ولادت

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ولادت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8347</id>
    <revision>
      <id>382329</id>
      <parentid>168401</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="q6e5xcmn1hjugklmd4znwbskd3x6m8g" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|[[Lambing]]: the mother licks the first lamb while giving birth to the second]]
'''Birth''' is the act or process of bearing or bringing forth [[offspring]],&lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; also referred to in technical contexts as '''parturition'''. In mammals, the process is initiated by hormones which cause the muscular walls of the [[uterus]] to contract, expelling the fetus at a developmental stage when it is ready to feed and breathe.

In some species, the offspring is [[precocial]] and can move around almost immediately after birth but in others, it is [[altricial]] and completely dependent on parenting.

In [[marsupial]]s, the fetus is born at a very immature stage after a short [[gestation]] and develops further in its mother's womb  [[Pouch (marsupial)|pouch]].

It is not only mammals that give birth. Some reptiles, amphibians, fish and invertebrates carry their developing young inside them. Some of these are [[Ovoviviparity|ovoviviparous]], with the eggs being hatched inside the mother's body, and others are [[Viviparity|viviparous]], with the [[embryo]] developing inside their body, as in the case of mammals.


[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]
'''ولادت'''


[[زمرو:پيدائش]]</text>
      <sha1>q6e5xcmn1hjugklmd4znwbskd3x6m8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382330</id>
      <parentid>382329</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1867" sha1="kk1k3d4jyb0bqg3ypv4jndbokn7uhj5" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|[[Lambing]]: the mother licks the first lamb while giving birth to the second]]

Birth


'''Birth''' is the act or process of bearing or bringing forth [[offspring]],&lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; also referred to in technical contexts as '''parturition'''. In mammals, the process is initiated by hormones which cause the muscular walls of the [[uterus]] to contract, expelling the fetus at a developmental stage when it is ready to feed and breathe.

In some species, the offspring is [[precocial]] and can move around almost immediately after birth but in others, it is [[altricial]] and completely dependent on parenting.

In [[marsupial]]s, the fetus is born at a very immature stage after a short [[gestation]] and develops further in its mother's womb  [[Pouch (marsupial)|pouch]].

It is not only mammals that give birth. Some reptiles, amphibians, fish and invertebrates carry their developing young inside them. Some of these are [[Ovoviviparity|ovoviviparous]], with the eggs being hatched inside the mother's body, and others are [[Viviparity|viviparous]], with the [[embryo]] developing inside their body, as in the case of mammals.


[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]
'''ولادت'''


[[زمرو:پيدائش]]</text>
      <sha1>kk1k3d4jyb0bqg3ypv4jndbokn7uhj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382331</id>
      <parentid>382330</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2327" sha1="q895g6mnlwbnc4m32de0t5zxqo5vw6n" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|ٻڪريءَ ٻئي ٻار کي جنم ڏيندي پهرين ٻار کي چاٽيندي]]

پيدائش (&lt;small&gt;Birth&lt;/small&gt;) اولاد پيدا ڪرڻ يا پيدا ڪرڻ جو عمل آهي. &lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; ٿلهي جانورن (&lt;small&gt;mammals&lt;/small&gt;) ۾ اهو عمل [[هارمون|هارمونز]] ذريعي شروع ڪيو ويندو آهي جنهن جي ڪري رحم جي عضلاتي ڀتيون سسي وينديون آهن. جنين کي ترقي جي مرحلي تي, جڏهن اهو کارائڻ ۽ ساهه کڻڻ لاءِ تيار هوندو آهي, ٻاهر ڪڍيو ويندو آهي.

ڪجهه نسلن ۾ اولاد اڳواٽ هوندو آهي ۽ پيدائش کان پوءِ تقريبن فوري طور تي گھمي سگهي ٿو. پر ٻين ۾ اهو غير معمولي هوندو آهي ۽ مڪمل طور تي والدين تي انحصار ڪندو آهي. 

مارسوپيئلز ۾ جنين هڪ مختصر حمل کان پوءِ تمام نابالغ مرحلي تي پيدا ٿيندو آهي ۽ پنهنجي ماءُ جي پيٽ ۾ وڌيڪ ترقي ڪندو آهي. 

اهو صرف ٿلهي جانور نه آهن جيڪي جنم ڏين ٿا, ڪجهه رينگڻ وارا جانور, ايمفيبين، مڇيون ۽ غير فقاري جانور پنهنجي ترقي پذير ٻار کي پنهنجي اندر کڻندا آهن. انهن مان ڪجهه هڏن کي ماءُ جي جسم اندر ٻاهر ڪڍڻ سان اوويويپيرس آهن ۽ ٻيا جنين انهن جي جسم اندر ترقي ڪندا آهن (جيئن ٿلهي جانورن جي صورت ۾).[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]


[[زمرو:پيدائش]]</text>
      <sha1>q895g6mnlwbnc4m32de0t5zxqo5vw6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382332</id>
      <parentid>382331</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6686" sha1="mm8b9zas943br1cphcv3b0mua4naep7" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|ٻڪريءَ ٻئي ٻار کي جنم ڏيندي پهرين ٻار کي چاٽيندي]]

پيدائش (&lt;small&gt;Birth&lt;/small&gt;) اولاد پيدا ڪرڻ يا پيدا ڪرڻ جو عمل آهي. &lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; ٿلهي جانورن (&lt;small&gt;mammals&lt;/small&gt;) ۾ اهو عمل [[هارمون|هارمونز]] ذريعي شروع ڪيو ويندو آهي جنهن جي ڪري رحم جي عضلاتي ڀتيون سسي وينديون آهن. جنين کي ترقي جي مرحلي تي, جڏهن اهو کارائڻ ۽ ساهه کڻڻ لاءِ تيار هوندو آهي, ٻاهر ڪڍيو ويندو آهي.

ڪجهه نسلن ۾ اولاد اڳواٽ هوندو آهي ۽ پيدائش کان پوءِ تقريبن فوري طور تي گھمي سگهي ٿو. پر ٻين ۾ اهو غير معمولي هوندو آهي ۽ مڪمل طور تي والدين تي انحصار ڪندو آهي. 

مارسوپيئلز ۾ جنين هڪ مختصر حمل کان پوءِ تمام نابالغ مرحلي تي پيدا ٿيندو آهي ۽ پنهنجي ماءُ جي پيٽ ۾ وڌيڪ ترقي ڪندو آهي. 

اهو صرف ٿلهي جانور نه آهن جيڪي جنم ڏين ٿا, ڪجهه رينگڻ وارا جانور, ايمفيبين، مڇيون ۽ غير فقاري جانور پنهنجي ترقي پذير ٻار کي پنهنجي اندر کڻندا آهن. انهن مان ڪجهه هڏن کي ماءُ جي جسم اندر ٻاهر ڪڍڻ سان اوويويپيرس آهن ۽ ٻيا جنين انهن جي جسم اندر ترقي ڪندا آهن (جيئن ٿلهي جانورن جي صورت ۾).[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]

==انساني پيدائش==

* 1792ع ۾ ڊاڪٽر وليم سميلي پاران عام سر جي پهرين پيشڪش جو هڪ مثال. جھليون ڦاٽل آهن ۽ سروِڪس مڪمل طور تي ڦهليل آهي.

انسان عام طور تي هڪ وقت ۾ هڪ ئي اولاد پيدا ڪندا آهن. ماءُ جو جسم هارمونز ذريعي پيدائش لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. پيٽيوٽري غدود پاران پيدا ڪيل. بيضه ۽ پلاسينٽا. ڀاڻ کان وٺي پيدائش تائين ڪل حمل جو عرصو عام طور تي تقريباً 38 هفتا هوندو آهي (پيدائش عام طور تي آخري حيض جي دور کان 40 هفتا پوءِ ٿيندي آهي). ٻار جي پيدائش جي عام عمل ۾ ڪيترائي ڪلاڪ لڳن ٿا. ۽ ان جا ٽي مرحلا آهن. پهريون مرحلو رحم جي عضلاتي ڀتين جي غير ارادي ڇڪتاڻ جي هڪ سلسلي سان شروع ٿئي ٿو. ۽ سروِڪس جي بتدريج ڦهلاءُ. پهرين مرحلي جو فعال مرحلو تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سروِڪس قطر ۾ تقريباً 4 سينٽي ميٽر کان وڌيڪ ڦهليل هوندو آهي. ۽ اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن ڇڪتاڻ مضبوط ۽ باقاعده ٿي ويندي آهي. ٻار جو مٿو (يا بريچ برٿ ۾ ٿلهو) سروِڪس جي خلاف دٻايو ويندو آهي. جيڪو بتدريج ڦهلجي ويندو آهي. جيستائين اهو 10 سينٽي ميٽر قطر تي مڪمل طور تي ڦهليل نه هجي. ڪنهن وقت. امنيوٽڪ ٿلهو ڦاٽندو آهي. ۽ امنيوٽڪ سيال نڪري ويندو آهي (جنهن کي جھلي جي ڦاٽڻ يا پاڻي ڀڃڻ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو). ٻئي مرحلي ۾. جڏهن سروِڪس مڪمل طور تي ڦهلجي ويندو آهي ته شروع ٿئي ٿو. رحم جي مضبوط سنڪچن. ۽. ماءُ پاران فعال دٻاءُ ٻار کي ويجنا ذريعي ٻاهر ڪڍي ٿو. جنهن کي مزدوري جي هن مرحلي دوران پيدائشي ڪينال سڏيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته هن رستي ۾ هڪ ٻار هوندو آهي. ۽ ٻار نال سان ڳنڍيل پيدا ٿيندو آهي. ٽئين مرحلي ۾. جيڪو ٻار جي پيدائش کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. وڌيڪ سنڪچن پلاسينٽا کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيندا آهن. امنيوٽڪ ٿلهو، ۽ نال جو باقي حصو. عام طور تي ڪجهه منٽن اندر.

نئون ڄاول ٻار جي گردش ۾ وڏيون تبديليون اينديون آهن. هوا ۾ سانس وٺڻ کي فعال ڪرڻ لاءِ. رحم ۾. جنين روزي لاءِ پلاسينٽا ذريعي رت جي گردش تي منحصر هوندو آهي. جنهن ۾ گيس جي مٽاسٽا شامل آهي. ۽ اڻ ڄاول ٻار جو رت ڦڦڙن کي نظرانداز ڪري ٿو، جيڪو سيپٽم ۾ هڪ سوراخ آهي. ساڄي ايٽريم ۽ کاٻي ايٽريم کي ورهائي ٿو. پيدائش کان پوءِ. نال کي بند ڪيو ويندو آهي ۽ ڪٽيو ويندو آهي. ٻار هوا سانس وٺڻ شروع ڪندو آهي. ۽ ساڄي وينٽريڪل مان رت ڦڦڙن ڏانهن وهڻ شروع ٿئي ٿو. گيس جي مٽاسٽا ۽ آڪسيجن سان ڀريل رت کاٻي ايٽريم ڏانهن موٽندو آهي. جيڪو کاٻي وينٽريڪل ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. ۽ پوءِ مکيه شريان سسٽم ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. انهن تبديلين جي نتيجي ۾. کاٻي ايٽريم ۾ رت جو دٻاءُ ساڄي ايٽريم ۾ دٻاءُ کان وڌي ويندو آهي. ۽ هي دٻاءُ جو فرق دل جي کاٻي ۽ ساڄي پاسن کي الڳ ڪندي فورمين اوول کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو. امبليڪل رگ. امبليڪل شريانون. ڊڪٽس وينوسس ۽ ڊڪٽس آرٽيريوسس هوا ۾ زندگي لاءِ گهربل نه آهن. ۽ وقت سان. اهي رڳون لئگامينٽس (جنيني باقيات) بڻجي وڃن ٿيون. 
==ٻيا ٿلهي جانور== 
==ٻيا جانور== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}

[[زمرو:پيدائش]]</text>
      <sha1>mm8b9zas943br1cphcv3b0mua4naep7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382333</id>
      <parentid>382332</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7155" sha1="9tjrcjsw1qdh41rxv4r9j617bh9rddp" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|ٻڪريءَ ٻئي ٻار کي جنم ڏيندي پهرين ٻار کي چاٽيندي]]

پيدائش (&lt;small&gt;Birth&lt;/small&gt;) اولاد پيدا ڪرڻ يا پيدا ڪرڻ جو عمل آهي. &lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; ٿلهي جانورن (&lt;small&gt;mammals&lt;/small&gt;) ۾ اهو عمل [[هارمون|هارمونز]] ذريعي شروع ڪيو ويندو آهي جنهن جي ڪري رحم جي عضلاتي ڀتيون سسي وينديون آهن. جنين کي ترقي جي مرحلي تي, جڏهن اهو کارائڻ ۽ ساهه کڻڻ لاءِ تيار هوندو آهي, ٻاهر ڪڍيو ويندو آهي.

ڪجهه نسلن ۾ اولاد اڳواٽ هوندو آهي ۽ پيدائش کان پوءِ تقريبن فوري طور تي گھمي سگهي ٿو. پر ٻين ۾ اهو غير معمولي هوندو آهي ۽ مڪمل طور تي والدين تي انحصار ڪندو آهي. 

مارسوپيئلز ۾ جنين هڪ مختصر حمل کان پوءِ تمام نابالغ مرحلي تي پيدا ٿيندو آهي ۽ پنهنجي ماءُ جي پيٽ ۾ وڌيڪ ترقي ڪندو آهي. 

اهو صرف ٿلهي جانور نه آهن جيڪي جنم ڏين ٿا, ڪجهه رينگڻ وارا جانور, ايمفيبين، مڇيون ۽ غير فقاري جانور پنهنجي ترقي پذير ٻار کي پنهنجي اندر کڻندا آهن. انهن مان ڪجهه هڏن کي ماءُ جي جسم اندر ٻاهر ڪڍڻ سان اوويويپيرس آهن ۽ ٻيا جنين انهن جي جسم اندر ترقي ڪندا آهن (جيئن ٿلهي جانورن جي صورت ۾).[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]

==انساني پيدائش==

* 1792ع ۾ ڊاڪٽر وليم سميلي پاران عام سر جي پهرين پيشڪش جو هڪ مثال. جھليون ڦاٽل آهن ۽ سروِڪس مڪمل طور تي ڦهليل آهي.

انسان عام طور تي هڪ وقت ۾ هڪ ئي اولاد پيدا ڪندا آهن. ماءُ جو جسم هارمونز ذريعي پيدائش لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. پيٽيوٽري غدود پاران پيدا ڪيل. بيضه ۽ پلاسينٽا. ڀاڻ کان وٺي پيدائش تائين ڪل حمل جو عرصو عام طور تي تقريباً 38 هفتا هوندو آهي (پيدائش عام طور تي آخري حيض جي دور کان 40 هفتا پوءِ ٿيندي آهي). ٻار جي پيدائش جي عام عمل ۾ ڪيترائي ڪلاڪ لڳن ٿا. ۽ ان جا ٽي مرحلا آهن. پهريون مرحلو رحم جي عضلاتي ڀتين جي غير ارادي ڇڪتاڻ جي هڪ سلسلي سان شروع ٿئي ٿو. ۽ سروِڪس جي بتدريج ڦهلاءُ. پهرين مرحلي جو فعال مرحلو تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سروِڪس قطر ۾ تقريباً 4 سينٽي ميٽر کان وڌيڪ ڦهليل هوندو آهي. ۽ اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن ڇڪتاڻ مضبوط ۽ باقاعده ٿي ويندي آهي. ٻار جو مٿو (يا بريچ برٿ ۾ ٿلهو) سروِڪس جي خلاف دٻايو ويندو آهي. جيڪو بتدريج ڦهلجي ويندو آهي. جيستائين اهو 10 سينٽي ميٽر قطر تي مڪمل طور تي ڦهليل نه هجي. ڪنهن وقت. امنيوٽڪ ٿلهو ڦاٽندو آهي. ۽ امنيوٽڪ سيال نڪري ويندو آهي (جنهن کي جھلي جي ڦاٽڻ يا پاڻي ڀڃڻ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو). ٻئي مرحلي ۾. جڏهن سروِڪس مڪمل طور تي ڦهلجي ويندو آهي ته شروع ٿئي ٿو. رحم جي مضبوط سنڪچن. ۽. ماءُ پاران فعال دٻاءُ ٻار کي ويجنا ذريعي ٻاهر ڪڍي ٿو. جنهن کي مزدوري جي هن مرحلي دوران پيدائشي ڪينال سڏيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته هن رستي ۾ هڪ ٻار هوندو آهي. ۽ ٻار نال سان ڳنڍيل پيدا ٿيندو آهي. ٽئين مرحلي ۾. جيڪو ٻار جي پيدائش کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. وڌيڪ سنڪچن پلاسينٽا کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيندا آهن. امنيوٽڪ ٿلهو، ۽ نال جو باقي حصو. عام طور تي ڪجهه منٽن اندر.

نئون ڄاول ٻار جي گردش ۾ وڏيون تبديليون اينديون آهن. هوا ۾ سانس وٺڻ کي فعال ڪرڻ لاءِ. رحم ۾. جنين روزي لاءِ پلاسينٽا ذريعي رت جي گردش تي منحصر هوندو آهي. جنهن ۾ گيس جي مٽاسٽا شامل آهي. ۽ اڻ ڄاول ٻار جو رت ڦڦڙن کي نظرانداز ڪري ٿو، جيڪو سيپٽم ۾ هڪ سوراخ آهي. ساڄي ايٽريم ۽ کاٻي ايٽريم کي ورهائي ٿو. پيدائش کان پوءِ. نال کي بند ڪيو ويندو آهي ۽ ڪٽيو ويندو آهي. ٻار هوا سانس وٺڻ شروع ڪندو آهي. ۽ ساڄي وينٽريڪل مان رت ڦڦڙن ڏانهن وهڻ شروع ٿئي ٿو. گيس جي مٽاسٽا ۽ آڪسيجن سان ڀريل رت کاٻي ايٽريم ڏانهن موٽندو آهي. جيڪو کاٻي وينٽريڪل ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. ۽ پوءِ مکيه شريان سسٽم ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. انهن تبديلين جي نتيجي ۾. کاٻي ايٽريم ۾ رت جو دٻاءُ ساڄي ايٽريم ۾ دٻاءُ کان وڌي ويندو آهي. ۽ هي دٻاءُ جو فرق دل جي کاٻي ۽ ساڄي پاسن کي الڳ ڪندي فورمين اوول کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو. امبليڪل رگ. امبليڪل شريانون. ڊڪٽس وينوسس ۽ ڊڪٽس آرٽيريوسس هوا ۾ زندگي لاءِ گهربل نه آهن. ۽ وقت سان. اهي رڳون لئگامينٽس (جنيني باقيات) بڻجي وڃن ٿيون. 
==ٻيا ٿلهي جانور== 
==ٻيا جانور== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==Cited texts==
*{{cite web |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: Care of healthy women and their babies during childbirth |date=September 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

{{Authority control}}

[[Category:Birth| ]]
[[Category:Animal developmental biology]]
[[زمرو:پيدائش]]</text>
      <sha1>9tjrcjsw1qdh41rxv4r9j617bh9rddp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382334</id>
      <parentid>382333</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7701" sha1="ddv0cxz3p0i5yx19sthnctqsc2ycm9s" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|ٻڪريءَ ٻئي ٻار کي جنم ڏيندي پهرين ٻار کي چاٽيندي]]

پيدائش (&lt;small&gt;Birth&lt;/small&gt;) اولاد پيدا ڪرڻ يا پيدا ڪرڻ جو عمل آهي. &lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; ٿلهي جانورن (&lt;small&gt;mammals&lt;/small&gt;) ۾ اهو عمل [[هارمون|هارمونز]] ذريعي شروع ڪيو ويندو آهي جنهن جي ڪري رحم جي عضلاتي ڀتيون سسي وينديون آهن. جنين کي ترقي جي مرحلي تي, جڏهن اهو کارائڻ ۽ ساهه کڻڻ لاءِ تيار هوندو آهي, ٻاهر ڪڍيو ويندو آهي.

ڪجهه نسلن ۾ اولاد اڳواٽ هوندو آهي ۽ پيدائش کان پوءِ تقريبن فوري طور تي گھمي سگهي ٿو. پر ٻين ۾ اهو غير معمولي هوندو آهي ۽ مڪمل طور تي والدين تي انحصار ڪندو آهي. 

مارسوپيئلز ۾ جنين هڪ مختصر حمل کان پوءِ تمام نابالغ مرحلي تي پيدا ٿيندو آهي ۽ پنهنجي ماءُ جي پيٽ ۾ وڌيڪ ترقي ڪندو آهي. 

اهو صرف ٿلهي جانور نه آهن جيڪي جنم ڏين ٿا, ڪجهه رينگڻ وارا جانور, ايمفيبين، مڇيون ۽ غير فقاري جانور پنهنجي ترقي پذير ٻار کي پنهنجي اندر کڻندا آهن. انهن مان ڪجهه هڏن کي ماءُ جي جسم اندر ٻاهر ڪڍڻ سان اوويويپيرس آهن ۽ ٻيا جنين انهن جي جسم اندر ترقي ڪندا آهن (جيئن ٿلهي جانورن جي صورت ۾).[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]

==انساني پيدائش==

* 1792ع ۾ ڊاڪٽر وليم سميلي پاران عام سر جي پهرين پيشڪش جو هڪ مثال. جھليون ڦاٽل آهن ۽ سروِڪس مڪمل طور تي ڦهليل آهي.

انسان عام طور تي هڪ وقت ۾ هڪ ئي اولاد پيدا ڪندا آهن. ماءُ جو جسم هارمونز ذريعي پيدائش لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. پيٽيوٽري غدود پاران پيدا ڪيل. بيضه ۽ پلاسينٽا. ڀاڻ کان وٺي پيدائش تائين ڪل حمل جو عرصو عام طور تي تقريباً 38 هفتا هوندو آهي (پيدائش عام طور تي آخري حيض جي دور کان 40 هفتا پوءِ ٿيندي آهي). ٻار جي پيدائش جي عام عمل ۾ ڪيترائي ڪلاڪ لڳن ٿا. ۽ ان جا ٽي مرحلا آهن. پهريون مرحلو رحم جي عضلاتي ڀتين جي غير ارادي ڇڪتاڻ جي هڪ سلسلي سان شروع ٿئي ٿو. ۽ سروِڪس جي بتدريج ڦهلاءُ. پهرين مرحلي جو فعال مرحلو تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سروِڪس قطر ۾ تقريباً 4 سينٽي ميٽر کان وڌيڪ ڦهليل هوندو آهي. ۽ اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن ڇڪتاڻ مضبوط ۽ باقاعده ٿي ويندي آهي. ٻار جو مٿو (يا بريچ برٿ ۾ ٿلهو) سروِڪس جي خلاف دٻايو ويندو آهي. جيڪو بتدريج ڦهلجي ويندو آهي. جيستائين اهو 10 سينٽي ميٽر قطر تي مڪمل طور تي ڦهليل نه هجي. ڪنهن وقت. امنيوٽڪ ٿلهو ڦاٽندو آهي. ۽ امنيوٽڪ سيال نڪري ويندو آهي (جنهن کي جھلي جي ڦاٽڻ يا پاڻي ڀڃڻ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو). ٻئي مرحلي ۾. جڏهن سروِڪس مڪمل طور تي ڦهلجي ويندو آهي ته شروع ٿئي ٿو. رحم جي مضبوط سنڪچن. ۽. ماءُ پاران فعال دٻاءُ ٻار کي ويجنا ذريعي ٻاهر ڪڍي ٿو. جنهن کي مزدوري جي هن مرحلي دوران پيدائشي ڪينال سڏيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته هن رستي ۾ هڪ ٻار هوندو آهي. ۽ ٻار نال سان ڳنڍيل پيدا ٿيندو آهي. ٽئين مرحلي ۾. جيڪو ٻار جي پيدائش کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. وڌيڪ سنڪچن پلاسينٽا کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيندا آهن. امنيوٽڪ ٿلهو، ۽ نال جو باقي حصو. عام طور تي ڪجهه منٽن اندر.

