ڄاڻخاني جي اڳين-پڇاڙي سانچن لاءِ عرف يا ذيلي سانچي طور استعمال ٿئي ٿو. ==استعمال== * '''اھم''': مھرباني ڪري سڀ انگي قدر سادن ۽ غير-فارميٽ ٿيل صورت ۾ داخل ڪريو. حوالا ۽ {{tl|citation needed}} ٽيگ پنھنجي لاڳاپيل فوٽنَوٽس واري خاني ۾ شامل ڪيا وڃن. جيڪي انگ "خام" صورت ۾ ناھن، سي "اظھاري غلطي" پيدا ڪري سگھن ٿا. خام قدرن کي سانچو پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. جيڪڏھن اوھان کي ڪو خام قدر فارميٽ ٿيل نظر نہ اچي، تہ ھن سانچي جي بحث واري صفحي تي اطلاع ڏيو. * اظھاري غلطي تڏهن به ٿي سگھي ٿي جڏهن ڪنھن ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر ۾ قدر موجود ھجي، پر ھڪ يا وڌيڪ ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر خالي يا غلط ھجن. * ڪنھن تصوير تي CSS class "X" لاڳو ڪرڻ لاءِ فائيل نالي پٺيان ھي شامل ڪريو: <code><nowiki>{{!}}class=X</nowiki></code> ھيٺ بنيادي خالي سانچو ڏنل آھي، جيڪو ڪاپي ۽ پيسٽ ڪرڻ لاءِ تيار آھي. ايندڙ حصي ۾ سمورن پيراميٽرن ۽ تبصرن سان گڏ مڪمل سانچو ڏنل آھي. ان کان پوءِ واري جدول ۾ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت موجود آھي. ===ميٽرڪ ايڪائين سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي تہ مقامي غالب ٻوليءَ ۾ آباديءَ جو نالو --> |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ڪلوميٽر --> |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- ھيڪٽر --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |area_codes = <!-- گھڻن علائقي ڪوڊن لاءِ --> |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===غير-ميٽرڪ ايڪن سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Imperial <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ميل --> |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_urban_sq_mi = |area_rural_sq_mi = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_sq_mi = |area_blank2_sq_mi = <!-- ايڪڙ --> |area_total_acre = |area_land_acre = |area_water_acre = |area_urban_acre = |area_rural_acre = |area_metro_acre = |area_blank1_acre = |area_blank2_acre = |length_mi = |width_mi = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_sq_mi = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===مختصر نسخو=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |etymology = |nickname = |coordinates = <!-- {{Coord}} --> |population_total = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |website = <!-- {{Official URL}} --> }} </syntaxhighlight> fmkflrj4w1hmf6xnoh2ihw7jwdtnmjw 380949 380948 2026-05-26T21:48:09Z Intisar Ali 8681 380949 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--زمرا ھيٺ ڏنل صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو؛ بين الويڪي لنڪون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]])--> {{Auto short description}} {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|Module:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters|ماڊيول:Settlement short description|ماڊيول:Wikidata}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox settlement/styles.css}} {{Uses Wikidata|P41|P94|P158|P625|P856}} ھي سانچو انساني آبادين (شھر، قصبا، ڳوٺ، برادريون) سان گڏ ٻين انتظامي ضلعن، ڪائونٽين، صوبن وغيره لاءِ [[WP:Infobox|ڄاڻخانو]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيڻ گھرجي—حقيقت ۾ ملڪ کان ھيٺين سطح جي ڪنھن به انتظامي ورھاست لاءِ، جتي {{tl|Infobox country}} استعمال ٿيڻ گھرجي. ھيٺ ڏنل جدول ۾ پيراميٽرن جي وضاحت ڏنل آھي. سوالن لاءِ [[سانچائي ڳالھ ٻولھ: ڄاڻخانو سيٽلمينٽ|ڳالھ صفحو]] ڏسو. آمريڪي شھرن بابت ھدايتن لاءِ [[وڪيپيڊيا:USCITIES]] ڏسو. ھي سانچو ڪيترن ئي ڄاڻخاني جي اڳين-پڇاڙي سانچن لاءِ عرف يا ذيلي سانچي طور استعمال ٿئي ٿو. ==استعمال== * '''اھم''': مھرباني ڪري سڀ انگي قدر سادن ۽ غير-فارميٽ ٿيل صورت ۾ داخل ڪريو. حوالا ۽ {{tl|citation needed}} ٽيگ پنھنجي لاڳاپيل فوٽنَوٽس واري خاني ۾ شامل ڪيا وڃن. جيڪي انگ "خام" صورت ۾ ناھن، سي "اظھاري غلطي" پيدا ڪري سگھن ٿا. خام قدرن کي سانچو پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. جيڪڏھن اوھان کي ڪو خام قدر فارميٽ ٿيل نظر نہ اچي، تہ ھن سانچي جي بحث واري صفحي تي اطلاع ڏيو. * اظھاري غلطي تڏهن به ٿي سگھي ٿي جڏهن ڪنھن ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر ۾ قدر موجود ھجي، پر ھڪ يا وڌيڪ ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر خالي يا غلط ھجن. * ڪنھن تصوير تي CSS class "X" لاڳو ڪرڻ لاءِ فائيل نالي پٺيان ھي شامل ڪريو: <code><nowiki>{{!}}class=X</nowiki></code> ھيٺ بنيادي خالي سانچو ڏنل آھي، جيڪو ڪاپي ۽ پيسٽ ڪرڻ لاءِ تيار آھي. ايندڙ حصي ۾ سمورن پيراميٽرن ۽ تبصرن سان گڏ مڪمل سانچو ڏنل آھي. ان کان پوءِ واري جدول ۾ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت موجود آھي. ===ميٽرڪ ايڪائين سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي تہ مقامي غالب ٻوليءَ ۾ آباديءَ جو نالو --> |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ڪلوميٽر --> |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- ھيڪٽر --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |area_codes = <!-- گھڻن علائقي ڪوڊن لاءِ --> |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===غير-ميٽرڪ ايڪن سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Imperial <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ميل --> |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_urban_sq_mi = |area_rural_sq_mi = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_sq_mi = |area_blank2_sq_mi = <!-- ايڪڙ --> |area_total_acre = |area_land_acre = |area_water_acre = |area_urban_acre = |area_rural_acre = |area_metro_acre = |area_blank1_acre = |area_blank2_acre = |length_mi = |width_mi = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_sq_mi = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===مختصر نسخو=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |etymology = |nickname = |coordinates = <!-- {{Coord}} --> |population_total = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |website = <!-- {{Official URL}} --> }} </syntaxhighlight> ===مڪمل خالي نحو، تبصرن سميت=== سانچي جي ھن ڪاپي ۾ سڀ پيراميٽر ڏنل آھن، سواءِ ڪجھ ورجائجندڙ نمبر وارن پيراميٽرن جي، جن جو ذڪر تبصرن ۾ ڪيو ويو آھي. ھتي تبصرا مختصر ھجڻ گھرجن؛ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت لاءِ ھيٺ ڏنل جدول ڏسو. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox settlement | name = <!-- پھرين ٻن خانن مان گھٽ ۾ گھٽ ھڪ ڀريو وڃي --> | official_name = <!-- جيڪڏھن `name` جي `settlement_type` وغيره سان ورجاءُ ٿئي تہ استعمال نہ ڪريو --> | native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي --> | native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ بدران {{lang}} استعمال ڪريو --> | other_name = | settlement_type = <!-- جھڙوڪ Town، Village، City، Borough وغيره --> <!-- نقل حرفي --> | translit_lang1 = | translit_lang1_type = | translit_lang1_info = | translit_lang1_type1 = | translit_lang1_info1 = | translit_lang1_type2 = | translit_lang1_info2 = <!-- وغيره، translit_lang1_type6 / translit_lang1_info6 تائين --> | translit_lang2 = | translit_lang2_type = | translit_lang2_info = | translit_lang2_type1 = | translit_lang2_info1 = | translit_lang2_type2 = | translit_lang2_info2 = <!-- وغيره، translit_lang2_type6 / translit_lang2_info6 تائين --> <!-- تصويرون، عرف نالو، نعرو --> | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | flag_border = | flag_link = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | seal_link = | seal_type = | seal_class = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | shield_link = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | blank_emblem_link = | etymology = | nickname = | nicknames = | motto = | mottoes = | anthem = <!-- نقشا ۽ جاگرافيائي بيهڪ --> | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = <!-- Template:Location_map مطابق جڳھ جي نقشي جو نالو --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_map_caption_notsmall = | pushpin_label = <!-- رڳو تڏهن ضروري، جڏهن "name" يا "official_name" تمام ڊگھا ھجن --> | pushpin_label_position = <!-- pushpin ليبل جي پوزيشن: left، right، top، bottom، none --> | pushpin_outside = | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_overlay = | mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = <!-- coordinates جي صحيح جڳھ بيان ڪرڻ لاءِ؛ اڳ ۾ coor_type ھو --> | coordinates_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | grid_name = <!-- علائقائي گرڊ نظام جو نالو --> | grid_position = <!-- علائقائي گرڊ نظام تي پوزيشن --> <!-- جڳھ --> | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = <!-- ملڪ جو نالو --> | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = <!-- وغيره، subdivision_type6 / subdivision_name6 تائين --> <!-- قيام --> | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- established_title= گھربل آھي --> | established_title1 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date1 = <!-- established_title1= گھربل آھي --> | established_title2 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date2 = <!-- established_title2= گھربل آھي --> | established_title3 = | established_date3 = <!-- established_title3= گھربل آھي --> | established_title4 = | established_date4 = <!-- established_title4= گھربل آھي --> | established_title5 = | established_date5 = <!-- established_title5= گھربل آھي --> | established_title6 = | established_date6 = <!-- established_title6= گھربل آھي --> | established_title7 = | established_date7 = <!-- established_title7= گھربل آھي --> | extinct_title = | extinct_date = <!-- extinct_title= گھربل آھي --> | founder = | named_for = <!-- مرڪز، ننڍا حصا --> | seat_type = <!-- ڊفالٽ: Seat --> | seat = | seat1_type = <!-- ڊفالٽ: Former seat --> | seat1 = | parts_type = <!-- ڊفالٽ: Boroughs --> | parts_style = <!-- list، coll (لڪايل فهرست)، para (پيراگراف فارميٽ) --> | parts = <!-- حصن جو متن، يا حصن جي فهرست لاءِ سُرخي --> | p1 = | p2 = <!-- وغيره، p50 تائين: الڳ حصا فهرست ڪرڻ لاءِ --> <!-- حڪومت جو قسم، اڳواڻ --> | government_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- پاڻمرادو لنڪ بند ڪرڻ لاءِ &amp;nbsp; (no-break space) شامل ڪريو --> | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- وغيره، leader_title4 / leader_name4 تائين --> <!-- ڏيک جون جوڙجڪون --> | total_type = <!-- ڪل ايراضي ۽ آبادي جي قطارن لاءِ غير معياري ليبل مقرر ڪرڻ لاءِ --> | unit_pref = <!-- Imperial داخل ڪريو، تہ imperial ايڪايون metric کان اڳ ڏيکارجن --> <!-- ايراضي --> | area_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | dunam_link = <!-- جيڪڏھن dunams استعمال ٿين، تہ ھي ٻڌائيندو ته ڪھڙي dunam کي لنڪ ڪجي. --> | area_total_km2 = <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> | area_total_sq_mi = <!-- تفصيل لاءِ Template:Infobox settlement واري جدول ڏسو --> | area_total_ha = | area_total_acre = | area_total_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_ha = | area_land_acre = | area_land_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_ha = | area_water_acre = | area_water_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_percent = | area_urban_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_urban_ha = | area_urban_acre = | area_urban_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rural_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_rural_km2 = | area_rural_sq_mi = | area_rural_ha = | area_rural_acre = | area_rural_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_metro_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_metro_ha = | area_metro_acre = | area_metro_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | area_blank1_ha = | area_blank1_acre = | area_blank1_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | area_blank2_sq_mi = | area_blank2_ha = | area_blank2_acre = | area_blank2_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_note = <!-- ماپون --> | dimensions_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | length_km = | length_mi = | width_km = | width_mi = <!-- اوچائي --> | elevation_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_max_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_rank = | elevation_min_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | elevation_min_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_min_rank = <!-- آبادي --> | population_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | population_as_of = | population_total = | pop_est_footnotes = | pop_est_as_of = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = <!-- ڪنھن به گھاٽائي واري خاني جي پاڻمرادو ڳڻپ لاءِ استعمال ڪريو: auto --> | population_density_sq_mi = | population_urban_footnotes = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_rural_footnotes = | population_rural = | population_density_rural_km2 = | population_density_rural_sq_mi = | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_density_rank = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_density_blank2_km2 = | population_density_blank2_sq_mi = | population_demonym = <!-- demonym، مثال طور Liverpool جي ماڻھو لاءِ Liverpudlian --> | population_demonyms = | population_note = <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 1) --> | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = <!-- وغيره، demographics1_title7 / demographics1_info7 تائين --> <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 2) --> | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = <!-- وغيره، demographics2_title10 / demographics2_info10 تائين --> <!-- وقتي علائقا --> | timezone_link = | timezone1_location = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | timezone2_location = | timezone2 = | utc_offset2 = | timezone2_DST = | utc_offset2_DST = | timezone3_location = | timezone3 = | utc_offset3 = | timezone3_DST = | utc_offset3_DST = | timezone4_location = | timezone4 = | utc_offset4 = | timezone4_DST = | utc_offset4_DST = | timezone5_location = | timezone5 = | utc_offset5 = | timezone5_DST = | utc_offset5_DST = <!-- ٽپال ڪوڊ، علائقي ڪوڊ --> | postal_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal_code = | postal2_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal2_code = | area_code_type = <!-- ڊفالٽ: Area code(s) --> | area_code = | area_codes = | geocode = | iso_code = | registration_plate_type = | registration_plate = | code1_name = | code1_info = | code2_name = | code2_info = <!-- خالي خانا (حصو 1) --> | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = <!-- وغيره، blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 تائين --> <!-- خالي خانا (حصو 2) --> | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = <!-- وغيره، blank7_name_sec2 / blank7_info_sec2 تائين --> <!-- ويب سائيٽ، فوٽنَوٽس --> | website = <!-- {{Official URL}} --> | module = | footnotes = }} </syntaxhighlight> luqxosifhnsvewpzkom3pcd6d0ka052 380952 380949 2026-05-26T21:54:12Z Intisar Ali 8681 380952 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--زمرا ھيٺ ڏنل صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو؛ بين الويڪي لنڪون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]])--> {{Auto short description}} {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|Module:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters|ماڊيول:Settlement short description|ماڊيول:Wikidata}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox settlement/styles.css}} {{Uses Wikidata|P41|P94|P158|P625|P856}} ھي سانچو انساني آبادين (شھر، قصبا، ڳوٺ، برادريون) سان گڏ ٻين انتظامي ضلعن، ڪائونٽين، صوبن وغيره لاءِ [[WP:Infobox|ڄاڻخانو]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيڻ گھرجي—حقيقت ۾ ملڪ کان ھيٺين سطح جي ڪنھن به انتظامي ورھاست لاءِ، جتي {{tl|Infobox country}} استعمال ٿيڻ گھرجي. ھيٺ ڏنل جدول ۾ پيراميٽرن جي وضاحت ڏنل آھي. سوالن لاءِ [[سانچائي ڳالھ ٻولھ: ڄاڻخانو سيٽلمينٽ|ڳالھ صفحو]] ڏسو. آمريڪي شھرن بابت ھدايتن لاءِ [[وڪيپيڊيا:USCITIES]] ڏسو. ھي سانچو ڪيترن ئي ڄاڻخاني جي اڳين-پڇاڙي سانچن لاءِ عرف يا ذيلي سانچي طور استعمال ٿئي ٿو. ==استعمال== * '''اھم''': مھرباني ڪري سڀ انگي قدر سادن ۽ غير-فارميٽ ٿيل صورت ۾ داخل ڪريو. حوالا ۽ {{tl|citation needed}} ٽيگ پنھنجي لاڳاپيل فوٽنَوٽس واري خاني ۾ شامل ڪيا وڃن. جيڪي انگ "خام" صورت ۾ ناھن، سي "اظھاري غلطي" پيدا ڪري سگھن ٿا. خام قدرن کي سانچو پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. جيڪڏھن اوھان کي ڪو خام قدر فارميٽ ٿيل نظر نہ اچي، تہ ھن سانچي جي بحث واري صفحي تي اطلاع ڏيو. * اظھاري غلطي تڏهن به ٿي سگھي ٿي جڏهن ڪنھن ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر ۾ قدر موجود ھجي، پر ھڪ يا وڌيڪ ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر خالي يا غلط ھجن. * ڪنھن تصوير تي CSS class "X" لاڳو ڪرڻ لاءِ فائيل نالي پٺيان ھي شامل ڪريو: <code><nowiki>{{!}}class=X</nowiki></code> ھيٺ بنيادي خالي سانچو ڏنل آھي، جيڪو ڪاپي ۽ پيسٽ ڪرڻ لاءِ تيار آھي. ايندڙ حصي ۾ سمورن پيراميٽرن ۽ تبصرن سان گڏ مڪمل سانچو ڏنل آھي. ان کان پوءِ واري جدول ۾ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت موجود آھي. ===ميٽرڪ ايڪائين سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي تہ مقامي غالب ٻوليءَ ۾ آباديءَ جو نالو --> |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ڪلوميٽر --> |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- ھيڪٽر --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |area_codes = <!-- گھڻن علائقي ڪوڊن لاءِ --> |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===غير-ميٽرڪ ايڪن سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Imperial <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ميل --> |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_urban_sq_mi = |area_rural_sq_mi = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_sq_mi = |area_blank2_sq_mi = <!-- ايڪڙ --> |area_total_acre = |area_land_acre = |area_water_acre = |area_urban_acre = |area_rural_acre = |area_metro_acre = |area_blank1_acre = |area_blank2_acre = |length_mi = |width_mi = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_sq_mi = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===مختصر نسخو=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |etymology = |nickname = |coordinates = <!-- {{Coord}} --> |population_total = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |website = <!-- {{Official URL}} --> }} </syntaxhighlight> ===مڪمل خالي نحو، تبصرن سميت=== سانچي جي ھن ڪاپي ۾ سڀ پيراميٽر ڏنل آھن، سواءِ ڪجھ ورجائجندڙ نمبر وارن پيراميٽرن جي، جن جو ذڪر تبصرن ۾ ڪيو ويو آھي. ھتي تبصرا مختصر ھجڻ گھرجن؛ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت لاءِ ھيٺ ڏنل جدول ڏسو. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox settlement | name = <!-- پھرين ٻن خانن مان گھٽ ۾ گھٽ ھڪ ڀريو وڃي --> | official_name = <!-- جيڪڏھن `name` جي `settlement_type` وغيره سان ورجاءُ ٿئي تہ استعمال نہ ڪريو --> | native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي --> | native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ بدران {{lang}} استعمال ڪريو --> | other_name = | settlement_type = <!-- جھڙوڪ Town، Village، City، Borough وغيره --> <!-- نقل حرفي --> | translit_lang1 = | translit_lang1_type = | translit_lang1_info = | translit_lang1_type1 = | translit_lang1_info1 = | translit_lang1_type2 = | translit_lang1_info2 = <!-- وغيره، translit_lang1_type6 / translit_lang1_info6 تائين --> | translit_lang2 = | translit_lang2_type = | translit_lang2_info = | translit_lang2_type1 = | translit_lang2_info1 = | translit_lang2_type2 = | translit_lang2_info2 = <!-- وغيره، translit_lang2_type6 / translit_lang2_info6 تائين --> <!-- تصويرون، عرف نالو، نعرو --> | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | flag_border = | flag_link = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | seal_link = | seal_type = | seal_class = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | shield_link = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | blank_emblem_link = | etymology = | nickname = | nicknames = | motto = | mottoes = | anthem = <!-- نقشا ۽ جاگرافيائي بيهڪ --> | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = <!-- Template:Location_map مطابق جڳھ جي نقشي جو نالو --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_map_caption_notsmall = | pushpin_label = <!-- رڳو تڏهن ضروري، جڏهن "name" يا "official_name" تمام ڊگھا ھجن --> | pushpin_label_position = <!-- pushpin ليبل جي پوزيشن: left، right، top، bottom، none --> | pushpin_outside = | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_overlay = | mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = <!-- coordinates جي صحيح جڳھ بيان ڪرڻ لاءِ؛ اڳ ۾ coor_type ھو --> | coordinates_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | grid_name = <!-- علائقائي گرڊ نظام جو نالو --> | grid_position = <!-- علائقائي گرڊ نظام تي پوزيشن --> <!-- جڳھ --> | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = <!-- ملڪ جو نالو --> | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = <!-- وغيره، subdivision_type6 / subdivision_name6 تائين --> <!-- قيام --> | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- established_title= گھربل آھي --> | established_title1 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date1 = <!-- established_title1= گھربل آھي --> | established_title2 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date2 = <!-- established_title2= گھربل آھي --> | established_title3 = | established_date3 = <!-- established_title3= گھربل آھي --> | established_title4 = | established_date4 = <!-- established_title4= گھربل آھي --> | established_title5 = | established_date5 = <!-- established_title5= گھربل آھي --> | established_title6 = | established_date6 = <!-- established_title6= گھربل آھي --> | established_title7 = | established_date7 = <!-- established_title7= گھربل آھي --> | extinct_title = | extinct_date = <!-- extinct_title= گھربل آھي --> | founder = | named_for = <!-- مرڪز، ننڍا حصا --> | seat_type = <!-- ڊفالٽ: Seat --> | seat = | seat1_type = <!-- ڊفالٽ: Former seat --> | seat1 = | parts_type = <!-- ڊفالٽ: Boroughs --> | parts_style = <!-- list، coll (لڪايل فهرست)، para (پيراگراف فارميٽ) --> | parts = <!-- حصن جو متن، يا حصن جي فهرست لاءِ سُرخي --> | p1 = | p2 = <!-- وغيره، p50 تائين: الڳ حصا فهرست ڪرڻ لاءِ --> <!-- حڪومت جو قسم، اڳواڻ --> | government_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- پاڻمرادو لنڪ بند ڪرڻ لاءِ &amp;nbsp; (no-break space) شامل ڪريو --> | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- وغيره، leader_title4 / leader_name4 تائين --> <!-- ڏيک جون جوڙجڪون --> | total_type = <!-- ڪل ايراضي ۽ آبادي جي قطارن لاءِ غير معياري ليبل مقرر ڪرڻ لاءِ --> | unit_pref = <!-- Imperial داخل ڪريو، تہ imperial ايڪايون metric کان اڳ ڏيکارجن --> <!-- ايراضي --> | area_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | dunam_link = <!-- جيڪڏھن dunams استعمال ٿين، تہ ھي ٻڌائيندو ته ڪھڙي dunam کي لنڪ ڪجي. --> | area_total_km2 = <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> | area_total_sq_mi = <!-- تفصيل لاءِ Template:Infobox settlement واري جدول ڏسو --> | area_total_ha = | area_total_acre = | area_total_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_ha = | area_land_acre = | area_land_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_ha = | area_water_acre = | area_water_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_percent = | area_urban_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_urban_ha = | area_urban_acre = | area_urban_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rural_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_rural_km2 = | area_rural_sq_mi = | area_rural_ha = | area_rural_acre = | area_rural_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_metro_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_metro_ha = | area_metro_acre = | area_metro_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | area_blank1_ha = | area_blank1_acre = | area_blank1_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | area_blank2_sq_mi = | area_blank2_ha = | area_blank2_acre = | area_blank2_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_note = <!