نئون ڄاول ٻار جي گردش ۾ وڏيون تبديليون اينديون آهن. هوا ۾ سانس وٺڻ کي فعال ڪرڻ لاءِ. رحم ۾. جنين روزي لاءِ پلاسينٽا ذريعي رت جي گردش تي منحصر هوندو آهي. جنهن ۾ گيس جي مٽاسٽا شامل آهي. ۽ اڻ ڄاول ٻار جو رت ڦڦڙن کي نظرانداز ڪري ٿو، جيڪو سيپٽم ۾ هڪ سوراخ آهي. ساڄي ايٽريم ۽ کاٻي ايٽريم کي ورهائي ٿو. پيدائش کان پوءِ. نال کي بند ڪيو ويندو آهي ۽ ڪٽيو ويندو آهي. ٻار هوا سانس وٺڻ شروع ڪندو آهي. ۽ ساڄي وينٽريڪل مان رت ڦڦڙن ڏانهن وهڻ شروع ٿئي ٿو. گيس جي مٽاسٽا ۽ آڪسيجن سان ڀريل رت کاٻي ايٽريم ڏانهن موٽندو آهي. جيڪو کاٻي وينٽريڪل ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. ۽ پوءِ مکيه شريان سسٽم ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. انهن تبديلين جي نتيجي ۾. کاٻي ايٽريم ۾ رت جو دٻاءُ ساڄي ايٽريم ۾ دٻاءُ کان وڌي ويندو آهي. ۽ هي دٻاءُ جو فرق دل جي کاٻي ۽ ساڄي پاسن کي الڳ ڪندي فورمين اوول کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو. امبليڪل رگ. امبليڪل شريانون. ڊڪٽس وينوسس ۽ ڊڪٽس آرٽيريوسس هوا ۾ زندگي لاءِ گهربل نه آهن. ۽ وقت سان. اهي رڳون لئگامينٽس (جنيني باقيات) بڻجي وڃن ٿيون. 
==ٻيا ٿلهي جانور== 
==ٻيا جانور== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==حوالو ڏنل متن== 
*{{ويب جو حوالو ڏيو |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: ٻار جي پيدائش دوران صحتمند عورتن ۽ انهن جي ٻارن جي سنڀال |date=سيپٽمبر 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

*{{cite web |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: Care of healthy women and their babies during childbirth |date=September 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

{{Authority control}}

[[زمرو:پيدائش| ]] 
[[زمرو:حياتيات]]
[[زمرو:پيدائش]]
[[زمرو:ترقياتي حياتيات]]
[[زمرو:جانورن ترقياتي حياتيات]]</text>
      <sha1>ddv0cxz3p0i5yx19sthnctqsc2ycm9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382336</id>
      <parentid>382334</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7736" sha1="7l1w4ld2q1htodshb4zxdl5067wdei9" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|ٻڪريءَ ٻئي ٻار کي جنم ڏيندي پهرين ٻار کي چاٽيندي]]

پيدائش (&lt;small&gt;Birth&lt;/small&gt;) اولاد پيدا ڪرڻ يا پيدا ڪرڻ جو عمل آهي. &lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; ٿلهي جانورن (&lt;small&gt;mammals&lt;/small&gt;) ۾ اهو عمل [[هارمون|هارمونز]] ذريعي شروع ڪيو ويندو آهي جنهن جي ڪري رحم جي عضلاتي ڀتيون سسي وينديون آهن. جنين کي ترقي جي مرحلي تي, جڏهن اهو کارائڻ ۽ ساهه کڻڻ لاءِ تيار هوندو آهي, ٻاهر ڪڍيو ويندو آهي.

ڪجهه نسلن ۾ اولاد اڳواٽ هوندو آهي ۽ پيدائش کان پوءِ تقريبن فوري طور تي گھمي سگهي ٿو. پر ٻين ۾ اهو غير معمولي هوندو آهي ۽ مڪمل طور تي والدين تي انحصار ڪندو آهي. 

مارسوپيئلز ۾ جنين هڪ مختصر حمل کان پوءِ تمام نابالغ مرحلي تي پيدا ٿيندو آهي ۽ پنهنجي ماءُ جي پيٽ ۾ وڌيڪ ترقي ڪندو آهي. 

اهو صرف ٿلهي جانور نه آهن جيڪي جنم ڏين ٿا, ڪجهه رينگڻ وارا جانور, ايمفيبين، مڇيون ۽ غير فقاري جانور پنهنجي ترقي پذير ٻار کي پنهنجي اندر کڻندا آهن. انهن مان ڪجهه هڏن کي ماءُ جي جسم اندر ٻاهر ڪڍڻ سان اوويويپيرس آهن ۽ ٻيا جنين انهن جي جسم اندر ترقي ڪندا آهن (جيئن ٿلهي جانورن جي صورت ۾).[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]

==انساني پيدائش==

* 1792ع ۾ ڊاڪٽر وليم سميلي پاران عام سر جي پهرين پيشڪش جو هڪ مثال. جھليون ڦاٽل آهن ۽ سروِڪس مڪمل طور تي ڦهليل آهي.

انسان عام طور تي هڪ وقت ۾ هڪ ئي اولاد پيدا ڪندا آهن. ماءُ جو جسم هارمونز ذريعي پيدائش لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. پيٽيوٽري غدود پاران پيدا ڪيل. بيضه ۽ پلاسينٽا. ڀاڻ کان وٺي پيدائش تائين ڪل حمل جو عرصو عام طور تي تقريباً 38 هفتا هوندو آهي (پيدائش عام طور تي آخري حيض جي دور کان 40 هفتا پوءِ ٿيندي آهي). ٻار جي پيدائش جي عام عمل ۾ ڪيترائي ڪلاڪ لڳن ٿا. ۽ ان جا ٽي مرحلا آهن. پهريون مرحلو رحم جي عضلاتي ڀتين جي غير ارادي ڇڪتاڻ جي هڪ سلسلي سان شروع ٿئي ٿو. ۽ سروِڪس جي بتدريج ڦهلاءُ. پهرين مرحلي جو فعال مرحلو تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سروِڪس قطر ۾ تقريباً 4 سينٽي ميٽر کان وڌيڪ ڦهليل هوندو آهي. ۽ اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن ڇڪتاڻ مضبوط ۽ باقاعده ٿي ويندي آهي. ٻار جو مٿو (يا بريچ برٿ ۾ ٿلهو) سروِڪس جي خلاف دٻايو ويندو آهي. جيڪو بتدريج ڦهلجي ويندو آهي. جيستائين اهو 10 سينٽي ميٽر قطر تي مڪمل طور تي ڦهليل نه هجي. ڪنهن وقت. امنيوٽڪ ٿلهو ڦاٽندو آهي. ۽ امنيوٽڪ سيال نڪري ويندو آهي (جنهن کي جھلي جي ڦاٽڻ يا پاڻي ڀڃڻ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو). ٻئي مرحلي ۾. جڏهن سروِڪس مڪمل طور تي ڦهلجي ويندو آهي ته شروع ٿئي ٿو. رحم جي مضبوط سنڪچن. ۽. ماءُ پاران فعال دٻاءُ ٻار کي ويجنا ذريعي ٻاهر ڪڍي ٿو. جنهن کي مزدوري جي هن مرحلي دوران پيدائشي ڪينال سڏيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته هن رستي ۾ هڪ ٻار هوندو آهي. ۽ ٻار نال سان ڳنڍيل پيدا ٿيندو آهي. ٽئين مرحلي ۾. جيڪو ٻار جي پيدائش کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. وڌيڪ سنڪچن پلاسينٽا کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيندا آهن. امنيوٽڪ ٿلهو، ۽ نال جو باقي حصو. عام طور تي ڪجهه منٽن اندر.

نئون ڄاول ٻار جي گردش ۾ وڏيون تبديليون اينديون آهن. هوا ۾ سانس وٺڻ کي فعال ڪرڻ لاءِ. رحم ۾. جنين روزي لاءِ پلاسينٽا ذريعي رت جي گردش تي منحصر هوندو آهي. جنهن ۾ گيس جي مٽاسٽا شامل آهي. ۽ اڻ ڄاول ٻار جو رت ڦڦڙن کي نظرانداز ڪري ٿو، جيڪو سيپٽم ۾ هڪ سوراخ آهي. ساڄي ايٽريم ۽ کاٻي ايٽريم کي ورهائي ٿو. پيدائش کان پوءِ. نال کي بند ڪيو ويندو آهي ۽ ڪٽيو ويندو آهي. ٻار هوا سانس وٺڻ شروع ڪندو آهي. ۽ ساڄي وينٽريڪل مان رت ڦڦڙن ڏانهن وهڻ شروع ٿئي ٿو. گيس جي مٽاسٽا ۽ آڪسيجن سان ڀريل رت کاٻي ايٽريم ڏانهن موٽندو آهي. جيڪو کاٻي وينٽريڪل ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. ۽ پوءِ مکيه شريان سسٽم ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. انهن تبديلين جي نتيجي ۾. کاٻي ايٽريم ۾ رت جو دٻاءُ ساڄي ايٽريم ۾ دٻاءُ کان وڌي ويندو آهي. ۽ هي دٻاءُ جو فرق دل جي کاٻي ۽ ساڄي پاسن کي الڳ ڪندي فورمين اوول کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو. امبليڪل رگ. امبليڪل شريانون. ڊڪٽس وينوسس ۽ ڊڪٽس آرٽيريوسس هوا ۾ زندگي لاءِ گهربل نه آهن. ۽ وقت سان. اهي رڳون لئگامينٽس (جنيني باقيات) بڻجي وڃن ٿيون. 
==ٻيا ٿلهي جانور== 
==ٻيا جانور== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==حوالو ڏنل متن== 
*{{ويب جو حوالو ڏيو |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: ٻار جي پيدائش دوران صحتمند عورتن ۽ انهن جي ٻارن جي سنڀال |date=سيپٽمبر 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

*{{cite web |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: Care of healthy women and their babies during childbirth |date=September 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

{{Authority control}}

[[زمرو:پيدائش| ]] 
[[زمرو:حياتيات]]
[[زمرو:ترقياتي حياتيات]]
[[زمرو:جانورن ترقياتي حياتيات]]
[[زمرو:جانورن جي ترقياتي حياتيات]]</text>
      <sha1>7l1w4ld2q1htodshb4zxdl5067wdei9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382339</id>
      <parentid>382336</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالو ڏنل متن */</comment>
      <origin>382339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7680" sha1="bo44y80i9z9dfnayhf8u7bgsyahzh8i" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|ٻڪريءَ ٻئي ٻار کي جنم ڏيندي پهرين ٻار کي چاٽيندي]]

پيدائش (&lt;small&gt;Birth&lt;/small&gt;) اولاد پيدا ڪرڻ يا پيدا ڪرڻ جو عمل آهي. &lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; ٿلهي جانورن (&lt;small&gt;mammals&lt;/small&gt;) ۾ اهو عمل [[هارمون|هارمونز]] ذريعي شروع ڪيو ويندو آهي جنهن جي ڪري رحم جي عضلاتي ڀتيون سسي وينديون آهن. جنين کي ترقي جي مرحلي تي, جڏهن اهو کارائڻ ۽ ساهه کڻڻ لاءِ تيار هوندو آهي, ٻاهر ڪڍيو ويندو آهي.

ڪجهه نسلن ۾ اولاد اڳواٽ هوندو آهي ۽ پيدائش کان پوءِ تقريبن فوري طور تي گھمي سگهي ٿو. پر ٻين ۾ اهو غير معمولي هوندو آهي ۽ مڪمل طور تي والدين تي انحصار ڪندو آهي. 

مارسوپيئلز ۾ جنين هڪ مختصر حمل کان پوءِ تمام نابالغ مرحلي تي پيدا ٿيندو آهي ۽ پنهنجي ماءُ جي پيٽ ۾ وڌيڪ ترقي ڪندو آهي. 

اهو صرف ٿلهي جانور نه آهن جيڪي جنم ڏين ٿا, ڪجهه رينگڻ وارا جانور, ايمفيبين، مڇيون ۽ غير فقاري جانور پنهنجي ترقي پذير ٻار کي پنهنجي اندر کڻندا آهن. انهن مان ڪجهه هڏن کي ماءُ جي جسم اندر ٻاهر ڪڍڻ سان اوويويپيرس آهن ۽ ٻيا جنين انهن جي جسم اندر ترقي ڪندا آهن (جيئن ٿلهي جانورن جي صورت ۾).[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]

==انساني پيدائش==

* 1792ع ۾ ڊاڪٽر وليم سميلي پاران عام سر جي پهرين پيشڪش جو هڪ مثال. جھليون ڦاٽل آهن ۽ سروِڪس مڪمل طور تي ڦهليل آهي.

انسان عام طور تي هڪ وقت ۾ هڪ ئي اولاد پيدا ڪندا آهن. ماءُ جو جسم هارمونز ذريعي پيدائش لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. پيٽيوٽري غدود پاران پيدا ڪيل. بيضه ۽ پلاسينٽا. ڀاڻ کان وٺي پيدائش تائين ڪل حمل جو عرصو عام طور تي تقريباً 38 هفتا هوندو آهي (پيدائش عام طور تي آخري حيض جي دور کان 40 هفتا پوءِ ٿيندي آهي). ٻار جي پيدائش جي عام عمل ۾ ڪيترائي ڪلاڪ لڳن ٿا. ۽ ان جا ٽي مرحلا آهن. پهريون مرحلو رحم جي عضلاتي ڀتين جي غير ارادي ڇڪتاڻ جي هڪ سلسلي سان شروع ٿئي ٿو. ۽ سروِڪس جي بتدريج ڦهلاءُ. پهرين مرحلي جو فعال مرحلو تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سروِڪس قطر ۾ تقريباً 4 سينٽي ميٽر کان وڌيڪ ڦهليل هوندو آهي. ۽ اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن ڇڪتاڻ مضبوط ۽ باقاعده ٿي ويندي آهي. ٻار جو مٿو (يا بريچ برٿ ۾ ٿلهو) سروِڪس جي خلاف دٻايو ويندو آهي. جيڪو بتدريج ڦهلجي ويندو آهي. جيستائين اهو 10 سينٽي ميٽر قطر تي مڪمل طور تي ڦهليل نه هجي. ڪنهن وقت. امنيوٽڪ ٿلهو ڦاٽندو آهي. ۽ امنيوٽڪ سيال نڪري ويندو آهي (جنهن کي جھلي جي ڦاٽڻ يا پاڻي ڀڃڻ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو). ٻئي مرحلي ۾. جڏهن سروِڪس مڪمل طور تي ڦهلجي ويندو آهي ته شروع ٿئي ٿو. رحم جي مضبوط سنڪچن. ۽. ماءُ پاران فعال دٻاءُ ٻار کي ويجنا ذريعي ٻاهر ڪڍي ٿو. جنهن کي مزدوري جي هن مرحلي دوران پيدائشي ڪينال سڏيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته هن رستي ۾ هڪ ٻار هوندو آهي. ۽ ٻار نال سان ڳنڍيل پيدا ٿيندو آهي. ٽئين مرحلي ۾. جيڪو ٻار جي پيدائش کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. وڌيڪ سنڪچن پلاسينٽا کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيندا آهن. امنيوٽڪ ٿلهو، ۽ نال جو باقي حصو. عام طور تي ڪجهه منٽن اندر.

نئون ڄاول ٻار جي گردش ۾ وڏيون تبديليون اينديون آهن. هوا ۾ سانس وٺڻ کي فعال ڪرڻ لاءِ. رحم ۾. جنين روزي لاءِ پلاسينٽا ذريعي رت جي گردش تي منحصر هوندو آهي. جنهن ۾ گيس جي مٽاسٽا شامل آهي. ۽ اڻ ڄاول ٻار جو رت ڦڦڙن کي نظرانداز ڪري ٿو، جيڪو سيپٽم ۾ هڪ سوراخ آهي. ساڄي ايٽريم ۽ کاٻي ايٽريم کي ورهائي ٿو. پيدائش کان پوءِ. نال کي بند ڪيو ويندو آهي ۽ ڪٽيو ويندو آهي. ٻار هوا سانس وٺڻ شروع ڪندو آهي. ۽ ساڄي وينٽريڪل مان رت ڦڦڙن ڏانهن وهڻ شروع ٿئي ٿو. گيس جي مٽاسٽا ۽ آڪسيجن سان ڀريل رت کاٻي ايٽريم ڏانهن موٽندو آهي. جيڪو کاٻي وينٽريڪل ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. ۽ پوءِ مکيه شريان سسٽم ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. انهن تبديلين جي نتيجي ۾. کاٻي ايٽريم ۾ رت جو دٻاءُ ساڄي ايٽريم ۾ دٻاءُ کان وڌي ويندو آهي. ۽ هي دٻاءُ جو فرق دل جي کاٻي ۽ ساڄي پاسن کي الڳ ڪندي فورمين اوول کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو. امبليڪل رگ. امبليڪل شريانون. ڊڪٽس وينوسس ۽ ڊڪٽس آرٽيريوسس هوا ۾ زندگي لاءِ گهربل نه آهن. ۽ وقت سان. اهي رڳون لئگامينٽس (جنيني باقيات) بڻجي وڃن ٿيون. 
==ٻيا ٿلهي جانور== 
==ٻيا جانور== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==حوالو ڏنل متن== 
*{{ويب جو حوالو ڏيو |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: ٻار جي پيدائش دوران صحتمند عورتن ۽ انهن جي ٻارن جي سنڀال |date=سيپٽمبر 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

*{{cite web |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: Care of healthy women and their babies during childbirth |date=September 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

{{Authority control}}

[[زمرو:پيدائش| ]] 
[[زمرو:حياتيات]]
[[زمرو:ترقياتي حياتيات]]
[[زمرو:جانورن جي ترقياتي حياتيات]]</text>
      <sha1>bo44y80i9z9dfnayhf8u7bgsyahzh8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382340</id>
      <parentid>382339</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالو ڏنل متن */</comment>
      <origin>382340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7286" sha1="eji341ghfsijxq7z4y3vmaanjrrh9q8" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|ٻڪريءَ ٻئي ٻار کي جنم ڏيندي پهرين ٻار کي چاٽيندي]]

پيدائش (&lt;small&gt;Birth&lt;/small&gt;) اولاد پيدا ڪرڻ يا پيدا ڪرڻ جو عمل آهي. &lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; ٿلهي جانورن (&lt;small&gt;mammals&lt;/small&gt;) ۾ اهو عمل [[هارمون|هارمونز]] ذريعي شروع ڪيو ويندو آهي جنهن جي ڪري رحم جي عضلاتي ڀتيون سسي وينديون آهن. جنين کي ترقي جي مرحلي تي, جڏهن اهو کارائڻ ۽ ساهه کڻڻ لاءِ تيار هوندو آهي, ٻاهر ڪڍيو ويندو آهي.

ڪجهه نسلن ۾ اولاد اڳواٽ هوندو آهي ۽ پيدائش کان پوءِ تقريبن فوري طور تي گھمي سگهي ٿو. پر ٻين ۾ اهو غير معمولي هوندو آهي ۽ مڪمل طور تي والدين تي انحصار ڪندو آهي. 

مارسوپيئلز ۾ جنين هڪ مختصر حمل کان پوءِ تمام نابالغ مرحلي تي پيدا ٿيندو آهي ۽ پنهنجي ماءُ جي پيٽ ۾ وڌيڪ ترقي ڪندو آهي. 

اهو صرف ٿلهي جانور نه آهن جيڪي جنم ڏين ٿا, ڪجهه رينگڻ وارا جانور, ايمفيبين، مڇيون ۽ غير فقاري جانور پنهنجي ترقي پذير ٻار کي پنهنجي اندر کڻندا آهن. انهن مان ڪجهه هڏن کي ماءُ جي جسم اندر ٻاهر ڪڍڻ سان اوويويپيرس آهن ۽ ٻيا جنين انهن جي جسم اندر ترقي ڪندا آهن (جيئن ٿلهي جانورن جي صورت ۾).[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]

==انساني پيدائش==

* 1792ع ۾ ڊاڪٽر وليم سميلي پاران عام سر جي پهرين پيشڪش جو هڪ مثال. جھليون ڦاٽل آهن ۽ سروِڪس مڪمل طور تي ڦهليل آهي.

انسان عام طور تي هڪ وقت ۾ هڪ ئي اولاد پيدا ڪندا آهن. ماءُ جو جسم هارمونز ذريعي پيدائش لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. پيٽيوٽري غدود پاران پيدا ڪيل. بيضه ۽ پلاسينٽا. ڀاڻ کان وٺي پيدائش تائين ڪل حمل جو عرصو عام طور تي تقريباً 38 هفتا هوندو آهي (پيدائش عام طور تي آخري حيض جي دور کان 40 هفتا پوءِ ٿيندي آهي). ٻار جي پيدائش جي عام عمل ۾ ڪيترائي ڪلاڪ لڳن ٿا. ۽ ان جا ٽي مرحلا آهن. پهريون مرحلو رحم جي عضلاتي ڀتين جي غير ارادي ڇڪتاڻ جي هڪ سلسلي سان شروع ٿئي ٿو. ۽ سروِڪس جي بتدريج ڦهلاءُ. پهرين مرحلي جو فعال مرحلو تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سروِڪس قطر ۾ تقريباً 4 سينٽي ميٽر کان وڌيڪ ڦهليل هوندو آهي. ۽ اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن ڇڪتاڻ مضبوط ۽ باقاعده ٿي ويندي آهي. ٻار جو مٿو (يا بريچ برٿ ۾ ٿلهو) سروِڪس جي خلاف دٻايو ويندو آهي. جيڪو بتدريج ڦهلجي ويندو آهي. جيستائين اهو 10 سينٽي ميٽر قطر تي مڪمل طور تي ڦهليل نه هجي. ڪنهن وقت. امنيوٽڪ ٿلهو ڦاٽندو آهي. ۽ امنيوٽڪ سيال نڪري ويندو آهي (جنهن کي جھلي جي ڦاٽڻ يا پاڻي ڀڃڻ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو). ٻئي مرحلي ۾. جڏهن سروِڪس مڪمل طور تي ڦهلجي ويندو آهي ته شروع ٿئي ٿو. رحم جي مضبوط سنڪچن. ۽. ماءُ پاران فعال دٻاءُ ٻار کي ويجنا ذريعي ٻاهر ڪڍي ٿو. جنهن کي مزدوري جي هن مرحلي دوران پيدائشي ڪينال سڏيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته هن رستي ۾ هڪ ٻار هوندو آهي. ۽ ٻار نال سان ڳنڍيل پيدا ٿيندو آهي. ٽئين مرحلي ۾. جيڪو ٻار جي پيدائش کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. وڌيڪ سنڪچن پلاسينٽا کي ٻاهر ڪڍي ڇڏيندا آهن. امنيوٽڪ ٿلهو، ۽ نال جو باقي حصو. عام طور تي ڪجهه منٽن اندر.

نئون ڄاول ٻار جي گردش ۾ وڏيون تبديليون اينديون آهن. هوا ۾ سانس وٺڻ کي فعال ڪرڻ لاءِ. رحم ۾. جنين روزي لاءِ پلاسينٽا ذريعي رت جي گردش تي منحصر هوندو آهي. جنهن ۾ گيس جي مٽاسٽا شامل آهي. ۽ اڻ ڄاول ٻار جو رت ڦڦڙن کي نظرانداز ڪري ٿو، جيڪو سيپٽم ۾ هڪ سوراخ آهي. ساڄي ايٽريم ۽ کاٻي ايٽريم کي ورهائي ٿو. پيدائش کان پوءِ. نال کي بند ڪيو ويندو آهي ۽ ڪٽيو ويندو آهي. ٻار هوا سانس وٺڻ شروع ڪندو آهي. ۽ ساڄي وينٽريڪل مان رت ڦڦڙن ڏانهن وهڻ شروع ٿئي ٿو. گيس جي مٽاسٽا ۽ آڪسيجن سان ڀريل رت کاٻي ايٽريم ڏانهن موٽندو آهي. جيڪو کاٻي وينٽريڪل ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. ۽ پوءِ مکيه شريان سسٽم ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. انهن تبديلين جي نتيجي ۾. کاٻي ايٽريم ۾ رت جو دٻاءُ ساڄي ايٽريم ۾ دٻاءُ کان وڌي ويندو آهي. ۽ هي دٻاءُ جو فرق دل جي کاٻي ۽ ساڄي پاسن کي الڳ ڪندي فورمين اوول کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو. امبليڪل رگ. امبليڪل شريانون. ڊڪٽس وينوسس ۽ ڊڪٽس آرٽيريوسس هوا ۾ زندگي لاءِ گهربل نه آهن. ۽ وقت سان. اهي رڳون لئگامينٽس (جنيني باقيات) بڻجي وڃن ٿيون. 
==ٻيا ٿلهي جانور== 
==ٻيا جانور== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==حوالو ڏنل متن== 
*{{cite web |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: ٻار جي پيدائش دوران صحتمند عورتن ۽ انهن جي ٻارن جي سنڀال |date=September 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

{{Authority control}}

[[زمرو:پيدائش| ]] 
[[زمرو:حياتيات]]
[[زمرو:ترقياتي حياتيات]]
[[زمرو:جانورن جي ترقياتي حياتيات]]</text>
      <sha1>eji341ghfsijxq7z4y3vmaanjrrh9q8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382341</id>
      <parentid>382340</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10838" sha1="d3316cb1ut1cbz2phmrswhm52ajg68d" xml:space="preserve">{{Short description|Process of bearing offspring}}
{{hatnote|This article is primarily about birth in non-human mammals and other animals. For birth in humans specifically, see [[Childbirth]]. For other uses, see [[Birth (disambiguation)]].}}
{{Redirect|Parturition|the ''Star Trek'' episode|Parturition (Star Trek: Voyager)}}
[[File:Lambing in England -10March2012 (2).jpg|right|thumb|ٻڪريءَ ٻئي ٻار کي جنم ڏيندي پهرين ٻار کي چاٽيندي]]

پيدائش (&lt;small&gt;Birth&lt;/small&gt;) اولاد پيدا ڪرڻ يا پيدا ڪرڻ جو عمل آهي. &lt;ref&gt;&quot;birth&quot;. [[OED Online]]. June 2013. Oxford University Press. [http://www.oed.com/view/Entry/19395 Entry 19395] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122112522/https://www.oed.com/view/Entry/19395 |date=2022-11-22 }} (accessed 30 August 2013).&lt;/ref&gt; ٿلهي جانورن (&lt;small&gt;mammals&lt;/small&gt;) ۾ اهو عمل [[هارمون|هارمونز]] ذريعي شروع ڪيو ويندو آهي جنهن جي ڪري رحم جي عضلاتي ڀتيون سسي وينديون آهن. جنين کي ترقي جي مرحلي تي, جڏهن اهو کارائڻ ۽ ساهه کڻڻ لاءِ تيار هوندو آهي, ٻاهر ڪڍيو ويندو آهي.

ڪجهه نسلن ۾ اولاد اڳواٽ هوندو آهي ۽ پيدائش کان پوءِ تقريبن فوري طور تي گھمي سگهي ٿو. پر ٻين ۾ اهو غير معمولي هوندو آهي ۽ مڪمل طور تي والدين تي انحصار ڪندو آهي. 

مارسوپيئلز ۾ جنين هڪ مختصر حمل کان پوءِ تمام نابالغ مرحلي تي پيدا ٿيندو آهي ۽ پنهنجي ماءُ جي پيٽ ۾ وڌيڪ ترقي ڪندو آهي. 

اهو صرف ٿلهي جانور نه آهن جيڪي جنم ڏين ٿا, ڪجهه رينگڻ وارا جانور, ايمفيبين، مڇيون ۽ غير فقاري جانور پنهنجي ترقي پذير ٻار کي پنهنجي اندر کڻندا آهن. انهن مان ڪجهه هڏن کي ماءُ جي جسم اندر ٻاهر ڪڍڻ سان اوويويپيرس آهن ۽ ٻيا جنين انهن جي جسم اندر ترقي ڪندا آهن (جيئن ٿلهي جانورن جي صورت ۾).[[فائل:Birth.jpg|thumb|نوان ڦٽل ٻچا]]

==انساني پيدائش==
{{main|Childbirth}}
{{Further |Adaptation to extrauterine life}}
[[File:Cephalicpre.JPG|right|upright|thumb|1792ع ۾ ڊاڪٽر وليم سميلي پاران عام سر جي پهرين پيشڪش جو هڪ مثال. جھليون ڦاٽل آهن ۽ سروِڪس مڪمل طور تي ڦهليل آهي.]]
انسان عام طور تي هڪ وقت ۾ هڪ ئي اولاد پيدا ڪندا آهن. ماءُ جو جسم پيٽيوٽري غدود, بيضي ۽ پلاسنٽا پاران پيدا ڪيل هارمونز ذريعي پيدائش لاءِ تيار ڪيو ويندو آهي. ڀاڻ کان وٺي پيدائش تائين ڪل حمل جو عرصو عام طور تي تقريباً 38 هفتا هوندو آهي (پيدائش عام طور تي آخري حيض جي دور کان 40 هفتا پوءِ ٿيندي آهي). ٻار جي پيدائش جي عام عمل ۾ ڪيترائي ڪلاڪ لڳن ٿا. ۽ ان جا ٽي مرحلا آهن. پهريون مرحلو رحم جي عضلاتي ڀتين جي غير ارادي ڇڪتاڻ جي هڪ سلسلي سان شروع ٿئي ٿو. ۽ سروِڪس جي بتدريج ڦهلاءُ. پهرين مرحلي جو فعال مرحلو تڏهن شروع ٿئي ٿو جڏهن سروِڪس قطر ۾ تقريباً 4 سينٽي ميٽر کان وڌيڪ ڦهليل هوندو آهي. ۽ اهو تڏهن ٿيندو آهي جڏهن ڇڪتاڻ مضبوط ۽ باقاعده ٿي ويندي آهي. ٻار جو مٿو (يا بريچ برٿ ۾ ٿلهو) سروِڪس جي خلاف دٻايو ويندو آهي. جيڪو بتدريج ڦهلجي ويندو آهي. جيستائين اهو 10 سينٽي ميٽر قطر تي مڪمل طور تي ڦهليل نه هجي. ڪنهن وقت. امنيوٽڪ ٿلهو ڦاٽندو آهي. ۽ امنيوٽڪ سيال نڪري ويندو آهي (جنهن کي جھلي جي ڦاٽڻ يا پاڻي ڀڃڻ جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو). ٻئي مرحلي ۾. جڏهن سروِڪس مڪمل طور تي ڦهلجي ويندو آهي ته شروع ٿئي ٿو. رحم جي مضبوط سنڪچن. ۽. ماءُ پاران فعال دٻاءُ ٻار کي ويجنا ذريعي ٻاهر ڪڍي ٿو. جنهن کي مزدوري جي هن مرحلي دوران پيدائشي ڪينال سڏيو ويندو آهي. ڇاڪاڻ ته هن رستي ۾ هڪ ٻار هوندو آهي. ۽ ٻار نال سان ڳنڍيل پيدا ٿيندو آهي. ٽئين مرحلي ۾. جيڪو ٻار جي پيدائش کان پوءِ شروع ٿئي ٿو. وڌيڪ سنڪچن پلاسينٽ, امنيوٽڪ ٿلهو ۽ نال جو باقي حصي کي, عام طور تي ڪجهه منٽن اندر ٻاهر ڪڍي ڇڏيندا آهن.

نئون ڄاول ٻار جي گردش ۾ وڏيون تبديليون اينديون آهن. هوا ۾ سانس وٺڻ کي فعال ڪرڻ لاءِ. رحم ۾. جنين روزي لاءِ پلاسينٽا ذريعي رت جي گردش تي منحصر هوندو آهي. جنهن ۾ گيس جي مٽاسٽا شامل آهي. ۽ اڻ ڄاول ٻار جو رت ڦڦڙن کي نظرانداز ڪري ٿو، جيڪو سيپٽم ۾ هڪ سوراخ آهي. ساڄي ايٽريم ۽ کاٻي ايٽريم کي ورهائي ٿو. پيدائش کان پوءِ. نال کي بند ڪيو ويندو آهي ۽ ڪٽيو ويندو آهي. ٻار هوا سانس وٺڻ شروع ڪندو آهي. ۽ ساڄي وينٽريڪل مان رت ڦڦڙن ڏانهن وهڻ شروع ٿئي ٿو. گيس جي مٽاسٽا ۽ آڪسيجن سان ڀريل رت کاٻي ايٽريم ڏانهن موٽندو آهي. جيڪو کاٻي وينٽريڪل ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. ۽ پوءِ مکيه شريان سسٽم ۾ پمپ ڪيو ويندو آهي. انهن تبديلين جي نتيجي ۾. کاٻي ايٽريم ۾ رت جو دٻاءُ ساڄي ايٽريم ۾ دٻاءُ کان وڌي ويندو آهي. ۽ هي دٻاءُ جو فرق دل جي کاٻي ۽ ساڄي پاسن کي الڳ ڪندي فورمين اوول کي بند ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو. امبليڪل رگ. امبليڪل شريانون. ڊڪٽس وينوسس ۽ ڊڪٽس آرٽيريوسس هوا ۾ زندگي لاءِ گهربل نه آهن. ۽ وقت سان. اهي رڳون لئگامينٽس (جنيني باقيات) بڻجي وڃن ٿيون.


Humans usually produce a single offspring at a time. The mother's body is prepared for birth by [[hormone]]s produced by the [[pituitary gland]], the [[ovary]] and the [[placenta]].&lt;ref name=Dorit&gt;{{cite book |title=Zoology |last1=Dorit |first1=R. L. |last2=Walker |first2=W. F. |last3=Barnes |first3=R. D. |year=1991 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-030504-7 |pages=[https://archive.org/details/zoology0000dori/page/526 526–527] |url=https://archive.org/details/zoology0000dori/page/526 }}&lt;/ref&gt; The total [[gestation period]] from [[human fertilization|fertilization]] to birth is normally about 38 weeks (birth usually occurring 40 weeks after the last [[Menstruation|menstrual period]]). The normal process of childbirth takes several hours and has three stages. The first stage starts with a series of involuntary contractions of the muscular walls of the [[uterus]] and gradual dilation of the cervix. The active phase of the first stage starts when the cervix is dilated more than about 4&amp;nbsp;cm in diameter and is when the contractions become stronger and regular. The head (or the buttocks in a [[breech birth]]) of the baby is pushed against the [[cervix]], which gradually dilates until it is fully dilated at 10&amp;nbsp;cm diameter.  At some time, the [[amniotic sac]] bursts and the [[amniotic fluid]] escapes (also known as [[rupture of membranes]] or breaking the water).&lt;ref&gt;NICE (2007). Section 1.6, ''Normal labour: first stage''&lt;/ref&gt; In stage two, starting when the cervix is fully dilated, strong contractions of the uterus and active pushing by the mother expels the baby out through the [[Human vagina|vagina]], which during this stage of labour is called a birth canal as this passage contains a baby, and the baby is born with [[umbilical cord]] attached.&lt;ref&gt;NICE (2007). Section 1.7, ''Normal labour: second stage''&lt;/ref&gt; In stage three, which begins after the birth of the baby, further contractions expel the [[placenta]], amniotic sac, and the remaining portion of the umbilical cord usually within a few minutes.&lt;ref&gt;NICE (2007). Section 1.8, ''Normal labour: third stage''&lt;/ref&gt;

Enormous changes take place in the newborn's circulation to enable [[breathing]] in air. In the uterus, the [[fetus]] is dependent on circulation of blood through the placenta for sustenance including gaseous exchange and the unborn baby's blood bypasses the lungs by flowing through the [[foramen ovale (heart)|foramen ovale]], which is a hole in the septum dividing the [[right atrium]] and [[left atrium]]. After birth the umbilical cord is clamped and cut, the baby starts to breathe air, and blood from the [[right ventricle]] starts to flow to the lungs for gaseous exchange and oxygenated blood returns to the [[left atrium]], which is pumped into the [[left ventricle]], and then pumped into the main arterial system.  As a result of these changes, the blood pressure in the left atrium exceeds the pressure in the right atrium, and this pressure difference forces the foramen ovale to close separating the left and right sides of the heart. The [[umbilical vein]], [[umbilical arteries]], [[ductus venosus]] and [[ductus arteriosus]] are not needed for life in air and in time these vessels become ligaments (embryonic remnants).&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Human Body Book |page=215 |year=2007 |isbn=978-1-8561-3007-3 |publisher=[[Dorling Kindersley]] |editor1=Houston, Rob |editor2=Lea, Maxine (art)}}&lt;/ref&gt;

==ٻيا ٿلهي جانور== 
==ٻيا جانور== 
==پڻ ڏسو== 
==حوالا==
{{حوالا}}
==حوالو ڏنل متن== 
*{{cite web |url=http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |publisher=[[NICE]] |title=Intrapartum care: ٻار جي پيدائش دوران صحتمند عورتن ۽ انهن جي ٻارن جي سنڀال |date=September 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426234127/http://publications.nice.org.uk/intrapartum-care-cg55/guidance |archive-date=2014-04-26 }}

{{Authority control}}

[[زمرو:پيدائش| ]] 
[[زمرو:حياتيات]]
[[زمرو:ترقياتي حياتيات]]
[[زمرو:جانورن جي ترقياتي حياتيات]]</text>
      <sha1>d3316cb1ut1cbz2phmrswhm52ajg68d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بدين ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9574</id>
    <revision>
      <id>382271</id>
      <parentid>382111</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* آباديءَ جي واڌ */</comment>
      <origin>382271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74873" sha1="gfshtjkh9nf1ldwgx8zczdyns9imhdm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = '''&lt;span style='color: Violet'&gt; بدين ضلعو&lt;/span&gt;'''
| official_name = Badin District
| native_name = 
| settlement_type = [[سنڌ جا ضلعا| سنڌ جو ضلعو]]
| image_skyline = Badin_District.jpg
| imagesize = 220px
| image_alt = 
| image_caption = بدين ضلعو ۽ ان جا تعلقا
| image_map = 
| mapsize = 100px
| map_alt = 
| map_caption = 
| coordinates = {{coord|24|39|37|N|68|49|56|E|display=inline,title}}
| pushpin_map = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position = left&lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_mapsize = 
| pushpin_map_caption = 
| subdivision_type = [[دنيا جا ملڪ|ملڪ]]
| subdivision_name = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1 = [[پاڪستا جا صوبا|صوبو]]
| subdivision_name1 = {{Flag|سنڌ}}
| subdivision_type2 = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2 = [[ڀنڀور ڊويزن]]
| subdivision_type3 = تعلقا
| subdivision_name3 = 5
*[[بدين تعلقو]] 
*[[تلھار تعلقو]]
*[[شھيد فاضل راهو تعلقو]]
* [[ٽنڊو باگو تعلقو]]
*[[ماتلي تعلقو]]
| subdivision_type4 = يونين ڪاؤنسلون
| subdivision_name4 = 68
| population_total = 1947081
| population_as_of = 2023
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk|access-date=2017-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf|archive-date=2017-08-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 6726
| elevation_m = 
| population_density_km2 = 283.91
| leader_title = چيئرمين، ڊسٽرڪٽ ڪائونسل
| leader_name = 
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| timezone1 = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1 = +5
| population_urban = 429849
| population_rural = 1517232
}}

'''بدين ضلعو'''{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Badin District'''}} (اُچار: بَدِين ضلعو، اردو: ضلعہ بدین ) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ڀنڀور ڊويزن]] ۾ واقع هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام [[بدين]] شهر آهي. پهرين جنوري 1975 تي [[بدين تعلقو| بدين]] کي ڌار ضلعو بڻايو ويو. انهيءَ کان پهرين اهو علائقو ضلعي [[حيدرآباد ضلعو| حيدرآباد]] جو هڪ تعلقو هو. هن ضلعي جي اتر اولھ ۾ [[حيدرآباد ضلعو|حيدرآباد]]، اتر ۾  [[ٽنڊوالهيار ضلعو|ٽنڊوالهيار]]، اوڀر ۾ [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر]] ۽ [[ميرپور خاص ضلعو|ميرپور خاص]] ضلعا، ڏکڻ ۾ پاڪستان ۽ [[انڊيا]] جي سرحد جي پار [[ڪڇ جو رڻ]] ۽ [[عربي سمنڊ]]، ۽ اولهه ۾ [[سجاول ضلعو| سجاول]] ۽ [[ٽنڊو محمد خان ضلعو| ٽنڊو محمد خان]] ضلعا واقع آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=بدين انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون] سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي جي ڪل ايراضي 6,726 چورس ڪلوميٽر آهي&lt;ref name=&quot;sindhpnd.gov.pk&quot;&gt;[http://www.sindhpnd.gov.pk/documents/PC1s/PPPU/PC-1-SEZ-030609.pdf Planning and Development Department, Sindh Government.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812211438/http://www.sindhpnd.gov.pk/documents/PC1s/PPPU/PC-1-SEZ-030609.pdf |date=2011-08-12 }} Retrieved 10 June 2010&lt;/ref&gt; 2017 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي ڪل  1,804,516 ھئي. ھي ضلعو سمنڊ جي سطح کان 50 ميٽرن جي بلندي تي واقع آهي&lt;ref name=&quot;  ڊزاسٽر&quot;&gt; [ https://www.loc.gov › books › fa=la...Web resultsBook/Printed Material, Sindhi, Pakistan, Biographies, Badin District] 
Disaster Risk Management Plan District Badin Government of Sindh-DCO Complex, Karachi Road, Badin Ph: 0297-862384/862418  Fax: 0297-862418 &lt;/ref&gt;. بدين جا ٻہ تعلقا ساحلي پٽي۾ واقع آهن جن م [[ بدين تعلقو]] ۽ [[شھيد فاضل راهو تعلقو]] شامل آهن&lt;ref name = &quot;ڊزاسٽر  &quot;/&gt;.

== انتظامي ورهاست ==

بدين ضلعي ۾ پنج تعلقا ۽ 68 يونين ڪاؤنسلون آهن. هن ضلعي جي آبادي 2011 ۾ اندازي مطابق 14 لک 20 هزار آهي. تعلقن جا نالا هيءَ آهن:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''بدين ضلعي جا تعلقا'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; | تعلقو
! rowspan=&quot;2&quot; | يو سي
! colspan=&quot;3&quot; | آبادي
|-
!1998
!&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|title=2023 Census of Pakistan|publisher=Pakistan Bureau of Statistics|date=30 May|year=2023|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/sindh/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;2017
!&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;2023
|-
| 1 || [[بدين تعلقو]]|| || 3,53,734
|4,54,576
|4,90,386
|-
| 2 || [[ماتلي تعلقو]]|| || 3,51,496
|4,44,700
|4,71,100
|-
| 3 || [[تلهار تعلقو]]|| || 1,36,456
|1,72,014
|1,84,206
|-
| 4 || [[ٽنڊو باگو تعلقو]]|| || 3,14,391
|3,99,228
|4,26,535
|-
| 5 || [[شهيد فاضل راهو|شهيد فاضل راهو (گولارچی)]]|| || 2,64,642
|3,34,440
|3,74,854
|-
| ڪل || || 68 || 14,20,719
|18,04,958
|19,47,081
|}

بدين ضلعو ٻن سب ڊويزنن، بدين سب ڊويزن ۽ ماتلي سب ڊويزن تي مشتمل آهي.  هتي [[دفري]]، [[سار هڏي]]، [[دونگهڙ]]، [[اوجهري]]، [[جگڙي]] ۽ [[انگڙي]] مشهور ڍنڍون آهن&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. هن ضلعي ۾ 13 سپروائيزري سرڪل، 106 تپا ۽ 518 ديهون آهن&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. ديھن جو تعداد 511 آھي جن مان بدين تعلقي ۾ 142 ديھون، ماتلي تعلقي ۾ 98 ديھون، شھيد فاضل راهو تعلقي ۾ 97 ديھون، ٽنڊو باگو ۾ 110 ديھون ۽ تلھار ۾ 55 ديھون واقع آهن &lt;ref name=&quot;سنڌ زمين&quot;&gt;{{cite web |title=List of Dehs in Sindh |url=https://sindhzameen.gos.pk/pdf/listofdeh.pdf |website=Sindh Zameen |access-date=22 March 2021}}&lt;/ref&gt;. ضلعي ۾ 68 يونين ڪائونسلون، 7 ٽائون ڪاميٽيون ۽ ننڍا وڏا 21 شهر آهن. انهن شهرن ۾ بدين، ترائي، تلهار، نندو، ڪڍڻ، سيراڻي، ٻهڊمي، ڏندو، لنواري شريف، ماتلي، ٽنڊو غلام علي، ٽنڊوباگو، پنگريو، کوسڪي، گولاڙچي، کورواهه، ڀڳڙا ميمڻ ۽ ڪڙيو گهنور مشهور آهن.بدين ضلعي جي پراڻن علائقن ۾ مانڌر، ولاسو، نوت، وَنگو، جياٺ ۽ ولهار شامل آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