-- ماپون --> | dimensions_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | length_km = | length_mi = | width_km = | width_mi = <!-- اوچائي --> | elevation_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_max_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_rank = | elevation_min_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | elevation_min_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_min_rank = <!-- آبادي --> | population_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | population_as_of = | population_total = | pop_est_footnotes = | pop_est_as_of = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = <!-- ڪنھن به گھاٽائي واري خاني جي پاڻمرادو ڳڻپ لاءِ استعمال ڪريو: auto --> | population_density_sq_mi = | population_urban_footnotes = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_rural_footnotes = | population_rural = | population_density_rural_km2 = | population_density_rural_sq_mi = | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_density_rank = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_density_blank2_km2 = | population_density_blank2_sq_mi = | population_demonym = <!-- demonym، مثال طور Liverpool جي ماڻھو لاءِ Liverpudlian --> | population_demonyms = | population_note = <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 1) --> | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = <!-- وغيره، demographics1_title7 / demographics1_info7 تائين --> <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 2) --> | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = <!-- وغيره، demographics2_title10 / demographics2_info10 تائين --> <!-- وقتي علائقا --> | timezone_link = | timezone1_location = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | timezone2_location = | timezone2 = | utc_offset2 = | timezone2_DST = | utc_offset2_DST = | timezone3_location = | timezone3 = | utc_offset3 = | timezone3_DST = | utc_offset3_DST = | timezone4_location = | timezone4 = | utc_offset4 = | timezone4_DST = | utc_offset4_DST = | timezone5_location = | timezone5 = | utc_offset5 = | timezone5_DST = | utc_offset5_DST = <!-- ٽپال ڪوڊ، علائقي ڪوڊ --> | postal_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal_code = | postal2_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal2_code = | area_code_type = <!-- ڊفالٽ: Area code(s) --> | area_code = | area_codes = | geocode = | iso_code = | registration_plate_type = | registration_plate = | code1_name = | code1_info = | code2_name = | code2_info = <!-- خالي خانا (حصو 1) --> | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = <!-- وغيره، blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 تائين --> <!-- خالي خانا (حصو 2) --> | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = <!-- وغيره، blank7_name_sec2 / blank7_info_sec2 تائين --> <!-- ويب سائيٽ، فوٽنَوٽس --> | website = <!-- {{Official URL}} --> | module = | footnotes = }} </syntaxhighlight> ==پيراميٽرن جا نالا ۽ وضاحتون== {| class="wikitable" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===نالو ۽ نقل حرفي=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" | '''name''' || اختياري || ھي انگريزي ۾ عام نالو آھي. جيڪڏھن ھي نہ ڏنو ويو تہ ڄاڻخانو '''official_name''' کي عنوان طور استعمال ڪندو، ۽ جيڪڏھن اھو به موجود نہ ھجي تہ صفحي جو نالو استعمال ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''official_name''' || اختياري || انگريزي ۾ سرڪاري نالو. جيڪڏھن '''official_name'''، '''name''' ۽ '''settlement_type''' سان غير ضروري ورجاءُ پيدا ڪري، تہ ان کي استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪريو. '''official_name''' تڏهن استعمال ڪريو جڏهن سرڪاري نالو غير معمولي ھجي يا رڳو نالي ۽ آباديءَ جي قسم مان ساديءَ طرح اخذ نہ ٿي سگھي. |- style="vertical-align:top;" | '''native_name''' || اختياري || مقامي ٻوليءَ ۾ نالو يا نالا، جيڪڏھن 'name' کان مختلف ھجن ۽ انگريزي نہ ھجن. ھي پيراميٽر حقيقي مقامي ٻوليءَ واري نالي لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو، مثال طور [[ميونخ]] لاءِ جرمن. [[Template talk:Infobox settlement/Archive 32#RFC on usage of native name parameter for First Nations placenames|2023 RfC]] موجب، اھو فرسٽ نيشنز/[[ڏيهي ماڻھو|ڏيهي ماڻھن]] پاران استعمال ٿيندڙ نالن لاءِ به استعمال ٿي سگھي ٿو، '''ڀلي''' اھي ان جڳھ ۾ غالب نسلي گروھ نہ ھجن. |- style="vertical-align:top;" | '''native_name_lang''' || اختياري || [[ISO 639-1 ڪوڊن جي فهرست|ISO 639-1 ڪوڊ]] استعمال ڪريو، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن مختلف ٻولين ۾ ھڪ کان وڌيڪ غالب نالا ھجن، تہ اھي نالا بدران {{tl|lang}} استعمال ڪندي داخل ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''other_name''' || اختياري || اھڙين جڳھن لاءِ جن جا ٻيا عام استعمال ٿيندڙ نالا ھجن، جھڙوڪ بمبئي يا سائيگون. |- style="vertical-align:top;" | '''settlement_type''' || اختياري || ڪو به قسم داخل ڪري سگھجي ٿو، جھڙوڪ City، Town، Village، Hamlet، Municipality، Reservation وغيره. جيڪڏھن مقرر ڪيو ويو تہ نالن ھيٺ ڏيکاريو ويندو. ضرورت پوڻ تي ڪل آبادي/ايراضي لاءِ ليبل طور به استعمال ٿي سگھي ٿو (ڊفالٽ طور ''City'')، خاص طور تي ''Urban''، ''Rural'' يا ''Metro'' کان فرق ڪرڻ لاءِ. جيڪڏھن شھري، ٻھراڙي يا ميٽرو انگ اکر موجود نہ ھجن، تہ ليبل ''Total'' ھوندو، سواءِ ان جي جو '''total_type''' مقرر ٿيل ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''short_description''' || اختياري || ڄاڻخاني پاران ٺھندڙ مختصر وضاحت کي روڪڻ لاءِ <code>no</code> مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نقل حرفي |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1''' || اختياري || ھي "entry" کي لفظ "transliteration(s)" کان اڳ رکي ٿو. ڪنھن خاص ٻوليءَ جي نشاندھي لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو، جھڙوڪ [[Dêlêg]] ۾، يا رڳو "Other" داخل ڪري سگھجي ٿو، جيئن [[Gaza City|غزا]] جي مضمون ۾. |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1_type'''<br />'''translit_lang1_type1'''<br />کان<br />'''translit_lang1_type6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1_info'''<br />'''translit_lang1_info1'''<br />کان<br />'''translit_lang1_info6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2''' || اختياري || ٻي نقل حرفي داخل ڪندو. ڏسو [[Dêlêg]] |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2_type'''<br />'''translit_lang2_type1'''<br />کان<br />'''translit_lang2_type6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2_info'''<br />'''translit_lang2_info1'''<br />کان<br />'''translit_lang2_info6''' || اختياري || |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===تصويرون، عرف نالو، نعرو=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_skyline''' || اختياري || آباديءَ جي نمائندگي ڪندڙ بنيادي تصوير. عام طور تي آباديءَ جي اسڪاءِ لائن جي تصوير. وڏن شھري علائقن لاءِ، ھڪڙي تصوير بدران <nowiki>{{multiple image}}</nowiki> سانچو اڪثر استعمال ڪيو ويندو آھي، تہ جيئن آباديءَ جي اسڪاءِ لائن ۽ ڪيترن نمايان نشانين جو ڪولاج ٺھي. |- style="vertical-align:top;" | '''imagesize''' || اختياري || image_skyline جي سائيز کي گھٽ يا وڌ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو. اھو تڏهن مددگار آھي جڏهن ايڊيٽر ڄاڻخاني کي ويڪرو ڪرڻ چاھي. جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 250px آھي. ياد رکو تہ [[WP:IMGSIZELEAD]] سفارش ڪري ٿو تہ تصويرون <code>upright=1.35</code> جي برابر، يعني 300px، کان وڌيڪ ويڪريون نہ ھجن. |- style="vertical-align:top;" | '''image_alt''' || اختياري || تصوير لاءِ [[Alt text|متبادل متن]]، جيڪو اھي پڙھندڙ استعمال ڪن ٿا جيڪي بصري معذوري سبب تصوير ڏسي نٿا سگھن. ڏسو [[WP:ALT]]. |- style="vertical-align:top;" | '''image_caption''' || اختياري || image_skyline جي ھيٺان ڪيپشن ڏيکاريندو، جيڪڏھن تصوير موجود ھجي. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | جھنڊي جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_flag''' || اختياري || جھنڊي لاءِ استعمال ٿئي ٿو. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_size''' || اختياري || image_flag جي سائيز کي 100px کان گھٽ يا وڌ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو. جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_alt''' || اختياري || جھنڊي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_border''' || اختياري || جھنڊي تان بارڊر ختم ڪرڻ لاءِ 'no' مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_link''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | مُھر جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_seal''' || اختياري || جيڪڏھن جڳھ جي سرڪاري مُھر ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_alt''' || اختياري || مُھر لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_link'''<br />'''seal_type''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''seal_class''' || اختياري || مُھر واري تصوير لاءِ CSS class. جيڪڏھن مُھر واري تصوير monochrome ھجي تہ dark mode سپورٽ لاءِ {{para|seal_class|skin-invert}} استعمال ڪري سگھجي ٿو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نشان/ڪوٽ آف آرمز جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_shield''' || اختياري || اھڙي جڳھ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو جنھن جو coat of arms ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_alt''' || اختياري || shield لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_link''' || اختياري || جيڪڏھن وڪي مضمون معلوم ھجي پر سانچو پاڻمرادو لنڪ نہ ڪري، تہ استعمال ڪري سگھجي ٿو. مثال لاءِ [[Coquitlam, British Columbia]] جو ڄاڻخانو ڏسو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | لوگو يا علامتي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_blank_emblem''' || اختياري || جيڪڏھن ڪنھن جڳھ جو سرڪاري لوگو، crest، emblem وغيره ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_type''' || اختياري || "image_blank_emblem" جي ھيٺان ڪيپشن، جنھن سان ٻڌائجي تہ اھو ڪھڙي قسم جو نشان آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_alt''' || اختياري || blank emblem لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_link''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | عرف نالو، نعرو |- style="vertical-align:top;" | '''etymology''' || اختياري || نالي جو بنياد يا اصل. |- style="vertical-align:top;" | '''nickname''' || اختياري || مشهور عرف نالو. |- style="vertical-align:top;" | '''nicknames''' || اختياري || جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ مشهور عرف نالا ھجن تہ ھي استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''motto''' || اختياري || عرف نالن ھيٺ نعرو ڏيکاريندو. |- style="vertical-align:top;" | '''mottoes''' || اختياري || جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ نعرا ھجن تہ ھي استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''anthem''' || اختياري || عرف نالن ھيٺ ترانو/گيت ڏيکاريندو. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===نقشا، جاگرافيائي بيهڪ=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نقشي جون تصويرون |- style="vertical-align:top;" | '''image_map''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''mapsize''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ 250px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''map_alt''' || اختياري || نقشي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''map_caption''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''image_map1''' || اختياري || ثانوي نقشي جي تصوير. پھريان '''image_map''' خانو ڀرڻ ضروري آھي. مثال ڏسو: [[Bloomsburg, Pennsylvania]]. |- style="vertical-align:top;" | '''mapsize1''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ 250px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''map_alt1''' || اختياري || ثانوي نقشي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''map_caption1''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | Pushpin نقشا، جاگرافيائي بيهڪ |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map''' || اختياري || [[Template:Location map]] مطابق location map جو نالو، مثال طور ''Indonesia'' يا ''Russia''. {{para|coordinates}} مان coordinate خانا نقشي تي pushpin coordinate marker ۽ label کي '''پاڻمرادو''' رکندا آھن. مثال: [[Padang, Indonesia]]. ھڪ کان وڌيڪ pushpin نقشا ڏيکارڻ لاءِ نقشا # سان الڳ ڪري ڏيو، مثال طور ''California#USA''. |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_mapsize''' || اختياري || رڳو عدد طور داخل ڪيو وڃي—'''px استعمال نہ ڪريو'''. ڊفالٽ قدر 250 آھي.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>width</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_alt''' || اختياري || pushpin نقشي لاءِ متبادل متن؛ [[screen reader|اسڪرين ريڊرن]] پاران استعمال ٿئي ٿو، ڏسو [[WP:ALT]].<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>alt</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_caption''' || اختياري || جيڪڏھن ''map_caption'' کان مختلف ڪيپشن گھرجي تہ ڀريو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>caption</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_caption_notsmall''' || اختياري || <!-- ھتي دستاويز شامل ڪريو --> |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_label''' || اختياري || سڃاڻپ واري نشان ڀرسان ڏيکارڻ لاءِ label جو متن؛ [[Wiki markup|وڪي لنڪ]] استعمال ڪري سگھجي ٿي. جيڪڏھن نہ ڏنو ويو، تہ label اھو متن ھوندو جيڪو ''name'' يا ''official_name'' پيراميٽرن کي ڏنو ويو آھي. جيڪڏھن {{para|pushpin_label_position|none}} ھجي، تہ ڪوبه label نہ ڏيکاربو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>label</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_label_position''' || اختياري || pushpin نقشي تي coordinate marker جي نسبت label جي پوزيشن. صحيح اختيار آھن {left, right, top, bottom, none}. جيڪڏھن ھي خانو نہ ڏنو ويو، تہ ڊفالٽ قدر ''right'' آھي.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>position</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_outside''' || اختياري || ''[[Template:Location map]] ۾ <code>outside</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_relief''' || اختياري || چونڊيل location map پاران ڏنل alternative relief map استعمال ڪرڻ لاءِ ھن کي <code>y</code> يا ڪنھن به غير خالي قدر تي مقرر ڪريو، جيڪڏھن relief map موجود ھجي. <br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>relief</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_image''' || اختياري || alternative map استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو؛ تصوير جا ڪنارا location map template وارن ساڳين coordinates سان ملندڙ ھجڻ گھرجن.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>AlternativeMap</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_overlay''' || اختياري || عام pushpin نقشي مٿان superimpose ڪرڻ لاءِ تصوير مقرر ڪرڻ ۾ استعمال ٿي سگھي ٿو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>overlay_image</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''mapframe''' || اختياري || {{tl|infobox mapframe}} نقشو شامل ڪريو. استعمال بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ھيٺ [[#Mapframe maps]] ۾ دستاويز ڏسو. |- style="vertical-align:top;" | '''coordinates''' || اختياري || latitude ۽ longitude. {{tl|Coord}} استعمال ڪريو. استعمال بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ {{tl|Coord}} جي دستاويز ڏسو. |- style="vertical-align:top;" | '''coor_pinpoint''' || اختياري || ضرورت پوڻ تي اھو وڌيڪ درست طور ٻڌائڻ لاءِ تہ coordinates ڪٿي يا ڇا لاءِ ڏنا ويا آھن، مثال طور ''Town Hall''، يا ڪنھن وڏي علائقي اندر خاص جڳھ، مثال طور county ۾ city. مثال: [[Masovian Voivodeship]] واري مضمون ۾ <code>coor_pinpoint=Warsaw</code> [[Warsaw]] کي ظاهر ڪري ٿو. |- style="vertical-align:top;" | '''coordinates_footnotes''' || اختياري || coordinates لاءِ حوالا، <code><nowiki><ref> </ref></nowiki></code> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''grid_name'''<br />'''grid_position''' || اختياري || علائقائي grid system جو نالو ۽ ان grid تي پوزيشن. |} ====Mapframe نقشا==== {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes، جيستائين ٻيا map پيراميٽر موجود نہ ھجن: {{para|pushpin_map}}، {{para|image_map}}، {{para|image_map1}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-length_km = {{para|length_km}} | mapframe-length_mi = {{para|length_mi}} | mapframe-width_km = {{para|width_km}} | mapframe-width_mi = {{para|width_mi}} | mapframe-area_km2 = {{para|area_total_km2}} | mapframe-area_ha = {{para|area_total_ha}} | mapframe-area_acre = {{para|area_total_acre}} | mapframe-area_sq_mi = {{para|area_total_sq_mi}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{para|population_metro}} يا {{para|population_total}} | mapframe-marker = town | mapframe-caption = {{para|name}} يا {{para|official_name}} يا {{tl|PAGENAMEBASE}} جو انٽرايڪٽو نقشو }} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===جڳھ، قيام، مرڪز، ذيلي ورھاستون، حڪومت، اڳواڻ=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | جڳھ |- style="vertical-align:top;" | {{anchor|subdivision_type}}'''subdivision_type''' || اختياري || لڳ ڀڳ ھميشه <code><nowiki>Country</nowiki></code> |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_name''' || اختياري || subdivision_type تي دارومدار رکي ٿو — نالو متن جي صورت ۾ استعمال ڪريو، مثال: <code>United States</code>. [[MOS:INFOBOXFLAG]] موجب، ھن خاني ۾ flag icons يا flag templates استعمال ڪري سگھجن ٿا. |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_type1'''<br />کان<br />'''subdivision_type6''' || اختياري || State/Province، region، county ٿي سگھن ٿا. ھي label اھڙين ذيلي ورھاستن لاءِ آھن جيڪي مضمون ۾ بيان ڪيل settlement جي سطح کان ''مٿي'' آھن. مضمون ۾ بيان ڪيل جڳھ کان ''ھيٺ'' يا ان جي ''اندر'' ذيلي ورھاستن لاءِ {{para|parts_type}} استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_name1'''<br />کان<br />'''subdivision_name6''' || اختياري || نالو متن جي صورت ۾ استعمال ڪريو، مثال: <code>Florida</code> يا <code><nowiki>[[Florida]]</nowiki></code>. [[MOS:INFOBOXFLAG]] موجب، settlements جي infoboxes ۾ ملڪ ۽ first-level administrative subdivision جا جھنڊا ٿي سگھن ٿا. flag icons يا flag templates، subdivision_name1 لاءِ جائز آھن، جيڪو عام طور state يا province ھوندو آھي؛ پر subdivision_name2-6 ۾ flag icons يا flag templates استعمال نہ ٿيڻ گھرجن. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | e06uvxnce96uw066ol9bg3dv75reyio 380954 380952 2026-05-26T21:57:48Z Intisar Ali 8681 380954 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--زمرا ھيٺ ڏنل صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو؛ بين الويڪي لنڪون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]])--> {{Auto short description}} {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|Module:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters|ماڊيول:Settlement short description|ماڊيول:Wikidata}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox settlement/styles.css}} {{Uses Wikidata|P41|P94|P158|P625|P856}} ھي سانچو انساني آبادين (شھر، قصبا، ڳوٺ، برادريون) سان گڏ ٻين انتظامي ضلعن، ڪائونٽين، صوبن وغيره لاءِ [[WP:Infobox|ڄاڻخانو]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيڻ گھرجي—حقيقت ۾ ملڪ کان ھيٺين سطح جي ڪنھن به انتظامي ورھاست لاءِ، جتي {{tl|Infobox country}} استعمال ٿيڻ گھرجي. ھيٺ ڏنل جدول ۾ پيراميٽرن جي وضاحت ڏنل آھي. سوالن لاءِ [[سانچائي ڳالھ ٻولھ: ڄاڻخانو سيٽلمينٽ|ڳالھ صفحو]] ڏسو. آمريڪي شھرن بابت ھدايتن لاءِ [[وڪيپيڊيا:USCITIES]] ڏسو. ھي سانچو ڪيترن ئي ڄاڻخاني جي اڳين-پڇاڙي سانچن لاءِ عرف يا ذيلي سانچي طور استعمال ٿئي ٿو. ==استعمال== * '''اھم''': مھرباني ڪري سڀ انگي قدر سادن ۽ غير-فارميٽ ٿيل صورت ۾ داخل ڪريو. حوالا ۽ {{tl|citation needed}} ٽيگ پنھنجي لاڳاپيل فوٽنَوٽس واري خاني ۾ شامل ڪيا وڃن. جيڪي انگ "خام" صورت ۾ ناھن، سي "اظھاري غلطي" پيدا ڪري سگھن ٿا. خام قدرن کي سانچو پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. جيڪڏھن اوھان کي ڪو خام قدر فارميٽ ٿيل نظر نہ اچي، تہ ھن سانچي جي بحث واري صفحي تي اطلاع ڏيو. * اظھاري غلطي تڏهن به ٿي سگھي ٿي جڏهن ڪنھن ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر ۾ قدر موجود ھجي، پر ھڪ يا وڌيڪ ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر خالي يا غلط ھجن. * ڪنھن تصوير تي CSS class "X" لاڳو ڪرڻ لاءِ فائيل نالي پٺيان ھي شامل ڪريو: <code><nowiki>{{!}}class=X</nowiki></code> ھيٺ بنيادي خالي سانچو ڏنل آھي، جيڪو ڪاپي ۽ پيسٽ ڪرڻ لاءِ تيار آھي. ايندڙ حصي ۾ سمورن پيراميٽرن ۽ تبصرن سان گڏ مڪمل سانچو ڏنل آھي. ان کان پوءِ واري جدول ۾ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت موجود آھي. ===ميٽرڪ ايڪائين سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي تہ مقامي غالب ٻوليءَ ۾ آباديءَ جو نالو --> |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ڪلوميٽر --> |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- ھيڪٽر --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |area_codes = <!-- گھڻن علائقي ڪوڊن لاءِ --> |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===غير-ميٽرڪ ايڪن سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Imperial <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ميل --> |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_urban_sq_mi = |area_rural_sq_mi = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_sq_mi = |area_blank2_sq_mi = <!-- ايڪڙ --> |area_total_acre = |area_land_acre = |area_water_acre = |area_urban_acre = |area_rural_acre = |area_metro_acre = |area_blank1_acre = |area_blank2_acre = |length_mi = |width_mi = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_sq_mi = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===مختصر نسخو=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |etymology = |nickname = |coordinates = <!-- {{Coord}} --> |population_total = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |website = <!-- {{Official URL}} --> }} </syntaxhighlight> ===مڪمل خالي نحو، تبصرن سميت=== سانچي جي ھن ڪاپي ۾ سڀ پيراميٽر ڏنل آھن، سواءِ ڪجھ ورجائجندڙ نمبر وارن پيراميٽرن جي، جن جو ذڪر تبصرن ۾ ڪيو ويو آھي. ھتي تبصرا مختصر ھجڻ گھرجن؛ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت لاءِ ھيٺ ڏنل جدول ڏسو. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox settlement | name = <!-- پھرين ٻن خانن مان گھٽ ۾ گھٽ ھڪ ڀريو وڃي --> | official_name = <!-- جيڪڏھن `name` جي `settlement_type` وغيره سان ورجاءُ ٿئي تہ استعمال نہ ڪريو --> | native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي --> | native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ بدران {{lang}} استعمال ڪريو --> | other_name = | settlement_type = <!-- جھڙوڪ Town، Village، City، Borough وغيره --> <!-- نقل حرفي --> | translit_lang1 = | translit_lang1_type = | translit_lang1_info = | translit_lang1_type1 = | translit_lang1_info1 = | translit_lang1_type2 = | translit_lang1_info2 = <!-- وغيره، translit_lang1_type6 / translit_lang1_info6 تائين --> | translit_lang2 = | translit_lang2_type = | translit_lang2_info = | translit_lang2_type1 = | translit_lang2_info1 = | translit_lang2_type2 = | translit_lang2_info2 = <!-- وغيره، translit_lang2_type6 / translit_lang2_info6 تائين --> <!-- تصويرون، عرف نالو، نعرو --> | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | flag_border = | flag_link = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | seal_link = | seal_type = | seal_class = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | shield_link = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | blank_emblem_link = | etymology = | nickname = | nicknames = | motto = | mottoes = | anthem = <!-- نقشا ۽ جاگرافيائي بيهڪ --> | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = <!-- Template:Location_map مطابق جڳھ جي نقشي جو نالو --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_map_caption_notsmall = | pushpin_label = <!-- رڳو تڏهن ضروري، جڏهن "name" يا "official_name" تمام ڊگھا ھجن --> | pushpin_label_position = <!-- pushpin ليبل جي پوزيشن: left، right، top، bottom، none --> | pushpin_outside = | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_overlay = | mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = <!-- coordinates جي صحيح جڳھ بيان ڪرڻ لاءِ؛ اڳ ۾ coor_type ھو --> | coordinates_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | grid_name = <!-- علائقائي گرڊ نظام جو نالو --> | grid_position = <!