===بدين ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون===
بدين ضلعي ۾ پھرين 46 يونين ڪاؤنسلون ھيون بعد م اضافو ڪيو ويو. 2015 جي بلدياتي چونڊن جي رڪارڊ مطابق بدين ۾ 68 يونين ڪائونسلون آهن&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪو  &quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''بدين ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون&lt;ref name=&quot; پوليٽيڪو &quot;&gt;[ https://www.politicpk.com/badin-{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
district-council-uc-list/] بدين، پوليٽيڪو.ڪام&lt;/ref&gt;
'''
|- 
! #
! يونين ڪاؤنسل
! #
! يونين ڪائونسل
!#
!يونين ڪاؤنسل
|-
| 1 ||[[جھنڊو شاھ درگاھ]] ([[ زين العابدين، بدين| زين العابدين]])  || 2 ||[[حاجي سومار ابڙو]] ||3 ||[[محمد خان ڀرڳڙي]]
|-
| 4 ||[[نندو شھر]]  || 5 ||[[عبدالله شاھ، بدين|عبدالله شاھ]]  || 6 ||[[چاڪر خان پنھور]]
|-
|  7|| [[مٺي 3]] || 8 ||[[مٺو خان چانڊيو]]  || 9 ||[[شھيد راني]] ([[الله ڏنو جمالي]])
|-
| 10 ||[[لنواري شريف]]  || 11 ||[[بيھديمي]]   || 12 || [[لاکو پير]] ([[شھيد دودو سومرو]])
|-
|  13 ||[[ڀڳڙا ميمڻ]]  || 14 ||[[سيراڻي]]   || 15 ||[[پير فتح شاھ]]
|-
|  16 ||[[قاضيه واھ]]  || 17 ||[[ڪادي قاضيه]]   || 18 ||[[سعيد پور، بدين|سعيد پور]]
|-
| 19 || [[دڀيرو]] ([[مير صاحب خان ٽالپر]]) || 20 || [[اڇ شريف]] ([[پير علي بھادر شاھ صديقي]])  || 21 ||[[پيرو لاشاري]]
|-
|  22|| [[رپ شريف]] ([[حاجي اشرف ٿيٻو]]) || 23 ||[[راڄو خاناڻي]] ([[مير احسان علي]])   || 24 ||[[خانبھادر مير غلام محمد ٽالپور]]
|-
|  25|| [[سارنگ فقير]] || 26 ||[[ڏيئي]]  ||27  ||[[ڪھاڍرو]]
|-
|  28|| [[ڊانڍا]] ||29  || [[سانگي فارائو ]] || 30 ||[[خيرپور گمبوھ]]
|-
|   31|| [[ملڪاڻي شريف]] || 32 || [[بھادر خان چانڊيو]]  || 33 ||[[درگاھ سمن شاھ سرڪار]]
|-
|  34 ||[[اولياء جرڪاس]] ([[چوڌري دين محمد]]) || 35 || [[نيوي موڙ]] ([[بودلو]]) || 36 ||[[سعيد خان ڀرڳڙي]]
|-
|  37||[[خليفو قاسم]]  ||38  ||[[اولياء خان شاھ]]   ||39  ||[[وريل شاھ اسٽاپ]] ([[حاجي پريل بليدي]])
|-
|  40|| [[پھاڙ مري]] || 41 || [[امن آباد]]  || 42 ||[[ٻڍو قمبراڻي]]
|-
|  43|| [[ٺارو ڪوٽ]] ([[علي محمد بوزدار]]) || 44 ||[[ٿري، بدين|ٿري]]  || 45 ||[[دمبالو]]
|-
|  46|| [[غلام شاھ لغاري]] || 47 || [[ھاليپوٽا، بدين|ھاليپوٽا]]  || 48 ||[[غازي خان چانگ]]
|-
|   49||[[ملھڻ]]  || 50 || [[حاجي سانوڻ]]  || 51 ||[[حاجي محمد ھاشم پنھور]]
|-
|   52||[[ڪلرو موري]] ([[حاجي الله ڏنو سريوال]]) || 53 ||[[ماڻڪ لغاري]]   || 54 ||[[نبي بخش ڪمبوھ]]
|-
|  55|| [[ٿلڪارا]] || 56 || [[غلام محمد ھاليپوٽو]]  || 57 ||[[شھيد فاضل راهو]]
|-
|  58||[[ڊاڍرڪو]]  || 59 || [[راھوڪي]]  ||60  ||[[ترائي، بدين|ترائي]]
|-
| 61|| [[گھارو، بدين|گھارو]] || 62 || [[فتح آباد]] || 63 ||[[مريد چانگ]] ([[محمد شاھ]])
|-
|64 || [[احمد راڄو]] || 65 || [[کورواھ چوڪ]]  || 66 ||[[کورواھ]]
|-
|67 || [[دوبي]] || 68 || [[ڪڙيو گھنور]] || - ||-
|}

=== بدين ضلعي جون ديهون ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! [[بدين تعلقو|بدين]]&lt;br /&gt;142 ديهون
! [[بدين تعلقو|بدين]]&lt;br /&gt;142 ديهون
! [[بدين تعلقو|بدين]]&lt;br /&gt;142 ديهون
! [[ماتلي تعلقو|ماتلي]]&lt;br /&gt;98 ديهون
! [[ماتلي تعلقو|ماتلي]]&lt;br /&gt;98 ديهون
! [[شھيد فاضل راهو تعلقو|شھيد فاضل راهو]]&lt;br /&gt;97 ديهون
! [[شھيد فاضل راهو تعلقو|شھيد فاضل راهو]]&lt;br /&gt;97 ديهون
! [[تلھار تعلقو|تلھار]]&lt;br /&gt;55 ديهون
! [[ٽنڊو باگو تعلقو|ٽنڊو باگو]]&lt;br /&gt;110 ديهون
! [[ٽنڊو باگو تعلقو|ٽنڊو باگو]]&lt;br /&gt;110 ديهون
|-
| [[آبڙي ديھ، بدين|آبڙي]]
| [[جناٿ ديھ، بدين|جناٿ]]
| [[ننگرکيٽ ديھ، بدين|ننگرکيٽ]]
| [[آگهاماڻو ديھ، ماتلي|آگهاماڻو]]
| [[ڪينجھر ديھ، ماتلي|ڪينجھر]]
| [[آگري ديھ، شھيد فاضل راهو|آگري]]
| [[کاريون ديھ، شھيد فاضل راهو|کاريون]]
| [[باگيرڪي ديھ، تلھار|باگيرڪي]]
| [[آدوري ديھ، ٽنڊو باگو|آدوري]]
| [[ڪپوري ديھ، ٽنڊو باگو|ڪپوري]]
|-
| [[اڇ ديھ، بدين|اڇ]]
| [[جنجھلي ديھ، بدين|جنجھلي]]
| [[ننگرو ديھ، بدين|ننگرو]]
| [[علي پور ديھ، ماتلي|علي پور]]
| [[کبڙلو ديھ، ماتلي|کبڙلو]]
| [[احمد راڄو-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-1]]
| [[کارو دٻو ديھ، شھيد فاضل راهو|کارو دٻو]]
| [[ٻاگھلاڻي ديھ، تلھار|ٻاگھلاڻي]]
| [[احمداڻي ديھ، ٽنڊو باگو|احمداڻي]]
| [[ڪڙياڻو ديھ، ٽنڊو باگو|ڪڙياڻو]]
|-
| [[اڇرو ديھ، بدين|اڇرو]]
| [[جانڪي ديھ، بدين|جانڪي]]
| [[نريري ديھ، بدين|نريري]]
| [[امارلو ديھ، ماتلي|امارلو]]
| [[خاچر ديھ، ماتلي|خاچر]]
| [[احمد راڄو-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-2]]
| [[کيبراڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|خيبراني]]
| [[ڀيٽارو ديھ، تلھار|ڀيٽارو]]
| [[اڪوري ديھ، ٽنڊو باگو|اڪوري]]
| [[ڪٽاڏاهو ديھ، ٽنڊو باگو|ڪٽاڏاهو]]
|-
| [[اڪڙو ديھ، بدين|اڪڙو]]
| [[جھاڳڙي ديھ، بدين|جھاڳڙي]]
| [[ننڍو شهر ديھ، بدين|ننڍو شهر]]
| [[آرائين ديھ، ماتلي|آرائين]]
| [[کڏ کوهي ديھ، ماتلي|کڏ کوهي]]
| [[احمد راڄو-3 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-3]]
| [[کيريون-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|خيريون-2]]
| [[ٻوھڙو-1 ديھ، تلھار|ٻوھڙو-1]]
| [[علي آباد ديھ، ٽنڊو باگو|علي آباد]]
| [[ڪٽال ديھ، ٽنڊو باگو|ڪٽال]]
|-
| [[اميناريڙو ديھ، بدين|اميناريرو]]
| [[جھالر ديھ، بدين|جھالر]]
| [[اوڍا ديھ، بدين|اوڍا]]
| [[بمڀنائي ديھ، ماتلي|بمڀنائي]]
| [[خيرواھ ديھ، ماتلي|خيرواهه]]
| [[احمد راڄو-4 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-4]]
| [[خيرو ڀٽارو ديھ، شھيد فاضل راهو|خيرو ڀٽارو]]
| [[ٻوھڙو-2 ديھ، تلھار|ٻوھڙو-2]]
| [[امر نار ديھ، ٽنڊو باگو|امر نار]]
| [[کاڏي آڏت ديھ، ٽنڊو باگو|کاڏي آڏت]]
|-
| [[انڌالو ديھ، بدين|انڌالو]]
| [[جھول خاصي ديھ، بدين|جھول خاصي]]
| [[اوجهڙي ديھ، بدين|اوجهڙي]]
| [[باران ديھ، ماتلي|باران]]
| [[کريڙي ديھ، ماتلي|کريڙي]]
| [[احمد راڄو-5 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-5]]
| [[خيرساري ديھ، شھيد فاضل راهو|خيرساري]]
| [[ٻوھڙو-3 ديھ، تلھار|ٻوھڙو-3]]
| [[عاقل ديھ، ٽنڊو باگو|عاقل]]
| [[کاڏو ديھ، ٽنڊو باگو|کاڏو]]
|-
| [[انگڙي ديھ، بدين|انگڙي]]
| [[جھرڪنڊي ديھ، بدين|جھرڪنڊي]]
| [[پڌر ديھ، بدين|پڌر]]
| [[باراسر ديھ، ماتلي|باراسر]]
| [[کاري ديھ، ماتلي|کاري]]
| [[احمد راڄو-6 ديھ، شھيد فاضل راهو|احمد راڄو-6]]
| [[کورواھ ديھ، شھيد فاضل راهو|کورواھ]]
| [[ٻوھڙو-4 ديھ، تلھار|ٻوھڙو-4]]
| [[باغ شھمير ديھ، ٽنڊو باگو|باغ شھمير]]
| [[کاهي ٻيڙو ديھ، ٽنڊو باگو|کاهي ٻيڙو]]
|-
| [[ٻٻرلو-سمنڊ-هيٺ ديھ، بدين|ٻٻرلو-سمنڊ-هيٺ]]
| [[ڪڍڻ ديھ، بدين|ڪڍڻ]]
| [[پڏو ديھ، بدين|پڏو]]
| [[بيديرو ديھ، ماتلي|بيديرو]]
| [[کاريوڻ ديھ، ماتلي|کاريوڻ]]
| [[اڪائي ديھ، شھيد فاضل راهو|اڪائي]]
| [[کڌ ديھ، شھيد فاضل راهو|کڌ]]
| [[چاچڙي ديھ، تلھار|چاچڙي]]
| [[بنگهار ديھ، ٽنڊو باگو|بنگهار]]
| [[خيرپور ديھ، ٽنڊو باگو|خيرپور]]
|-
| [[بدين ديھ|بدين]]
| [[ڪڙي ڪازيا ديھ، بدين|ڪاڏي ڪازيا]]
| [[پاهوري ديھ، بدين|پاهوري]]
| [[ڀداري ديھ، ماتلي|ڀداري]]
| [[کاٿور ديھ، ماتلي|کٿورو]]
| [[اڪڙي جاگير ديھ، شھيد فاضل راهو|اڪڙي جاگير]]
| [[ڪنڊر جاگير ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪنڊر جاگير]]
| [[چانيري ديھ، تلھار|چانيري]]
| [[بخشو ڪلوئي ديھ، ٽنڊو باگو|بخشو ڪلوئي]]
| [[خالصو ديھ، ٽنڊو باگو|خالصو]]
|-
| [[بگھر ديھ، بدين|بگھر]]
| [[خليفا ديھ، بدين|خليفا]]
| [[پکوٿر ديھ، بدين|پکوٿر]]
| [[ٻوھڙو جاگير ديھ، ماتلي|ٻوھڙو جاگير]]
| [[کوري ديھ، ماتلي|کوري]]
| [[اڪڙي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|اڪڙي-1]]
| [[ڪورياڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪورياڻي]]
| [[چڪ ديھ، تلھار|چڪ]]
| [[ٻيڙو ويران ديھ، ٽنڊو باگو|ٻيڙو ويران]]
| [[کاڻھ ديھ، ٽنڊو باگو|کاڻھ]]
|-
| [[باگڙجي ديھ، بدين|باگڙجي]]
| [[ڪاڪ ديھ، بدين|ڪاڪ]]
| [[پلهه ديھ، بدين|پلهه]]
| [[ٻوھڙو ريئتي ديھ، ماتلي|ٻوھڙو ريئتي]]
| [[کڏي ديھ، ماتلي|کڏي]]
| [[اڪڙي-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|اڪڙي-2]]
| [[لاکي ديھ، شھيد فاضل راهو|لاکي]]
| [[ڊابگرو ديھ، تلھار|ڊابگرو]]
| [[ٻيلارو ديھ، ٽنڊو باگو|ٻيلارو]]
| [[کاري کبارلو ديھ، ٽنڊو باگو|کاري کبارلو]]
|-
| [[بکو کڏي ديھ، بدين|بکو کڏي]]
| [[ڪلھوڙي ديھ، بدين|ڪلھوڙي]]
| [[پانچي ديھ، بدين|پانچي]]
| [[چڪرا ديھ، ماتلي|چڪرا]]
| [[لبڻي ديھ، ماتلي|لبڻي]]
| [[اسيلي ديھ، شھيد فاضل راهو|اسيلي]]
| [[لاڪري ديھ، شھيد فاضل راهو|لاڪري]]
| [[ڊابھرو ديھ، تلھار|ڊابھرو]]
| [[ڀريون ديھ، ٽنڊو باگو|ڀريون]]
| [[کيرڏاهي ديھ، ٽنڊو باگو|خيرڏاهي]]
|-
| [[بنڌو ديھ، بدين|بنڌو]]
| [[ڪامارو ديھ، بدين|ڪامارو]]
| [[پانهوارڪي ديھ، بدين|پانهوارڪي]]
| [[چن گنگا ديھ، ماتلي|چن گنگا]]
| [[لاکاڙي ديھ، ماتلي|لاکاڙي]]
| [[باري ديھ، شھيد فاضل راهو|باري]]
| [[لشڪرناڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|لشڪرناڻي]]
| [[ڊاتو جمالي ديھ، تلھار|ڊاتو جمالي]]
| [[ٻوھري ديھ، ٽنڊو باگو|ٻوھري]]
| [[خيرول ديھ، ٽنڊو باگو|خيرول]]
|-
| [[بانو ديھ، بدين|بانو]]
| [[ڪنڊ ديھ، بدين|ڪنڊ]]
| [[پانو ديھ، بدين|پانو]]
| [[چنسونراڻي ديھ، ماتلي|چنسونراڻي]]
| [[لانياري ديھ، ماتلي|لانياري]]
| [[باروداري ديھ، شھيد فاضل راهو|باروداري]]
| [[لوڙهاڏ ديھ، شھيد فاضل راهو|لوڙهاڏ]]
| [[ڊاورنگ ديھ، تلھار|ڊاورنگ]]
| [[چنڍيلي-1 ديھ، ٽنڊو باگو|چنڍيلي-1]]
| [[کورو ديھ، ٽنڊو باگو|کورو]]
|-
| [[بيھدمي ديھ، بدين|بيھدمي]]
| [[ڪنڊڙي ديھ، بدين|ڪنڊڙي]]
| [[پانو بعيد ديھ، بدين|پانو بعيد]]
| [[چن سورهاڙي ديھ، ماتلي|چن سورهاڙي]]
| [[لورير ديھ، ماتلي|لورير]]
| [[ٻوڪراڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|ٻوڪراڻي]]
| [[مليرا ديھ، شھيد فاضل راهو|مليرا]]
| [[ڊيڊڪي ديھ، تلھار|ڊيڊڪي]]
| [[چنڍيلي-2 ديھ، ٽنڊو باگو|چنڍيلي-2]]
| [[کوسڪي ديھ، ٽنڊو باگو|کوسڪي]]
|-
| [[ڀمڀڪي ديھ، بدين|ڀمڀڪي]]
| [[ڪراڀري ديھ، بدين|ڪراڀري]]
| [[پانو باقر ديھ، بدين|پانو باقر]]
| [[چئوگازو ديھ، ماتلي|چئوگازو]]
| [[لنڊاڻو ديھ، ماتلي|لنڊاڻو]]
| [[چاڪري ديھ، شھيد فاضل راهو|چاڪري]]
| [[ماڙي وسايو-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|ماڙي وسايو-2]]
| [[ڍورو نيرو ديھ، تلھار|ڍورو نيرو]]
| [[چنڍيلي-3 ديھ، ٽنڊو باگو|چنڍيلي-3]]
| [[کريڙي ديھ، ٽنڊو باگو|کريڙي]]
|-
| [[ڀنيري ديھ، بدين|ڀنيري]]
| [[ڪيرانڊي ديھ، بدين|ڪيرانڊي]]
| [[پانو لنڊڪي ديھ، بدين|پانو لنڊڪي]]
| [[چوريتاڻي ديھ، ماتلي|چوريتاڻي]]
| [[ماباڻ ديھ، ماتلي|ماباڻ]]
| [[چاڇ ديھ، شھيد فاضل راهو|چاڇ]]
| [[ماڙي وسايو-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|ماڙي وسايو-1]]
| [[ڊورماڻو ديھ، تلھار|ڊورماڻو]]
| [[چانگھو ديھ، ٽنڊو باگو|چانگھو]]
| [[ڪوراهي ديھ، ٽنڊو باگو|ڪوراهي]]
|-
| [[ٻڌاڙي ديھ، بدين|ٻڌاڙي]]
| [[ککر ديھ، بدين|ککر]]
| [[پانو مير خان ديھ، بدين|پانو مير خان]]
| [[دستي ديھ، ماتلي|دستي]]
| [[ملھان ديھ، ماتلي|ملهان]]
| [[ڊاڍرڪو ديھ، شھيد فاضل راهو|ڊاڍرڪو]]
| [[مارو جت ديھ، شھيد فاضل راهو|مارو جت]]
| [[ڳاهيڪي ديھ، تلھار|ڳاهيڪي]]
| [[چار ديھ، ٽنڊو باگو|چار]]
| [[ليار ديھ، ٽنڊو باگو|ليار]]
|-
| [[ٻيجوريرو ديھ، بدين|ٻيجوريرو]]
| [[خالصو ديھ، بدين|خالصو]]
| [[پاتر ديھ، بدين|پاتر]]
| [[ڊاڍر ديھ، ماتلي|ڊاڍر]]
| [[مڱريا ديھ، ماتلي|مڱريا]]
| [[ڊانڍو ديھ، شھيد فاضل راهو|ڊنڍو]]
| [[مينيوڻ ديھ، شھيد فاضل راهو|مينيوڻ]]
| [[گولاڙي ديھ، تلھار|گولاڙي]]
| [[چاروو ديھ، ٽنڊو باگو|چاروو]]
| [[مچاندي ديھ، ٽنڊو باگو|مچاندي]]
|-
| [[ٻوکي ديھ، بدين|ٻوکي]]
| [[کمبرو ديھ، بدين|کمبرو]]
| [[پتيجي ديھ، بدين|پتيجي]]
| [[ڏاڪارو ديھ، ماتلي|ڏاڪارو]]
| [[ماتلي ديھ|ماتلي]]
| [[ڏاسرڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|ڏاسرڪي]]
| [[مٺو دٻو ديھ، شھيد فاضل راهو|مٺو ڏٻو]]
| [[گونھو ديھ، تلھار|گونھو]]
| [[چاورا ديھ، ٽنڊو باگو|چاورا]]
| [[مچوري ديھ، ٽنڊو باگو|مچوري]]
|-
| [[ٻوھرڪي ديھ، بدين|ٻوھرڪي]]
| [[خيرڏاهي ديھ، بدين|خيرڏاهي]]
| [[پتياري ديھ، بدين|پتياري]]
| [[ڏريڙي ديھ، ماتلي|ڏريڙي]]
| [[موري ديھ، ماتلي|موري]]
| [[دٻي ديھ، شھيد فاضل راهو|دٻي]]
| [[مياڻو ڪرراٺ ديھ، شھيد فاضل راهو|مياڻو ڪرراٺ]]
| [[ڪانڊيري ديھ، تلھار|ڪانڊيري]]
| [[ڇٻرلو ديھ، ٽنڊو باگو|ڇٻرلو]]
| [[ماٽو ديھ، ٽنڊو باگو|ماٽو]]
|-
| [[ٻورانڊي ديھ، بدين|ٻورانڊي]]
| [[خودي ديھ، بدين|خودي]]
| [[قائم پور ديھ، بدين|قائم پور]]
| [[دڙو سيندي ديھ، ماتلي|دڙو سيندي]]
| [[مورهاڙي ديھ، ماتلي|مورهاڙي]]
| [[فتح پور ديھ، شھيد فاضل راهو|فتح پور]]
| [[مخدوم پور ديھ، شھيد فاضل راهو|مخدوم پور]]
| [[کاڻوٽ ديھ، تلھار|کاڻوٽ]]
| [[ڇاڇ ديھ، ٽنڊو باگو|ڇاڇ]]
| [[مينا ديھ، ٽنڊو باگو|مينا]]
|-
| [[بخشا ديھ، بدين|بخشا]]
| [[خورهڙي ديھ، بدين|خورهڙي]]
| [[رت ديھ، بدين|رت]]
| [[ديرو محبت ديھ، ماتلي|ديرو محبت]]
| [[نٿو ديھ، ماتلي|نٿو]]
| [[گھنوراھ ديھ، شھيد فاضل راهو|گھنوراھ]]
| [[ملڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|ملڪي]]
| [[ڪوچو ساجن سوائي ديھ، تلھار|ڪوچو ساجن سوائي]]
| [[ڇاڻ ديھ، ٽنڊو باگو|ڇاڻ]]
| [[ميساڏي ديھ، ٽنڊو باگو|ميساڏي]]
|-
| [[چنڌاڙي ديھ، بدين|چنڌاڙي]]
| [[خورو ديھ، بدين|خورو]]
| [[رونگهاڙي ديھ، بدين|رونگهاڙي]]
| [[ڊيمبياري ديھ، ماتلي|ڊيمبياري]]
| [[پاٻڻي ديھ، ماتلي|پاٻڻي]]
| [[گھارو ديھ، شھيد فاضل راهو|گھارو]]
| [[ناڙي ديھ، شھيد فاضل راهو|ناڙي]]
| [[ڪوهر ديھ، تلھار|ڪوهر]]
| [[چوبندي ديھ، ٽنڊو باگو|چوبندي]]
| [[موهڻا ديھ، ٽنڊو باگو|موهڻا]]
|-
| [[چنيسري ديھ، بدين|چنيسري]]
| [[ڪمڀائرو ديھ، بدين|ڪمڀائرو]]
| [[سانڍو ديھ، بدين|سانڍو]]
| [[ڍاڀي ديھ، ماتلي|ڍاڀي]]
| [[پڌر ديھ، ماتلي|پڌر]]
| [[ڳيرهاڙي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-1]]
| [[نربٽ ديھ، شھيد فاضل راهو|نربٽ]]
| [[ڪوٽيري ديھ، تلھار|ڪوٽيري]]
| [[ڊاڊھ ديھ، ٽنڊو باگو|ڊاڊھ]]
| [[مورهاڏي ديھ، ٽنڊو باگو|مورهاڏي]]
|-
| [[چارو ديھ، بدين|چارو]]
| [[ڪونر ديھ، بدين|ڪونر]]
| [[سنگهار ديھ، بدين|سنگهار]]
| [[دلو ديرو ديھ، ماتلي|ڏلو ديرو]]
| [[پئي ديھ، ماتلي|پئي]]
| [[ڳيرهاڙي-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-2]]
| [[نوهيڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|نوهيڪي]]
| [[لنڊڪي ديھ، تلھار|لنڊڪي]]
| [[ڍمڀرلو ديھ، ٽنڊو باگو|ڍمڀرلو]]
| [[مورو ديھ، ٽنڊو باگو|مورو]]
|-
| [[چيراندي ديھ، بدين|چيراندي]]
| [[لوهاڻ ديھ، بدين|لوهاڻ]]
| [[سنجرا ديھ، بدين|سنجرا]]
| [[ڏيال ديھ، ماتلي|ڏيال]]
| [[پنيرو ديھ، ماتلي|پنيرو]]
| [[ڳيرهاڙي-3 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-3]]
| [[نڪارجي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|نڪارجي-1]]
| [[موري ديھ، تلھار|موري]]
| [[ڊانڊو ديھ، ٽنڊو باگو|ڊانڊو]]
| [[موٽڻا ديھ، ٽنڊو باگو|موٽڻا]]
|-
| [[ڇيل ديھ، بدين|ڇيل]]
| [[لاءُ ديھ، بدين|لاءُ]]
| [[سرهڙي ديھ، بدين|سرهڙي]]
| [[ڏوماڻي ديھ، ماتلي|ڏوماڻي]]
| [[پنجم حصو ديھ، ماتلي|پنجم حصو]]
| [[ڳيرهاڙي-4 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-4]]
| [[نڪارجي-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|نڪارجي-2]]
| [[مورجھار ديھ، تلھار|مورجهار]]
| [[ڏيئي ديھ، ٽنڊو باگو|ڏيئي]]
| [[اوئل پور ديھ، ٽنڊو باگو|اوئل پور]]
|-
| [[چوبندي ديھ، بدين|چوبندي]]
| [[لريري ديھ، بدين|لريري]]
| [[سرورو ديھ، بدين|سرورو]]
| [[دمبالو ديھ، ماتلي|دمبالو]]
| [[ڦليجاڻي ديھ، ماتلي|ڦليجاڻي]]
| [[ڳيرهاڙي-5 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳيرهاڙي-5]]
| [[اوڍيرڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|اوڍيرڪي]]
| [[مغل حافظ ديھ، تلھار|مغل حافظ]]
| [[ڏيئي جرڪاس ديھ، ٽنڊو باگو|ڏيئي جرڪس]]
| [[پنو نئون ديھ، ٽنڊو باگو|پنو نئون]]
|-
| [[چورهڙي ديھ، بدين|چورهڙي]]
| [[لون خان ديھ، بدين|لون خان]]
| [[سيراڻي ديھ، بدين|سيراڻي]]
| [[ڳاري ڀري ديھ، ماتلي|ڳاري ڀري]]
| [[رائين ديھ، ماتلي|رائين]]
| [[گٿو ديھ، شھيد فاضل راهو|گٿو]]
| [[پڌيريون ديھ، شھيد فاضل راهو|پڌيريون]]
| [[مناهيڪي ديھ، تلھار|مناهيڪي]]
| [[ڍنجول ديھ، ٽنڊو باگو|ڍنجول]]
| [[ڦاڙهو ديھ، ٽنڊو باگو|ڦاڙهو]]
|-
| [[چورهالو ديھ، بدين|چورهالو]]
| [[لواري شريف ديھ، بدين|لواري شريف]]
| [[سينگهاري ديھ، بدين|سينگهاري]]
| [[گھاري لنڊي ديھ، ماتلي|گھاري لنڊي]]
| [[روهيڙو ديھ، ماتلي|روهيڙو]]
| [[گولاڙچي ديھ، شھيد فاضل راهو|گولاڙچي]]
| [[پٽيھل ديھ، شھيد فاضل راهو|پٽيھل]]
| [[نار ديھ، تلھار|نار]]
| [[ڍورو ڪاڪا نورو ديھ، ٽنڊو باگو|ڌورو ڪاڪا نورو]]
| [[ڦل ديھ، ٽنڊو باگو|ڦل]]
|-
| [[داليجي ديھ، بدين|داليجي]]
| [[لنڊو ديھ، بدين|لنڊو]]
| [[سيٺا ديھ، بدين|سيٺا]]
| [[گھارو ديھ، ماتلي|گھارو]]
| [[سانڊو ديھ، ماتلي|سانڊو]]
| [[ڳجهاري ديھ، شھيد فاضل راهو|ڳجهاري]]
| [[ڦٽوڻ ديھ، شھيد فاضل راهو|ڦٽوڻ]]
| [[نوابيد ديھ، تلھار|نوابيد]]
| [[ڌٻڻي ديھ، ٽنڊو باگو|ڌٻڻي]]
| [[پير مصري ديھ، ٽنڊو باگو|پير مصري]]
|-
| [[ڏانڍي ديھ، بدين|ڏانڍي]]
| [[مجا بسري ديھ، بدين|مجا بسري]]
| [[شيخپور ديھ، بدين|شيخپور]]
| [[گھارو سرمست ديھ، ماتلي|گهارو سرمست]]
| [[سائونرو ديھ، ماتلي|سائونرو]]
| [[جاکيجي-1۽2 ديھ، شھيد فاضل راهو|جاکيجي-1۽2]]
| [[راهوڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|راهوڪي]]
| [[پاٿرون ديھ، تلھار|پاٿرون]]
| [[ڊگھ ديھ، ٽنڊو باگو|ڊگھ]]
| [[پيروڙ ديھ، ٽنڊو باگو|پيروڙ]]
|-
| [[داڦري ديھ، بدين|داڦري]]
| [[مکاڻدي ديھ، بدين|مکاڻدي]]
| [[سيالڪي ديھ، بدين|سيالڪي]]
| [[گوپالو ديھ، ماتلي|گوپالو]]
| [[سيھرات ديھ، ماتلي|سيھرات]]
| [[جھٻيرو ديھ، شھيد فاضل راهو|جھٻيرو]]
| [[راڙي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-1]]
| [[پرهارڪي ديھ، تلھار|پرهارڪي]]
| [[دومھار ديھ، ٽنڊو باگو|دومھار]]
| [[پوٺو ديھ، ٽنڊو باگو|پوٺو]]
|-
| [[دستي ديھ، بدين|دستي]]
| [[مکرا ديھ، بدين|مکرا]]
| [[سيانتري ديھ، بدين|سيانتري]]
| [[گوراڻو ديھ، ماتلي|گوراڻو]]
| [[سينھور ديھ، ماتلي|سينھور]]
| [[جھول ديھ، شھيد فاضل راهو|جهول]]
| [[راڙي-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-2]]
| [[ڦوساڻا ديھ، تلھار|ڦوساڻا]]
| [[دز ديھ، ٽنڊو باگو|دز]]
| [[پوٺو نار ديھ، ٽنڊو باگو|پوٺو نار]]
|-
| [[ڍنڌ ديھ، بدين|ڍنڌ]]
| [[ملڪي ديھ، بدين|ملڪي]]
| [[سيارسي ديھ، بدين|سيارسي]]
| [[گجو ديھ، ماتلي|گجو]]
| [[سڪني ديھ، ماتلي|سڪني]]
| [[جھول-2 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهول-2]]
| [[راڙي-3 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-3]]
| [[ڦلھڙيون ديھ، تلھار|ڦلھڙيون]]
| [[فتح پور ديھ، ٽنڊو باگو|فتح پور]]
| [[ريل ترائي ديھ، ٽنڊو باگو|ريل ترائي]]
|-
| [[ڌاران ديھ، بدين|ڌاران]]
| [[مڙائي ديھ، بدين|مڙائي]]
| [[سونھر ديھ، بدين|سونھر]]
| [[حاجي ڪرم علي ديھ، ماتلي|حاجي ڪرم علي]]
| [[سيتا ديھ، ماتلي|سيتا]]
| [[جھولي-1 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-1]]
| [[راڙي-4 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-4]]
| [[راهيجي ديھ، تلھار|راهيجي]]
| [[فتو قمبراڻي ديھ، ٽنڊو باگو|فتو قمبراڻي]]
| [[راجوري-1 ديھ، ٽنڊو باگو|راجوري-1]]
|-
| [[ڍينگھر ديھ، بدين|ڍينگھر]]
| [[مرد ديھ، بدين|مرد]]
| [[سُتياري ديھ، بدين|سُتياري]]
| [[هنجر ديھ، ماتلي|هنجر]]
| [[سوڙي ديھ، ماتلي|سوڙي]]
| [[جهولي-3 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-3]]
| [[راڙي-5 ديھ، شھيد فاضل راهو|راڙي-5]]
| [[ريمڀان ديھ، تلھار|ريمڀان]]
| [[ڳڙ ديھ، ٽنڊو باگو|ڳڙ]]
| [[راجوري-3 ديھ، ٽنڊو باگو|راجوري-3]]
|-
| [[ڏونگھري ديھ، بدين|ڏونگھري]]
| [[مرخان ديھ، بدين|مرخان]]
| [[ٽالي ديھ، بدين|ٽالي]]
| [[جاڙڪي ديھ، ماتلي|جاڙڪي]]
| [[سورهاڙي ديھ، ماتلي|سورهاڙي]]
| [[جھولي-4 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-4]]
| [[رپ ديھ، شھيد فاضل راهو|رپ]]
| [[رپ ديھ، تلھار|رپ]]
| [[گاهيجي ديھ، ٽنڊو باگو|گاهيجي]]
| [[روپاري ديھ، ٽنڊو باگو|روپاري]]
|-
| [[گبرلو ديھ، بدين|گبرلو]]
| [[ميرزاپور ديھ، بدين|ميرزاپور]]
| [[ٺيٺ ديھ، بدين|ٺيٺ]]
| [[جيھاجاني ديھ، ماتلي|جيهاجاني]]
| [[سن ديھ، ماتلي|سن]]
| [[جھولي-5 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-5]]
| [[صالح آباد ديھ، شھيد فاضل راهو|صالح آباد]]
| [[روجھرلي ديھ، تلھار|روجھرلي]]
| [[ڳراٺڙي ديھ، ٽنڊو باگو|ڳراٺڙي]]
| [[صادق ديھ، ٽنڊو باگو|صادق]]
|-
| [[گڏ ديھ، بدين|گڏ]]
| [[مٺي ديھ، بدين|مٺي]]
| [[وڌڙي ديھ، بدين|وڌڙي]]
| [[جوڻيجا ديھ، ماتلي|جوڻيجا]]
| [[ٽنڊو غلام علي ديھ، ماتلي|ٽنڊو غلام علي]]
| [[جھولي-6 ديھ، شھيد فاضل راهو|جهولي-6]]
| [[سامڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|سامڪي]]
| [[سعيد پور ديھ، تلھار|سعيد پور]]
| [[گجو ديھ، ٽنڊو باگو|گجو]]
| [[سانگي ديھ، ٽنڊو باگو|سانگي]]
|-
| [[گاگڙو ديھ، بدين|گاگڙو]]
| [[مٺي-2 ديھ، بدين|مٺي-2]]
| [[وڳوداهو ديھ، بدين|وڳوداهو]]
| [[ڪلوڙي ديھ، ماتلي|ڪلوڙي]]
| [[تالھو ديھ، ماتلي|تالھو]]
| [[ڪاڍ ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪاڍ]]
| [[شيخاڻو ديھ، شھيد فاضل راهو|شيخاڻو]]
| [[ساجن ديھ، تلھار|ساجن]]
| [[هجر هادي ديھ، ٽنڊو باگو|هجر هادي]]
| [[سينھاهو ديھ، ٽنڊو باگو|سينهاهو]]
|-
| [[گھرٻي ديھ، بدين|گھرٻي]]
| [[مٺي-3 ديھ، بدين|مٺي-3]]
| [[وهريارو ديھ، بدين|وهريارو]]
| [[ڪنڊراهڪي ديھ، ماتلي|ڪنڊراهڪي]]
| [[تلھياري ديھ، ماتلي|تلھياري]]
| [[ڪاهيڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪاهيڪي]]
| [[سوڍڪي ديھ، شھيد فاضل راهو|سوڍڪي]]
| [[ساجن پور ديھ، تلھار|ساجن پور]]
| [[هميرا ديھ، ٽنڊو باگو|هميرا]]
| [[سونھر ديھ، ٽنڊو باگو|سونهر]]
|-
| [[گٿو ديھ، بدين|گٿو]]
| [[موري ديھ، بدين|موري]]
| [[ولڌاڙي ديھ، بدين|ولڌاڙي]]
| [[ڪانگڻي ديھ، ماتلي|ڪانگڻي]]
| [[تالي ديھ، ماتلي|تالي]]
| [[ڪاڪيجاڻي ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪاڪيجاڻي]]
| [[سورهاڙي ديھ، شھيد فاضل راهو|سورهاڙي]]
| [[سانڍڪي ديھ، تلھار|سانڍڪي]]
| [[هر ديھ، ٽنڊو باگو|هر]]
| [[سونھاري ديھ، ٽنڊو باگو|سونھاري]]
|-
| [[گجو ديھ، بدين|گجو]]
| [[موريري ديھ، بدين|موريري]]
| [[ورارڪي ديھ، بدين|ورارڪي]]
| [[ڪانھيري ديھ، ماتلي|ڪانهيري]]
| [[ٿري ديھ، ماتلي|ٿري]]
| [[ڪنڊ ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪنڊ]]
| [[سُتياري ديھ، شھيد فاضل راهو|سُتياري]]
| [[سوسي ديھ، تلھار|سوسي]]
| [[هڱورجاڻي ديھ، ٽنڊو باگو|هڱورجاڻي]]
| [[ٽنڊو باگو ديھ|ٽنڊو باگو]]
|-
| [[ڳرهو ديھ، بدين|ڳرهو]]
| [[مورهاڙي ديھ، بدين|مورهاڙي]]
| [[وريارو ديھ، بدين|وريارو]]
| [[ڪڙي محمد علي ديھ، ماتلي|ڪڙي محمد علي]]
| [[اوڍيجاڻي ديھ، ماتلي|اوڍيجاڻي]]
| [[ڪنڊياري ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪنڊياري]]
| [[تاجھيري ديھ، شھيد فاضل راهو|تاجهيري]]
| [[سيري ديھ، تلھار|سيري]]
| [[هوٿيئر ديھ، ٽنڊو باگو|هوٿيئر]]
| [[طيب سيٺو ديھ، ٽنڊو باگو|طيب سيٺو]]
|-
| [[جکرالو ديھ، بدين|جکرالو]]
| [[مورو ديھ، بدين|مورو]]
| [[وارياسو ديھ، بدين|وارياسو]]
| [[ڪڙي سائين داد ديھ، ماتلي|ڪڙي سائين داد]]
| [[وي ديھ، ماتلي|وي]]
| [[ڪڙيو-1،2 ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪڙيو-1،2]]
| [[ترائي ديھ، شھيد فاضل راهو|ترائي]]
| [[شاڪاني ديھ، تلھار|شاڪاني]]
| [[جل موري ديھ، ٽنڊو باگو|جل موري]]
| [[ٿورڪي ديھ، ٽنڊو باگو|ٿورڪي]]
|-
| [[جاکري ديھ، بدين|جاکري]]
|  
|  
| [[ڪاريانو ديھ، ماتلي|ڪاريانو]]
| [[واگھرائي ديھ، ماتلي|واگھرائي]]
| [[ڪاٿر ديھ، شھيد فاضل راهو|ڪٿر]]
| [[ولھار ديھ، شھيد فاضل راهو|ولهار]]
| [[شورڪي ديھ، تلھار|شورڪي]]
| [[جيسر ديھ، ٽنڊو باگو|جيسر]]
| [[ٿورلو ديھ، ٽنڊو باگو|ٿورلو]]
|-
|  
|  
|  
| [[ڪاٺوڙ ديھ، ماتلي|ڪاٺوڙ]]
| [[ونجي ديھ، ماتلي|ونجي]]
| [[کرچ ديھ، شھيد فاضل راهو|کرچ]]
|  
| [[تلھار ديھ|تلھار]]
| [[ڪاھڌارو ديھ، ٽنڊو باگو|ڪاھڌارو]]
| [[ٿئي ديھ، ٽنڊو باگو|ٿئي]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[وسارڪي ديھ، تلھار|وسارڪي]]
| [[ڪاڪ-1 ديھ، ٽنڊو باگو|ڪاڪ-1]]
| [[توري ديھ، ٽنڊو باگو|توري]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[وڌ-1 ديھ، تلھار|وڌ-1]]
| [[ڪاڪ-2 ديھ، ٽنڊو باگو|ڪاڪ-2]]
| [[توريانو ديھ، ٽنڊو باگو|توريانو]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[وڌ-2 ديھ، تلھار|وڌ-2]]
| [[ڪاڪ-3 ديھ، ٽنڊو باگو|ڪاڪ-3]]
| [[اونرڪي ديھ، ٽنڊو باگو|اونرڪي]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[ولھار ديھ، تلھار|ولھار]]
| [[ڪامارو ديھ، ٽنڊو باگو|ڪامارو]]
| [[وي بھادر ديھ، ٽنڊو باگو|وي بھادر]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[واسي عادل ديھ، تلھار|واسي عادل]]
| [[ڪانگ ديھ، ٽنڊو باگو|ڪانگ]]
| [[واگھڏاھي ديھ، ٽنڊو باگو|واگھڏاھي]]
|-
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
| [[واسي سڄڻ ديھ، تلھار|واسي سڄڻ]]
| [[ڪانگ پير ديھ، ٽنڊو باگو|ڪانگ پير]]
|  
|}

==  معيشت ==

===زراعت===
بدين ضلعي جي معيشت زراعت آھي. 1998 جي سروي مطابق بدين جي ڪل آبادي جو 83.6 سيڪڙو ماڻهو ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آھن. جن جو گذارو زرعي زمينن جي پوک ۽ ھارپ تي آھي. انھن ماڻھن جي روزگار جو ٻيو وسيلو چوپايو مال پالڻ ۽ مڇي مارڻ آهي&lt;ref&gt; ورڊ پريس_ نندو شھر[https://nindoshaher.wordpress.com/nindo-shaher/]&lt;/ref&gt;.
[[فائل:Sunflower Sindh.jpg|thumb|250px|کاٻو|upright=3|بدين ضلعي ۾ سورج مکي جو فصل]]
ھن ضلعي جي آبپاشي جو وڏو ذريعو [[سنڌوندي]] مان سکر بئراج ۽ ڪوٽڙي بئراج واري آبپاشي نظام سان ڳنڍيل&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt; ڪينالن ۽ واھن ذريعي ايندڙ پاڻي آھي جيڪو [[ڦليلي ڪينال]]، [[اڪرم واھ]]، [[گوني ڪينال]] ، [[نصير ڪينال]] ذريعي پھچي ٿو&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. جن جي پاڻي جي گڏيل رسد 433 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ آھي ۽ انھن جي ڪمانڊ واري علائقي جي پکيڙ 6,03,000 [[ھيڪٽر]] آھي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. ھتان جا مکيه فصلن م ڪمند، چانور، ڪپھ، ڪڻڪ ۽ سورج مکي شامل آهن ۽ ننڍن فصلن ۾ بصر ، مرچ، دالن، ٽماٽي ۽ گدري جا فصل شامل آهن&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;.

===صنعت===
[[File:Sugar mill, khoski - panoramio.jpg|thumb|280px|کوسڪي شگر مل، بدين]]
ضلعي ۾ 1986ع ۾  12.2 ھيڪٽر (30.2 ايڪڙ) زمين تي مشتمل صنعتي اسٽيٽ قائم ڪئي وئي جنھن ۾ 107 صنعتي پلاٽ رکيا ويا پر رڳو 17 پلاٽ الاٽ ٿي سگھيا ۽ انھن مان بہ رڳو 10 استعمال ۾ آيا. اھا اسڪيم سيڙپڪارن کي متاثر نہ ڪري سگھي&lt;ref name = &quot;  بدين&quot;/&gt;. ھن وقت ضلعي اندر 6 شگر ملون واقع آهن ان ڪري ھن ضلعي کي سنڌ جي شگر اسٽيٽ پڻ سڏيندا آهن&lt;ref name=&quot; بدين &quot;&gt; [https://portals.iucn.org › filesPDFWeb resultsDistrict Vision Badin - IUCN Portal ] District Vision Badin  &lt;/ref&gt;. 2001ع ۾ ضلعي ۾ اٽڪل 79 سارين جا ڪارخانا ۽ 100 اٽي جون ملون آهن&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;. سارين جي ڪارخانن مان 34 [[بدين تعلقو|تعلقي بدين]] ۾ ، 23 [[تعلقو تلھار|تلھار]] تعلقي ۾، 9 [[شھيد فاضل راهو تعلقو|شھيد فاضل راهو]] تعلقي ۾، 7 [[ماتلي تعلقو|ماتلي]] تعلقي ۾ ۽ 6 
تعلقي [[ٽنڊوو باگو تعلقو|ٽنڊي باگي]] ۾ واقع ھئا&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. انھن مان رڳو 12 اھڙا ھئا جن م چانور جي ڇڙھائي سان گڏوگڏ انھن جي پالش جي صلاحيت رکندڙ ھئا&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. اٽي جي 100 ملن ۾ اڪثريت اٽي جي چڪي وارين برقي مشين جي ھئي. سرن جي پيداوار لاء ضلعي اندر سرن جا بٺا ڪم ڪن ٿا جن ۾ ٻارڻ لاء گھڻي ڀاڱي توتڙن جو استعمال ٿئي ٿو&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;. ھتي ھفتيوار سرن جي پيداوار 50000 سرون آھن جن جي ٺاهڻ ۾ اٽڪل 6 ٽن توتڙ ٻارڻ طور استعمال ٿئي ٿو&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;.

===معدنيات ۽ توانائي===
ھن ضلعي اندر تيل جي کوھن مان ملڪ جو لڳ جو لڳ ڀڳ %50 ڪچو تيل نڪري ٿو جنھن ڪري ھن ضلعي کي پاڪستان جي آئل اسٽيٽ سڏيندا آهن&lt;ref name=BadinEconomy&gt;{{cite web|last=EconomyBadin|first=Economy|title=Government of Sindh|url=http://pwdsindh.gov.pk/districts/badin.htm|publisher=Government of Sindh|access-date=26 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010164517/http://pwdsindh.gov.pk/districts/badin.htm|archive-date=10 October 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  بدين مان ڪوئلو پڻ ڪثرت سان ملي ٿو. ''بدين ڪول فيلڊ'' جي ذخيرن جي پکيڙ 1,110 چورس ڪلوميٽر آهي جنھن م اٽڪل 1.358 ارب ميٽرڪ ٽن ڪوئلو موجود آهي&lt;ref name=BadinCoal&gt;{{cite web|last=Badin|first=Coal Field|title=Coal Field Badin|url=http://www.sindhcoal.gos.pk/coal-fields/badin-coalfield/|publisher=Sindh Coal|access-date=8 November 2013}}&lt;/ref&gt;. 1998ع جي آدمشماري مطابق ضلعي %76.29 سيڪڙو آبادي کي بجلي ميسر ھئي باقي %23.39 سيڪڙو آبادي گھرن ۾ گاسليٽ جو استعمال ڪندڙ ھئي. رڌ پچاء جي ٻارڻ لاء %72.70 آبادي ڪاٺيون، %21.97 آبادي قدرتي گيس، %3.92 آبادي گاسليٽ ۽ %1.41 آبادي ٻيا ذريعا مثلاً ڇيڻا وغيره استعمال ڪندڙ ھئي&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;. پاڪستان جي تيل جي پيدوار جو 44 سيڪڙو ۽ قدرتي گيس جي پيداوار جو 8 سيڪڙو حصو بدين ضلعي جو آھي&lt;ref name = &quot;  بدين&quot;/&gt;. 1995ع ۾ بدين ضلعي جي تيل جي پيدوار جي سراسري 20,931 بيرل ھئي، جيڪا 1996ع ۾ وڌي 24,002 بيرل ۽ 1997ع ۾ وڌي 25,762 بيرل ٿي وئي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. 2001 ۾ اتان رڪارڊ پيداوار ٿي ھئي جيڪا 30,000 بيرل ھئي پر پوء ان پيداوار ۾ واڌ نہ پر ڪمي آئي آهي&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;.