-- علائقائي گرڊ نظام تي پوزيشن --> <!-- جڳھ --> | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = <!-- ملڪ جو نالو --> | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = <!-- وغيره، subdivision_type6 / subdivision_name6 تائين --> <!-- قيام --> | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- established_title= گھربل آھي --> | established_title1 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date1 = <!-- established_title1= گھربل آھي --> | established_title2 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date2 = <!-- established_title2= گھربل آھي --> | established_title3 = | established_date3 = <!-- established_title3= گھربل آھي --> | established_title4 = | established_date4 = <!-- established_title4= گھربل آھي --> | established_title5 = | established_date5 = <!-- established_title5= گھربل آھي --> | established_title6 = | established_date6 = <!-- established_title6= گھربل آھي --> | established_title7 = | established_date7 = <!-- established_title7= گھربل آھي --> | extinct_title = | extinct_date = <!-- extinct_title= گھربل آھي --> | founder = | named_for = <!-- مرڪز، ننڍا حصا --> | seat_type = <!-- ڊفالٽ: Seat --> | seat = | seat1_type = <!-- ڊفالٽ: Former seat --> | seat1 = | parts_type = <!-- ڊفالٽ: Boroughs --> | parts_style = <!-- list، coll (لڪايل فهرست)، para (پيراگراف فارميٽ) --> | parts = <!-- حصن جو متن، يا حصن جي فهرست لاءِ سُرخي --> | p1 = | p2 = <!-- وغيره، p50 تائين: الڳ حصا فهرست ڪرڻ لاءِ --> <!-- حڪومت جو قسم، اڳواڻ --> | government_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- پاڻمرادو لنڪ بند ڪرڻ لاءِ &amp;nbsp; (no-break space) شامل ڪريو --> | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- وغيره، leader_title4 / leader_name4 تائين --> <!-- ڏيک جون جوڙجڪون --> | total_type = <!-- ڪل ايراضي ۽ آبادي جي قطارن لاءِ غير معياري ليبل مقرر ڪرڻ لاءِ --> | unit_pref = <!-- Imperial داخل ڪريو، تہ imperial ايڪايون metric کان اڳ ڏيکارجن --> <!-- ايراضي --> | area_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | dunam_link = <!-- جيڪڏھن dunams استعمال ٿين، تہ ھي ٻڌائيندو ته ڪھڙي dunam کي لنڪ ڪجي. --> | area_total_km2 = <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> | area_total_sq_mi = <!-- تفصيل لاءِ Template:Infobox settlement واري جدول ڏسو --> | area_total_ha = | area_total_acre = | area_total_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_ha = | area_land_acre = | area_land_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_ha = | area_water_acre = | area_water_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_percent = | area_urban_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_urban_ha = | area_urban_acre = | area_urban_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rural_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_rural_km2 = | area_rural_sq_mi = | area_rural_ha = | area_rural_acre = | area_rural_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_metro_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_metro_ha = | area_metro_acre = | area_metro_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | area_blank1_ha = | area_blank1_acre = | area_blank1_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | area_blank2_sq_mi = | area_blank2_ha = | area_blank2_acre = | area_blank2_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_note = <!-- ماپون --> | dimensions_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | length_km = | length_mi = | width_km = | width_mi = <!-- اوچائي --> | elevation_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_max_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_rank = | elevation_min_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | elevation_min_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_min_rank = <!-- آبادي --> | population_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | population_as_of = | population_total = | pop_est_footnotes = | pop_est_as_of = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = <!-- ڪنھن به گھاٽائي واري خاني جي پاڻمرادو ڳڻپ لاءِ استعمال ڪريو: auto --> | population_density_sq_mi = | population_urban_footnotes = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_rural_footnotes = | population_rural = | population_density_rural_km2 = | population_density_rural_sq_mi = | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_density_rank = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_density_blank2_km2 = | population_density_blank2_sq_mi = | population_demonym = <!-- demonym، مثال طور Liverpool جي ماڻھو لاءِ Liverpudlian --> | population_demonyms = | population_note = <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 1) --> | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = <!-- وغيره، demographics1_title7 / demographics1_info7 تائين --> <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 2) --> | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = <!-- وغيره، demographics2_title10 / demographics2_info10 تائين --> <!-- وقتي علائقا --> | timezone_link = | timezone1_location = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | timezone2_location = | timezone2 = | utc_offset2 = | timezone2_DST = | utc_offset2_DST = | timezone3_location = | timezone3 = | utc_offset3 = | timezone3_DST = | utc_offset3_DST = | timezone4_location = | timezone4 = | utc_offset4 = | timezone4_DST = | utc_offset4_DST = | timezone5_location = | timezone5 = | utc_offset5 = | timezone5_DST = | utc_offset5_DST = <!-- ٽپال ڪوڊ، علائقي ڪوڊ --> | postal_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal_code = | postal2_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal2_code = | area_code_type = <!-- ڊفالٽ: Area code(s) --> | area_code = | area_codes = | geocode = | iso_code = | registration_plate_type = | registration_plate = | code1_name = | code1_info = | code2_name = | code2_info = <!-- خالي خانا (حصو 1) --> | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = <!-- وغيره، blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 تائين --> <!-- خالي خانا (حصو 2) --> | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = <!-- وغيره، blank7_name_sec2 / blank7_info_sec2 تائين --> <!-- ويب سائيٽ، فوٽنَوٽس --> | website = <!-- {{Official URL}} --> | module = | footnotes = }} </syntaxhighlight> ==پيراميٽرن جا نالا ۽ وضاحتون== {| class="wikitable" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===نالو ۽ نقل حرفي=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" | '''name''' || اختياري || ھي انگريزي ۾ عام نالو آھي. جيڪڏھن ھي نہ ڏنو ويو تہ ڄاڻخانو '''official_name''' کي عنوان طور استعمال ڪندو، ۽ جيڪڏھن اھو به موجود نہ ھجي تہ صفحي جو نالو استعمال ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''official_name''' || اختياري || انگريزي ۾ سرڪاري نالو. جيڪڏھن '''official_name'''، '''name''' ۽ '''settlement_type''' سان غير ضروري ورجاءُ پيدا ڪري، تہ ان کي استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪريو. '''official_name''' تڏهن استعمال ڪريو جڏهن سرڪاري نالو غير معمولي ھجي يا رڳو نالي ۽ آباديءَ جي قسم مان ساديءَ طرح اخذ نہ ٿي سگھي. |- style="vertical-align:top;" | '''native_name''' || اختياري || مقامي ٻوليءَ ۾ نالو يا نالا، جيڪڏھن 'name' کان مختلف ھجن ۽ انگريزي نہ ھجن. ھي پيراميٽر حقيقي مقامي ٻوليءَ واري نالي لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو، مثال طور [[ميونخ]] لاءِ جرمن. [[Template talk:Infobox settlement/Archive 32#RFC on usage of native name parameter for First Nations placenames|2023 RfC]] موجب، اھو فرسٽ نيشنز/[[ڏيهي ماڻھو|ڏيهي ماڻھن]] پاران استعمال ٿيندڙ نالن لاءِ به استعمال ٿي سگھي ٿو، '''ڀلي''' اھي ان جڳھ ۾ غالب نسلي گروھ نہ ھجن. |- style="vertical-align:top;" | '''native_name_lang''' || اختياري || [[ISO 639-1 ڪوڊن جي فهرست|ISO 639-1 ڪوڊ]] استعمال ڪريو، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن مختلف ٻولين ۾ ھڪ کان وڌيڪ غالب نالا ھجن، تہ اھي نالا بدران {{tl|lang}} استعمال ڪندي داخل ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''other_name''' || اختياري || اھڙين جڳھن لاءِ جن جا ٻيا عام استعمال ٿيندڙ نالا ھجن، جھڙوڪ بمبئي يا سائيگون. |- style="vertical-align:top;" | '''settlement_type''' || اختياري || ڪو به قسم داخل ڪري سگھجي ٿو، جھڙوڪ City، Town، Village، Hamlet، Municipality، Reservation وغيره. جيڪڏھن مقرر ڪيو ويو تہ نالن ھيٺ ڏيکاريو ويندو. ضرورت پوڻ تي ڪل آبادي/ايراضي لاءِ ليبل طور به استعمال ٿي سگھي ٿو (ڊفالٽ طور ''City'')، خاص طور تي ''Urban''، ''Rural'' يا ''Metro'' کان فرق ڪرڻ لاءِ. جيڪڏھن شھري، ٻھراڙي يا ميٽرو انگ اکر موجود نہ ھجن، تہ ليبل ''Total'' ھوندو، سواءِ ان جي جو '''total_type''' مقرر ٿيل ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''short_description''' || اختياري || ڄاڻخاني پاران ٺھندڙ مختصر وضاحت کي روڪڻ لاءِ <code>no</code> مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نقل حرفي |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1''' || اختياري || ھي "entry" کي لفظ "transliteration(s)" کان اڳ رکي ٿو. ڪنھن خاص ٻوليءَ جي نشاندھي لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو، جھڙوڪ [[Dêlêg]] ۾، يا رڳو "Other" داخل ڪري سگھجي ٿو، جيئن [[Gaza City|غزا]] جي مضمون ۾. |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1_type'''<br />'''translit_lang1_type1'''<br />کان<br />'''translit_lang1_type6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1_info'''<br />'''translit_lang1_info1'''<br />کان<br />'''translit_lang1_info6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2''' || اختياري || ٻي نقل حرفي داخل ڪندو. ڏسو [[Dêlêg]] |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2_type'''<br />'''translit_lang2_type1'''<br />کان<br />'''translit_lang2_type6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2_info'''<br />'''translit_lang2_info1'''<br />کان<br />'''translit_lang2_info6''' || اختياري || |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===تصويرون، عرف نالو، نعرو=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_skyline''' || اختياري || آباديءَ جي نمائندگي ڪندڙ بنيادي تصوير. عام طور تي آباديءَ جي اسڪاءِ لائن جي تصوير. وڏن شھري علائقن لاءِ، ھڪڙي تصوير بدران <nowiki>{{multiple image}}</nowiki> سانچو اڪثر استعمال ڪيو ويندو آھي، تہ جيئن آباديءَ جي اسڪاءِ لائن ۽ ڪيترن نمايان نشانين جو ڪولاج ٺھي. |- style="vertical-align:top;" | '''imagesize''' || اختياري || image_skyline جي سائيز کي گھٽ يا وڌ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو. اھو تڏهن مددگار آھي جڏهن ايڊيٽر ڄاڻخاني کي ويڪرو ڪرڻ چاھي. جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 250px آھي. ياد رکو تہ [[WP:IMGSIZELEAD]] سفارش ڪري ٿو تہ تصويرون <code>upright=1.35</code> جي برابر، يعني 300px، کان وڌيڪ ويڪريون نہ ھجن. |- style="vertical-align:top;" | '''image_alt''' || اختياري || تصوير لاءِ [[Alt text|متبادل متن]]، جيڪو اھي پڙھندڙ استعمال ڪن ٿا جيڪي بصري معذوري سبب تصوير ڏسي نٿا سگھن. ڏسو [[WP:ALT]]. |- style="vertical-align:top;" | '''image_caption''' || اختياري || image_skyline جي ھيٺان ڪيپشن ڏيکاريندو، جيڪڏھن تصوير موجود ھجي. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | جھنڊي جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_flag''' || اختياري || جھنڊي لاءِ استعمال ٿئي ٿو. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_size''' || اختياري || image_flag جي سائيز کي 100px کان گھٽ يا وڌ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو. جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_alt''' || اختياري || جھنڊي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_border''' || اختياري || جھنڊي تان بارڊر ختم ڪرڻ لاءِ 'no' مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_link''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | مُھر جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_seal''' || اختياري || جيڪڏھن جڳھ جي سرڪاري مُھر ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_alt''' || اختياري || مُھر لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_link'''<br />'''seal_type''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''seal_class''' || اختياري || مُھر واري تصوير لاءِ CSS class. جيڪڏھن مُھر واري تصوير monochrome ھجي تہ dark mode سپورٽ لاءِ {{para|seal_class|skin-invert}} استعمال ڪري سگھجي ٿو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نشان/ڪوٽ آف آرمز جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_shield''' || اختياري || اھڙي جڳھ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو جنھن جو coat of arms ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_alt''' || اختياري || shield لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_link''' || اختياري || جيڪڏھن وڪي مضمون معلوم ھجي پر سانچو پاڻمرادو لنڪ نہ ڪري، تہ استعمال ڪري سگھجي ٿو. مثال لاءِ [[Coquitlam, British Columbia]] جو ڄاڻخانو ڏسو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | لوگو يا علامتي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_blank_emblem''' || اختياري || جيڪڏھن ڪنھن جڳھ جو سرڪاري لوگو، crest، emblem وغيره ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_type''' || اختياري || "image_blank_emblem" جي ھيٺان ڪيپشن، جنھن سان ٻڌائجي تہ اھو ڪھڙي قسم جو نشان آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_alt''' || اختياري || blank emblem لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_link''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | عرف نالو، نعرو |- style="vertical-align:top;" | '''etymology''' || اختياري || نالي جو بنياد يا اصل. |- style="vertical-align:top;" | '''nickname''' || اختياري || مشهور عرف نالو. |- style="vertical-align:top;" | '''nicknames''' || اختياري || جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ مشهور عرف نالا ھجن تہ ھي استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''motto''' || اختياري || عرف نالن ھيٺ نعرو ڏيکاريندو. |- style="vertical-align:top;" | '''mottoes''' || اختياري || جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ نعرا ھجن تہ ھي استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''anthem''' || اختياري || عرف نالن ھيٺ ترانو/گيت ڏيکاريندو. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===نقشا، جاگرافيائي بيهڪ=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نقشي جون تصويرون |- style="vertical-align:top;" | '''image_map''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''mapsize''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ 250px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''map_alt''' || اختياري || نقشي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''map_caption''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''image_map1''' || اختياري || ثانوي نقشي جي تصوير. پھريان '''image_map''' خانو ڀرڻ ضروري آھي. مثال ڏسو: [[Bloomsburg, Pennsylvania]]. |- style="vertical-align:top;" | '''mapsize1''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ 250px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''map_alt1''' || اختياري || ثانوي نقشي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''map_caption1''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | Pushpin نقشا، جاگرافيائي بيهڪ |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map''' || اختياري || [[Template:Location map]] مطابق location map جو نالو، مثال طور ''Indonesia'' يا ''Russia''. {{para|coordinates}} مان coordinate خانا نقشي تي pushpin coordinate marker ۽ label کي '''پاڻمرادو''' رکندا آھن. مثال: [[Padang, Indonesia]]. ھڪ کان وڌيڪ pushpin نقشا ڏيکارڻ لاءِ نقشا # سان الڳ ڪري ڏيو، مثال طور ''California#USA''. |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_mapsize''' || اختياري || رڳو عدد طور داخل ڪيو وڃي—'''px استعمال نہ ڪريو'''. ڊفالٽ قدر 250 آھي.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>width</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_alt''' || اختياري || pushpin نقشي لاءِ متبادل متن؛ [[screen reader|اسڪرين ريڊرن]] پاران استعمال ٿئي ٿو، ڏسو [[WP:ALT]].<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>alt</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_caption''' || اختياري || جيڪڏھن ''map_caption'' کان مختلف ڪيپشن گھرجي تہ ڀريو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>caption</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_caption_notsmall''' || اختياري || <!-- ھتي دستاويز شامل ڪريو --> |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_label''' || اختياري || سڃاڻپ واري نشان ڀرسان ڏيکارڻ لاءِ label جو متن؛ [[Wiki markup|وڪي لنڪ]] استعمال ڪري سگھجي ٿي. جيڪڏھن نہ ڏنو ويو، تہ label اھو متن ھوندو جيڪو ''name'' يا ''official_name'' پيراميٽرن کي ڏنو ويو آھي. جيڪڏھن {{para|pushpin_label_position|none}} ھجي، تہ ڪوبه label نہ ڏيکاربو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>label</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_label_position''' || اختياري || pushpin نقشي تي coordinate marker جي نسبت label جي پوزيشن. صحيح اختيار آھن {left, right, top, bottom, none}. جيڪڏھن ھي خانو نہ ڏنو ويو، تہ ڊفالٽ قدر ''right'' آھي.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>position</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_outside''' || اختياري || ''[[Template:Location map]] ۾ <code>outside</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_relief''' || اختياري || چونڊيل location map پاران ڏنل alternative relief map استعمال ڪرڻ لاءِ ھن کي <code>y</code> يا ڪنھن به غير خالي قدر تي مقرر ڪريو، جيڪڏھن relief map موجود ھجي. <br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>relief</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_image''' || اختياري || alternative map استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو؛ تصوير جا ڪنارا location map template وارن ساڳين coordinates سان ملندڙ ھجڻ گھرجن.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>AlternativeMap</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_overlay''' || اختياري || عام pushpin نقشي مٿان superimpose ڪرڻ لاءِ تصوير مقرر ڪرڻ ۾ استعمال ٿي سگھي ٿو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>overlay_image</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''mapframe''' || اختياري || {{tl|infobox mapframe}} نقشو شامل ڪريو. استعمال بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ھيٺ [[#Mapframe maps]] ۾ دستاويز ڏسو. |- style="vertical-align:top;" | '''coordinates''' || اختياري || latitude ۽ longitude. {{tl|Coord}} استعمال ڪريو. استعمال بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ {{tl|Coord}} جي دستاويز ڏسو. |- style="vertical-align:top;" | '''coor_pinpoint''' || اختياري || ضرورت پوڻ تي اھو وڌيڪ درست طور ٻڌائڻ لاءِ تہ coordinates ڪٿي يا ڇا لاءِ ڏنا ويا آھن، مثال طور ''Town Hall''، يا ڪنھن وڏي علائقي اندر خاص جڳھ، مثال طور county ۾ city. مثال: [[Masovian Voivodeship]] واري مضمون ۾ <code>coor_pinpoint=Warsaw</code> [[Warsaw]] کي ظاهر ڪري ٿو. |- style="vertical-align:top;" | '''coordinates_footnotes''' || اختياري || coordinates لاءِ حوالا، <code><nowiki><ref> </ref></nowiki></code> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''grid_name'''<br />'''grid_position''' || اختياري || علائقائي grid system جو نالو ۽ ان grid تي پوزيشن. |} ====Mapframe نقشا==== {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes، جيستائين ٻيا map پيراميٽر موجود نہ ھجن: {{para|pushpin_map}}، {{para|image_map}}، {{para|image_map1}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-length_km = {{para|length_km}} | mapframe-length_mi = {{para|length_mi}} | mapframe-width_km = {{para|width_km}} | mapframe-width_mi = {{para|width_mi}} | mapframe-area_km2 = {{para|area_total_km2}} | mapframe-area_ha = {{para|area_total_ha}} | mapframe-area_acre = {{para|area_total_acre}} | mapframe-area_sq_mi = {{para|area_total_sq_mi}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{para|population_metro}} يا {{para|population_total}} | mapframe-marker = town | mapframe-caption = {{para|name}} يا {{para|official_name}} يا {{tl|PAGENAMEBASE}} جو انٽرايڪٽو نقشو }} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===جڳھ، قيام، مرڪز، ذيلي ورھاستون، حڪومت، اڳواڻ=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | جڳھ |- style="vertical-align:top;" | {{anchor|subdivision_type}}'''subdivision_type''' || اختياري || لڳ ڀڳ ھميشه <code><nowiki>Country</nowiki></code> |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_name''' || اختياري || subdivision_type تي دارومدار رکي ٿو — نالو متن جي صورت ۾ استعمال ڪريو، مثال: <code>United States</code>. [[MOS:INFOBOXFLAG]] موجب، ھن خاني ۾ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا استعمال ٿي سگھن ٿا. |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_type1'''<br />کان<br />'''subdivision_type6''' || اختياري || State/Province، region، county ٿي سگھن ٿا. ھي ليبل مضمون ۾ بيان ڪيل آباديءَ جي سطح کان ''مٿي'' وارين ذيلي ورھاستن لاءِ آھن. مضمون ۾ بيان ڪيل جڳھ کان ''ھيٺ'' يا ان جي ''اندر'' وارين ذيلي ورھاستن لاءِ {{para|parts_type}} استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_name1'''<br />کان<br />'''subdivision_name6''' || اختياري || نالو متن جي صورت ۾ استعمال ڪريو، مثال: <code>Florida</code> يا <code><nowiki>[[Florida]]</nowiki></code>. [[MOS:INFOBOXFLAG]] موجب، آبادين جي ڄاڻخانن ۾ ملڪ ۽ پھرين سطح جي انتظامي ورھاست جا جھنڊا ٿي سگھن ٿا. subdivision_name1 لاءِ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا جائز آھن، جيڪو عام طور state يا province ھوندو آھي؛ subdivision_name2-6 ۾ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا '''استعمال نہ ٿيڻ گھرجن'''. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | قيام |- style="vertical-align:top;" | '''established_title''' || اختياري || مثال: Founded |- style="vertical-align:top;" | '''established_date''' || اختياري || established_title= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title1''' || اختياري || مثال: Incorporated (town) <br/>[نوٽ: "established_title1"، "established_title" کان الڳ آھي؛ اوھان "established_title" کي "established_title0" وانگر سمجھي سگھو ٿا.] |- style="vertical-align:top;" | '''established_date1''' || اختياري || ["established_title1" بابت نوٽ ڏسو.] established_title1= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title2''' || اختياري || مثال: Incorporated (city) |- style="vertical-align:top;" | '''established_date2''' || اختياري || established_title2= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title3''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date3''' || اختياري || established_title3= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title4''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date4''' || اختياري || established_title4= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title5''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date5''' || اختياري || established_title5= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date6''' || اختياري || established_title6= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title7''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date7''' || اختياري || established_title7= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''extinct_title''' || اختياري || جڏھن ڪا آبادي وجود ختم ڪري ڇڏي |- style="vertical-align:top;" | '''extinct_date''' || اختياري || extinct_title= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''founder''' || اختياري || آبادي ڪنھن قائم ڪئي |- style="vertical-align:top;" | '''named_for''' || اختياري || آباديءَ جي نالي جو ماخذ، يعني ڪو شخص، جڳھ وغيره |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | حڪومت جو مرڪز |- style="vertical-align:top;" | '''seat_type''' || اختياري || حڪومت جي مرڪز لاءِ ليبل، ڊفالٽ طور ''Seat''. |- style="vertical-align:top;" | '''seat''' || اختياري || حڪومت جو مرڪز. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ننڍا حصا، مثال طور شھر جا boroughs |- style="vertical-align:top;" | '''parts_type''' || اختياري || ننڍين ذيلي ورھاستن لاءِ ليبل، ڊفالٽ طور ''Boroughs''. |- style="vertical-align:top;" | '''parts_style''' || اختياري || collapsible فهرست طور ڏيکارڻ لاءِ ''list''، collapsed فهرست لاءِ ''coll''، يا پيراگراف انداز لاءِ ''para'' مقرر ڪريو. ڊفالٽ 5 شين تائين ''list'' آھي، ٻي صورت ۾ ''coll''. |- style="vertical-align:top;" | '''parts''' || اختياري || ننڍين ذيلي ورھاستن جي فهرست جو متن يا سُرخي. |- style="vertical-align:top;" | '''p1'''<br />'''p2'''<br />کان<br />'''p50''' || اختياري || ننڍيون ذيلي ورھاستون جيڪي فهرست ڪيون وڃن. مثال: [[Warsaw]] |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | حڪومت جو قسم، اڳواڻ |- style="vertical-align:top;" | '''government_footnotes''' || اختياري || حڪومت بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''government_type''' || اختياري || مثال: [[Mayor–council government]]، [[Council–manager government]]، [[City commission government]]، ... |- style="vertical-align:top;" | '''governing_body''' || اختياري || جڳھ جي حڪومتي اداري جو نالو |- style="vertical-align:top;" | '''leader_party''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جي سياسي جماعت |- style="vertical-align:top;" | '''leader_title''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جو پھريون عھدو، مثال طور Mayor |- style="vertical-align:top;" | '''leader_name''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جو نالو |- style="vertical-align:top;" | '''leader_title1'''<br />کان<br />'''leader_title4''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''leader_name1'''<br />کان<br />'''leader_name4''' || اختياري || ڊگھين فهرستن لاءِ {{tl|Collapsible list}} استعمال ڪريو. مثال لاءِ [[Halifax Regional Municipality|Halifax]] ڏسو. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===جاگرافيائي معلومات=== |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 | ھنن خانن ۾ '''ٻٽي پاڻمرادي ايڪائي تبديلي''' آھي، يعني جيڪڏھن رڳو ميٽرڪ قدر داخل ڪيا وڃن تہ imperial قدر پاڻمرادو تبديل ٿي ڏيکاربا، ۽ ان جي ابتڙ به ائين ٿيندو. جيڪڏھن ڪو ايڊيٽر پاڻمرادي تبديلي کي override ڪرڻ چاھي، مثال طور جيڪڏھن ماخذ metric ۽ imperial ٻئي ڏئي ٿو يا قدرن جي حد گھربل آھي، تہ ٻنھي قدرن کي پنھنجن لاڳاپيل خانن ۾ داخل ڪيو وڃي. سڀ قدر '''raw format''' ۾ داخل ٿيڻ گھرجن: ڪاما، اسپيس يا ايڪائي نشانن کان سواءِ. سانچو انھن کي پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ڏيک جون جوڙجڪون |- style="vertical-align:top;" | '''total_type''' || اختياري || بيان ڪري ٿو تہ "total" ايراضي ۽ آبادي جو انگ ڪنھن لاءِ آھي، مثال طور ''Greater London''. ھي ڪل آبادي/ايراضي لاءِ ٻيا ليبل override ڪري ٿو. جيڪڏھن اوھان ڪل ايراضي ۽ آبادي کي "Area" ۽ "Population" لفظن سان ساڳي لائين تي ڏيکارڻ چاھيو ٿا، بغير "Total" يا ساڳئي ليبل جي، تہ ھن پيراميٽر جو قدر '''&amp;nbsp;''' مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''unit_pref''' || اختياري || ايڪائين جو ترتيب ''imperial (metric)'' ڪرڻ لاءِ '''imperial''' داخل ڪريو. ڊفالٽ ڏيک جو انداز ''metric (imperial)'' آھي. بهرحال، جيڪڏھن '''subdivision_name''' آمريڪا يا برطانيا جي ڪنھن صورت جي برابر ھجي تہ سانچو ترتيب پاڻمرادو بدلائيندو.<br />وچ اوڀر لاءِ [[dunam]] واري unit preference داخل ڪري سگھجي ٿي، جيڪا رڳو ڪل ايراضي تي اثر ڪري ٿي. <br /> |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ايراضي |- style="vertical-align:top;" | '''area_footnotes''' || اختياري || ايراضي بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''dunam_link''' || اختياري || جيڪڏھن dunams استعمال ٿين، تہ ڊفالٽ طور ڪل ايراضي واري حصي ۾ لفظ ''dunams'' کي لنڪ ڪيو ويندو. اھو <code>dunam_link</code> کي ڪنھن ٻي ماپ تي مقرر ڪري تبديل ڪري سگھجي ٿو، مثال طور <code>dunam_link=water</code>. لنڪنگ کي پيراميٽر کي ڪجھ ٻيو مقرر ڪري بند به ڪري سگھجي ٿو، مثال طور <code>dunam_link=none</code> يا <code>dunam_link=off</code>. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_km2''' || اختياري || ڪل ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_ha''' || اختياري || ڪل ايراضي ھيڪٽرن ۾—نشان: ha. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_acre خالي ھجي تہ acres ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_sq_mi''' || اختياري || ڪل ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_acre''' || اختياري || ڪل ايراضي ايڪڙن ۾. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_ha خالي ھجي تہ hectares ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_dunam''' || اختياري || ڪل ايراضي dunams ۾، جيڪا وڪي-لنڪ ٿيل آھي. وچ اوڀر جي جڳھن، جھڙوڪ Israel، Gaza ۽ West Bank، ۾ استعمال ٿئي ٿي. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_km2، area_total_ha، area_total_sq_mi، ۽ area_total_acre خالي ھجن تہ چورس ڪلوميٽر يا ھيڪٽر ۽ چورس ميل يا acres ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. مثال: [[Gaza City|Gaza]] ۽ [[Ramallah]] |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_km2''' || اختياري || زميني ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_land_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_sq_mi''' || اختياري || زميني ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_land_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_km2''' || اختياري || پاڻيءَ واري ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_water_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_sq_mi''' || اختياري || پاڻيءَ واري ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_water_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_percent''' || اختياري || پاڻيءَ جو سيڪڙو، "%" کان سواءِ |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rank''' || اختياري || آباديءَ جي ايراضي، پنھنجي parent sub-division اندر درجي بندي مطابق |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_title''' || اختياري || مثال لاءِ London ڏسو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_title''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_note''' || اختياري || اضافي معلومات لاءِ جاءِ، جھڙوڪ ماخذ جو نالو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ماپون |- style="vertical-align:top;" | '''dimensions_footnotes''' || اختياري || ماپن بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''length_km''' || اختياري || ڪلوميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_mi خالي ھجي تہ ميلن ۾ ڊيگھ ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''length_mi''' || اختياري || ميلن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_km خالي ھجي تہ ڪلوميٽرن ۾ ڊيگھ ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''width_km''' || اختياري || ڪلوميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_mi خالي ھجي تہ ميلن ۾ ويڪر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''width_mi''' || اختياري || ميلن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_km خالي ھجي تہ ڪلوميٽرن ۾ ويڪر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | اوچائي |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_footnotes''' || اختياري || اوچائي بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_m''' || اختياري || ميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن elevation_ft خالي ھجي تہ فوٽن ۾ اوچائي ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. بهرحال، جيڪڏھن اوچائيءَ جي حد گھربل ھجي، يعني 5–50 m، تہ ھيٺ ڏنل "max" ۽ "min" خانا استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_ft''' || اختياري || فوٽن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن '''elevation_m''' خانو خالي ھجي تہ ميٽرن ۾ سراسري اوچائي ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. بهرحال، جيڪڏھن اوچائيءَ جي حد گھربل ھجي، مثال طور 50–500&nbsp;ft، تہ ھيٺ ڏنل "max" ۽ "min" خانا استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_max_footnotes'''<br />'''elevation_min_footnotes''' || اختياري || مٿي وانگر، پر "max" ۽ "min" اوچاين لاءِ. ڏسو [[City of Leeds]]. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_max_m'''<br />'''elevation_max_ft'''<br />'''elevation_max_rank'''<br />'''elevation_min_m'''<br />'''elevation_min_ft'''<br />'''elevation_min_rank''' || اختياري || رڳو ھڪ قدر بدران سڀ کان وڌيڪ ۽ سڀ کان گھٽ اوچائيون ۽ رتبو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. مثال: [[Halifax Regional Municipality]]. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===آبادي، ڊيموگرافڪس=== 48q45vbfsaap67hfwnoczp95yv65y1c 380957 380954 2026-05-26T22:02:19Z Intisar Ali 8681 380957 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--زمرا ھيٺ ڏنل صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو؛ بين الويڪي لنڪون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]])--> {{Auto short description}} {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|Module:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters|ماڊيول:Settlement short description|ماڊيول:Wikidata}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox settlement/styles.css}} {{Uses Wikidata|P41|P94|P158|P625|P856}} ھي سانچو انساني آبادين (شھر، قصبا، ڳوٺ، برادريون) سان گڏ ٻين انتظامي ضلعن، ڪائونٽين، صوبن وغيره لاءِ [[WP:Infobox|ڄاڻخانو]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيڻ گھرجي—حقيقت ۾ ملڪ کان ھيٺين سطح جي ڪنھن به انتظامي ورھاست لاءِ، جتي {{tl|Infobox country}} استعمال ٿيڻ گھرجي. ھيٺ ڏنل جدول ۾ پيراميٽرن جي وضاحت ڏنل آھي. سوالن لاءِ [[سانچائي ڳالھ ٻولھ: ڄاڻخانو سيٽلمينٽ|ڳالھ صفحو]] ڏسو. آمريڪي شھرن بابت ھدايتن لاءِ [[وڪيپيڊيا:USCITIES]] ڏسو. ھي سانچو ڪيترن ئي ڄاڻخاني جي اڳين-پڇاڙي سانچن لاءِ عرف يا ذيلي سانچي طور استعمال ٿئي ٿو. ==استعمال== * '''اھم''': مھرباني ڪري سڀ انگي قدر سادن ۽ غير-فارميٽ ٿيل صورت ۾ داخل ڪريو. حوالا ۽ {{tl|citation needed}} ٽيگ پنھنجي لاڳاپيل فوٽنَوٽس واري خاني ۾ شامل ڪيا وڃن. جيڪي انگ "خام" صورت ۾ ناھن، سي "اظھاري غلطي" پيدا ڪري سگھن ٿا. خام قدرن کي سانچو پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. جيڪڏھن اوھان کي ڪو خام قدر فارميٽ ٿيل نظر نہ اچي، تہ ھن سانچي جي بحث واري صفحي تي اطلاع ڏيو. * اظھاري غلطي تڏهن به ٿي سگھي ٿي جڏهن ڪنھن ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر ۾ قدر موجود ھجي، پر ھڪ يا وڌيڪ ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر خالي يا غلط ھجن. * ڪنھن تصوير تي CSS class "X" لاڳو ڪرڻ لاءِ فائيل نالي پٺيان ھي شامل ڪريو: <code><nowiki>{{!}}class=X</nowiki></code> ھيٺ بنيادي خالي سانچو ڏنل آھي، جيڪو ڪاپي ۽ پيسٽ ڪرڻ لاءِ تيار آھي. ايندڙ حصي ۾ سمورن پيراميٽرن ۽ تبصرن سان گڏ مڪمل سانچو ڏنل آھي. ان کان پوءِ واري جدول ۾ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت موجود آھي. ===ميٽرڪ ايڪائين سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي تہ مقامي غالب ٻوليءَ ۾ آباديءَ جو نالو --> |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ڪلوميٽر --> |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- ھيڪٽر --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |area_codes = <!-- گھڻن علائقي ڪوڊن لاءِ --> |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===غير-ميٽرڪ ايڪن سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Imperial <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ميل --> |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_urban_sq_mi = |area_rural_sq_mi = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_sq_mi = |area_blank2_sq_mi = <!-- ايڪڙ --> |area_total_acre = |area_land_acre = |area_water_acre = |area_urban_acre = |area_rural_acre = |area_metro_acre = |area_blank1_acre = |area_blank2_acre = |length_mi = |width_mi = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_sq_mi = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===مختصر نسخو=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |etymology = |nickname = |coordinates = <!-- {{Coord}} --> |population_total = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |website = <!-- {{Official URL}} --> }} </syntaxhighlight> ===مڪمل خالي نحو، تبصرن سميت=== سانچي جي ھن ڪاپي ۾ سڀ پيراميٽر ڏنل آھن، سواءِ ڪجھ ورجائجندڙ نمبر وارن پيراميٽرن جي، جن جو ذڪر تبصرن ۾ ڪيو ويو آھي. ھتي تبصرا مختصر ھجڻ گھرجن؛ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت لاءِ ھيٺ ڏنل جدول ڏسو. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox settlement | name = <!-- پھرين ٻن خانن مان گھٽ ۾ گھٽ ھڪ ڀريو وڃي --> | official_name = <!-- جيڪڏھن `name` جي `settlement_type` وغيره سان ورجاءُ ٿئي تہ استعمال نہ ڪريو --> | native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي --> | native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ بدران {{lang}} استعمال ڪريو --> | other_name = | settlement_type = <!-- جھڙوڪ Town، Village، City، Borough وغيره --> <!-- نقل حرفي --> | translit_lang1 = | translit_lang1_type = | translit_lang1_info = | translit_lang1_type1 = | translit_lang1_info1 = | translit_lang1_type2 = | translit_lang1_info2 = <!-- وغيره، translit_lang1_type6 / translit_lang1_info6 تائين --> | translit_lang2 = | translit_lang2_type = | translit_lang2_info = | translit_lang2_type1 = | translit_lang2_info1 = | translit_lang2_type2 = | translit_lang2_info2 = <!-- وغيره، translit_lang2_type6 / translit_lang2_info6 تائين --> <!-- تصويرون، عرف نالو، نعرو --> | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | flag_border = | flag_link = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | seal_link = | seal_type = | seal_class = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | shield_link = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | blank_emblem_link = | etymology = | nickname = | nicknames = | motto = | mottoes = | anthem = <!-- نقشا ۽ جاگرافيائي بيهڪ --> | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = <!-- Template:Location_map مطابق جڳھ جي نقشي جو نالو --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_map_caption_notsmall = | pushpin_label = <!-- رڳو تڏهن ضروري، جڏهن "name" يا "official_name" تمام ڊگھا ھجن --> | pushpin_label_position = <!-- pushpin ليبل جي پوزيشن: left، right، top، bottom، none --> | pushpin_outside = | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_overlay = | mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = <!-- coordinates جي صحيح جڳھ بيان ڪرڻ لاءِ؛ اڳ ۾ coor_type ھو --> | coordinates_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | grid_name = <!-- علائقائي گرڊ نظام جو نالو --> | grid_position = <!-- علائقائي گرڊ نظام تي پوزيشن --> <!-- جڳھ --> | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = <!-- ملڪ جو نالو --> | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = <!-- وغيره، subdivision_type6 / subdivision_name6 تائين --> <!-- قيام --> | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- established_title= گھربل آھي --> | established_title1 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date1 = <!-- established_title1= گھربل آھي --> | established_title2 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date2 = <!-- established_title2= گھربل آھي --> | established_title3 = | established_date3 = <!-- established_title3= گھربل آھي --> | established_title4 = | established_date4 = <!-- established_title4= گھربل آھي --> | established_title5 = | established_date5 = <!-- established_title5= گھربل آھي --> | established_title6 = | established_date6 = <!-- established_title6= گھربل آھي --> | established_title7 = | established_date7 = <!-- established_title7= گھربل آھي --> | extinct_title = | extinct_date = <!-- extinct_title= گھربل آھي --> | founder = | named_for = <!-- مرڪز، ننڍا حصا --> | seat_type = <!-- ڊفالٽ: Seat --> | seat = | seat1_type = <!-- ڊفالٽ: Former seat --> | seat1 = | parts_type = <!-- ڊفالٽ: Boroughs --> | parts_style = <!-- list، coll (لڪايل فهرست)، para (پيراگراف فارميٽ) --> | parts = <!-- حصن جو متن، يا حصن جي فهرست لاءِ سُرخي --> | p1 = | p2 = <!-- وغيره، p50 تائين: الڳ حصا فهرست ڪرڻ لاءِ --> <!-- حڪومت جو قسم، اڳواڻ --> | government_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- پاڻمرادو لنڪ بند ڪرڻ لاءِ &amp;nbsp; (no-break space) شامل ڪريو --> | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- وغيره، leader_title4 / leader_name4 تائين --> <!-- ڏيک جون جوڙجڪون --> | total_type = <!-- ڪل ايراضي ۽ آبادي جي قطارن لاءِ غير معياري ليبل مقرر ڪرڻ لاءِ --> | unit_pref = <!-- Imperial داخل ڪريو، تہ imperial ايڪايون metric کان اڳ ڏيکارجن --> <!-- ايراضي --> | area_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | dunam_link = <!-- جيڪڏھن dunams استعمال ٿين، تہ ھي ٻڌائيندو ته ڪھڙي dunam کي لنڪ ڪجي. --> | area_total_km2 = <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> | area_total_sq_mi = <!-- تفصيل لاءِ Template:Infobox settlement واري جدول ڏسو --> | area_total_ha = | area_total_acre = | area_total_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_ha = | area_land_acre = | area_land_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_ha = | area_water_acre = | area_water_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_percent = | area_urban_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_urban_ha = | area_urban_acre = | area_urban_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rural_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_rural_km2 = | area_rural_sq_mi = | area_rural_ha = | area_rural_acre = | area_rural_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_metro_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_metro_ha = | area_metro_acre = | area_metro_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | area_blank1_ha = | area_blank1_acre = | area_blank1_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | area_blank2_sq_mi = | area_blank2_ha = | area_blank2_acre = | area_blank2_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_note = <!-- ماپون --> | dimensions_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | length_km = | length_mi = | width_km = | width_mi = <!-- اوچائي --> | elevation_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_max_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_rank = | elevation_min_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | elevation_min_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_min_rank = <!-- آبادي --> | population_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | population_as_of = | population_total = | pop_est_footnotes = | pop_est_as_of = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = <!-- ڪنھن به گھاٽائي واري خاني جي پاڻمرادو ڳڻپ لاءِ استعمال ڪريو: auto --> | population_density_sq_mi = | population_urban_footnotes = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_rural_footnotes = | population_rural = | population_density_rural_km2 = | population_density_rural_sq_mi = | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_density_rank = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_density_blank2_km2 = | population_density_blank2_sq_mi = | population_demonym = <!-- demonym، مثال طور Liverpool جي ماڻھو لاءِ Liverpudlian --> | population_demonyms = | population_note = <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 1) --> | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = <!-- وغيره، demographics1_title7 / demographics1_info7 تائين --> <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 2) --> | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = <!-- وغيره، demographics2_title10 / demographics2_info10 تائين --> <!-- وقتي علائقا --> | timezone_link = | timezone1_location = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | timezone2_location = | timezone2 = | utc_offset2 = | timezone2_DST = | utc_offset2_DST = | timezone3_location = | timezone3 = | utc_offset3 = | timezone3_DST = | utc_offset3_DST = | timezone4_location = | timezone4 = | utc_offset4 = | timezone4_DST = | utc_offset4_DST = | timezone5_location = | timezone5 = | utc_offset5 = | timezone5_DST = | utc_offset5_DST = <!-- ٽپال ڪوڊ، علائقي ڪوڊ --> | postal_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal_code = | postal2_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal2_code = | area_code_type = <!-- ڊفالٽ: Area code(s) --> | area_code = | area_codes = | geocode = | iso_code = | registration_plate_type = | registration_plate = | code1_name = | code1_info = | code2_name = | code2_info = <!-- خالي خانا (حصو 1) --> | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = <!-- وغيره، blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 تائين --> <!-- خالي خانا (حصو 2) --> | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = <!-- وغيره، blank7_name_sec2 / blank7_info_sec2 تائين --> <!-- ويب سائيٽ، فوٽنَوٽس --> | website = <!-- {{Official URL}} --> | module = | footnotes = }} </syntaxhighlight> ==پيراميٽرن جا نالا ۽ وضاحتون== {| class="wikitable" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===نالو ۽ نقل حرفي=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" | '''name''' || اختياري || ھي انگريزي ۾ عام نالو آھي. جيڪڏھن ھي نہ ڏنو ويو تہ ڄاڻخانو '''official_name''' کي عنوان طور استعمال ڪندو، ۽ جيڪڏھن اھو به موجود نہ ھجي تہ صفحي جو نالو استعمال ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''official_name''' || اختياري || انگريزي ۾ سرڪاري نالو. جيڪڏھن '''official_name'''، '''name''' ۽ '''settlement_type''' سان غير ضروري ورجاءُ پيدا ڪري، تہ ان کي استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪريو. '''official_name''' تڏهن استعمال ڪريو جڏهن سرڪاري نالو غير معمولي ھجي يا رڳو نالي ۽ آباديءَ جي قسم مان ساديءَ طرح اخذ نہ ٿي سگھي. |- style="vertical-align:top;" | '''native_name''' || اختياري || مقامي ٻوليءَ ۾ نالو يا نالا، جيڪڏھن 'name' کان مختلف ھجن ۽ انگريزي نہ ھجن. ھي پيراميٽر حقيقي مقامي ٻوليءَ واري نالي لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو، مثال طور [[ميونخ]] لاءِ جرمن. [[Template talk:Infobox settlement/Archive 32#RFC on usage of native name parameter for First Nations placenames|2023 RfC]] موجب، اھو فرسٽ نيشنز/[[ڏيهي ماڻھو|ڏيهي ماڻھن]] پاران استعمال ٿيندڙ نالن لاءِ به استعمال ٿي سگھي ٿو، '''ڀلي''' اھي ان جڳھ ۾ غالب نسلي گروھ نہ ھجن. |- style="vertical-align:top;" | '''native_name_lang''' || اختياري || [[ISO 639-1 ڪوڊن جي فهرست|ISO 639-1 ڪوڊ]] استعمال ڪريو، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن مختلف ٻولين ۾ ھڪ کان وڌيڪ غالب نالا ھجن، تہ اھي نالا بدران {{tl|lang}} استعمال ڪندي داخل ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''other_name''' || اختياري || اھڙين جڳھن لاءِ جن جا ٻيا عام استعمال ٿيندڙ نالا ھجن، جھڙوڪ بمبئي يا سائيگون. |- style="vertical-align:top;" | '''settlement_type''' || اختياري || ڪو به قسم داخل ڪري سگھجي ٿو، جھڙوڪ City، Town، Village، Hamlet، Municipality، Reservation وغيره. جيڪڏھن مقرر ڪيو ويو تہ نالن ھيٺ ڏيکاريو ويندو. ضرورت پوڻ تي ڪل آبادي/ايراضي لاءِ ليبل طور به استعمال ٿي سگھي ٿو (ڊفالٽ طور ''City'')، خاص طور تي ''Urban''، ''Rural'' يا ''Metro'' کان فرق ڪرڻ لاءِ. جيڪڏھن شھري، ٻھراڙي يا ميٽرو انگ اکر موجود نہ ھجن، تہ ليبل ''Total'' ھوندو، سواءِ ان جي جو '''total_type''' مقرر ٿيل ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''short_description''' || اختياري || ڄاڻخاني پاران ٺھندڙ مختصر وضاحت کي روڪڻ لاءِ <code>no</code> مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نقل حرفي |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1''' || اختياري || ھي "entry" کي لفظ "transliteration(s)" کان اڳ رکي ٿو. ڪنھن خاص ٻوليءَ جي نشاندھي لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو، جھڙوڪ [[Dêlêg]] ۾، يا رڳو "Other" داخل ڪري سگھجي ٿو، جيئن [[Gaza City|غزا]] جي مضمون ۾. |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1_type'''<br />'''translit_lang1_type1'''<br />کان<br />'''translit_lang1_type6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1_info'''<br />'''translit_lang1_info1'''<br />کان<br />'''translit_lang1_info6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2''' || اختياري || ٻي نقل حرفي داخل ڪندو. ڏسو [[Dêlêg]] |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2_type'''<br />'''translit_lang2_type1'''<br />کان<br />'''translit_lang2_type6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2_info'''<br />'''translit_lang2_info1'''<br />کان<br />'''translit_lang2_info6''' || اختياري || |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===تصويرون، عرف نالو، نعرو=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_skyline''' || اختياري || آباديءَ جي نمائندگي ڪندڙ بنيادي تصوير. عام طور تي آباديءَ جي اسڪاءِ لائن جي تصوير. وڏن شھري علائقن لاءِ، ھڪڙي تصوير بدران <nowiki>{{multiple image}}</nowiki> سانچو اڪثر استعمال ڪيو ويندو آھي، تہ جيئن آباديءَ جي اسڪاءِ لائن ۽ ڪيترن نمايان نشانين جو ڪولاج ٺھي. |- style="vertical-align:top;" | '''imagesize''' || اختياري || image_skyline جي سائيز کي گھٽ يا وڌ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو. اھو تڏهن مددگار آھي جڏهن ايڊيٽر ڄاڻخاني کي ويڪرو ڪرڻ چاھي. جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 250px آھي. ياد رکو تہ [[WP:IMGSIZELEAD]] سفارش ڪري ٿو تہ تصويرون <code>upright=1.35</code> جي برابر، يعني 300px، کان وڌيڪ ويڪريون نہ ھجن. |- style="vertical-align:top;" | '''image_alt''' || اختياري || تصوير لاءِ [[Alt text|متبادل متن]]، جيڪو اھي پڙھندڙ استعمال ڪن ٿا جيڪي بصري معذوري سبب تصوير ڏسي نٿا سگھن. ڏسو [[WP:ALT]]. |- style="vertical-align:top;" | '''image_caption''' || اختياري || image_skyline جي ھيٺان ڪيپشن ڏيکاريندو، جيڪڏھن تصوير موجود ھجي. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | جھنڊي جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_flag''' || اختياري || جھنڊي لاءِ استعمال ٿئي ٿو. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_size''' || اختياري || image_flag جي سائيز کي 100px کان گھٽ يا وڌ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو. جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_alt''' || اختياري || جھنڊي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_border''' || اختياري || جھنڊي تان بارڊر ختم ڪرڻ لاءِ 'no' مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_link''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | مُھر جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_seal''' || اختياري || جيڪڏھن جڳھ جي سرڪاري مُھر ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_alt''' || اختياري || مُھر لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_link'''<br />'''seal_type''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''seal_class''' || اختياري || مُھر واري تصوير لاءِ CSS class. جيڪڏھن مُھر واري تصوير monochrome ھجي تہ dark mode سپورٽ لاءِ {{para|seal_class|skin-invert}} استعمال ڪري سگھجي ٿو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نشان/ڪوٽ آف آرمز جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_shield''' || اختياري || اھڙي جڳھ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو جنھن جو coat of arms ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_alt''' || اختياري || shield لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_link''' || اختياري || جيڪڏھن وڪي مضمون معلوم ھجي پر سانچو پاڻمرادو لنڪ نہ ڪري، تہ استعمال ڪري سگھجي ٿو. مثال لاءِ [[Coquitlam, British Columbia]] جو ڄاڻخانو ڏسو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | لوگو يا علامتي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_blank_emblem''' || اختياري || جيڪڏھن ڪنھن جڳھ جو سرڪاري لوگو، crest، emblem وغيره ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_type''' || اختياري || "image_blank_emblem" جي ھيٺان ڪيپشن، جنھن سان ٻڌائجي تہ اھو ڪھڙي قسم جو نشان آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_alt''' || اختياري || blank emblem لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_link''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | عرف نالو، نعرو |- style="vertical-align:top;" | '''etymology''' || اختياري || نالي جو بنياد يا اصل. |- style="vertical-align:top;" | '''nickname''' || اختياري || مشهور عرف نالو. |- style="vertical-align:top;" | '''nicknames''' || اختياري || جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ مشهور عرف نالا ھجن تہ ھي استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''motto''' || اختياري || عرف نالن ھيٺ نعرو ڏيکاريندو. |- style="vertical-align:top;" | '''mottoes''' || اختياري || جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ نعرا ھجن تہ ھي استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''anthem''' || اختياري || عرف نالن ھيٺ ترانو/گيت ڏيکاريندو. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===نقشا، جاگرافيائي بيهڪ=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نقشي جون تصويرون |- style="vertical-align:top;" | '''image_map''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''mapsize''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ 250px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''map_alt''' || اختياري || نقشي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''map_caption''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''image_map1''' || اختياري || ثانوي نقشي جي تصوير. پھريان '''image_map''' خانو ڀرڻ ضروري آھي. مثال ڏسو: [[Bloomsburg, Pennsylvania]]. |- style="vertical-align:top;" | '''mapsize1''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ 250px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''map_alt1''' || اختياري || ثانوي نقشي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''map_caption1''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | Pushpin نقشا، جاگرافيائي بيهڪ |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map''' || اختياري || [[Template:Location map]] مطابق location map جو نالو، مثال طور ''Indonesia'' يا ''Russia''. {{para|coordinates}} مان coordinate خانا نقشي تي pushpin coordinate marker ۽ label کي '''پاڻمرادو''' رکندا آھن. مثال: [[Padang, Indonesia]]. ھڪ کان وڌيڪ pushpin نقشا ڏيکارڻ لاءِ نقشا # سان الڳ ڪري ڏيو، مثال طور ''California#USA''. |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_mapsize''' || اختياري || رڳو عدد طور داخل ڪيو وڃي—'''px استعمال نہ ڪريو'''. ڊفالٽ قدر 250 آھي.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>width</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_alt''' || اختياري || pushpin نقشي لاءِ متبادل متن؛ [[screen reader|اسڪرين ريڊرن]] پاران استعمال ٿئي ٿو، ڏسو [[WP:ALT]].<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>alt</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_caption''' || اختياري || جيڪڏھن ''map_caption'' کان مختلف ڪيپشن گھرجي تہ ڀريو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>caption</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_caption_notsmall''' || اختياري || <!-- ھتي دستاويز شامل ڪريو --> |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_label''' || اختياري || سڃاڻپ واري نشان ڀرسان ڏيکارڻ لاءِ label جو متن؛ [[Wiki markup|وڪي لنڪ]] استعمال ڪري سگھجي ٿي. جيڪڏھن نہ ڏنو ويو، تہ label اھو متن ھوندو جيڪو ''name'' يا ''official_name'' پيراميٽرن کي ڏنو ويو آھي. جيڪڏھن {{para|pushpin_label_position|none}} ھجي، تہ ڪوبه label نہ ڏيکاربو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>label</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_label_position''' || اختياري || pushpin نقشي تي coordinate marker جي نسبت label جي پوزيشن. صحيح اختيار آھن {left, right, top, bottom, none}. جيڪڏھن ھي خانو نہ ڏنو ويو، تہ ڊفالٽ قدر ''right'' آھي.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>position</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_outside''' || اختياري || ''[[Template:Location map]] ۾ <code>outside</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_relief''' || اختياري || چونڊيل location map پاران ڏنل alternative relief map استعمال ڪرڻ لاءِ ھن کي <code>y</code> يا ڪنھن به غير خالي قدر تي مقرر ڪريو، جيڪڏھن relief map موجود ھجي. <br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>relief</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_image''' || اختياري || alternative map استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو؛ تصوير جا ڪنارا location map template وارن ساڳين coordinates سان ملندڙ ھجڻ گھرجن.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>AlternativeMap</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_overlay''' || اختياري || عام pushpin نقشي مٿان superimpose ڪرڻ لاءِ تصوير مقرر ڪرڻ ۾ استعمال ٿي سگھي ٿو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>overlay_image</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''mapframe''' || اختياري || {{tl|infobox mapframe}} نقشو شامل ڪريو. استعمال بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ھيٺ [[#Mapframe maps]] ۾ دستاويز ڏسو. |- style="vertical-align:top;" | '''coordinates''' || اختياري || latitude ۽ longitude. {{tl|Coord}} استعمال ڪريو. استعمال بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ {{tl|Coord}} جي دستاويز ڏسو. |- style="vertical-align:top;" | '''coor_pinpoint''' || اختياري || ضرورت پوڻ تي اھو وڌيڪ درست طور ٻڌائڻ لاءِ تہ coordinates ڪٿي يا ڇا لاءِ ڏنا ويا آھن، مثال طور ''Town Hall''، يا ڪنھن وڏي علائقي اندر خاص جڳھ، مثال طور county ۾ city. مثال: [[Masovian Voivodeship]] واري مضمون ۾ <code>coor_pinpoint=Warsaw</code> [[Warsaw]] کي ظاهر ڪري ٿو. |- style="vertical-align:top;" | '''coordinates_footnotes''' || اختياري || coordinates لاءِ حوالا، <code><nowiki><ref> </ref></nowiki></code> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''grid_name'''<br />'''grid_position''' || اختياري || علائقائي grid system جو نالو ۽ ان grid تي پوزيشن. |} ====Mapframe نقشا==== {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes، جيستائين ٻيا map پيراميٽر موجود نہ ھجن: {{para|pushpin_map}}، {{para|image_map}}، {{para|image_map1}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-length_km = {{para|length_km}} | mapframe-length_mi = {{para|length_mi}} | mapframe-width_km = {{para|width_km}} | mapframe-width_mi = {{para|width_mi}} | mapframe-area_km2 = {{para|area_total_km2}} | mapframe-area_ha = {{para|area_total_ha}} | mapframe-area_acre = {{para|area_total_acre}} | mapframe-area_sq_mi = {{para|area_total_sq_mi}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{para|population_metro}} يا {{para|population_total}} | mapframe-marker = town | mapframe-caption = {{para|name}} يا {{para|official_name}} يا {{tl|PAGENAMEBASE}} جو انٽرايڪٽو نقشو }} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===جڳھ، قيام، مرڪز، ذيلي ورھاستون، حڪومت، اڳواڻ=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | جڳھ |- style="vertical-align:top;" | {{anchor|subdivision_type}}'''subdivision_type''' || اختياري || لڳ ڀڳ ھميشه <code><nowiki>Country</nowiki></code> |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_name''' || اختياري || subdivision_type تي دارومدار رکي ٿو — نالو متن جي صورت ۾ استعمال ڪريو، مثال: <code>United States</code>. [[MOS:INFOBOXFLAG]] موجب، ھن خاني ۾ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا استعمال ٿي سگھن ٿا. |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_type1'''<br />کان<br />'''subdivision_type6''' || اختياري || State/Province، region، county ٿي سگھن ٿا. ھي ليبل مضمون ۾ بيان ڪيل آباديءَ جي سطح کان ''مٿي'' وارين ذيلي ورھاستن لاءِ آھن. مضمون ۾ بيان ڪيل جڳھ کان ''ھيٺ'' يا ان جي ''اندر'' وارين ذيلي ورھاستن لاءِ {{para|parts_type}} استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_name1'''<br />کان<br />'''subdivision_name6''' || اختياري || نالو متن جي صورت ۾ استعمال ڪريو، مثال: <code>Florida</code> يا <code><nowiki>[[Florida]]</nowiki></code>. [[MOS:INFOBOXFLAG]] موجب، آبادين جي ڄاڻخانن ۾ ملڪ ۽ پھرين سطح جي انتظامي ورھاست جا جھنڊا ٿي سگھن ٿا. subdivision_name1 لاءِ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا جائز آھن، جيڪو عام طور state يا province ھوندو آھي؛ subdivision_name2-6 ۾ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا '''استعمال نہ ٿيڻ گھرجن'''. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | قيام |- style="vertical-align:top;" | '''established_title''' || اختياري || مثال: Founded |- style="vertical-align:top;" | '''established_date''' || اختياري || established_title= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title1''' || اختياري || مثال: Incorporated (town) <br/>[نوٽ: "established_title1"، "established_title" کان الڳ آھي؛ اوھان "established_title" کي "established_title0" وانگر سمجھي سگھو ٿا.] |- style="vertical-align:top;" | '''established_date1''' || اختياري || ["established_title1" بابت نوٽ ڏسو.] established_title1= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title2''' || اختياري || مثال: Incorporated (city) |- style="vertical-align:top;" | '''established_date2''' || اختياري || established_title2= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title3''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date3''' || اختياري || established_title3= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title4''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date4''' || اختياري || established_title4= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title5''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date5''' || اختياري || established_title5= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date6''' || اختياري || established_title6= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title7''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date7''' || اختياري || established_title7= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''extinct_title''' || اختياري || جڏھن ڪا آبادي وجود ختم ڪري ڇڏي |- style="vertical-align:top;" | '''extinct_date''' || اختياري || extinct_title= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''founder''' || اختياري || آبادي ڪنھن قائم ڪئي |- style="vertical-align:top;" | '''named_for''' || اختياري || آباديءَ جي نالي جو ماخذ، يعني ڪو شخص، جڳھ وغيره |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | حڪومت جو مرڪز |- style="vertical-align:top;" | '''seat_type''' || اختياري || حڪومت جي مرڪز لاءِ ليبل، ڊفالٽ طور ''Seat''. |- style="vertical-align:top;" | '''seat''' || اختياري || حڪومت جو مرڪز. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ننڍا حصا، مثال طور شھر جا boroughs |- style="vertical-align:top;" | '''parts_type''' || اختياري || ننڍين ذيلي ورھاستن لاءِ ليبل، ڊفالٽ طور ''Boroughs''. |- style="vertical-align:top;" | '''parts_style''' || اختياري || collapsible فهرست طور ڏيکارڻ لاءِ ''list''، collapsed فهرست لاءِ ''coll''، يا پيراگراف انداز لاءِ ''para'' مقرر ڪريو. ڊفالٽ 5 شين تائين ''list'' آھي، ٻي صورت ۾ ''coll''. |- style="vertical-align:top;" | '''parts''' || اختياري || ننڍين ذيلي ورھاستن جي فهرست جو متن يا سُرخي. |- style="vertical-align:top;" | '''p1'''<br />'''p2'''<br />کان<br />'''p50''' || اختياري || ننڍيون ذيلي ورھاستون جيڪي فهرست ڪيون وڃن. مثال: [[Warsaw]] |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | حڪومت جو قسم، اڳواڻ |- style="vertical-align:top;" | '''government_footnotes''' || اختياري || حڪومت بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''government_type''' || اختياري || مثال: [[Mayor–council government]]، [[Council–manager government]]، [[City commission government]]، ... |- style="vertical-align:top;" | '''governing_body''' || اختياري || جڳھ جي حڪومتي اداري جو نالو |- style="vertical-align:top;" | '''leader_party''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جي سياسي جماعت |- style="vertical-align:top;" | '''leader_title''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جو پھريون عھدو، مثال طور Mayor |- style="vertical-align:top;" | '''leader_name''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جو نالو |- style="vertical-align:top;" | '''leader_title1'''<br />کان<br />'''leader_title4''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''leader_name1'''<br />کان<br />'''leader_name4''' || اختياري || ڊگھين فهرستن لاءِ {{tl|Collapsible list}} استعمال ڪريو. مثال لاءِ [[Halifax Regional Municipality|Halifax]] ڏسو. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===جاگرافيائي معلومات=== |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 | ھنن خانن ۾ '''ٻٽي پاڻمرادي ايڪائي تبديلي''' آھي، يعني جيڪڏھن رڳو ميٽرڪ قدر داخل ڪيا وڃن تہ imperial قدر پاڻمرادو تبديل ٿي ڏيکاربا، ۽ ان جي ابتڙ به ائين ٿيندو. جيڪڏھن ڪو ايڊيٽر پاڻمرادي تبديلي کي override ڪرڻ چاھي، مثال طور جيڪڏھن ماخذ metric ۽ imperial ٻئي ڏئي ٿو يا قدرن جي حد گھربل آھي، تہ ٻنھي قدرن کي پنھنجن لاڳاپيل خانن ۾ داخل ڪيو وڃي. سڀ قدر '''raw format''' ۾ داخل ٿيڻ گھرجن: ڪاما، اسپيس يا ايڪائي نشانن کان سواءِ. سانچو انھن کي پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ڏيک جون جوڙجڪون |- style="vertical-align:top;" | '''total_type''' || اختياري || بيان ڪري ٿو تہ "total" ايراضي ۽ آبادي جو انگ ڪنھن لاءِ آھي، مثال طور ''Greater London''. ھي ڪل آبادي/ايراضي لاءِ ٻيا ليبل override ڪري ٿو. جيڪڏھن اوھان ڪل ايراضي ۽ آبادي کي "Area" ۽ "Population" لفظن سان ساڳي لائين تي ڏيکارڻ چاھيو ٿا، بغير "Total" يا ساڳئي ليبل جي، تہ ھن پيراميٽر جو قدر '''&amp;nbsp;''' مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''unit_pref''' || اختياري || ايڪائين جو ترتيب ''imperial (metric)'' ڪرڻ لاءِ '''imperial''' داخل ڪريو. ڊفالٽ ڏيک جو انداز ''metric (imperial)'' آھي. بهرحال، جيڪڏھن '''subdivision_name''' آمريڪا يا برطانيا جي ڪنھن صورت جي برابر ھجي تہ سانچو ترتيب پاڻمرادو بدلائيندو.<br />وچ اوڀر لاءِ [[dunam]] واري unit preference داخل ڪري سگھجي ٿي، جيڪا رڳو ڪل ايراضي تي اثر ڪري ٿي. <br /> |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ايراضي |- style="vertical-align:top;" | '''area_footnotes''' || اختياري || ايراضي بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''dunam_link''' || اختياري || جيڪڏھن dunams استعمال ٿين، تہ ڊفالٽ طور ڪل ايراضي واري حصي ۾ لفظ ''dunams'' کي لنڪ ڪيو ويندو. اھو <code>dunam_link</code> کي ڪنھن ٻي ماپ تي مقرر ڪري تبديل ڪري سگھجي ٿو، مثال طور <code>dunam_link=water</code>. لنڪنگ کي پيراميٽر کي ڪجھ ٻيو مقرر ڪري بند به ڪري سگھجي ٿو، مثال طور <code>dunam_link=none</code> يا <code>dunam_link=off</code>. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_km2''' || اختياري || ڪل ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_ha''' || اختياري || ڪل ايراضي ھيڪٽرن ۾—نشان: ha. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_acre خالي ھجي تہ acres ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_sq_mi''' || اختياري || ڪل ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_acre''' || اختياري || ڪل ايراضي ايڪڙن ۾. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_ha خالي ھجي تہ hectares ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_dunam''' || اختياري || ڪل ايراضي dunams ۾، جيڪا وڪي-لنڪ ٿيل آھي. وچ اوڀر جي جڳھن، جھڙوڪ Israel، Gaza ۽ West Bank، ۾ استعمال ٿئي ٿي. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_km2، area_total_ha، area_total_sq_mi، ۽ area_total_acre خالي ھجن تہ چورس ڪلوميٽر يا ھيڪٽر ۽ چورس ميل يا acres ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. مثال: [[Gaza City|Gaza]] ۽ [[Ramallah]] |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_km2''' || اختياري || زميني ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_land_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_sq_mi''' || اختياري || زميني ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_land_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_km2''' || اختياري || پاڻيءَ واري ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_water_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_sq_mi''' || اختياري || پاڻيءَ واري ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_water_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_percent''' || اختياري || پاڻيءَ جو سيڪڙو، "%" کان سواءِ |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rank''' || اختياري || آباديءَ جي ايراضي، پنھنجي parent sub-division اندر درجي بندي مطابق |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_title''' || اختياري || مثال لاءِ London ڏسو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_title''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_note''' || اختياري || اضافي معلومات لاءِ جاءِ، جھڙوڪ ماخذ جو نالو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ماپون |- style="vertical-align:top;" | '''dimensions_footnotes''' || اختياري || ماپن بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''length_km''' || اختياري || ڪلوميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_mi خالي ھجي تہ ميلن ۾ ڊيگھ ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''length_mi''' || اختياري || ميلن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_km خالي ھجي تہ ڪلوميٽرن ۾ ڊيگھ ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''width_km''' || اختياري || ڪلوميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_mi خالي ھجي تہ ميلن ۾ ويڪر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''width_mi''' || اختياري || ميلن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_km خالي ھجي تہ ڪلوميٽرن ۾ ويڪر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | اوچائي |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_footnotes''' || اختياري || اوچائي بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_m''' || اختياري || ميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن elevation_ft خالي ھجي تہ فوٽن ۾ اوچائي ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. بهرحال، جيڪڏھن اوچائيءَ جي حد گھربل ھجي، يعني 5–50 m، تہ ھيٺ ڏنل "max" ۽ "min" خانا استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_ft''' || اختياري || فوٽن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن '''elevation_m''' خانو خالي ھجي تہ ميٽرن ۾ سراسري اوچائي ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. بهرحال، جيڪڏھن اوچائيءَ جي حد گھربل ھجي، مثال طور 50–500&nbsp;ft، تہ ھيٺ ڏنل "max" ۽ "min" خانا استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_max_footnotes'''<br />'''elevation_min_footnotes''' || اختياري || مٿي وانگر، پر "max" ۽ "min" اوچاين لاءِ. ڏسو [[City of Leeds]]. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_max_m'''<br />'''elevation_max_ft'''<br />'''elevation_max_rank'''<br />'''elevation_min_m'''<br />'''elevation_min_ft'''<br />'''elevation_min_rank''' || اختياري || رڳو ھڪ قدر بدران سڀ کان وڌيڪ ۽ سڀ کان گھٽ اوچائيون ۽ رتبو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. مثال: [[Halifax Regional Municipality]]. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===آبادي، ڊيموگرافڪس=== ===آبادي، ڊيموگرافڪس=== |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 | آباديءَ جي ڳاڙهاڻ (density) وارن خانن ۾ '''ٻٽي خودڪار يونٽ تبديلي''' موجود آهي، جنهن جو مطلب آهي ته جيڪڏهن صرف ميٽرڪ قدر ڏنا وڃن ته امپيريل قدر پاڻمرادو تبديل ٿي ويندا ۽ ان جي ابتڙ پڻ. جيڪڏهن ڪو ايڊيٽر خودڪار تبديليءَ کي ختم ڪري پنهنجي مرضيءَ سان قدر ڏيکارڻ چاهي ــ مثال طور جڏهن ماخذ ٻنهي ميٽرڪ ۽ امپيريل قدرن کي ڏيکاري يا جڏهن قدرن جي حد ڏيکارڻي هجي ــ ته هو ٻنهي لاڳاپيل خانن ۾ الڳ الڳ قدر داخل ڪري سگهي ٿو. '''ڪل ايراضيءَ جي حساب سان آباديءَ جي ڳاڙهاڻ پاڻمرادو ڳڻپ ڪرڻ لاءِ ڪنهن به density واري قدر جي جاءِ تي ''auto'' لکو.''' |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | آبادي |- style="vertical-align:top;" | '''population_total''' || اختياري || اصل آبادي (اندازن لاءِ هيٺ ڏسو)، ترجيحي طور رڳو انگن تي مشتمل (بغير ڪامن جي) |- style="vertical-align:top;" | '''population_as_of''' || اختياري || ڪل آباديءَ جو سال (عام طور آدمشماريءَ جو سال) |- style="vertical-align:top;" | '''population_footnotes''' || اختياري || آباديءَ لاءِ حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_km2''' || اختياري || {{code|auto}} تي مقرر ڪريو ته جيئن {{para|population_total}} ۽ {{para|area_total_km2}} جي بنياد تي پاڻمرادو تيار ٿئي |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_sq_mi''' || اختياري || {{code|auto}} تي مقرر ڪريو ته جيئن {{para|population_total}} ۽ {{para|area_total_sq_mi}} جي بنياد تي پاڻمرادو تيار ٿئي |- style="vertical-align:top;" | '''population_est''' || اختياري || آباديءَ جو اندازو |- style="vertical-align:top;" | '''pop_est_as_of''' || اختياري || آباديءَ جي اندازي جو سال يا مهينو ۽ سال |- style="vertical-align:top;" | '''pop_est_footnotes''' || اختياري || آباديءَ جي اندازي جا حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_urban''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_urban_footnotes''' || اختياري || شهري آباديءَ جا حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_urban_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_urban_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_rural''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_rural_footnotes''' || اختياري || ٻهراڙيءَ جي آباديءَ جا حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_rural_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_rural_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_metro''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_metro_footnotes''' || اختياري || ميٽرو آباديءَ جا حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_metro_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_metro_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_rank''' || اختياري || آباديءَ جي لحاظ کان هن وسنديءَ جو پنهنجي مٿين انتظامي ورهاڱي اندر درجو |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_rank''' || اختياري || آباديءَ جي ڳاڙهاڻ جي لحاظ کان هن وسنديءَ جو پنهنجي مٿين انتظامي ورهاڱي اندر درجو |- style="vertical-align:top;" | '''population_blank1_title''' || اختياري || اندازن لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. مثال: [[Windsor, Ontario]] |- style="vertical-align:top;" | '''population_blank1''' || اختياري || blank1_title لاءِ آباديءَ جي قدر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_blank1_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_blank1_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_blank2_title''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_blank2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_blank2_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_blank2_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_demonym''' || اختياري || ڪنهن قوم يا هنڌ جي رهواسين لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ. مثال طور [[Liverpool]] جو شهري [[Liverpudlian]] سڏبو آهي. |- style="vertical-align:top;" | '''population_demonyms''' || اختياري || جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ demonym هجن ته هي استعمال ڪريو |- style="vertical-align:top;" | '''population_note''' || اختياري || اضافي معلومات لاءِ جڳهه، جهڙوڪ ماخذ جو نالو. مثال لاءِ [[Windsor, Ontario]] ڏسو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ڊيموگرافڪس (حصو 1) |- style="vertical-align:top;" | '''demographics_type1''' || اختياري || حصي جي سرخي. مثال: نسليت |- style="vertical-align:top;" | '''demographics1_footnotes''' || اختياري || ڊيموگرافڪس حصو 1 لاءِ حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر، ممڪن آهي {{tl|Cite web}} حوالياتي فارميٽ استعمال ڪندي |- style="vertical-align:top;" | '''demographics1_title1'''<br />کان<br />'''demographics1_title7''' || اختياري || demographics_type1 سان لاڳاپيل عنوان. مثال: White، Black، Hispanic... |- style="vertical-align:top;" | '''demographics1_info1'''<br />کان<br />'''demographics1_info7''' || اختياري || "عنوانن" سان لاڳاپيل معلومات. مثال: 50%، 25%، 10%... |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ڊيموگرافڪس (حصو 2) |- style="vertical-align:top;" | '''demographics_type2''' || اختياري || ٻئي حصي جي سرخي. مثال: ٻوليون |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_footnotes''' || اختياري || ڊيموگرافڪس حصو 2 لاءِ حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر، ممڪن آهي {{tl|Cite web}} حوالياتي فارميٽ استعمال ڪندي |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_title1'''<br />کان<br />'''demographics2_title10''' || اختياري || '''demographics_type2''' سان لاڳاپيل عنوان. مثال: انگريزي، فرينچ، عربي... |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_info1'''<br />کان<br />'''demographics2_info10''' || اختياري || type2 لاءِ "عنوانن" سان لاڳاپيل معلومات. مثال: 50%، 25%، 10%... |} gogcarczholj8nvqm6qp338badz7c95 380958 380957 2026-05-26T22:09:40Z Intisar Ali 8681 380958 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--زمرا ھيٺ ڏنل صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو؛ بين الويڪي لنڪون وڪيڊيٽا تي (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]])--> {{Auto short description}} {{High-use}} {{Lua|ماڊيول:Infobox|ماڊيول:InfoboxImage|Module:Coordinates|ماڊيول:Check for unknown parameters|ماڊيول:Check for conflicting parameters|ماڊيول:Settlement short description|ماڊيول:Wikidata}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:Infobox settlement/styles.css}} {{Uses Wikidata|P41|P94|P158|P625|P856}} ھي سانچو انساني آبادين (شھر، قصبا، ڳوٺ، برادريون) سان گڏ ٻين انتظامي ضلعن، ڪائونٽين، صوبن وغيره لاءِ [[WP:Infobox|ڄاڻخانو]] تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيڻ گھرجي—حقيقت ۾ ملڪ کان ھيٺين سطح جي ڪنھن به انتظامي ورھاست لاءِ، جتي {{tl|Infobox country}} استعمال ٿيڻ گھرجي. ھيٺ ڏنل جدول ۾ پيراميٽرن جي وضاحت ڏنل آھي. سوالن لاءِ [[سانچائي ڳالھ ٻولھ: ڄاڻخانو سيٽلمينٽ|ڳالھ صفحو]] ڏسو. آمريڪي شھرن بابت ھدايتن لاءِ [[وڪيپيڊيا:USCITIES]] ڏسو. ھي سانچو ڪيترن ئي ڄاڻخاني جي اڳين-پڇاڙي سانچن لاءِ عرف يا ذيلي سانچي طور استعمال ٿئي ٿو. ==استعمال== * '''اھم''': مھرباني ڪري سڀ انگي قدر سادن ۽ غير-فارميٽ ٿيل صورت ۾ داخل ڪريو. حوالا ۽ {{tl|citation needed}} ٽيگ پنھنجي لاڳاپيل فوٽنَوٽس واري خاني ۾ شامل ڪيا وڃن. جيڪي انگ "خام" صورت ۾ ناھن، سي "اظھاري غلطي" پيدا ڪري سگھن ٿا. خام قدرن کي سانچو پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. جيڪڏھن اوھان کي ڪو خام قدر فارميٽ ٿيل نظر نہ اچي، تہ ھن سانچي جي بحث واري صفحي تي اطلاع ڏيو. * اظھاري غلطي تڏهن به ٿي سگھي ٿي جڏهن ڪنھن ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر ۾ قدر موجود ھجي، پر ھڪ يا وڌيڪ ڪوآرڊينيٽ پيراميٽر خالي يا غلط ھجن. * ڪنھن تصوير تي CSS class "X" لاڳو ڪرڻ لاءِ فائيل نالي پٺيان ھي شامل ڪريو: <code><nowiki>{{!}}class=X</nowiki></code> ھيٺ بنيادي خالي سانچو ڏنل آھي، جيڪو ڪاپي ۽ پيسٽ ڪرڻ لاءِ تيار آھي. ايندڙ حصي ۾ سمورن پيراميٽرن ۽ تبصرن سان گڏ مڪمل سانچو ڏنل آھي. ان کان پوءِ واري جدول ۾ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت موجود آھي. ===ميٽرڪ ايڪائين سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي تہ مقامي غالب ٻوليءَ ۾ آباديءَ جو نالو --> |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ڪلوميٽر --> |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- ھيڪٽر --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |area_codes = <!-- گھڻن علائقي ڪوڊن لاءِ --> |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===غير-ميٽرڪ ايڪن سان استعمال=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = |shield_alt = |etymology = |nickname = |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = |mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> |coordinates = <!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline,title}} --> |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = |established_date = |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Imperial <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> <!-- حوالن لاءِ <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- چورس ميل --> |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_urban_sq_mi = |area_rural_sq_mi = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_sq_mi = |area_blank2_sq_mi = <!-- ايڪڙ --> |area_total_acre = |area_land_acre = |area_water_acre = |area_urban_acre = |area_rural_acre = |area_metro_acre = |area_blank1_acre = |area_blank2_acre = |length_mi = |width_mi = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_ft = |population_footnotes = |population_as_of = |population_total = |population_density_sq_mi = auto |population_note = |population_demonym = |timezone1 = |utc_offset1 = |timezone1_DST = |utc_offset1_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |iso_code = |website = <!-- {{Official URL}} --> |module = |footnotes = }} </syntaxhighlight> ===مختصر نسخو=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox settlement |name = |native_name = |native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ٻوليون ھجن تہ {{lang}} استعمال ڪريو --> |settlement_type = |image_skyline = |imagesize = |image_alt = |image_caption = |etymology = |nickname = |coordinates = <!-- {{Coord}} --> |population_total = |subdivision_type = ملڪ |subdivision_name = |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |website = <!-- {{Official URL}} --> }} </syntaxhighlight> ===مڪمل خالي نحو، تبصرن سميت=== سانچي جي ھن ڪاپي ۾ سڀ پيراميٽر ڏنل آھن، سواءِ ڪجھ ورجائجندڙ نمبر وارن پيراميٽرن جي، جن جو ذڪر تبصرن ۾ ڪيو ويو آھي. ھتي تبصرا مختصر ھجڻ گھرجن؛ ھر پيراميٽر جي مڪمل وضاحت لاءِ ھيٺ ڏنل جدول ڏسو. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox settlement | name = <!-- پھرين ٻن خانن مان گھٽ ۾ گھٽ ھڪ ڀريو وڃي --> | official_name = <!-- جيڪڏھن `name` جي `settlement_type` وغيره سان ورجاءُ ٿئي تہ استعمال نہ ڪريو --> | native_name = <!-- جيڪڏھن انگريزي نالي کان مختلف ھجي --> | native_name_lang = <!-- ISO 639-1 ڪوڊ، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ ھجن تہ بدران {{lang}} استعمال ڪريو --> | other_name = | settlement_type = <!-- جھڙوڪ Town، Village، City، Borough وغيره --> <!-- نقل حرفي --> | translit_lang1 = | translit_lang1_type = | translit_lang1_info = | translit_lang1_type1 = | translit_lang1_info1 = | translit_lang1_type2 = | translit_lang1_info2 = <!-- وغيره، translit_lang1_type6 / translit_lang1_info6 تائين --> | translit_lang2 = | translit_lang2_type = | translit_lang2_info = | translit_lang2_type1 = | translit_lang2_info1 = | translit_lang2_type2 = | translit_lang2_info2 = <!-- وغيره، translit_lang2_type6 / translit_lang2_info6 تائين --> <!-- تصويرون، عرف نالو، نعرو --> | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | flag_border = | flag_link = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | seal_link = | seal_type = | seal_class = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | shield_link = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | blank_emblem_link = | etymology = | nickname = | nicknames = | motto = | mottoes = | anthem = <!-- نقشا ۽ جاگرافيائي بيهڪ --> | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = <!-- Template:Location_map مطابق جڳھ جي نقشي جو نالو --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_map_caption_notsmall = | pushpin_label = <!-- رڳو تڏهن ضروري، جڏهن "name" يا "official_name" تمام ڊگھا ھجن --> | pushpin_label_position = <!-- pushpin ليبل جي پوزيشن: left، right، top، bottom، none --> | pushpin_outside = | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_overlay = | mapframe = <!-- انٽرايڪٽو نقشو ڏيکارڻ لاءِ "yes" --> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | coor_pinpoint = <!-- coordinates جي صحيح جڳھ بيان ڪرڻ لاءِ؛ اڳ ۾ coor_type ھو --> | coordinates_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | grid_name = <!-- علائقائي گرڊ نظام جو نالو --> | grid_position = <!-- علائقائي گرڊ نظام تي پوزيشن --> <!-- جڳھ --> | subdivision_type = ملڪ | subdivision_name = <!-- ملڪ جو نالو --> | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = <!-- وغيره، subdivision_type6 / subdivision_name6 تائين --> <!-- قيام --> | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- established_title= گھربل آھي --> | established_title1 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date1 = <!-- established_title1= گھربل آھي --> | established_title2 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date2 = <!-- established_title2= گھربل آھي --> | established_title3 = | established_date3 = <!-- established_title3= گھربل آھي --> | established_title4 = | established_date4 = <!-- established_title4= گھربل آھي --> | established_title5 = | established_date5 = <!-- established_title5= گھربل آھي --> | established_title6 = | established_date6 = <!-- established_title6= گھربل آھي --> | established_title7 = | established_date7 = <!-- established_title7= گھربل آھي --> | extinct_title = | extinct_date = <!-- extinct_title= گھربل آھي --> | founder = | named_for = <!-- مرڪز، ننڍا حصا --> | seat_type = <!-- ڊفالٽ: Seat --> | seat = | seat1_type = <!-- ڊفالٽ: Former seat --> | seat1 = | parts_type = <!-- ڊفالٽ: Boroughs --> | parts_style = <!-- list، coll (لڪايل فهرست)، para (پيراگراف فارميٽ) --> | parts = <!-- حصن جو متن، يا حصن جي فهرست لاءِ سُرخي --> | p1 = | p2 = <!-- وغيره، p50 تائين: الڳ حصا فهرست ڪرڻ لاءِ --> <!-- حڪومت جو قسم، اڳواڻ --> | government_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- پاڻمرادو لنڪ بند ڪرڻ لاءِ &amp;nbsp; (no-break space) شامل ڪريو --> | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- وغيره، leader_title4 / leader_name4 تائين --> <!-- ڏيک جون جوڙجڪون --> | total_type = <!-- ڪل ايراضي ۽ آبادي جي قطارن لاءِ غير معياري ليبل مقرر ڪرڻ لاءِ --> | unit_pref = <!-- Imperial داخل ڪريو، تہ imperial ايڪايون metric کان اڳ ڏيکارجن --> <!-- ايراضي --> | area_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | dunam_link = <!-- جيڪڏھن dunams استعمال ٿين، تہ ھي ٻڌائيندو ته ڪھڙي dunam کي لنڪ ڪجي. --> | area_total_km2 = <!-- ماپن وارن سڀني خانن ۾ پاڻمرادو ايڪائي تبديلي ٿيندي --> | area_total_sq_mi = <!-- تفصيل لاءِ Template:Infobox settlement واري جدول ڏسو --> | area_total_ha = | area_total_acre = | area_total_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_ha = | area_land_acre = | area_land_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_ha = | area_water_acre = | area_water_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_water_percent = | area_urban_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_urban_ha = | area_urban_acre = | area_urban_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rural_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_rural_km2 = | area_rural_sq_mi = | area_rural_ha = | area_rural_acre = | area_rural_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_metro_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_metro_ha = | area_metro_acre = | area_metro_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | area_blank1_ha = | area_blank1_acre = | area_blank1_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | area_blank2_sq_mi = | area_blank2_ha = | area_blank2_acre = | area_blank2_dunam = <!-- رڳو وچ اوڀر وارن مضمونن ۾ استعمال ٿيندو --> | area_note = <!-- ماپون --> | dimensions_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | length_km = | length_mi = | width_km = | width_mi = <!-- اوچائي --> | elevation_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_max_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_max_rank = | elevation_min_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | elevation_min_point = <!-- ماپ واري نقطي کي ظاھر ڪرڻ لاءِ --> | elevation_min_rank = <!-- آبادي --> | population_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | population_as_of = | population_total = | pop_est_footnotes = | pop_est_as_of = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = <!-- ڪنھن به گھاٽائي واري خاني جي پاڻمرادو ڳڻپ لاءِ استعمال ڪريو: auto --> | population_density_sq_mi = | population_urban_footnotes = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_rural_footnotes = | population_rural = | population_density_rural_km2 = | population_density_rural_sq_mi = | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_density_rank = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_density_blank2_km2 = | population_density_blank2_sq_mi = | population_demonym = <!-- demonym، مثال طور Liverpool جي ماڻھو لاءِ Liverpudlian --> | population_demonyms = | population_note = <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 1) --> | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = <!-- وغيره، demographics1_title7 / demographics1_info7 تائين --> <!-- ڊيموگرافڪس (حصو 2) --> | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <!-- حوالن لاءِ: <ref> ٽيگ استعمال ڪريو --> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = <!-- وغيره، demographics2_title10 / demographics2_info10 تائين --> <!-- وقتي علائقا --> | timezone_link = | timezone1_location = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | timezone2_location = | timezone2 = | utc_offset2 = | timezone2_DST = | utc_offset2_DST = | timezone3_location = | timezone3 = | utc_offset3 = | timezone3_DST = | utc_offset3_DST = | timezone4_location = | timezone4 = | utc_offset4 = | timezone4_DST = | utc_offset4_DST = | timezone5_location = | timezone5 = | utc_offset5 = | timezone5_DST = | utc_offset5_DST = <!-- ٽپال ڪوڊ، علائقي ڪوڊ --> | postal_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal_code = | postal2_code_type = <!-- ZIP Code، Postcode، Post code، Postal code وغيره داخل ڪريو --> | postal2_code = | area_code_type = <!-- ڊفالٽ: Area code(s) --> | area_code = | area_codes = | geocode = | iso_code = | registration_plate_type = | registration_plate = | code1_name = | code1_info = | code2_name = | code2_info = <!-- خالي خانا (حصو 1) --> | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = <!-- وغيره، blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 تائين --> <!-- خالي خانا (حصو 2) --> | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = <!-- وغيره، blank7_name_sec2 / blank7_info_sec2 تائين --> <!-- ويب سائيٽ، فوٽنَوٽس --> | website = <!-- {{Official URL}} --> | module = | footnotes = }} </syntaxhighlight> ==پيراميٽرن جا نالا ۽ وضاحتون== {| class="wikitable" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===نالو ۽ نقل حرفي=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" | '''name''' || اختياري || ھي انگريزي ۾ عام نالو آھي. جيڪڏھن ھي نہ ڏنو ويو تہ ڄاڻخانو '''official_name''' کي عنوان طور استعمال ڪندو، ۽ جيڪڏھن اھو به موجود نہ ھجي تہ صفحي جو نالو استعمال ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''official_name''' || اختياري || انگريزي ۾ سرڪاري نالو. جيڪڏھن '''official_name'''، '''name''' ۽ '''settlement_type''' سان غير ضروري ورجاءُ پيدا ڪري، تہ ان کي استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪريو. '''official_name''' تڏهن استعمال ڪريو جڏهن سرڪاري نالو غير معمولي ھجي يا رڳو نالي ۽ آباديءَ جي قسم مان ساديءَ طرح اخذ نہ ٿي سگھي. |- style="vertical-align:top;" | '''native_name''' || اختياري || مقامي ٻوليءَ ۾ نالو يا نالا، جيڪڏھن 'name' کان مختلف ھجن ۽ انگريزي نہ ھجن. ھي پيراميٽر حقيقي مقامي ٻوليءَ واري نالي لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو، مثال طور [[ميونخ]] لاءِ جرمن. [[Template talk:Infobox settlement/Archive 32#RFC on usage of native name parameter for First Nations placenames|2023 RfC]] موجب، اھو فرسٽ نيشنز/[[ڏيهي ماڻھو|ڏيهي ماڻھن]] پاران استعمال ٿيندڙ نالن لاءِ به استعمال ٿي سگھي ٿو، '''ڀلي''' اھي ان جڳھ ۾ غالب نسلي گروھ نہ ھجن. |- style="vertical-align:top;" | '''native_name_lang''' || اختياري || [[ISO 639-1 ڪوڊن جي فهرست|ISO 639-1 ڪوڊ]] استعمال ڪريو، مثال طور فرانسيسي لاءِ "fr". جيڪڏھن مختلف ٻولين ۾ ھڪ کان وڌيڪ غالب نالا ھجن، تہ اھي نالا بدران {{tl|lang}} استعمال ڪندي داخل ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''other_name''' || اختياري || اھڙين جڳھن لاءِ جن جا ٻيا عام استعمال ٿيندڙ نالا ھجن، جھڙوڪ بمبئي يا سائيگون. |- style="vertical-align:top;" | '''settlement_type''' || اختياري || ڪو به قسم داخل ڪري سگھجي ٿو، جھڙوڪ City، Town، Village، Hamlet، Municipality، Reservation وغيره. جيڪڏھن مقرر ڪيو ويو تہ نالن ھيٺ ڏيکاريو ويندو. ضرورت پوڻ تي ڪل آبادي/ايراضي لاءِ ليبل طور به استعمال ٿي سگھي ٿو (ڊفالٽ طور ''City'')، خاص طور تي ''Urban''، ''Rural'' يا ''Metro'' کان فرق ڪرڻ لاءِ. جيڪڏھن شھري، ٻھراڙي يا ميٽرو انگ اکر موجود نہ ھجن، تہ ليبل ''Total'' ھوندو، سواءِ ان جي جو '''total_type''' مقرر ٿيل ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''short_description''' || اختياري || ڄاڻخاني پاران ٺھندڙ مختصر وضاحت کي روڪڻ لاءِ <code>no</code> مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نقل حرفي |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1''' || اختياري || ھي "entry" کي لفظ "transliteration(s)" کان اڳ رکي ٿو. ڪنھن خاص ٻوليءَ جي نشاندھي لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو، جھڙوڪ [[Dêlêg]] ۾، يا رڳو "Other" داخل ڪري سگھجي ٿو، جيئن [[Gaza City|غزا]] جي مضمون ۾. |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1_type'''<br />'''translit_lang1_type1'''<br />کان<br />'''translit_lang1_type6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang1_info'''<br />'''translit_lang1_info1'''<br />کان<br />'''translit_lang1_info6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2''' || اختياري || ٻي نقل حرفي داخل ڪندو. ڏسو [[Dêlêg]] |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2_type'''<br />'''translit_lang2_type1'''<br />کان<br />'''translit_lang2_type6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''translit_lang2_info'''<br />'''translit_lang2_info1'''<br />کان<br />'''translit_lang2_info6''' || اختياري || |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===تصويرون، عرف نالو، نعرو=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_skyline''' || اختياري || آباديءَ جي نمائندگي ڪندڙ بنيادي تصوير. عام طور تي آباديءَ جي اسڪاءِ لائن جي تصوير. وڏن شھري علائقن لاءِ، ھڪڙي تصوير بدران <nowiki>{{multiple image}}</nowiki> سانچو اڪثر استعمال ڪيو ويندو آھي، تہ جيئن آباديءَ جي اسڪاءِ لائن ۽ ڪيترن نمايان نشانين جو ڪولاج ٺھي. |- style="vertical-align:top;" | '''imagesize''' || اختياري || image_skyline جي سائيز کي گھٽ يا وڌ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو. اھو تڏهن مددگار آھي جڏهن ايڊيٽر ڄاڻخاني کي ويڪرو ڪرڻ چاھي. جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 250px آھي. ياد رکو تہ [[WP:IMGSIZELEAD]] سفارش ڪري ٿو تہ تصويرون <code>upright=1.35</code> جي برابر، يعني 300px، کان وڌيڪ ويڪريون نہ ھجن. |- style="vertical-align:top;" | '''image_alt''' || اختياري || تصوير لاءِ [[Alt text|متبادل متن]]، جيڪو اھي پڙھندڙ استعمال ڪن ٿا جيڪي بصري معذوري سبب تصوير ڏسي نٿا سگھن. ڏسو [[WP:ALT]]. |- style="vertical-align:top;" | '''image_caption''' || اختياري || image_skyline جي ھيٺان ڪيپشن ڏيکاريندو، جيڪڏھن تصوير موجود ھجي. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | جھنڊي جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_flag''' || اختياري || جھنڊي لاءِ استعمال ٿئي ٿو. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_size''' || اختياري || image_flag جي سائيز کي 100px کان گھٽ يا وڌ ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو. جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_alt''' || اختياري || جھنڊي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_border''' || اختياري || جھنڊي تان بارڊر ختم ڪرڻ لاءِ 'no' مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''flag_link''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | مُھر جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_seal''' || اختياري || جيڪڏھن جڳھ جي سرڪاري مُھر ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_alt''' || اختياري || مُھر لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''seal_link'''<br />'''seal_type''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''seal_class''' || اختياري || مُھر واري تصوير لاءِ CSS class. جيڪڏھن مُھر واري تصوير monochrome ھجي تہ dark mode سپورٽ لاءِ {{para|seal_class|skin-invert}} استعمال ڪري سگھجي ٿو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نشان/ڪوٽ آف آرمز جي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_shield''' || اختياري || اھڙي جڳھ لاءِ استعمال ٿي سگھي ٿو جنھن جو coat of arms ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_alt''' || اختياري || shield لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''shield_link''' || اختياري || جيڪڏھن وڪي مضمون معلوم ھجي پر سانچو پاڻمرادو لنڪ نہ ڪري، تہ استعمال ڪري سگھجي ٿو. مثال لاءِ [[Coquitlam, British Columbia]] جو ڄاڻخانو ڏسو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | لوگو يا علامتي تصوير |- style="vertical-align:top;" | '''image_blank_emblem''' || اختياري || جيڪڏھن ڪنھن جڳھ جو سرڪاري لوگو، crest، emblem وغيره ھجي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_type''' || اختياري || "image_blank_emblem" جي ھيٺان ڪيپشن، جنھن سان ٻڌائجي تہ اھو ڪھڙي قسم جو نشان آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_size''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ سائيز 100px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_alt''' || اختياري || blank emblem لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''blank_emblem_link''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | عرف نالو، نعرو |- style="vertical-align:top;" | '''etymology''' || اختياري || نالي جو بنياد يا اصل. |- style="vertical-align:top;" | '''nickname''' || اختياري || مشهور عرف نالو. |- style="vertical-align:top;" | '''nicknames''' || اختياري || جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ مشهور عرف نالا ھجن تہ ھي استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''motto''' || اختياري || عرف نالن ھيٺ نعرو ڏيکاريندو. |- style="vertical-align:top;" | '''mottoes''' || اختياري || جيڪڏھن ھڪ کان وڌيڪ نعرا ھجن تہ ھي استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''anthem''' || اختياري || عرف نالن ھيٺ ترانو/گيت ڏيکاريندو. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===نقشا، جاگرافيائي بيهڪ=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | نقشي جون تصويرون |- style="vertical-align:top;" | '''image_map''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''mapsize''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ 250px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''map_alt''' || اختياري || نقشي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''map_caption''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''image_map1''' || اختياري || ثانوي نقشي جي تصوير. پھريان '''image_map''' خانو ڀرڻ ضروري آھي. مثال ڏسو: [[Bloomsburg, Pennsylvania]]. |- style="vertical-align:top;" | '''mapsize1''' || اختياري || جيڪڏھن استعمال ڪيو وڃي تہ '''px''' ضرور لکيو وڃي؛ ڊفالٽ 250px آھي. |- style="vertical-align:top;" | '''map_alt1''' || اختياري || ثانوي نقشي لاءِ متبادل متن. |- style="vertical-align:top;" | '''map_caption1''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | Pushpin نقشا، جاگرافيائي بيهڪ |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map''' || اختياري || [[Template:Location map]] مطابق location map جو نالو، مثال طور ''Indonesia'' يا ''Russia''. {{para|coordinates}} مان coordinate خانا نقشي تي pushpin coordinate marker ۽ label کي '''پاڻمرادو''' رکندا آھن. مثال: [[Padang, Indonesia]]. ھڪ کان وڌيڪ pushpin نقشا ڏيکارڻ لاءِ نقشا # سان الڳ ڪري ڏيو، مثال طور ''California#USA''. |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_mapsize''' || اختياري || رڳو عدد طور داخل ڪيو وڃي—'''px استعمال نہ ڪريو'''. ڊفالٽ قدر 250 آھي.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>width</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_alt''' || اختياري || pushpin نقشي لاءِ متبادل متن؛ [[screen reader|اسڪرين ريڊرن]] پاران استعمال ٿئي ٿو، ڏسو [[WP:ALT]].<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>alt</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_caption''' || اختياري || جيڪڏھن ''map_caption'' کان مختلف ڪيپشن گھرجي تہ ڀريو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>caption</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_map_caption_notsmall''' || اختياري || <!-- ھتي دستاويز شامل ڪريو --> |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_label''' || اختياري || سڃاڻپ واري نشان ڀرسان ڏيکارڻ لاءِ label جو متن؛ [[Wiki markup|وڪي لنڪ]] استعمال ڪري سگھجي ٿي. جيڪڏھن نہ ڏنو ويو، تہ label اھو متن ھوندو جيڪو ''name'' يا ''official_name'' پيراميٽرن کي ڏنو ويو آھي. جيڪڏھن {{para|pushpin_label_position|none}} ھجي، تہ ڪوبه label نہ ڏيکاربو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>label</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_label_position''' || اختياري || pushpin نقشي تي coordinate marker جي نسبت label جي پوزيشن. صحيح اختيار آھن {left, right, top, bottom, none}. جيڪڏھن ھي خانو نہ ڏنو ويو، تہ ڊفالٽ قدر ''right'' آھي.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>position</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_outside''' || اختياري || ''[[Template:Location map]] ۾ <code>outside</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_relief''' || اختياري || چونڊيل location map پاران ڏنل alternative relief map استعمال ڪرڻ لاءِ ھن کي <code>y</code> يا ڪنھن به غير خالي قدر تي مقرر ڪريو، جيڪڏھن relief map موجود ھجي. <br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>relief</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_image''' || اختياري || alternative map استعمال ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو؛ تصوير جا ڪنارا location map template وارن ساڳين coordinates سان ملندڙ ھجڻ گھرجن.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>AlternativeMap</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''pushpin_overlay''' || اختياري || عام pushpin نقشي مٿان superimpose ڪرڻ لاءِ تصوير مقرر ڪرڻ ۾ استعمال ٿي سگھي ٿو.<br/>''[[Template:Location map]] ۾ <code>overlay_image</code> پيراميٽر جي برابر.'' |- style="vertical-align:top;" | '''mapframe''' || اختياري || {{tl|infobox mapframe}} نقشو شامل ڪريو. استعمال بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ھيٺ [[#Mapframe maps]] ۾ دستاويز ڏسو. |- style="vertical-align:top;" | '''coordinates''' || اختياري || latitude ۽ longitude. {{tl|Coord}} استعمال ڪريو. استعمال بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ {{tl|Coord}} جي دستاويز ڏسو. |- style="vertical-align:top;" | '''coor_pinpoint''' || اختياري || ضرورت پوڻ تي اھو وڌيڪ درست طور ٻڌائڻ لاءِ تہ coordinates ڪٿي يا ڇا لاءِ ڏنا ويا آھن، مثال طور ''Town Hall''، يا ڪنھن وڏي علائقي اندر خاص جڳھ، مثال طور county ۾ city. مثال: [[Masovian Voivodeship]] واري مضمون ۾ <code>coor_pinpoint=Warsaw</code> [[Warsaw]] کي ظاهر ڪري ٿو. |- style="vertical-align:top;" | '''coordinates_footnotes''' || اختياري || coordinates لاءِ حوالا، <code><nowiki><ref> </ref></nowiki></code> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''grid_name'''<br />'''grid_position''' || اختياري || علائقائي grid system جو نالو ۽ ان grid تي پوزيشن. |} ====Mapframe نقشا==== {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes، جيستائين ٻيا map پيراميٽر موجود نہ ھجن: {{para|pushpin_map}}، {{para|image_map}}، {{para|image_map1}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-length_km = {{para|length_km}} | mapframe-length_mi = {{para|length_mi}} | mapframe-width_km = {{para|width_km}} | mapframe-width_mi = {{para|width_mi}} | mapframe-area_km2 = {{para|area_total_km2}} | mapframe-area_ha = {{para|area_total_ha}} | mapframe-area_acre = {{para|area_total_acre}} | mapframe-area_sq_mi = {{para|area_total_sq_mi}} | mapframe-type = city | mapframe-population = {{para|population_metro}} يا {{para|population_total}} | mapframe-marker = town | mapframe-caption = {{para|name}} يا {{para|official_name}} يا {{tl|PAGENAMEBASE}} جو انٽرايڪٽو نقشو }} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===جڳھ، قيام، مرڪز، ذيلي ورھاستون، حڪومت، اڳواڻ=== |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | جڳھ |- style="vertical-align:top;" | {{anchor|subdivision_type}}'''subdivision_type''' || اختياري || لڳ ڀڳ ھميشه <code><nowiki>Country</nowiki></code> |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_name''' || اختياري || subdivision_type تي دارومدار رکي ٿو — نالو متن جي صورت ۾ استعمال ڪريو، مثال: <code>United States</code>. [[MOS:INFOBOXFLAG]] موجب، ھن خاني ۾ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا استعمال ٿي سگھن ٿا. |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_type1'''<br />کان<br />'''subdivision_type6''' || اختياري || State/Province، region، county ٿي سگھن ٿا. ھي ليبل مضمون ۾ بيان ڪيل آباديءَ جي سطح کان ''مٿي'' وارين ذيلي ورھاستن لاءِ آھن. مضمون ۾ بيان ڪيل جڳھ کان ''ھيٺ'' يا ان جي ''اندر'' وارين ذيلي ورھاستن لاءِ {{para|parts_type}} استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''subdivision_name1'''<br />کان<br />'''subdivision_name6''' || اختياري || نالو متن جي صورت ۾ استعمال ڪريو، مثال: <code>Florida</code> يا <code><nowiki>[[Florida]]</nowiki></code>. [[MOS:INFOBOXFLAG]] موجب، آبادين جي ڄاڻخانن ۾ ملڪ ۽ پھرين سطح جي انتظامي ورھاست جا جھنڊا ٿي سگھن ٿا. subdivision_name1 لاءِ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا جائز آھن، جيڪو عام طور state يا province ھوندو آھي؛ subdivision_name2-6 ۾ جھنڊي جا آئڪن يا جھنڊي جا سانچا '''استعمال نہ ٿيڻ گھرجن'''. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | قيام |- style="vertical-align:top;" | '''established_title''' || اختياري || مثال: Founded |- style="vertical-align:top;" | '''established_date''' || اختياري || established_title= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title1''' || اختياري || مثال: Incorporated (town) <br/>[نوٽ: "established_title1"، "established_title" کان الڳ آھي؛ اوھان "established_title" کي "established_title0" وانگر سمجھي سگھو ٿا.] |- style="vertical-align:top;" | '''established_date1''' || اختياري || ["established_title1" بابت نوٽ ڏسو.] established_title1= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title2''' || اختياري || مثال: Incorporated (city) |- style="vertical-align:top;" | '''established_date2''' || اختياري || established_title2= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title3''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date3''' || اختياري || established_title3= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title4''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date4''' || اختياري || established_title4= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title5''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date5''' || اختياري || established_title5= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title6''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date6''' || اختياري || established_title6= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''established_title7''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''established_date7''' || اختياري || established_title7= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''extinct_title''' || اختياري || جڏھن ڪا آبادي وجود ختم ڪري ڇڏي |- style="vertical-align:top;" | '''extinct_date''' || اختياري || extinct_title= گھربل آھي |- style="vertical-align:top;" | '''founder''' || اختياري || آبادي ڪنھن قائم ڪئي |- style="vertical-align:top;" | '''named_for''' || اختياري || آباديءَ جي نالي جو ماخذ، يعني ڪو شخص، جڳھ وغيره |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | حڪومت جو مرڪز |- style="vertical-align:top;" | '''seat_type''' || اختياري || حڪومت جي مرڪز لاءِ ليبل، ڊفالٽ طور ''Seat''. |- style="vertical-align:top;" | '''seat''' || اختياري || حڪومت جو مرڪز. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ننڍا حصا، مثال طور شھر جا boroughs |- style="vertical-align:top;" | '''parts_type''' || اختياري || ننڍين ذيلي ورھاستن لاءِ ليبل، ڊفالٽ طور ''Boroughs''. |- style="vertical-align:top;" | '''parts_style''' || اختياري || collapsible فهرست طور ڏيکارڻ لاءِ ''list''، collapsed فهرست لاءِ ''coll''، يا پيراگراف انداز لاءِ ''para'' مقرر ڪريو. ڊفالٽ 5 شين تائين ''list'' آھي، ٻي صورت ۾ ''coll''. |- style="vertical-align:top;" | '''parts''' || اختياري || ننڍين ذيلي ورھاستن جي فهرست جو متن يا سُرخي. |- style="vertical-align:top;" | '''p1'''<br />'''p2'''<br />کان<br />'''p50''' || اختياري || ننڍيون ذيلي ورھاستون جيڪي فهرست ڪيون وڃن. مثال: [[Warsaw]] |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | حڪومت جو قسم، اڳواڻ |- style="vertical-align:top;" | '''government_footnotes''' || اختياري || حڪومت بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''government_type''' || اختياري || مثال: [[Mayor–council government]]، [[Council–manager government]]، [[City commission government]]، ... |- style="vertical-align:top;" | '''governing_body''' || اختياري || جڳھ جي حڪومتي اداري جو نالو |- style="vertical-align:top;" | '''leader_party''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جي سياسي جماعت |- style="vertical-align:top;" | '''leader_title''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جو پھريون عھدو، مثال طور Mayor |- style="vertical-align:top;" | '''leader_name''' || اختياري || جڳھ جي اڳواڻ جو نالو |- style="vertical-align:top;" | '''leader_title1'''<br />کان<br />'''leader_title4''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''leader_name1'''<br />کان<br />'''leader_name4''' || اختياري || ڊگھين فهرستن لاءِ {{tl|Collapsible list}} استعمال ڪريو. مثال لاءِ [[Halifax Regional Municipality|Halifax]] ڏسو. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===جاگرافيائي معلومات=== |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 | ھنن خانن ۾ '''ٻٽي پاڻمرادي ايڪائي تبديلي''' آھي، يعني جيڪڏھن رڳو ميٽرڪ قدر داخل ڪيا وڃن تہ imperial قدر پاڻمرادو تبديل ٿي ڏيکاربا، ۽ ان جي ابتڙ به ائين ٿيندو. جيڪڏھن ڪو ايڊيٽر پاڻمرادي تبديلي کي override ڪرڻ چاھي، مثال طور جيڪڏھن ماخذ metric ۽ imperial ٻئي ڏئي ٿو يا قدرن جي حد گھربل آھي، تہ ٻنھي قدرن کي پنھنجن لاڳاپيل خانن ۾ داخل ڪيو وڃي. سڀ قدر '''raw format''' ۾ داخل ٿيڻ گھرجن: ڪاما، اسپيس يا ايڪائي نشانن کان سواءِ. سانچو انھن کي پاڻمرادو فارميٽ ڪندو. |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ڏيک جون جوڙجڪون |- style="vertical-align:top;" | '''total_type''' || اختياري || بيان ڪري ٿو تہ "total" ايراضي ۽ آبادي جو انگ ڪنھن لاءِ آھي، مثال طور ''Greater London''. ھي ڪل آبادي/ايراضي لاءِ ٻيا ليبل override ڪري ٿو. جيڪڏھن اوھان ڪل ايراضي ۽ آبادي کي "Area" ۽ "Population" لفظن سان ساڳي لائين تي ڏيکارڻ چاھيو ٿا، بغير "Total" يا ساڳئي ليبل جي، تہ ھن پيراميٽر جو قدر '''&amp;nbsp;''' مقرر ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''unit_pref''' || اختياري || ايڪائين جو ترتيب ''imperial (metric)'' ڪرڻ لاءِ '''imperial''' داخل ڪريو. ڊفالٽ ڏيک جو انداز ''metric (imperial)'' آھي. بهرحال، جيڪڏھن '''subdivision_name''' آمريڪا يا برطانيا جي ڪنھن صورت جي برابر ھجي تہ سانچو ترتيب پاڻمرادو بدلائيندو.<br />وچ اوڀر لاءِ [[dunam]] واري unit preference داخل ڪري سگھجي ٿي، جيڪا رڳو ڪل ايراضي تي اثر ڪري ٿي. <br /> |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ايراضي |- style="vertical-align:top;" | '''area_footnotes''' || اختياري || ايراضي بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''dunam_link''' || اختياري || جيڪڏھن dunams استعمال ٿين، تہ ڊفالٽ طور ڪل ايراضي واري حصي ۾ لفظ ''dunams'' کي لنڪ ڪيو ويندو. اھو <code>dunam_link</code> کي ڪنھن ٻي ماپ تي مقرر ڪري تبديل ڪري سگھجي ٿو، مثال طور <code>dunam_link=water</code>. لنڪنگ کي پيراميٽر کي ڪجھ ٻيو مقرر ڪري بند به ڪري سگھجي ٿو، مثال طور <code>dunam_link=none</code> يا <code>dunam_link=off</code>. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_km2''' || اختياري || ڪل ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_ha''' || اختياري || ڪل ايراضي ھيڪٽرن ۾—نشان: ha. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_acre خالي ھجي تہ acres ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_sq_mi''' || اختياري || ڪل ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_acre''' || اختياري || ڪل ايراضي ايڪڙن ۾. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_ha خالي ھجي تہ hectares ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_total_dunam''' || اختياري || ڪل ايراضي dunams ۾، جيڪا وڪي-لنڪ ٿيل آھي. وچ اوڀر جي جڳھن، جھڙوڪ Israel، Gaza ۽ West Bank، ۾ استعمال ٿئي ٿي. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_total_km2، area_total_ha، area_total_sq_mi، ۽ area_total_acre خالي ھجن تہ چورس ڪلوميٽر يا ھيڪٽر ۽ چورس ميل يا acres ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. مثال: [[Gaza City|Gaza]] ۽ [[Ramallah]] |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_km2''' || اختياري || زميني ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_land_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_sq_mi''' || اختياري || زميني ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_land_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_land_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_km2''' || اختياري || پاڻيءَ واري ايراضي چورس ڪلوميٽرن ۾—نشان: km². قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_water_sq_mi خالي ھجي تہ چورس ميل ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_sq_mi''' || اختياري || پاڻيءَ واري ايراضي چورس ميلن ۾—نشان: sq&nbsp;mi. قدر '''raw format''' ۾ داخل ڪيو وڃي، ڪاما يا اسپيس کان سواءِ. جيڪڏھن area_water_km2 خالي ھجي تہ چورس ڪلوميٽر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_water_percent''' || اختياري || پاڻيءَ جو سيڪڙو، "%" کان سواءِ |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_urban_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rural_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_metro_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_rank''' || اختياري || آباديءَ جي ايراضي، پنھنجي parent sub-division اندر درجي بندي مطابق |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_title''' || اختياري || مثال لاءِ London ڏسو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank1_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_title''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_ha''' || اختياري || <code>area_total_ha</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_dunam''' || اختياري || <code>area_total_dunam</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_blank2_acre''' || اختياري || <code>area_total_acre</code> جھڙو |- style="vertical-align:top;" | '''area_note''' || اختياري || اضافي معلومات لاءِ جاءِ، جھڙوڪ ماخذ جو نالو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ماپون |- style="vertical-align:top;" | '''dimensions_footnotes''' || اختياري || ماپن بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''length_km''' || اختياري || ڪلوميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_mi خالي ھجي تہ ميلن ۾ ڊيگھ ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''length_mi''' || اختياري || ميلن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_km خالي ھجي تہ ڪلوميٽرن ۾ ڊيگھ ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''width_km''' || اختياري || ڪلوميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_mi خالي ھجي تہ ميلن ۾ ويڪر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" | '''width_mi''' || اختياري || ميلن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن length_km خالي ھجي تہ ڪلوميٽرن ۾ ويڪر ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | اوچائي |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_footnotes''' || اختياري || اوچائي بابت حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر رکيل، ممڪن طور {{tl|Cite web}} واري حوالا ڏيڻ جي فارميٽ سان. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_m''' || اختياري || ميٽرن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن elevation_ft خالي ھجي تہ فوٽن ۾ اوچائي ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. بهرحال، جيڪڏھن اوچائيءَ جي حد گھربل ھجي، يعني 5–50 m، تہ ھيٺ ڏنل "max" ۽ "min" خانا استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_ft''' || اختياري || فوٽن ۾ raw number داخل ڪيو ويو. جيڪڏھن '''elevation_m''' خانو خالي ھجي تہ ميٽرن ۾ سراسري اوچائي ڏيکارڻ لاءِ پاڻمرادو تبديل ٿيندو. بهرحال، جيڪڏھن اوچائيءَ جي حد گھربل ھجي، مثال طور 50–500&nbsp;ft، تہ ھيٺ ڏنل "max" ۽ "min" خانا استعمال ڪريو. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_max_footnotes'''<br />'''elevation_min_footnotes''' || اختياري || مٿي وانگر، پر "max" ۽ "min" اوچاين لاءِ. ڏسو [[City of Leeds]]. |- style="vertical-align:top;" | '''elevation_max_m'''<br />'''elevation_max_ft'''<br />'''elevation_max_rank'''<br />'''elevation_min_m'''<br />'''elevation_min_ft'''<br />'''elevation_min_rank''' || اختياري || رڳو ھڪ قدر بدران سڀ کان وڌيڪ ۽ سڀ کان گھٽ اوچائيون ۽ رتبو ڏيڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. مثال: [[Halifax Regional Municipality]]. |} {| class="wikitable" |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="color:inherit; background: orange; text-align: center;" | ===آبادي، ڊيموگرافڪس=== |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 | آباديءَ جي ڳاڙهاڻ (density) وارن خانن ۾ '''ٻٽي خودڪار يونٽ تبديلي''' موجود آهي، جنهن جو مطلب آهي ته جيڪڏهن صرف ميٽرڪ قدر ڏنا وڃن ته امپيريل قدر پاڻمرادو تبديل ٿي ويندا ۽ ان جي ابتڙ پڻ. جيڪڏهن ڪو ايڊيٽر خودڪار تبديليءَ کي ختم ڪري پنهنجي مرضيءَ سان قدر ڏيکارڻ چاهي ــ مثال طور جڏهن ماخذ ٻنهي ميٽرڪ ۽ امپيريل قدرن کي ڏيکاري يا جڏهن قدرن جي حد ڏيکارڻي هجي ــ ته هو ٻنهي لاڳاپيل خانن ۾ الڳ الڳ قدر داخل ڪري سگهي ٿو. '''ڪل ايراضيءَ جي حساب سان آباديءَ جي ڳاڙهاڻ پاڻمرادو ڳڻپ ڪرڻ لاءِ ڪنهن به density واري قدر جي جاءِ تي ''auto'' لکو.''' |- style="color: black; background: whitesmoke;" ! پيراميٽر جو نالو !! استعمال !! وضاحت |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | آبادي |- style="vertical-align:top;" | '''population_total''' || اختياري || اصل آبادي (اندازن لاءِ هيٺ ڏسو)، ترجيحي طور رڳو انگن تي مشتمل (بغير ڪامن جي) |- style="vertical-align:top;" | '''population_as_of''' || اختياري || ڪل آباديءَ جو سال (عام طور آدمشماريءَ جو سال) |- style="vertical-align:top;" | '''population_footnotes''' || اختياري || آباديءَ لاءِ حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_km2''' || اختياري || {{code|auto}} تي مقرر ڪريو ته جيئن {{para|population_total}} ۽ {{para|area_total_km2}} جي بنياد تي پاڻمرادو تيار ٿئي |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_sq_mi''' || اختياري || {{code|auto}} تي مقرر ڪريو ته جيئن {{para|population_total}} ۽ {{para|area_total_sq_mi}} جي بنياد تي پاڻمرادو تيار ٿئي |- style="vertical-align:top;" | '''population_est''' || اختياري || آباديءَ جو اندازو |- style="vertical-align:top;" | '''pop_est_as_of''' || اختياري || آباديءَ جي اندازي جو سال يا مهينو ۽ سال |- style="vertical-align:top;" | '''pop_est_footnotes''' || اختياري || آباديءَ جي اندازي جا حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_urban''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_urban_footnotes''' || اختياري || شهري آباديءَ جا حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_urban_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_urban_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_rural''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_rural_footnotes''' || اختياري || ٻهراڙيءَ جي آباديءَ جا حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_rural_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_rural_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_metro''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_metro_footnotes''' || اختياري || ميٽرو آباديءَ جا حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_metro_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_metro_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_rank''' || اختياري || آباديءَ جي لحاظ کان هن وسنديءَ جو پنهنجي مٿين انتظامي ورهاڱي اندر درجو |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_rank''' || اختياري || آباديءَ جي ڳاڙهاڻ جي لحاظ کان هن وسنديءَ جو پنهنجي مٿين انتظامي ورهاڱي اندر درجو |- style="vertical-align:top;" | '''population_blank1_title''' || اختياري || اندازن لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. مثال: [[Windsor, Ontario]] |- style="vertical-align:top;" | '''population_blank1''' || اختياري || blank1_title لاءِ آباديءَ جي قدر |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_blank1_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_blank1_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_blank2_title''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_blank2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_blank2_km2''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_density_blank2_sq_mi''' || اختياري || |- style="vertical-align:top;" | '''population_demonym''' || اختياري || ڪنهن قوم يا هنڌ جي رهواسين لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ. مثال طور [[Liverpool]] جو شهري [[Liverpudlian]] سڏبو آهي. |- style="vertical-align:top;" | '''population_demonyms''' || اختياري || جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ demonym هجن ته هي استعمال ڪريو |- style="vertical-align:top;" | '''population_note''' || اختياري || اضافي معلومات لاءِ جڳهه، جهڙوڪ ماخذ جو نالو. مثال لاءِ [[Windsor, Ontario]] ڏسو. |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ڊيموگرافڪس (حصو 1) |- style="vertical-align:top;" | '''demographics_type1''' || اختياري || حصي جي سرخي. مثال: نسليت |- style="vertical-align:top;" | '''demographics1_footnotes''' || اختياري || ڊيموگرافڪس حصو 1 لاءِ حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر، ممڪن آهي {{tl|Cite web}} حوالياتي فارميٽ استعمال ڪندي |- style="vertical-align:top;" | '''demographics1_title1'''<br />کان<br />'''demographics1_title7''' || اختياري || demographics_type1 سان لاڳاپيل عنوان. مثال: White، Black، Hispanic... |- style="vertical-align:top;" | '''demographics1_info1'''<br />کان<br />'''demographics1_info7''' || اختياري || "عنوانن" سان لاڳاپيل معلومات. مثال: 50%، 25%، 10%... |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="color:black; background: #ddd;" | ڊيموگرافڪس (حصو 2) |- style="vertical-align:top;" | '''demographics_type2''' || اختياري || ٻئي حصي جي سرخي. مثال: ٻوليون |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_footnotes''' || اختياري || ڊيموگرافڪس حصو 2 لاءِ حوالا، <nowiki><ref> </ref></nowiki> ٽيگن اندر، ممڪن آهي {{tl|Cite web}} حوالياتي فارميٽ استعمال ڪندي |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_title1'''<br />کان<br />'''demographics2_title10''' || اختياري || '''demographics_type2''' سان لاڳاپيل عنوان. مثال: انگريزي، فرينچ، عربي... |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_info1'''<br />کان<br />'''demographics2_info10''' || اختياري || type2 لاءِ "عنوانن" سان لاڳاپيل معلومات. مثال: 50%، 25%، 10%... |- style="vertical-align:top;" ! colspan=3 style="background: #DDDDDD;" | Demographics (section 2) |- style="vertical-align:top;" | '''demographics_type2''' || optional || A second section header. For example: Languages |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_footnotes''' || optional || Reference(s) for demographics section 2, placed within <nowiki><ref> </ref></nowiki> tags, possibly using the citing format at {{tl|Cite web}} |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_title1'''<br />to<br />'''demographics2_title10''' || optional || Titles related to '''demographics_type2'''. For example: English, French, Arabic... |- style="vertical-align:top;" | '''demographics2_info1'''<br />to<br />'''demographics2_info10''' || optional || Information related to the "titles" for type2. For example: 50%, 25%, 10%... |- style="vertical-align:top;" | colspan=3 style="background: orange; text-align: center;" | 8g74dtqkwsl7j0hivgso2ek4mp1h1zq 14 97867 380955 2026-05-26T21:58:14Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پکين جا خاندان]] 380955 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پکين جا خاندان]] ed8cksjq1hjh99yblgvgpm0lp38seq7 14 97868 380956 2026-05-26T21:59:12Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پکين جا خاندان]] 380956 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پکين جا خاندان]] ed8cksjq1hjh99yblgvgpm0lp38seq7 0 97869 380975 2026-05-27T09:13:01Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: '''ٻگهه''' (Heron) ڊگهين پيرن وارا، ڊگهين ڳچي وارا، تازي پاڻيءَ جا ۽ ساحلي پکي آهن جيڪي آرڊيڊي خاندان ۾ آهن، جن ۾ 75 تسليم ٿيل جنسون آهن، جن مان ڪجهه کي هيرون جي بدران ايگريٽ يا بٽرن سڏيو ويندو آهي. بوٽورس جينس جي ميمبرن کي بيٽرن سڏيو ويندو آهي، ۽، مونوٽائپڪ جينس زيبرلس ۾... 380975 wikitext text/x-wiki '''ٻگهه''' (Heron) ڊگهين پيرن وارا، ڊگهين ڳچي وارا، تازي پاڻيءَ جا ۽ ساحلي پکي آهن جيڪي آرڊيڊي خاندان ۾ آهن، جن ۾ 75 تسليم ٿيل جنسون آهن، جن مان ڪجهه کي هيرون جي بدران ايگريٽ يا بٽرن سڏيو ويندو آهي. بوٽورس جينس جي ميمبرن کي بيٽرن سڏيو ويندو آهي، ۽، مونوٽائپڪ جينس زيبرلس ۾ زگ زيگ هيرون، يا زگ زيگ بٽرن سان گڏ، آرڊيڊي اندر هڪ مونوفيليٽڪ گروپ ٺاهيندا آهن. ايگريٽ هيرون کان حياتياتي طور تي الڳ گروپ نه ٺاهيندا آهن، ۽ انهن کي مختلف طور تي نالو ڏنو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته اهي بنيادي طور تي اڇا هوندا آهن يا نسل جي پلميج ۾ آرائشي پلم هوندا آهن. ارتقائي موافقت جي ڪري، هيرون جون چونچون ڊگهيون هونديون آهن. r9b9dvgv6bevnik33wn4poc1y8mkml2 380976 380975 2026-05-27T09:13:33Z Ibne maryam 17680 added [[Category:پکين جون نسلون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380976 wikitext text/x-wiki '''ٻگهه''' (Heron) ڊگهين پيرن وارا، ڊگهين ڳچي وارا، تازي پاڻيءَ جا ۽ ساحلي پکي آهن جيڪي آرڊيڊي خاندان ۾ آهن، جن ۾ 75 تسليم ٿيل جنسون آهن، جن مان ڪجهه کي هيرون جي بدران ايگريٽ يا بٽرن سڏيو ويندو آهي. بوٽورس جينس جي ميمبرن کي بيٽرن سڏيو ويندو آهي، ۽، مونوٽائپڪ جينس زيبرلس ۾ زگ زيگ هيرون، يا زگ زيگ بٽرن سان گڏ، آرڊيڊي اندر هڪ مونوفيليٽڪ گروپ ٺاهيندا آهن. ايگريٽ هيرون کان حياتياتي طور تي الڳ گروپ نه ٺاهيندا آهن، ۽ انهن کي مختلف طور تي نالو ڏنو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته اهي بنيادي طور تي اڇا هوندا آهن يا نسل جي پلميج ۾ آرائشي پلم هوندا آهن. ارتقائي موافقت جي ڪري، هيرون جون چونچون ڊگهيون هونديون آهن. [[زمرو:پکين جون نسلون]] dme9hbzqv82er7ju5w6p4yaw8w6jg1j 380977 380976 2026-05-27T09:23:41Z Ibne maryam 17680 /* */ 380977 wikitext text/x-wiki {{short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Automatic taxobox | name = ٻگهه<br>Herons | fossil_range = ابتدائي اوليگوسين کان هالوسين دور (ٽي ڪروڙ 20 لک سال اڳ کان اڃ تائين)<ref> Mayr, G. ''et al''. (2018) A fossil heron from the early Oligocene of Belgium – the earliest temporally well-constrained record of the Ardeidae. ''Ibis'', 161(1) DOI:10.1111/ibi.12600</ref> | image = Ardeidae-01.jpg | image_caption = | taxon = Ardeidae | authority = [[William Elford Leach|Leach]], 1820 | type_genus = ''[[Ardea (bird)|Ardea]]'' | type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Genera | subdivision = 18 extant, see [[#Taxonomy and systematics|text]] | synonyms = Cochlearidae }} '''ٻگهه''' (Heron) ڊگهين پيرن وارا، ڊگهين ڳچي وارا، تازي پاڻيءَ جا ۽ ساحلي پکي آهن جيڪي آرڊيڊي خاندان ۾ آهن، جن ۾ 75 تسليم ٿيل جنسون آهن، جن مان ڪجهه کي هيرون جي بدران ايگريٽ يا بٽرن سڏيو ويندو آهي. بوٽورس جينس جي ميمبرن کي بيٽرن سڏيو ويندو آهي، ۽، مونوٽائپڪ جينس زيبرلس ۾ زگ زيگ هيرون، يا زگ زيگ بٽرن سان گڏ، آرڊيڊي اندر هڪ مونوفيليٽڪ گروپ ٺاهيندا آهن. ايگريٽ هيرون کان حياتياتي طور تي الڳ گروپ نه ٺاهيندا آهن، ۽ انهن کي مختلف طور تي نالو ڏنو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته اهي بنيادي طور تي اڇا هوندا آهن يا نسل جي پلميج ۾ آرائشي پلم هوندا آهن. ارتقائي موافقت جي ڪري، هيرون جون چونچون ڊگهيون هونديون آهن. '''Herons''' are long-legged, long-necked, freshwater and coastal [[bird]]s in the family '''Ardeidae''', with 75 recognised [[species]], some of which are referred to as [[egret]]s or [[bittern]]s rather than herons. Members of the genus ''[[Botaurus]]'' are referred to as bitterns, and, together with the [[zigzag heron]], or zigzag bittern, in the [[monotypic]] genus ''Zebrilus'', form a [[monophyletic]] group within the Ardeidae. [[Egrets]] do not form a biologically distinct group from herons, and tend to be named differently because they are mainly white or have decorative plumes in breeding plumage. Herons, by evolutionary adaptation, have long beaks. The classification of the individual heron/egret species is fraught with difficulty, and no clear consensus exists about the correct placement of many species into either of the two major genera, ''[[Ardea (genus)|Ardea]]'' and ''[[Egretta]]''. Similarly, the relationships of the [[genus|genera]] in the family are not completely resolved. However, one species formerly considered to constitute a separate [[monotypic]] family, the Cochlearidae or the [[boat-billed heron]], is now regarded as a member of the Ardeidae. Although herons resemble birds in some other families, such as the [[stork]]s, [[ibis]]es, [[spoonbill]]s, and [[Crane (bird)|cranes]], they differ from these in flying with their necks retracted, not outstretched. They are also one of the bird groups that have [[powder down]]. Some members of this group nest [[Bird colony|colonially]] in trees, while others, notably the bitterns, use [[reed bed]]s. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:پکين جون نسلون]] rb3ffbtfxs5434hbvemu5osuor9ebke 380978 380977 2026-05-27T09:28:31Z Ibne maryam 17680 380978 wikitext text/x-wiki {{short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Automatic taxobox | name = ٻگهه<br>Herons | fossil_range = ابتدائي اوليگوسين کان هالوسين دور (ٽي ڪروڙ 20 لک سال اڳ کان اڃ تائين)<ref> Mayr, G. ''et al''. (2018) A fossil heron from the early Oligocene of Belgium – the earliest temporally well-constrained record of the Ardeidae. ''Ibis'', 161(1) DOI:10.1111/ibi.12600</ref> | image = Ardeidae-01.jpg | image_caption = | taxon = Ardeidae | authority = [[William Elford Leach|Leach]], 1820 | type_genus = ''[[Ardea (bird)|Ardea]]'' | type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Genera | subdivision = 18 extant, see [[#Taxonomy and systematics|text]] | synonyms = Cochlearidae }} '''ٻگهه''' (Heron) ڊگهين پيرن وارا، ڊگهين ڳچي وارا، تازي پاڻيءَ جا ۽ ساحلي پکي آهن جيڪي آرڊيڊي خاندان ۾ آهن، جن ۾ 75 تسليم ٿيل جنسون آهن، جن مان ڪجهه کي هيرون جي بدران ايگريٽ يا بٽرن سڏيو ويندو آهي. بوٽورس جينس جي ميمبرن کي بيٽرن سڏيو ويندو آهي، ۽، مونوٽائپڪ جينس زيبرلس ۾ زگ زيگ هيرون، يا زگ زيگ بٽرن سان گڏ، آرڊيڊي اندر هڪ مونوفيليٽڪ گروپ ٺاهيندا آهن. ايگريٽ هيرون کان حياتياتي طور تي الڳ گروپ نه ٺاهيندا آهن، ۽ انهن کي مختلف طور تي نالو ڏنو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته اهي بنيادي طور تي اڇا هوندا آهن يا نسل جي پلميج ۾ آرائشي پلم هوندا آهن. ارتقائي موافقت جي ڪري، هيرون جون چونچون ڊگهيون هونديون آهن. '''Herons''' are long-legged, long-necked, freshwater and coastal [[bird]]s in the family '''Ardeidae''', with 75 recognised [[species]], some of which are referred to as [[egret]]s or [[bittern]]s rather than herons. Members of the genus ''[[Botaurus]]'' are referred to as bitterns, and, together with the [[zigzag heron]], or zigzag bittern, in the [[monotypic]] genus ''Zebrilus'', form a [[monophyletic]] group within the Ardeidae. [[Egrets]] do not form a biologically distinct group from herons, and tend to be named differently because they are mainly white or have decorative plumes in breeding plumage. Herons, by evolutionary adaptation, have long beaks. The classification of the individual heron/egret species is fraught with difficulty, and no clear consensus exists about the correct placement of many species into either of the two major genera, ''[[Ardea (genus)|Ardea]]'' and ''[[Egretta]]''. Similarly, the relationships of the [[genus|genera]] in the family are not completely resolved. However, one species formerly considered to constitute a separate [[monotypic]] family, the Cochlearidae or the [[boat-billed heron]], is now regarded as a member of the Ardeidae. Although herons resemble birds in some other families, such as the [[stork]]s, [[ibis]]es, [[spoonbill]]s, and [[Crane (bird)|cranes]], they differ from these in flying with their necks retracted, not outstretched. They are also one of the bird groups that have [[powder down]]. Some members of this group nest [[Bird colony|colonially]] in trees, while others, notably the bitterns, use [[reed bed]]s. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wiktionary|heron}} * [http://www.heronconservation.org/ HeronConservation] Heron Specialist Group of IUCN * [https://web.archive.org/web/20110415003947/http://ibc.lynxeds.com/family/herons-ardeidae Heron videos] on the Internet Bird Collection {{Authority control}} [[زمرو:ٻگهه]] [[زمرو:آرڊيڊائي]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] 9qy0muq2cuwzt74tv6l1tnegr2pjz4w 380979 380978 2026-05-27T09:30:03Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 380979 wikitext text/x-wiki {{short description|Family of birds}} {{Other uses}} {{Automatic taxobox | name = ٻگهه<br>Herons | fossil_range = ابتدائي اوليگوسين کان هالوسين دور (ٽي ڪروڙ 20 لک سال اڳ کان اڃ تائين)<ref> Mayr, G. ''et al''. (2018) A fossil heron from the early Oligocene of Belgium – the earliest temporally well-constrained record of the Ardeidae. ''Ibis'', 161(1) DOI:10.1111/ibi.12600</ref> | image = Ardeidae-01.jpg | image_caption = | taxon = Ardeidae | authority = [[William Elford Leach|Leach]], 1820 | type_genus = ''[[Ardea (bird)|Ardea]]'' | type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Genera | subdivision = 18 extant, see [[#Taxonomy and systematics|text]] | synonyms = Cochlearidae }} '''ٻگهه''' (Heron) ڊگهين پيرن وارا، ڊگهين ڳچي وارا، تازي پاڻيءَ جا ۽ ساحلي پکي آهن جيڪي آرڊيڊي خاندان ۾ آهن، جن ۾ 75 تسليم ٿيل جنسون آهن، جن مان ڪجهه کي هيرون جي بدران ايگريٽ يا بٽرن سڏيو ويندو آهي. بوٽورس جينس جي ميمبرن کي بيٽرن سڏيو ويندو آهي، ۽، مونوٽائپڪ جينس زيبرلس ۾ زگ زيگ هيرون، يا زگ زيگ بٽرن سان گڏ، آرڊيڊي اندر هڪ مونوفيليٽڪ گروپ ٺاهيندا آهن. ايگريٽ هيرون کان حياتياتي طور تي الڳ گروپ نه ٺاهيندا آهن، ۽ انهن کي مختلف طور تي نالو ڏنو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته اهي بنيادي طور تي اڇا هوندا آهن يا نسل جي پلميج ۾ آرائشي پلم هوندا آهن. ارتقائي موافقت جي ڪري، هيرون جون چونچون ڊگهيون هونديون آهن. '''Herons''' are long-legged, long-necked, freshwater and coastal [[bird]]s in the family '''Ardeidae''', with 75 recognised [[species]], some of which are referred to as [[egret]]s or [[bittern]]s rather than herons. Members of the genus ''[[Botaurus]]'' are referred to as bitterns, and, together with the [[zigzag heron]], or zigzag bittern, in the [[monotypic]] genus ''Zebrilus'', form a [[monophyletic]] group within the Ardeidae. [[Egrets]] do not form a biologically distinct group from herons, and tend to be named differently because they are mainly white or have decorative plumes in breeding plumage. Herons, by evolutionary adaptation, have long beaks. The classification of the individual heron/egret species is fraught with difficulty, and no clear consensus exists about the correct placement of many species into either of the two major genera, ''[[Ardea (genus)|Ardea]]'' and ''[[Egretta]]''. Similarly, the relationships of the [[genus|genera]] in the family are not completely resolved. However, one species formerly considered to constitute a separate [[monotypic]] family, the Cochlearidae or the [[boat-billed heron]], is now regarded as a member of the Ardeidae. Although herons resemble birds in some other families, such as the [[stork]]s, [[ibis]]es, [[spoonbill]]s, and [[Crane (bird)|cranes]], they differ from these in flying with their necks retracted, not outstretched. They are also one of the bird groups that have [[powder down]]. Some members of this group nest [[Bird colony|colonially]] in trees, while others, notably the bitterns, use [[reed bed]]s. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wiktionary|heron}} * [http://www.heronconservation.org/ HeronConservation] Heron Specialist Group of IUCN * [https://web.archive.org/web/20110415003947/http://ibc.lynxeds.com/family/herons-ardeidae Heron videos] on the Internet Bird Collection {{Authority control}} [[زمرو:ٻگهه]] [[زمرو:آرڊيڊائي]] [[زمرو:پکين جا خاندان]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] [[زمرو:آرڊيڊي|*]] [[زمرو:هيرون|*]] [[زمرو:ايڪسٽيننٽ پيليوسين پهرين ظاهري]] [[زمرو:ٽيڪسا جو نالو وليم ايلفورڊ ليچ پاران رکيو ويو آهي]] b0c3pezux3tbgico51ck6zpct9cnst6 14 97870 380980 2026-05-27T09:30:25Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:پکين جا خاندان]] 380980 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پکين جا خاندان]] ed8cksjq1hjh99yblgvgpm0lp38seq7 14 97871 380981 2026-05-27T09:31:17Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:آرڊيڊائي]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] 380981 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آرڊيڊائي]] [[زمرو:پکين جون نسلون]] lve4rf6nren4ec3n2u42gvehwuenfr5 0 97872 380982 2026-05-27T09:44:07Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1352654927|Goliath heron]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 380982 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Ardea goliath'' |volume=2016 |article-number=e.T22697017A93598961 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22697017A93598961.en |access-date=12 November 2021}}</ref>|image=Ardea goliath -Lake Baringo, Kenya-8.jpg|image_caption=بئرنگو ڍنڍ، [[ڪينيا]] ۾ گوليئيٿ ٻگهه|range_map=Ardea goliath map.svg|genus=Ardea|species=goliath|authority=[[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829}} <references /> [[File:Héron_goliath_MHNT.jpg|thumb|''آرڊيا گوليئيٿ ٻگهه'' جو آنو]] '''گوليئيٿ ٻگهه''' ( Goliath Heron يا '''''Ardea goliath''''' )، جن کي '''وشال هيرون''' پڻ چيو ويندو آهي، <ref>{{Cite book |last=Ali, S. |title=The Book of Indian Birds |publisher=Bombay Natural History Society |year=1993 |isbn=0-19-563731-3 |location=Bombay}}</ref> [[ٻگهه|هيرون]] خاندان، آر ڊي ڊائي (Ardeidae) جو هڪ تمام وڏو ويندڙ [[پکي]] آهي. اهو، [[اولھ ايشيا|ڏکڻ اولهه]] ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ گهٽ ۽ گهٽجندڙ تعداد سان، وڏي تعداد ۾ سب سهارا آفريڪا ۾ ملي ٿو. k7ljv9lszgcffw7dpgo47pw8klgox9m 380983 380982 2026-05-27T09:44:48Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ٻگهه]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380983 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Ardea goliath'' |volume=2016 |article-number=e.T22697017A93598961 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22697017A93598961.en |access-date=12 November 2021}}</ref>|image=Ardea goliath -Lake Baringo, Kenya-8.jpg|image_caption=بئرنگو ڍنڍ، [[ڪينيا]] ۾ گوليئيٿ ٻگهه|range_map=Ardea goliath map.svg|genus=Ardea|species=goliath|authority=[[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829}} <references /> [[File:Héron_goliath_MHNT.jpg|thumb|''آرڊيا گوليئيٿ ٻگهه'' جو آنو]] '''گوليئيٿ ٻگهه''' ( Goliath Heron يا '''''Ardea goliath''''' )، جن کي '''وشال هيرون''' پڻ چيو ويندو آهي، <ref>{{Cite book |last=Ali, S. |title=The Book of Indian Birds |publisher=Bombay Natural History Society |year=1993 |isbn=0-19-563731-3 |location=Bombay}}</ref> [[ٻگهه|هيرون]] خاندان، آر ڊي ڊائي (Ardeidae) جو هڪ تمام وڏو ويندڙ [[پکي]] آهي. اهو، [[اولھ ايشيا|ڏکڻ اولهه]] ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ گهٽ ۽ گهٽجندڙ تعداد سان، وڏي تعداد ۾ سب سهارا آفريڪا ۾ ملي ٿو. [[زمرو:ٻگهه]] 3lsc2kzovnmvyg2xtdz3qwnah11bgf0 380984 380983 2026-05-27T09:45:17Z Ibne maryam 17680 added [[Category:پکي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 380984 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Ardea goliath'' |volume=2016 |article-number=e.T22697017A93598961 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22697017A93598961.en |access-date=12 November 2021}}</ref>|image=Ardea goliath -Lake Baringo, Kenya-8.jpg|image_caption=بئرنگو ڍنڍ، [[ڪينيا]] ۾ گوليئيٿ ٻگهه|range_map=Ardea goliath map.svg|genus=Ardea|species=goliath|authority=[[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829}} <references /> [[File:Héron_goliath_MHNT.jpg|thumb|''آرڊيا گوليئيٿ ٻگهه'' جو آنو]] '''گوليئيٿ ٻگهه''' ( Goliath Heron يا '''''Ardea goliath''''' )، جن کي '''وشال هيرون''' پڻ چيو ويندو آهي، <ref>{{Cite book |last=Ali, S. |title=The Book of Indian Birds |publisher=Bombay Natural History Society |year=1993 |isbn=0-19-563731-3 |location=Bombay}}</ref> [[ٻگهه|هيرون]] خاندان، آر ڊي ڊائي (Ardeidae) جو هڪ تمام وڏو ويندڙ [[پکي]] آهي. اهو، [[اولھ ايشيا|ڏکڻ اولهه]] ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ گهٽ ۽ گهٽجندڙ تعداد سان، وڏي تعداد ۾ سب سهارا آفريڪا ۾ ملي ٿو. [[زمرو:ٻگهه]] [[زمرو:پکي]] gtajpqy7qknkox8tlh1xk2i9yaoobmz 380985 380984 2026-05-27T09:50:57Z Ibne maryam 17680 /* */ 380985 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Ardea goliath'' |volume=2016 |article-number=e.T22697017A93598961 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22697017A93598961.en |access-date=12 November 2021}}</ref>|image=Ardea goliath -Lake Baringo, Kenya-8.jpg|image_caption=بئرنگو ڍنڍ، [[ڪينيا]] ۾ گوليئيٿ ٻگهه|range_map=Ardea goliath map.svg|genus=Ardea|species=goliath|authority=[[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829}} [[File:Héron_goliath_MHNT.jpg|thumb|''آرڊيا گوليئيٿ ٻگهه'' جو آنو]] '''گوليئيٿ ٻگهه''' ( Goliath Heron)، سائنسي نالو "آرڊيا گوليئيٿ" (Ardea goliath)، جن کي '''وشال هيرون''' پڻ چيو ويندو آهي،<ref>{{Cite book |last=Ali, S. |title=The Book of Indian Birds |publisher=Bombay Natural History Society |year=1993 |isbn=0-19-563731-3 |location=Bombay}}</ref> [[ٻگهه|هيرون]] خاندان، آرڊيڊائي (Ardeidae) جو هڪ تمام وڏو ويندڙ [[پکي]] آهي. اهو، [[اولھ ايشيا|ڏکڻ اولهه]] ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ گهٽ ۽ گهٽجندڙ تعداد سان گڏ وڏي تعداد ۾ سب صحارا واري [[آفريڪا]] ۾ ملي ٿو. ==حوالا== [[زمرو:ٻگهه]] [[زمرو:پکي]] aeeqsl7i0thpx4zjuskieic4fba70qx 380986 380985 2026-05-27T09:51:47Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 380986 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Ardea goliath'' |volume=2016 |article-number=e.T22697017A93598961 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22697017A93598961.en |access-date=12 November 2021}}</ref>|image=Ardea goliath -Lake Baringo, Kenya-8.jpg|image_caption=بئرنگو ڍنڍ، [[ڪينيا]] ۾ گوليئيٿ ٻگهه|range_map=Ardea goliath map.svg|genus=Ardea|species=goliath|authority=[[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829}} [[File:Héron_goliath_MHNT.jpg|thumb|''آرڊيا گوليئيٿ ٻگهه'' جو آنو]] '''گوليئيٿ ٻگهه''' ( Goliath Heron)، سائنسي نالو "آرڊيا گوليئيٿ" (Ardea goliath)، جن کي '''وشال هيرون''' پڻ چيو ويندو آهي،<ref>{{Cite book |last=Ali, S. |title=The Book of Indian Birds |publisher=Bombay Natural History Society |year=1993 |isbn=0-19-563731-3 |location=Bombay}}</ref> [[ٻگهه|هيرون]] خاندان، آرڊيڊائي (Ardeidae) جو هڪ تمام وڏو ويندڙ [[پکي]] آهي. اهو، [[اولھ ايشيا|ڏکڻ اولهه]] ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ گهٽ ۽ گهٽجندڙ تعداد سان گڏ وڏي تعداد ۾ سب صحارا واري [[آفريڪا]] ۾ ملي ٿو. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻگهه]] [[زمرو:پکي]] ay990fvtl8h5z2bka6zkl60ru05gfbd 380987 380986 2026-05-27T09:52:51Z Ibne maryam 17680 /* */ 380987 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Ardea goliath'' |volume=2016 |article-number=e.T22697017A93598961 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22697017A93598961.en |access-date=12 November 2021}}</ref>|image=Ardea goliath -Lake Baringo, Kenya-8.jpg|image_caption=بئرنگو ڍنڍ، [[ڪينيا]] ۾ گوليئيٿ ٻگهه|range_map=Ardea goliath map.svg|genus=Ardea|species=goliath|authority=[[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829}} [[File:Héron_goliath_MHNT.jpg|thumb|''آرڊيا گوليئيٿ ٻگهه'' جو آنو]] '''گوليئيٿ ٻگهه''' ( <small>Goliath Heron</small>)، سائنسي نالو "آرڊيا گوليئيٿ" (<small>Ardea goliath</small>)، جن کي '''وشال هيرون''' پڻ چيو ويندو آهي،<ref>{{Cite book |last=Ali, S. |title=The Book of Indian Birds |publisher=Bombay Natural History Society |year=1993 |isbn=0-19-563731-3 |location=Bombay}}</ref> [[ٻگهه|هيرون]] خاندان، آرڊيڊائي (<small>Ardeidae</small>) جو هڪ تمام وڏو ويندڙ [[پکي]] آهي. اهو، [[اولھ ايشيا|ڏکڻ اولهه]] ۽ [[ڏکڻ ايشيا]] ۾ گهٽ ۽ گهٽجندڙ تعداد سان گڏ وڏي تعداد ۾ سب صحارا واري [[آفريڪا]] ۾ ملي ٿو. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻگهه]] [[زمرو:پکي]] k5l9f5iican4rbca0iwfvt5n9x10d5t