===ٻيلا===
ضلعي ۾ قدرتي ٻيلا ڪا نہ آھن پر آبپاشي واري پاڻي تي پوکيل ٻہ ٻيلا آهن جن ۾ [[راڙي ٻيلو]] ۽ [[بوھارڪي ٻيلو]] شامل آهن. ٻيلن جي ايراضي 12000 ھيڪٽر آهي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;ڊزاسٽر  &quot;/&gt;. انھن ٻيلن ۾ [[ٻٻر]] (acacia Arabica), [[ڪنڊي]] (specigera)، [[باھڻ]] (populus euphratica) ۽ [[تمر]] جا ٻہ قسم : [[لئي]] (tamarix  gallica) ۽ [[جھائو]] (dioica) ڪثرت سان ملن ٿا&lt;ref name = &quot; ڊزاسٽر &quot;/&gt;. ٻين وڻن ۾ ٻير (jujuba)، [[نم]] (azadirachta  indica)، [[سراس]] (albizzia  lebak)، [[بنيان]] يا [[وڏ]] (ficus  bengalensis)، [[پپل]] (f.religiosa)، [[گدامڙي]] (tamarindus  indica)، [[ولائتي ٻٻر]] (acacia  farnesiana)، [[ليسوڙو]] (cordia myza)، [[ڪرڙ]] (capperis  aphylla) ۽ [[کبڙ]] (salvadora  persica) شامل آهن&lt;ref name = &quot; ڊزاسٽر &quot;/&gt;. ان کان علاوه ٻيلي جي گاھن ۾ [[سر]] (sacchrum  spontaneum) ۽ [[ڪانا]] (arundinaceum) شامل آهن&lt;ref name = &quot;  ڊزاسٽر&quot;/&gt;.

===ماھيگيري===
بدين ضلعي جي اھم معاشي سرگرمين ۾ [[ماھيگيري]] (fisheries) پڻ شامل آهي. سامونڊي مڇي جي برآمدن ۾ ڏھ سيڪڙو حصو بدين ضلعي جو آھي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. 2002ع م سنڌ ۾ تازي پاڻيء جي مڇي جي پيداوار 80,659 ٽن ھئي جنھن مان بدين ضلعي جو حصو 17.5 سيڪڙو يعني 14,152 ٽن ھيو. ان سال ھي ضلعو سنڌ ۾ ٺٽي ضلعي کان پوءِ ٻيون نمبر وڏو ضلعو ھيو&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;.

==تعليم ==

ھن ضلعي جي آبادي جو تعليم حاصل ڪندڙن جي شرح 1998 جي آدمشماري مطابق %24.63 ھئي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. 2001 ۾ اھا شرح وڌي %27.52 تي پھتي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. ضلعي ۾ ڪابہ يونيورسٽي ڪانہ آھي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. پرائمري ۽ سيڪنڊري اسڪولن جو تعداد 3،346 آهي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. ھن ضلعي ۾ سنڌ يونيورسٽي پنھنجو ڪيمپس شروع ڪيو آهي جتي بزنس ايڊمنسٽريشن، ڪامرس، ڪمپيوٽر سائنس ۽ ايجوڪيشن جي شعبن ۾ چئن سالن جي 8 سيميسٽر واري بيچلر ڊگري ۽ ڪمپيوٽر سائنس ۽ ايجوڪيشن جي شعبن ۾ پوسٽ گريجوئيشن جي تعليم شروع ڪرائي آھي&lt;ref name=UniversityofSindh&gt;{{cite web|last=University |first=Sindh |title=Laar Campus of University of Sindh |url=http://www.usindh.edu.pk/campuses/sindh-university-laar-campus-at-badin |publisher=University of Sindh |access-date=8 November 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212005251/http://www.usindh.edu.pk/campuses/sindh-university-laar-campus-at-badin |archive-date=12 December 2013 }}&lt;/ref&gt; 1998ع جي انگ اکرن مطابق بدين ضلعي ۾ ڇوڪرن جا 812 ۽ ڇوڪرين جا 214 پرائمري اسڪول ھيا. انھن مان في اسڪول جي تجويز ڪيل سراسري حاضري 150 ٻارن تائين ھجڻ کپندي ھئي پر ان جي برعڪس سراسري حاضري في اسڪول 36 ٻار ھئي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. 1998 ۾ ضلعي جون 735 وسنديون ۽ ڳوٺ اھڙا ھيا جن جي آبادي 200 کان وڌيڪَ ھئي پر اتي اسڪول جي سھولت ميسر نہ ھئي&lt;ref name = &quot;بدين  &quot;/&gt;. 1998ع ۾ ضلعي اندر 52 ڇوڪرن جا ۽ 22 ڇوڪرين لاء مڊل اسڪول ھيا ۽ ضلعي اندر 117 اھڙا ڳوٺ ھيا جن جي آبادي 1000 ماڻهن کان وڌيڪَ ھئي پر اتي مڊل اسڪول جي سھولت ميسر ڪانه ھئي&lt;ref name = &quot;  بدين&quot;/&gt;. ان سال ضلعي م ڇوڪرن لاءِ 15 ۽ ڇوڪرين لاء صرف 2 ھاء اسڪول ھيا&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. ضلعي اندر ھاسٽل جي سھولت 1998 ۾  صرف ھڪ ٽنڊي باگي جي مير غلام محمد ٽالپر ھاء اسڪول ۾ ميسر ھئي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;.

==صحت==
ھن ضلعي ۾ بدين شھر ۾ ھڪ سول اسپتال، 3 تعلقه اسپتالون، 4 رورل هيلٿ سينٽر,03 ڊسپينسريون، 4 ايم سي ايڇ سينٽر ۽ 46 بيسڪ هيلٿ يونٽ واقع آهن&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. 2006 ۾ ايگزيڪيوٽو ڊسٽرڪٽ آفيسر، ھيلٿ، بدين جي مطابق ضلعي ۾ ھڪ سول اسپتال، ٽي تعلقا اسپتالون، 12 رورل هيلٿ سينٽر، 38 بيسڪ هيلٿ سينٽر، ھڪ 20 بسترن وارو مڌر اينڊ چائلڊ ھيلٿ ڪيئر سينٽر ۽ 69 گورنمينٽ ڊسپينسريون واقع ھيون ان کان سواءِ 28 آزمائشي ڊسپينسريون پڻ موجود ھيون&lt;ref name = &quot;  بدين&quot;/&gt;. 2001 م 317 مرد ڊاڪٽر ۽ 60 عورت ڊاڪٽر، 15 ليڊي ھيلٿ وزيٽر، 44 فيميل ھيلٿ ٽيڪنيشن ضلعي اندر ڪم ڪندڙ ھيا جيڪو اسٽاف منظور ٿيل تعداد کان تمام گھٽ ھيو جنھن مطابق 5428 ماڻھن لاء ھڪ ڊاڪٽر ھيو&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;.

==آمدورفت==

[[File:Badin railway platform.jpg|thumb|220px|بدين ريلوي اسٽيشن پليٽ فارم]]
[[File:Badin Railway Junction frontview.jpg|thumb|220px|بدين ريلوي اسٽيشن]]
بدين جي مکيه ريلوي لائن بدين کان حيدرآباد جي وچ ۾ موجود آهي جيڪا [[ماتلي تعلقو|ماتلي تعلقي]] کان گذري ٿي. بدين شھر ضلعي جو صدر مقام آهي جيڪو روڊن ذريعي تعلقن جي صدر مقامن سان ڳنڍيل آهي. روڊ ذريعي بدين کان ماتلي 90 ڪلوميٽرن، گولاڙچي 35 ڪلوميٽرن،  تلھار 25 ڪلوميٽرن ۽ ٽنڊو باگو 20 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;.

==آبادي==
پاڪستان جي پھرين آدمشماري1951ع ۾ ٿي جنھن ۾ موجوده بدين واري علائقي جي آبادي 2,56,040 ھئي&lt;ref name=&quot;سمال گرانٽ&quot;&gt; [https://www.sgp.undp.org/spacial-itemid-projects-landing-page/spacial-itemid-project-search-results/spacial-itemid-project-detailpage.html?view=projectdetail&amp;id=10348]  &lt;/ref&gt; 1981 ۾ آبادي  7,77,000 ھئي&lt;ref name = &quot; ڊزاسٽر &quot;/&gt;. 
17 سال بعد 1998ع ۾ ھن ضلعي جي آبادي 11,36,636 ھئي جنھن ۾ %16.42 آبادي شھري ھئي&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.badin.gov.pk/population.htm |title=Urban Resource Centre |access-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060830032218/http://www.badin.gov.pk/population.htm |archive-date=2006-08-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2017 ۾ اھا وڌي  1,804,516 ٿي وئي&lt;ref&gt;[http://www.pbs.gov.pk/content/district-glance-badin]&lt;/ref&gt;. ان ۾ مرد  8،79،961 ۽ عورتون 953,291 ھيون&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. ڪل آبادي مان 14،14،138 ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 3,090,378 شھرن ۾ رھندڙ ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 2017ع ۾ تعلقن مان  بدين تعلقي جي آبادي  4,55,295 ( شھري:1,31,655 ۽ ٻھراڙيءَ: 3,23,640)، ماتلي تعلقي جي آبادي 4,43,412  (شھري: 98,238 ۽ ٻھراڙيءَ:3,45,174 )، ٽنڊو باگو تعلقي جي آبادي  
3,98,858 (شھري: 58,412 ۽ ٻھراڙيءَ: 3,40,446)، شھيد فاضل راهو تعلقي جي آبادي 3,44,697 (شھري:53,392  ۽ ٻھراڙيءَ:2,81,305 )، تلھار تعلقي جي آبادي 1,72,254 (شھري: 48,681 ۽ ٻھراڙيءَ: 1,23,573) آھي&lt;ref name=&quot;  گورنمينٽ&quot;&gt; [ https://www.pbs.gov.pk › sindhPDFbadin summary - DISTRICT AND TEHSIL LEVEL POPULATION ...]  &lt;/ref&gt;. بدين جي %79.4 آبادي مسلمان آھي. شھري آبادي ۾ مسلمانن جو تناسب  %82.17 آھي ۽ ٻھراڙيءَ واري آبادي ۾ انھن جو تناسب %78.89 آھي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. مسلم آبادي ۾ اڪثريت واريون ذاتيون ھاليپوٽا، ھنڱورا، لغاري، نظاماڻي نمايان آھن&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. ان کان سواءِ سيد، سومرا، ٽالپر، مينڌرا، چانڊيا، شيدي، ملاح، نوحاڻي ۽ ڀرڳڙي پڻ وڏين مسلمان ذاتين ۾ شامل آھن. ھندو ذاتين ۾ اڪثريت ۾ لوھاڻا، ڀيل ۽ ڪولھي شامل آهن ان کان سواءِ ٿورڙو تعداد برھمڻن جو پڻ آھي&lt;ref name = &quot; ڊزاسٽر &quot;/&gt;.   ضلعي جي ڪل آبادي جو %19.93 ھندو آھن. ٻھراڙيءَ جي آبادي ۾ ھندن جو تناسب %20.67 ۽ شھري آبادي م %16.16 آھي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. اقليتن ۾ باقي آبادي ۾ %0.25  عيسائي، %0.24 احمدي يا قادياني شامل آهن&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. ضلعي جي %89.82 آبادي سنڌي ٻولي ڳالهائيندڙ آھي. ٻھراڙيءَ جي آبادي ۾ سنڌي ڳالھائيندڙ %92.20 ۽ شھري آبادي ۾ سنڌي ڳالھائيندڙن جي شرح %77.69 آھي&lt;ref name = &quot; رپورٽ &quot;/&gt;. ضلعي جي ٻي وڏي ٻولي پنجابي آھي جيڪا ڪل آبادي مان
%5.62 ماڻھن جي ٻولي آھي جيڪي شھري آبادي جو %11.30 آھن ۽ ٻھراڙيءَ جي آبادي جو %4.50 آھن. اردو ڳالهائيندڙ ڪل آبادي جو %1.21 آھن&lt;ref name=&quot; رپورٽ &quot;&gt; [https://www.humanitarianresponse.info › ...PDF9_GPP- Assessment Report of Badin-Sindh Province- Pakistan- Aug ... ] PREPARED  BY GPP  – EMERGENCY RESPONSE UNIT GLOBAL PEACE  PIONEERS House:  351,  ST  #  15,  G-  10/2  ISLAMABAD  &lt;/ref&gt;. شھري آبادي ۾ اردو ڳالهائيندڙن جي شرح %4.65 ۽ ٻھراڙيءَ جي آبادي ۾ %0.53 آھي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. ضلعي م پشتو ڳالهائيندڙ آبادي جو %0.73 ، سرائڪي %0.59، بلوچي ڳالهائيندڙ %0.21 آھن&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. 2017 جي آدمشماري مطابق ضلعي جي آبادي جو %45.01  ماڻھن جي عمر 1 کان 14 سالن تائين ھئي، %44.89 ماڻھن جي عمر 15 کان 49 سالن تائين ۽ %3.10 آبادي 59 سالن کان وڏي عمر جي ھئي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. 2017 ع جي آدمشماري مطابق ضلعي جي آبادي ۾ اضافي جي شرح %3.22 ھئي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. پکيڙ جي لحاظ کان آبادي جي گھاٽائي 168.9 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;. ضلعي م 2017 جي آدمشماري مطابق في خاندان جي ڀاتين جي سراسري شرح  في گھر 8 ڀاتي آھي&lt;ref name = &quot;رپورٽ  &quot;/&gt;.


=== ضلعي آبادي جو جائزو ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white; font-size:120%;&quot; | '''بدين ضلعو: اهم آبادياتي انگ اکر (2023ع)'''
|- style=&quot;background:#93C47D;&quot;
! اشاريه
! قدر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ڪل آبادي
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''1,947,081'''
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ايراضي
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''6,858 چورس ڪلوميٽر'''
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | آباديءَ جي ڪثافت
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''283.9 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر'''
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | سالياني آبادي واڌ (2017ع–2023ع)
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''1.3٪'''
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | سنڌ جي ڪل آبادي ۾ حصو
| style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | '''3.50٪'''
|}

&lt;small&gt;'''ذريعو:''' [https://www.citypopulation.de/en/pakistan/sindh/801__badin/ Citypopulation.de]، [[پاڪستان شماريات بيورو]].&lt;/small&gt;

=== شهري آبادي وارا هنڌ ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''بدين ضلعي جا شهري مرڪز (2017ع ۽ 2023ع مردم شماري)'''
|- style=&quot;background:#6FA8DC; color:black;&quot;
! درجو
! شهر / ڳوٺ
! حيثيت
! 2017ع آبادي
! 2023ع آبادي
! واڌ (%)

|- style=&quot;background:#EAF3FF;&quot;
| 1
| [[بدين]]
| ميونسپل ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|112,393
| align=&quot;right&quot;|117,455
| align=&quot;center&quot;|4.50
|-
| 2
| [[ماتلي]]
| ميونسپل ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|62,563
| align=&quot;right&quot;|74,402
| align=&quot;center&quot;|18.92
|-
| 3
| [[ٽنڊو باگو]]
| ميونسپل ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|17,546
| align=&quot;right&quot;|22,786
| align=&quot;center&quot;|29.86
|-
| 4
| [[ٽنڊو غلام علي]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|35,724
| align=&quot;right&quot;|36,961
| align=&quot;center&quot;|3.46
|-
| 5
| [[شهيد فضل راهو]] (گولارچي)
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|33,866
| align=&quot;right&quot;|35,313
| align=&quot;center&quot;|4.27
|-
| 6
| [[خوسڪي]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|27,411
| align=&quot;right&quot;|29,324
| align=&quot;center&quot;|6.98
|-
| 7
| [[تلهار]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|27,667
| align=&quot;right&quot;|27,231
| align=&quot;center&quot;|−1.58
|-
| 8
| [[راجو خاناڻي]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|21,018
| align=&quot;right&quot;|21,513
| align=&quot;center&quot;|2.36
|-
| 9
| [[ڪڙيو گھنور]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|19,487
| align=&quot;right&quot;|21,775
| align=&quot;center&quot;|11.74
|-
| 10
| [[پنگريو]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|13,443
| align=&quot;right&quot;|17,982
| align=&quot;center&quot;|33.76
|-
| 11
| [[ڪڍڻ]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|10,845
| align=&quot;right&quot;|14,956
| align=&quot;center&quot;|37.91
|-
| 12
| [[ننڍو]]
| ٽائون ڪميٽي
| align=&quot;right&quot;|8,381
| align=&quot;right&quot;|10,151
| align=&quot;center&quot;|21.12

|- style=&quot;background:#FFD966; font-size:110%;&quot;
! colspan=&quot;3&quot;|مجموعي شهري آبادي
! align=&quot;right&quot;|390,344
! align=&quot;right&quot;|429,849
! align=&quot;center&quot;|10.12
|}

=== آباديءَ جي واڌ ===

هيٺ ڏنل گراف [[بدين ضلعو]] جي آباديءَ ۾ وقت سان ٿيندڙ واڌ کي ظاهر ڪري ٿو:

{{Graph:Chart
| width = 700
| height = 400
| type = line
| xAxisTitle = سال
| yAxisTitle = آبادي
| x = 1998,2017,2023
| y1 = 1104671,1804708,1947081
| y1Title = آبادي
| colors = #C2185B
| legend =
| showSymbols = 1
| linewidth = 3
| yAxisMin = 0
| yGrid =
| xGrid =
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''بدين ضلعي جي آباديءَ جي واڌ'''
|- style=&quot;background:#6FA8DC; color:black;&quot;
! سال
! آبادي
! واڌ (%)

|- style=&quot;background:#EAF3FF;&quot;
| 1998ع
| align=&quot;right&quot; | 1,104,671
| align=&quot;center&quot; | —
|-
| 2017ع
| align=&quot;right&quot; | 1,804,708
| align=&quot;center&quot; | 63.37٪
|-
| 2023ع
| align=&quot;right&quot; | 1,947,081
| align=&quot;center&quot; | 7.89٪

|- style=&quot;background:#FFD966; font-size:110%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | 1998ع–2023ع مجموعي واڌ
! align=&quot;center&quot; | 76.26٪
|}

&lt;small&gt;'''ذريعو:''' [[پاڪستان شماريات بيورو]]؛ [https://www.citypopulation.de/en/pakistan/sindh/801__badin/ Citypopulation.de]&lt;/small&gt;

=== آباديءَ جي جوڙجڪ (2023ع) ===

==== جنس ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = جنس جي لحاظ کان آبادي (2023ع)
| radius = 120
| label1 = مرد (52.1٪)
| value1 = 52.1
| color1 = #4F81BD

| label2 = عورتون (47.9٪)
| value2 = 47.9
| color2 = #C0504D

| label3 = خواجه سرا (0.0٪)
| value3 = 0.004
| color3 = #9E9E9E
}}

==== عمر جا گروهه ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = عمر جي لحاظ کان آبادي (2023ع)
| radius = 120
| label1 = 0–14 سال (43.6٪)
| value1 = 43.6
| color1 = #4F81BD

| label2 = 15–64 سال (53.3٪)
| value2 = 53.3
| color2 = #C0504D

| label3 = 65 سال يا وڌيڪ (3.1٪)
| value3 = 3.1
| color3 = #F79646
}}

==== شهري ۽ ٻهراڙي ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = شهري ۽ ٻهراڙيءَ جي آبادي (2023ع)
| radius = 120
| label1 = ٻهراڙي (70.9٪)
| value1 = 70.9
| color1 = #70AD47

| label2 = شهري (29.1٪)
| value2 = 29.1
| color2 = #F4B183
}}

==== خواندگي (10 سال ۽ وڌيڪ عمر) ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = خواندگي جي شرح (2023ع)
| radius = 120
| label1 = پڙهيل لکيل (37.7٪)
| value1 = 37.7
| color1 = #4F81BD

| label2 = اڻپڙهيل (62.3٪)
| value2 = 62.3
| color2 = #C0504D
}}

==== مادري ٻولي ====
{{Pie chart
| thumb = right
| caption = مادري ٻولي (2023ع)
| radius = 120

| label1 = سنڌي (96.8٪)
| value1 = 96.8
| color1 = #F79646

| label2 = هندڪو (0.7٪)
| value2 = 0.7
| color2 = #4F81BD

| label3 = پنجابي (0.6٪)
| value3 = 0.6
| color3 = #C0504D

| label4 = سرائيڪي (0.4٪)
| value4 = 0.4
| color4 = #4BACC6

| label5 = پشتو (0.4٪)
| value5 = 0.4
| color5 = #70AD47

| label6 = ٻيون ٻوليون (1.1٪)
| value6 = 1.1
| color6 = #9E9E9E
}}

==عدالتي نظام==

ھن ضلعي جون حدون سنڌ ھاء ڪورٽ جي سرڪٽ ڪورٽ حيدرآباد جي اختيار ۾ اچن ٿيون جنھن ڪري ھاء ڪورٽ جا ڪيس حيدرآباد واري رجسٽري ۾ داخل ٿيندا آهن. ضلعي عدالتن جي نظام ۾ ھتي ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج جي عدالت بدين شھر ۾ واقع آهي جنھن سان گڏ ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن ججن جون ٻہ عدالتون پڻ ڪم ڪن ٿيون&lt;ref name=&quot;  سيشن&quot;&gt;[ https://districtcourtssindh.gos.pk/district/badin/introduction.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210427011126/https://districtcourtssindh.gos.pk/district/badin/introduction.php |date=2021-04-27 }}]&lt;/ref&gt;. ھڪ ايڊيشنل ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج جي عدالت ماتلي شھر ۾ ڪم ڪري ٿي. اھي عدالتون ساڳي وقت ننڍين عدالتن جو اپيلون پڻ ٻڌنديون آھن.  ٽي سينئر سول ججن جون عدالتون [[بدين]]، [[گولاڙچي]] ۽ [[ماتلي]] ۾ واقع آھن.  ان کان علاوه بدين، ماتلي، گولاڙچي ۽ [[ٽنڊو باگو]] ۾ جوڊيشل ماجسٽريٽن جون پڻ عدالتون واقع آھن&lt;ref name=&quot; ڪورٽ &quot;&gt;[ http://43.245.130.98:8082/dwp/(S(p5frfnyfbs0ryypngnzwq5po))/dwp.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416134621/http://43.245.130.98:8082/dwp/(S(skinq51ufvtlis0v2k34vlxk))/dwp.aspx |date=2021-04-16 }}]&lt;/ref&gt;. ضلعي ۾ بدين شھر ۾ ھڪ ڪنزيومر ڪورٽ پڻ ڪم ڪري ٿي. ضلعي اندر وڪيلن جي ضلعي بار ايسوسيئيشن پڻ قائم آهي جيڪا سنڌ بار ڪائونسل جي نگراني ۾ ڪم ڪري ٿي.

==وفاق ۽ صوبي ۾ نمائندگي==

بدين ضلعي ۾ قومي اسيمبليءَ جا ٻي تڪ اين اي 
229 بدين 1 ۽ اين اي 230 بدين 2 شامل آهن. 2018 جي چونڊن ۾ اين اي 229 بدين 1 مان پيپلز پارٽي جو [[مير غلام حسين ٽالپر]] ۽ اين اي 230 بدين 2 مان جي ڊي اي جي فھميده مرزا چونڊجي آيا&lt;ref name=&quot;اين اي&quot;&gt;
[http://www.na.gov.pk/en/profile.php?uid=1463] نيشنل اسيمبلي. گورنمينٽ آف پاڪستان ويب سائيٽ &lt;/ref&gt;. مير غلام علي ٽالپر ماتلي جي ٽنڊو غلام علي محلي جو رهواسي آهي. سندس والد جو نالو [[مير بندہ علي ٽالپر]] ھيو. [[ڊاڪٽر فھميده مرزا]] قومي اسيمبلي جي اڳوڻي اسپيڪر آھي ۽  [[ڊاڪٽر ذالفقار مرزا]] جي گھرواري آھي.

==ماحولياتي آلودگي==
 
ساحلي آلودگي يا گدلاڻ ۽ بگاڙ جو وڏو سبب پنجاب ۽  سنڌ جو سم واري پاڻي جو سمنڊ ۾ نيڪال آھي جيڪو [[ليفٽ بئنڪ آئوٽفال ڊرين]] المعروف '''ايل بي او ڊي''' ذريعي بدين ضلعي مان گذري سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. ان ۽ ڪلر ھتان جي زراعت گھڻو متاثر ڪيو آھي. ھتان جي زراعت تي مدار رکندڙ صنعت مان گدلي پاڻي جو نيڪال پڻ ھتان جي زمين کي متاثر ڪيو آھي&lt;ref name = &quot; بدين &quot;/&gt;. شھرن ۾ ميونسپل علائقن ۾ گٽرن جي گندي پاڻي جي مناسب نيڪال نہ ھجڻ ڪري پڻ ماحولياتي گدلاڻ ۾ اضافو ٿيو آهي جيڪو بيمارين جو سبب ٿي رهيو آهي.

== ميلا ==

هن ضلعي ۾ ڪيترائي ميلا لڳن ٿا، جن ۾ [[شاھ قادري، بدين|شاهہ قادريءَ]]، [[شيخ ڪرھيو ڀانڊاري|شيخ ڪرهيي ڀانڊاريءَ]]، [[لنواري شريف]]، [[پير تاج الدين شاھ طريل]]، شاهه گُهرئي، [[روپاماڙي]]ءَ ۾ [[شھيد دودو سومرو|دودي شهيد]]، غلام شاهه، [[سمن سرڪار]]، [[ساجن سوائي]]، [[احمد راڄي]]، [[خليفو محمود نظاماڻي|خليفي محمود نظاماڻيءَ،]] [[ملان حسڻ]]، [[گل غيبي]]ءَ ۽ [[ميين موسي]] وغيره جا ميلا مشهور آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== علم ادب ۽ مشھور شخصيتون ==

علمي ادبي لحاظ کان به هي ضلعو شاهوڪار آهي. هن ضلعي ۾ سڀ کان پهرين، سومرن جي ڏينهن ۾ ”[[مر کان شيخڻ]]“ پنهنجا ڳيت ڳايا&lt;ref name = &quot;  سنڌيانا&quot;/&gt;. [[عبداللطيف ڪيسر]]، [[خواجه محمد زمان]]، [[عبدالعظيم جت]]، [[سانوڻ فقير]]، [[سمنگ چارڻ]]، [[ڀاڳو ڀان]]، [[پيرو فقير نونداڻي]]، [[خليفو نبي بخش لغاري|خليفو نبي بخش لغاري قاسم]]، [[الله بخش نظاماڻي]]، [[منٺار منڌرو]]، [[پير ڀاون علي شاھ]]، [[مولوي احمد ملاح]]، [[حاجي پير بخش فاروقي دلريش]]، [[تاج محمد مشتاق افغان]]، [[محمد صديق مسافر]]، [[نذير حسين حيدري]]، [[پير عالي شاھ]]، [[مولوي علي محمد مھيري]]، [[مولوي محمد عثمان نورنگزادو]]، [[مولوي نورمحمد نظاماڻي نور]]، [[راضي فقير رند]]، [[انيس مهيري]]، [[فرمان علي جعفري]]، [[شمشيرالحيدري]]، [[ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو]]، [[خواجه قلب علي ٽڪلو]]، [[غلام احمد بيدم]]، [[محمد صديق مرهم]]، [[آڪاش انصاري]]، [[عبدالرحمان نقاش]]، [[ماستر محمد سومار شيخ]]، [[مشڪور ڦلڪارو]]، [[نورمحمد نور سمون]]، [[آصف جمالي]]، [[نقاش علواڻي]]، [[سانوڻ سنڌي]]، [[ابوبڪر شيخ]]، [[عبدالله ملاح]]، [[فراق هاليپوٽو]]، [[امر سنڌي]]، [[انب گوپانگ]]، [[ڪنول لھاڻو]]، [[ڀون سنڌي|ڀَوَن سنڌي]]، [[نٿو مورواڻي]]، [[کاٽائو دراوڙ]]، [[مولوي عبدالله]]، [[ناصر بلوچ]] ۽ [[مور سنڌي]] بدين ضلعي جا مشهور شاعر، عالم ۽ اديب آهن&lt;ref name = &quot;سنڌيانا  &quot;/&gt;. بدين ضلعي جون ٻيون نامور شخصيتون [[مير ٺارو خان ماڻڪاڻي]]، [[مير غلام محمد ٽالپر]]، [[ڏاتو خان جمالي]]، [[مير باگو خان ٽالپر]]، [[مير بنده علي ٽالپر]]، [[رئيس نجم الدين سريوال]]، [[رئيس نبي بخش ڀرڳڙي]]، [[شهيد فاضل راهو]]، [[سيٺ سبز علي خواجه]]، [[ڊاڪٽر غلام حسين جعفري]]، [[رئيس ڪريم بخش نظاماڻي]]، [[پير حاجي حسن بخش شاھ]]، [[مير ولي محمد ٽالپر]]، [[غلام حيدر نظاماڻي]]، [[پير علي بھادر]]، [[محمد اسماعيل راهو]]، [[ڊاڪٽر سلطان احمد جوڻيجو]]، [[ڊاڪٽر محمد علي قاضي]] ۽ [[ڊاڪٽر ايم. اي عالماڻي]]، [[ڊاڪٽر ذوالفقار مرزا]]، [[ڊاڪٽر فھميده مرزا]]، [[ڊاڪٽر سڪندر مينڌرو]] ۽ [[ڊاڪٽر خالده سڪندر]] وغيره ذڪر جي لائق آهن.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== قديم آثار ==

پراڻن آثارن ۽ دڙن جي حوالي سان به بدين ضلعو خاص اهميت رکي ٿو&lt;ref name = &quot;سنڌيانا  &quot;/&gt;. سنڌو درياهه جي پراڻي وهڪري، ڍوڪري جي ڪپرن سان [[سنڌڙي بندر]]، [[علي بندر]]، [[رهمڪي بازار]]، [[باغ جو پتڻ]]، [[ونگو پتڻ]]، [[ٻنگار]] ۽ [[ڪوٽ لکپت، بدين|ڪوٽ لکپت]] مشهور بندر هئا&lt;ref name = &quot; سنڌيانا &quot;/&gt;. قديم دڙن ۾ [[وير ٿري]]، [[مرکان جو دڙو]]، [[توت جو دڙو]]، [[هوٿي نھڙئي جو دڙو]]، [[بديڻ]]، [[سارو سنگهار جون دونھيون]]، [[روپا ماڙي]]، [[مالھين جو دڙو]]، [[آسيلي]]، [[کيرين جو ڪوٽ]]، [[ڪاڪيجاڻي]]، [[جاکرن جو دڙو]]، [[آڏت جو دڙو]]، [[ڪيٽين جا قبا]]، [[ابل جي وسي]]، [[ڪاٺ ٻانڀڻ]]، [[آهيون جو دڙو]]، [[ڪانگڻيءَ جو دڙو]] وغيره اچي وڃن ٿا.&lt;ref name=&quot;سنڌيانا&quot;/&gt;

== ثقافتي ۽ تاريخي ورثو ==
بدين ضلعو سنڌ جي قديم تهذيبي، اسلامي، صوفيائي ۽ نوآبادياتي دورن جي ورثي سان مالا مال آهي۔ [[اينڊومينٽ فنڊ ٽرسٽ فار پريزرويشن آف دي هيريٽيج آف سنڌ]] پاران تيار ڪيل سرڪاري ورثي پورٽل تي بدين ضلعي جا ڪيترائي تاريخي ۽ آثار قديمه جا ماڳ مڪمل طور درج ٿيل آهن، جيڪي ضلعي جي سماجي، مذهبي ۽ ثقافتي ارتقا جي مختلف مرحلن کي ظاهر ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;

انهن ماڳن ۾ قديم آثار قديمه جا دڙا جهڙوڪ [[علي بندر (ماڳ)|علي بندر]]، [[اوٿيان جو دڙو]]، [[کاڪياني ۽ ديوري]]، [[ڪورياني دڙو]]، [[خد خان ڏارو]]، [[مري وسايو]] ۽ [[موريه لغاري]] شامل آهن، جيڪي مختلف قديم تهذيبي دورن سان واسطو رکن ٿا ۽ جتان مٽيءَ جا برتن، ٺڪر جا ٽڪرا ۽ اڏاوتي نشان مليا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;

اسلامي ۽ وچين دور جي ورثي ۾ [[جاڪرڻ جو دڙو]]، [[مخدوم نوح جي ڪُني ]]، [[مولانا حسن ماڳ]]، [[انار ڪوٽ]] ـ [[خيرين ڪوٽ]] ۽ [[مڱرين جو دڙو]] جهڙا هنڌ شامل آهن، جيڪي اسلامي دور جي آبادين ۽ مذهبي اثرن جي عڪاسي ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
صوفيائي ۽ مذهبي ورثي ۾ [[پير تاج الدين درگاهه]]، [[ميان موسيٰ مزار]]، [[خليفو محمود فقير درگاهه]]، [[سومن سرڪار درگاھ]]، [[مخدوم عبد المالڪ سروري]] ۽ [[لواري شريف]] جهڙا اهم ماڳ شامل آهن، جيڪي مقامي روحاني روايتن جو مرڪز رهيا آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
نوآبادياتي ۽ جديد دور جي عمارتن ۾ [[گورنمينٽ پاڪستان ڪاليج سعيدپور]] (1971ع)، [[صاحب محل]] (1940ع واري ڏهاڪي ۾ تعمير ٿيل)، [[حاجي اشرف ٿيبو بنگلو]]، [[اڪرم واه ريگيوليٽر]]، [[ڪلھوڙن جا مقبرا،. بدين]]، ۽ [[مير غلام محمد ٽالپر لائبريري]] شامل آهن، جيڪي بدين جي تعليمي، انتظامي ۽ سماجي تاريخ جي نمائندگي ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
بدين ۾ [[لاڙ ميوزيم]] پڻ قائم آهي، جتي ضلعي مان حاصل ڪيل آثار قديمه ۽ تاريخي شيون محفوظ ڪيون ويون آهن۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Laar Museum |url=https://heritage.eftsindh.com/districts/badin/laar-museum.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;
اهي سڀ ماڳ گڏجي بدين ضلعي جي قديم تهذيب، مذهبي روايتن ۽ سماجي ارتقا جو هڪ جامع تاريخي خاڪو پيش ڪن ٿا۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Badin – Complete Sites List |url=https://heritage.eftsindh.com/sites/complete/badin.php |website=EFT Sindh Heritage Portal |access-date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:بدين ضلعو]]</text>
      <sha1>gfshtjkh9nf1ldwgx8zczdyns9imhdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٿرپارڪر ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9591</id>
    <revision>
      <id>382272</id>
      <parentid>362333</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* آبادي */</comment>
      <origin>382272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101112" sha1="0irk5ym72h71ik2bvfegqy6hlmnuwqy" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ٿرپارڪر
| official_name          = ضلعه ٿرپارڪر
| native_name         =
| native_name_lang       = سنڌي
| settlement_type        = ضلعو
| image_skyline          = Tharparker_District.jpg
| imagesize              = 220px
| image_alt              = 
| image_caption          = ٿرپارڪر ضلعو ۽ ان جا تعلقا
| image_map              = 
| map_caption            = 
| pushpin_map            =Sindh#Pakistan 
| pushpin_mapsize        = 220
| pushpin_map_caption    = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates            = {{coord|24|42|N|69|43|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ملڪ
| subdivision_name       = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1      =  [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|صوبو]]
| subdivision_name1      = [[سنڌ]]
| subdivision_type2      = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2      = [[ميرپور خاص ڊويزن]]
| subdivision_type3      =  ضلعي صدر مقام
| subdivision_name3      = [[مٺي]] شھر 
| established_title      =  تعلقا
| established_date       =  4
*[[مٺي تعلقو]] 
*[[ڏيپلو تعلقو]] 
* [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر تعلقو]]
*[[ڇاڇرو تعلقو]]
| founder                =  
| seat_type              =  
| seat                   =  
| government_footnotes   = 
| leader_party           = 
| leader_title           = 
| leader_name            = 
| unit_pref              = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         = 19,638 
| population_demonym              =ٿري
| population_total       = 1,649,661 
| population_footnotes    =  
| population_as_of       = 2017 
| population_density_km2 = auto
| timezone1              = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1            = +5
| blank_name_sec1        =  
| blank_info_sec1        = 51
| blank1_name_sec1       =  
| blank1_info_sec1       =  
| website             =[http://www.tharparkar.com www.tharparkar.com]
[http://www.tharparkar.org www.tharparkar.org]
[http://www.tharparkar.pk www.tharparkar.pk]
| official_name                   = 
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = 
| footnotes                       = &lt;big&gt;&lt;u&gt;'''تڪ'''&lt;/u&gt;&lt;/big&gt;

&lt;u&gt;'''صوبائي اسيمبلي'''&lt;/u&gt;

'''پي ايس-54-ٿرپارڪر-I'''  - [[عبدالرزاق راھمون]]

'''پي ايس 55 ٿرپارڪر-II'''  - [[محمد قاسم سومرو]]

'''پي ايس 56 ٿرپارڪر-III''' - [[فقير شير محمد بلالاڻي]]

'''پي ايس 57 ٿرپارڪر-IV'''  - [[ارباب لطف الله]]

&lt;u&gt;'''قومي اسيمبلي'''&lt;/u&gt;

'''اين اي-221 ٿرپارڪر-I''' - [[پير نورمحمد شاھ جيلاني]]

'''اين اي-222 ٿرپارڪر-II'''  - [[مھيش ڪمار مالاڻي]]
| blank_info_sec1                 = {{decrease}} 0.227 {{ font color | red | (very low) }} &lt;br/&gt;
{{decrease}} 109th (out of 114)
| blank_name_sec1                 = [[Human Development Index|HDI]] (2015)&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf|title=PakistanHuman Development Index Report|publisher=United Nations Development Programme|date=2 May 2018|access-date=30 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
Rank in [[Pakistan]]
}}

'''ٿرپارڪر ضلعو''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Tharparkar District '''}} [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ميرپورخاص ڊويزن]] جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام [[مٺي|مِٺي]] شهر آهي. ٿرپارڪر نالي سان ڪو شھر ڪانھي پر اھو ٻن علائقن : ٿر ۽ پارڪر جو نالو آهي جيڪو ھن ضلعي تي رکيو ويو. شروع م ميرپورخاص ھن ضلعي جو تعلقو ۽ ضلعي صدر مقام ھيو پر ان جي ڌار ٿيڻ بعد ھن ضلعي جو صدر مقام [[مٺي]] کي بڻايو ويو.
[[File:PEECOCK.jpg|thumb|220px|ٿرپارڪر جي سڃاڻپ مور]]
ھي ضلعو پکيڙ ۾ سنڌ جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/other/pocket_book2006/2.pdf|title=Population - Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbscensus.gov.pk/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://space4water.org/news/use-space-based-technology-search-alternate-sources-water-tharparkar|title=Use of space-based technology to search for alternate sources of water in Tharparkar {{!}} Space4Water Portal|website=space4water.org|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; سنڌ ۾ سڀ کان وڌيڪَ ھندو آبادي ھن صوبي ۾ رھندڙ آھي&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pakistanhinducouncil.org.pk/hinduism/hindu-population-pk/|title=Population of Hindus in the Pakistan|website=Pakistan Hindu Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/majestic-tharparkar/|title=Thar: where Muslims and Hindus live in complete religious harmony|last=Editor|first=T. N. S.|date=2019-10-20|website=TNS - The News on Sunday|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pakistan police investigate 'joint suicide' of sisters-in-law |work=BBC News |date=6 November 2019 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50306153 |access-date=15 November 2019|last1=Khan |first1=M. Ilyas }}&lt;/ref&gt; ھي ضلعو سنڌ جي انساني ترقي جي اشاريي جي گھٽ ترين شرح وارو ضلعو آهي.

[[File:Pakistan - Sindh - Tharparkar.svg|thumb|220px|سنڌ جي نقشي ۾ ٿرپارڪر ضلعي جو مقام]]

== نالي جو پسمنظر ۽ معنيَ ==

''ٿر'' [[سنسڪرت ٻولي|سنسڪرت]] لفظ '''سٿل''' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ''بيٺل'' يا ''نه وهندڙ'' يعني ''خشڪ ملڪ''. انهيءَ ''سٿل'' جو اچار اول ڦري ٿيو ''ٿل''، يعني ''خشڪ زمين'' (ان جو ضد: ''جل'' معنيٰ ''پاڻي'') ۽ ''ٿل'' جو اچار ڦري ٿيو ''ٿر''.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن &quot;/&gt;.  جيڪڏهن سندن ڪو ڍور ڊوڙي ڊوڙي وڃي هڪ جاءِ تي بيٺو ته ، چوندا ته ''مس مس وڃي ٿري بيٺو آهي''. ڪاڙهيل کير جي ٿڌي ٿيڻ سان مٿان ٺهندڙ تھ کي به ٿر چئبو آهي&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. اهڙي ريت ٿر ۾ واري جون ڀٽون به ڄميل ۽ ٽڪي ٻڌل آهن، انهي ڪري انهن کي ٿري چيو وڃي ٿو&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. جيئن ته ٿر ۾ گهڻيون ڀٽون آهن. تنهنڪري ڀٽن يعني ٿرين وارو ملڪ يا ٿري وارو علائقو ، جنهن مان ٿر نالو ٺهيو&lt;ref name = &quot; سنڌ سلامت &quot;/&gt;. 
قديم وقت ۾ [[پارڪر]] واري ڀاڱي ۽ [[ڪڇ]] جي ملڪ جي وچ ۾ بيٺل [[ڪڇ جو رڻ|ڪڇ جي رڻ]] ۾ پاڻي هوندو هو. جنهن کي ''کاري'' چوندا هئا. ماڻهن کي اچ وڃ لاءِ اها ''کاري'' پار ڪرڻي پوندي هئي. جنهن ڪري چوندا هئا ''پارکاري'' يا ''پار اُڪر''، جنهن مان ڦري ٿيو ''پارکار'' ۽ پوءِ نالو پيو ''پارکر'' يا ''پارڪر''&lt;ref name = &quot; رائچند هريجن &quot;/&gt;. ٿر ۽ پارڪر وارو ٽڪر، ٿرپارڪر ضلعي ۾ سنڌ جي ڏکڻ- اڀرندي ڪنڊ تي آهي. ڪن بيانن موجب چوڻ ۾ اچي ٿو ته پارڪر لفظ جي معنيٰ آهي پهڻ يا ''پٿر جو ملڪ''. ڇاڪاڻ جو هن ڀاڱي ۾ چوڌاري ننڍا ننڍا ٽڪر آهن باقي وچ ۾ ننگر پارڪر شهر وٽ ڪارونجهر ٽڪري آهي&lt;ref name=&quot; رائچند هريجن &quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;.
==  جاگرافي ==
ٿرپارڪر سنڌ جي اوڀر ڏکڻ واري ڪنڊ تي واقع آهي جيڪو قدرتي طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي:
* [[پارڪر]]
اھو حصو 109 جابلو ٽڪرين جي بيدي نما سلسلي ڪارونجهر جبل ۽ انجي وچ ۽ پاسن واري سڌي زرخيز زمين وارو آهي جنهن ۾ ڪارونجهر جبل جي قطار ۽ ٻيون 45 ننڍيون وڏيون جابلو ٽڪريون پڻ موجود آهن. ان جي ڏکڻ اولھ ۾ [[ڪڇ جو رڻ]] آهي.  
* [[ٿر]]
پارڪر واري ھن علائقي ۾ ڪارونجهر جي جابلو سلسلي جي ختم ٿيڻ سان اتر طرف ڀٽن وارو علائقو شروع ٿو ٿئي . ٿر کي ريگستان به چون ٿا. ريگ معني واري ۽ آستان معني جاءِ . يعني واري جي جاءِ يا وارياسو علائقو. هن علائقي ۾ واري جون ڀٽون تمام گهڻيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ''ٿري'' چوندا آهن&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. پاڪستان ۽ هندستان جي ٿر واري گڏيل ريگستان جي پکيڙ تقريبن ٻه لک چورس ڪلوميٽر آهي. پر انهي ريگستان جي ننڍي ٽڪري جيڪا سنڌ ۾ آهي اھا ٻن حصن:  [[اڇڙو ٿر]] ۽ ٿرپاڪر ۾ ورھايل آھي.. جيئن ته ٿرپارڪر ضلعي ۾ ٿر ۽ پارڪر جا ٻئي علائقا شامل آهن، انهي ڪري ئي هن ضلعي جو نالو ٿرپارڪر آهي. هن ضلعي جي پکيڙ 19638 چورس ڪلوميٽر آهي&lt;ref name=&quot; سنڌ سلامت &quot;&gt;[
http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=124 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912090617/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=124 |date=2017-09-12 }} ٿر جي لوڪ ڏاهپ ۽ سائنس (مشڪور ڦلڪارو) | سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt;
 ]&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي جي جاگرافيائي بيهڪ  ڊگھائي ڦاڪ ۾ 69° 3′ 35″  ۽ 71° 7′ 47″ ڊگري اوڀر ۽ ويڪرائي ڦاڪ ۾  24° 9′ 35″ ۽   25° 43′ 6″ ڊگري اتر طرف واقع آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-emergency-situational-analysis-district-tharparkar-may-2014|title=Pakistan Emergency Situational Analysis - District Tharparkar, May 2014 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tourism.gov.pk/introduction_tharparkar_sindh.htm|title=Pakistan Tourism Development Corporation-&gt;destinations&gt;Sindh-&gt;Tharparkar-&gt;Introduction|website=www.tourism.gov.pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716140452/http://www.tourism.gov.pk/introduction_tharparkar_sindh.htm|archive-date=16 July 2019|url-status=dead|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt; ان جي اوڀر ۾ انڊيا جي رياست [[راجستان]] جا [[جيسلمير]]، [[ٻارمير|بارمير]] ۽ [[جيلور ضلعو|جيلور]] ضلعا, ڏکڻ ۾ [[انڊيا]] جي [[گجرات رياست]] جو [[ڪڇ ضلعو|ڪڇ]]، اتر ۾ [[عمرڪوٽ ضلعو]] ۽ اولھ ۾ [[بدين ضلعو]] ۽ [[ميرپور خاص ضلعو]] واقع آهن.

==تاريخ==
ٿر جو علائقو شروع ۾ ريگستان نہ ھيو پر ھڪ سرسبز علائقو ھيو جنھن مان سنڌو نديءَ جي ھڪ شاخ پڻ وھندي ھئي. [[رگويد]] ۾ ان کي [[سرسوتي ندي]] سڏيو ويو آهي. اٽڪل 2000 ق م کان 1500 ق م واري دؤر ۾ ھي سرزمين ريگستان ۾ تبديل ٿي وئي. ھندن جي مقدس ڪتاب [[رامائڻ]] ۾ ھن علائقي کي ''لاون ساگر'' جي نالي سان سڏيو ويو آهي جنھن جي معنيَ آهي ''لوڻ وارو سمنڊ''. ھن علائقي تي ماضي ۾ سومرا گھراڻي&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Cite journal|last=Beg|first=Mirza Arshad Ali|title=Social &amp; Environmental Baseline of Tharparkar District 2013|url=https://www.academia.edu/8052687|language=en}}&lt;/ref&gt;, سمون گھراڻي، ارغون گھراڻي، ڪلھوڙن جي گھراڻي ۽ ٽالپر گھراڻن جو راڄ رھيو آھي. 1843ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي سرڪاري راڄ جو حصو رھيو. ڪمپني سرڪار سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي جو حصو بڻايو تہ ٿرپارڪر بمبئي سرڪار جي نگراني ۾ رھيو. 1858ع ۾ بمبئي سرڪار ان کي حيدرآباد ضلعي ۾ شامل ڪري ڇڏيو. 1860 ۾ برٽش سرڪار سنڌ جي ڊويزن م اوڀر سنڌ سرحد نالي ھڪ نئون علائقو قائم ڪري ان جو صدر مقام عمرڪوٽ شھر کي بڻايو ۽ 1882 ۾ ان کي ضلعي جو درجو ڏني ٿرپارڪر نالو رکيو ويو جنھن جو صدر مقام ساڳيو عمرڪوٽ ۾ رکيو ويو ۽ اتي ڊپٽي ڪمشنر جي مقرري ڪئي. 1906ع ۾ ان جو صدر مقام [[ميرپور خاص]] شھر ۾ منتقل ڪيو ويو. 31 آڪٽوبر 1990ع ۾ ٿرپارڪر ضلعي کي ٽوڙي ٻن ضلعن ۾ ورهايو ويو جن مان ھڪ ميرپور خاص ضلعو جنھن جو صدر مقام ميرپور خاص شھر کي بڻايو ويو ۽ ٻيو ٿرپارڪر ضلعو جنھن جو صدر مقام عمرڪوٽ شھر ۾ منتقل ڪيو ويو. 17 اپريل 1993ع ۾ ٿرپارڪر کي وري ٽوڙي عمرڪوٽ ضلعو ٺاھي ان جي صدر مقام عمرڪوٽ شھر ۽ ٿرپارڪر ضلعي جو صدر مقام مٺي شھر ۾ منتقل ڪيو ويو&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hXVbAAAAQAAJ|title=Accounts and Papers of the House of Commons|date=1843|publisher=Ordered to be printed|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pwdsindh.gov.pk/districts/Tharparkar-Mithi.htm|title=Web Portal of Population Welfare Department Government of Sindh|website=pwdsindh.gov.pk|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;

==معيشت==

ھي ضلعو سنڌ جي غريب ضلعن ۾ شمار ٿئي ٿو جتي ماڻھن لاء بنيادي سھولتن جو وڏو فقدان آهي. پاڪستان ۾ ھن ضلعي جي [[انساني ترقي جو اشاريو|انساني ترقي جي اشاريي]] جي شرح 2017ع ۾ 0.227 ھئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428001939/https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;  ان سال پاڪستان جي 114 ضلعن ۾ ھن ضلعي جو شمار 109ئون ھيو ۽ 2013ع ۾ گھٽجي 103ئين نمبر تي پھتو جيڪو پوء بہ سنڌ جي ضلعن ۾ سڀ کان گھٽ ۾ گھٽ درجو ھيو. 2005 ۽ 2015 ۾ ھي ضلعو پاڪستان جي ڏھن سڀ کان وڌيڪ بدحال ضلعن ۾ شامل ھو. گڏيل قومن جي ترقياتي پروگرام جي گھڻ رخي غربت واري اشاريي جي رپورٽ مطابق ٿرپارڪر جو 87 سيڪڙو عوام غربت جي لڪير کان ھيٺ زندگي گذاري رهيو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/MPI/Multidimensional%20Poverty%20in%20Pakistan.pdf|title=Multidimensional Poverty in Pakistan by UNDP|website=UNDP Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai/dubai-based-indian-businessman-builds-62-water-hand-pumps-in-pakistan-|title=Dubai-based Indian businessman builds 62 water hand pumps in Pakistan|last=Gokulan|first=Dhanusha|website=Khaleej Times|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/indians-abroad/dubai-based-indian-man-installs-hand-pumps-in-poor-pakistan-district-report-2048938|title=Dubai-Based Indian Man Installs Hand Pumps In Poor Pak District: Report|website=NDTV.com|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt; اھو ئي سبب آهي تہ اتي نئين ڄاول ٻارن جي موت جي شرح تمام گھڻي آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/sc-plans-body-examine-govt-measures-tharparkar|title=SC plans body to examine govt measures in Tharparkar - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hhrd.org/youth|title=Youth Empowerment Program|website=www.hhrd.org|access-date=2019-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/402175-bisp-wfp-ink-mou-to-mitigate-food-insecurity-in-drought-ht-tharparkar|title=BISP, WFP ink MoU to mitigate food insecurity in drought-ht Tharparkar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جي 96 سيڪڙو آبادي ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آھي جنھن ڪري ھن ضلعي جي معيشت زراعت ۽ چوپائي مال جي افزائش آھي.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
[[File:Thar women.jpg|alt=Thari women working on fields|thumb|ٿري عورتون ٻني تي ڪم ڪندي]]

زراعت ۾ گھڻي ڀاڱي برسات تي دارومدار رھي ٿو پر ننگرپارڪر واري علائقي ۾ ٽيوب ويلن جو استعمال پڻ ٿئي ٿو. ضلعي جي ڪل ايراضي 2,011,000 ھيڪٽر آھي جنھن جو %50.4 يعني 1,014,000 ھيڪٽرن ۾ پوکي ٿئي ٿي.
&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; ھن ضلعي جي 94 سيڪڙو آبادي گھرن ۾ چوپايو مال رکي ٿي ۽ 77.64. سيڪڙو آبادي چوپائي جي سنڀال جي سرگرمين ۾ شامل رھندي آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/drought-district-tharparkar-rapid-need-assessment-report-october-2018|title=Drought In District Tharparkar Rapid Need Assessment Report October 2018 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt; ھتان جي ھر گھر ۾ سراسري 8 ڍور آھن ۽ ضلعي اندر چوپائي مال جو تعداد جو تخمينو 77 لک ڍور آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1854285/1-free-fodder-20000-households-breeding-livestock-tharparkar/|title=Free fodder for 20,000 households breeding livestock in Tharparkar|last=Tribune.com.pk|date=2018-11-26|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thesindhtimes.com/blogs/livestock-management-thar/|title=Livestock management in Thar|last=Times|first=The Sindh|date=2019-05-09|website=The Sindh Times|language=en-US|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;. ضلعي جي چوپائي مال جي ضلعي معيشت ۾ رڍون  ڏاڍيون اھم آھن جن مان ساليانو 33 لک ڪلوگرام اُن سالياني پيدا ٿئي ٿي&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/277487|title=Boosting wool output and carpet industry in Sindh|date=2007-11-26|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; ٿرپارڪر ۾ رڍن جي سنڌ جي ڪل رڍن جو 40 سيڪڙو آبادي آهي ۽ اھو ضلعو سنڌ اندر رڍن جي افزائش کاء لاءِ سڀ کان موافق صوبو آهي&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/30190|title=Quality wool production|date=2002-04-29|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; ھتان جي 70.30 سيڪڙو زرعي زمين م ھر لاء ڍورن جو استعمال عام آھي&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pide.org.pk/psde/pdf/Day2/Umar%20Farooq.pdf|title=Livestock Productivity in the Desert Ecologies of Pakistan: Setting the Development Priorities|website=Pakistan Institute of Development Economics|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;. ھتي جو. چوپائي ۾ گڏھ جو تعداد تمام گھڻو آھي ۽ پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪَ گڏھ ھن ضلعي ۾ پلجن ٿا. چوپائي مال جي وڏي تعداد باوجود ھن ضلعي ۾ ويٽرنري يا جانورن جي ڊاڪٽرن جو تعداد نالي ماتر آهي.

[[File:Herders in Tharparkar.jpg|alt=Thari camel herd|thumb|ٿري اٺن جو ڌڻ]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;ٿرپارڪر جي چوپائي مال جي آبادي ۽ نمايان نسل (2006)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/content/pakistan-livestock-census-2006|title=Pakistan Livestock Census 2006 {{!}} Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbs.gov.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sciencevision.org.pk/BackIssues/Vol9/22.livestock.pdf|title=LIVESTOCK RESOURCES OF PAKISTAN: PRESENT STATUS AND FUTURE TRENDS|website=Science Vision - A Journal of Science for 
 Development|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
!&lt;big&gt;چوپايو مال&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;آبادي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;نسل&lt;/big&gt;
|-
|چوپايو
|752,265
|[[ڪانڪڪريج]] (ڳائو مال)&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fao.org/3/an469e/an469e03.pdf|title=Zebu cattle of India and Pakistan|website=The Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|مينھن
|46,328
|Kundhi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakdairyinfo.com/kundhi.htm|title=Pak Dairy Info - Kudhi Buffalo|website=www.pakdairyinfo.com|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|رڍ
|1,185,122
|Kooka,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/kooka/|title=Breeds of Livestock - Kooka Sheep — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|website=afs.okstate.edu|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[ماگرا رڍ|ماگرا]], سوناڊي، ڪڇي,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/kachhi|title=Breeds of Livestock - Kachhi Sheep — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|website=afs.okstate.edu|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[مارواڙي رڍ|رڍ]]
|-
|ٻڪري
|2,217,876
|ٿرڪي، ڪاموري، ڇپر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://agrihunt.com/articles/livestock-industry/goat-breeds-in-sindh/|title=Goat Breeds In Sindh|website=AgriHunt - A hunt for agriculture knowledge|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|اٺ
|135,356
|Dhatti&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.amis.pk/files/PrefeasibilityStudies/camel_farming.pdf|title=Pre-Feasibility Study CAMEL FARM|website=Agriculture Marketing Information Service|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|گھوڙو
|8,519
|[[Baluchi horse|Baluchi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ghulamqadir.wordpress.com/desert-economy/livestock/|title=Livestock|date=2012-12-11|website=thar|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|خچر
|1,475
|
|-
|گڏھ
|246,657
|[[انڊين جھنگلي گڏھ|گدخور]]
|-
|پالتو ڪڪڙ
|263,431
|
|-
!&lt;big&gt;'''ڪل'''&lt;/big&gt;
|'''&lt;big&gt;4,857,029&lt;/big&gt;'''
|}
[[File:Pakistani Weaver.JPG|alt=Thari women working on Charkha|thumb|ٿري عورت چرخي تي ڪم ڪندي]]

==صنعت==
ھنر ۽ ڪاريگري سنڌوءَ واري تھذيب جي دور کان وٺي ٿري سماج جو حصو رھيا آھن. ھٿ جي ھنر ۾ رلھي، مٽي جا ٿانوَ، گڏيون، ڪارپيٽ، روايتي سينگار واريون شيون، ڪاٺي جي ٺپن واري پرنٽنگ، 
چمڙي جو ڪم، ڪپڙن جو ڀرت شامل آهن. رڳو ڇاڇري تعلقي ۾ 6000 لومز آھن.

==توانائي ۽ معدنيات==

پاڪستان ۾ ڪوئلو دنيا جي اندر ڪوئلي جو ستون وڏو ذخيرو آهي جنھن ۾ 185.175 ارب ٽن [[لگنائيٽ]] ڪوئلو موجود آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/315707554|title=Coal Resources of Pakistan: new coalfields|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf|title=Pakistan Coal Power Generation Potential - June 2004|website=National Electric Power Regulatory Authority (NEPRA)|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf|title=Pakistan's Thar Coal Power Generation Potential - July 2008|website=National Centre of Excellence in Analytical Chemistry - University of Sindh (ISO Certified 9001 - 2008, 14001 -2004)|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;. ان مان ٿرپارڪر جو ڪوئلو 175.506 ارب ٽن آھي جيڪو پاڪستان جي ڪوئلي جو 95 سيڪڙو آهي. ان ڪوئلي مان سعودي عرب ۽ ايران جي ذخيرن مان پيدا ٿي سگھندڙ توانائي جي صلاحيت کان بہ وڌيڪ توانائي حاصل ڪري سگھجي ٿي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428134626/http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. پاڪستان ۾ ان ڪوئلي مان بجلي ٺاھيندڙ ڪمپنين کي انڪم ٽيڪس ۽ ٽرن اوور ٽيڪس جي ڇوٽ مليل آهي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ پلانٽن جي ھر قسم جي درآمد کي ٽيرف ۾ مڪمل ڇوٽ ڏنل آهي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.ppib.gov.pk/PowerPolicy2002.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710074238/http://www.ppib.gov.pk/PowerPolicy2002.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; انھن پروجيڪٽن ۾ چيني شينھوئا ڪمپني جي سيڙپڪاري سان 600 ميگاواٽ بجلي ۽ ٿر اينگرو پاور پروجيڪٽ ذريعي 1200 ميگاواٽ بجلي پيدا ٿئي ٿي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520034318/https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://sindhenergy.gov.pk/laws-and-rules/tceb-act-2011/tceb-act-2011/ |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2019-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827190814/https://sindhenergy.gov.pk/laws-and-rules/tceb-act-2011/tceb-act-2011/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/450095-govt-adds-new-members-to-thar-coal-board|title=Govt adds new members to Thar coal board|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abbtakk.tv/en|title=Abbtakk.tv: Latest News Breaking Pakistan, World, Live Videos|website=Abb Takk News|language=en-US|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;[[سنڌ اينگرو ڪول مائيننگ ڪمپني]] ٿرپارڪر ۾ بجلي نيشنل گرڊ کي مھيا ڪري ٿي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1932699/1-thar-coal-pumps-330-mw-energy-national-grid/?amp=1|title=Thar coal starts power supply to national grid {{!}} The Express Tribune|last=Tribune.com.pk|date=2019-03-19|website=tribune.com.pk|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;

==انتظامي ورهاست==
ٿرپارڪر ضلعي ۾ ست تعلقا ، 64 يونين ڪاؤنسلون،  172 ديھون ۽ 2365 ڳوٺ واقع آهن&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ndma.gov.pk/Advisory/2018/Drought%20Situation%20%20Report%20of%20Sindh%20Particularly%20in%20District%20Tharparkar-2018%20(12-11-2018).pdf|title=Drought Situation Report of Sindh Particularly in District Tharparkar-2018|website=NATIONAL DISASTER MANAGEMENT AUTHORITY - GOVERNMENT OF PAKISTAN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/gis_maps/cd_sindh.jpg|title=PBS Census|website=PBS Census|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616134841/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/gis_maps/cd_sindh.jpg|archive-date=2017-06-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pdma.gos.pk/new/Docs/Relief/distributionofrationbags13.03.19.pdf|title=Relief Goods Dispatched in District Tharparkar|website=Provincial Disaster Management Authority - Government of Sindh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/sindh-drought-needs-assessment-sdna-report-january-2019|title=Sindh Drought Needs Assessment (SDNA) Report January 2019 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsu-sindh.gov.pk/contents/FMIS/distbudget201516/Tharparkar.pdf|title=Reform Support Unit School Education &amp; Literacy Department - Government of Sindh}}&lt;/ref&gt;[[File:Tharparkar Administrative Divisions.svg|alt=Map of Tharparkar District with its administrative divisions.|thumb|ٿرپارڪر ضلعي جو نقشو|450x450px]]
[[File:Tharparkar.jpg|alt=Tribal settlement in Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر ۾ قبائلي وسنديون]]
[[File:Village by the desert.jpg|alt=Rural Tharparkar|thumb|ھڪ ڳوٺ جو منظر]]

ٿرپارڪر ضلعي ۾  هيٺيان ست تعلقا ۾ ورهايل آهن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ٿرپارڪر ضلعي جا تعلقا'''
|-
!
! تعلقو&lt;ref name = &quot; پوليٽيڪل &quot;/&gt;
! يونين ڪاؤنسلون
! آبادي&lt;br&gt; (2017)&lt;ref name=&quot; پوليٽيڪل &quot;&gt;{{Cite web |date=2018-05-28 |title=Tharparkar District – Population of Cities, Towns and Villages 2017-2018 |url=https://www.politicpk.com/tharparkar-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/#Tharparkar_Districts_Map_UC_List_MNA_MPA_Seats |access-date=2026-03-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1 || [[مٺي تعلقو|مِٺي]] || 12 ||2,19,071 
|-
| 2 || [[ڏيپلو تعلقو|ڏِيپلو]] || 8 ||1,47,978
|-
| 3 || [[ڇاڇرو تعلقو|ڇاڇرو]] || 17 ||3,51,263
|-
| 4 || [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]] || 7 ||2,60,170 
|-
| 5 || [[ڏاھلي تعلقو|ڏاھلي]] ||  ||3,08,487 
|-
| 6 || [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]] ||  ||2,44,662
|-
| 7 || [[ڪلوئي تعلقو|ڪلوئي]] ||  ||1,18,030
|-
| ڪل ||ٿرپارڪر ضلعو  || 64 || 1,649,661&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;
|}

===ٿرپارڪر جون يونين ڪاؤنسلون===

ٿرپارڪر ضلعي ۾ 64 يونين ڪائونسلون آهن&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ٿرپارڪر ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون'''
|- 
! #
! يونين ڪاؤنسل
! #
! يونين ڪائونسل
!#
!يونين ڪاؤنسل
|-
| 1 ||[[موھراڻو]]  || 2 ||[[بجھوتو]] ||3 ||[[پوسارڪو]]
|-
| 4 ||[[جوڙئو]]  || 5 ||[[مٺڙيو ڀٽي]]  || 6 ||
|-
|  7|| [[ڀاڪئو]] || 8 ||[[ويجھيار]]  || 9 ||[[چيلھار]]
|-
| 10 ||[[مانجٿي]]  || 11 ||[[ٻوھاريڙي]]   || 12 || [[باپوھار]]
|-
|  13 ||[[اسلام ڪوٽ يو سي|اسلام ڪوٽ]]  || 14 ||[[سونل بيھ]]   || 15 ||[[ڪيھري]]
|-
|  16 ||[[ڪڙيو غلام شاھ]]  || 17 ||[[سينگاريو]]   || 18 ||[[جيئندو درس]]
|-
| 19 || [[گريانڇو]] || 20 ||   || 21 ||
|-
|  22||  || 23 ||[[تالو ڄام]]   || 24 ||[[داڀرو]]
|-
|  25|| [[سرھوڙي]] || 26 ||[[ٻلھڙي]]  ||27  ||
|-
|  28|| [[کيٽلاري]] ||29  ||  || 30 ||[[ڦانٽ]]
|-
|   31|| [[ڪلوئي]] || 32 || [[ڇاڇرو يو سي|ڇاڇرو]]  || 33 ||[[ڪنٽيو]]
|-
|  34 ||[[ڌاريندرو]]  || 35 || [[سارنگيار]]  || 36 ||[[راجوڙو]]
|-
|  37||[[ھرار]]  ||38  ||[[جانجھي]]   ||39  ||[[تڙ دوس]]
|-
|  40|| [[چارنوڙي گاجو]] || 41 || [[مٺڙيو چارڻ]]  || 42 ||[[تڙ احمد]]
|-
|  43|| [[ڪمرھار]] || 44 ||[[کينسر]]  || 45 ||[[ڏاھلي]]
|-
|  46|| [[سيار]] || 47 || [[ڪلريو]]  || 48 ||[[گڏڙو]]
|-
|   49||[[جيسي جو پار]]  || 50 || [[پرڻو]]  || 51 ||[[لپلو]]
|-
|   52||[[گل محمد راهمون]]  || 53 ||[[ننگرپارڪر يو سي|ننگرپارڪر]]   || 54 ||[[پٿاپور]]
|-
|  55|| [[بھراڻو]] || 56 || [[اڌگام]]  || 57 ||[[ھاڙھو، ٿرپارڪر|ھاڙھو]]
|-
|  58||[[ويرواھ]]  || 59 || [[چوتال]]  ||60  ||[[ساٽي ديرا]]
|-
| 61|| [[تگوسر]] || 62 || [[پلو، ٿرپارڪر|پِلُو]] || 63 ||[[مصري شاھ، ٿرپارڪر]]
|-
|64 || [[ڊاڀو]] || - || -  || - ||-
|}

== ٿرپارڪر ضلعي جون ديهون ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[ڇڇرو تعلقو|ڇڇرو]]&lt;br /&gt;19 ديهون
! [[ڏاهلي تعلقو|ڏاهلي]]&lt;br /&gt;23 ديهون
! [[ڏيپلو تعلقو|ڏيپلو]]&lt;br /&gt;42 ديهون
! [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]]&lt;br /&gt;22 ديهون
! [[مٺي تعلقو|مٺي]]&lt;br /&gt;28 ديهون
! [[نگرپارڪر تعلقو|نگرپارڪر]]&lt;br /&gt;38 ديهون
|-
| [[اربلهيار ديھ، ڇڇرو|اربلهيار]]
| [[الله رکيو جو پار ديھ، ڏاهلي|الله رکيو جو پار]]
| [[باليهاري ديھ، ڏيپلو|باليهاري]]
| [[باپوهار ديھ، اسلام ڪوٽ|باپوهار]]
| [[اخيراج ديھ، مٺي|اخيراج]]
| [[اڌيگام ديھ، نگرپارڪر|اڌيگام]]
|-
| [[ڇڇرو ديھ، ڇڇرو|ڇڇرو]]
| [[چاريهار ديھ، ڏاهلي|چاريهار]]
| [[ڀيتارو ديھ، ڏيپلو|ڀيتارو]]
| [[ٻوهاري ديھ، اسلام ڪوٽ|ٻوهاري]]
| [[ڀاڪوو ديھ، مٺي|ڀاڪوو]]
| [[بلهياري ديھ، نگرپارڪر|بلهياري]]
|-
| [[چارنور ديھ، ڇڇرو|چارنور]]
| [[ڏاهلي ديھ، ڏاهلي|ڏاهلي]]
| [[ٻولهاري ديھ، ڏيپلو|ٻولهاري]]
| [[ڇاهو ديھ، اسلام ڪوٽ|ڇاهو]]
| [[ڇيلهار ديھ، مٺي|ڇيلهار]]
| [[ٻهرانو ديھ، نگرپارڪر|ٻهرانو]]
|-
| [[ڍاڪلو ديھ، ڇڇرو|ڍاڪلو]]
| [[ڊيٻوري ديھ، ڏاهلي|ڊيٻوري]]
| [[ڇڇي مورا ديھ، ڏيپلو|ڇڇي مورا]]
| [[گريانڇو ديھ، اسلام ڪوٽ|گريانڇو]]
| [[ڍوراڪيئون ديھ، مٺي|ڍوراڪيئون]]
| [[ڀيماويري ديھ، نگرپارڪر|ڀيماويري]]
|-
| [[ڌرينڌرو ديھ، ڇڇرو|ڌرينڌرو]]
| [[ڏوهري ديھ، ڏاهلي|ڏوهري]]
| [[ڇائي ڇپرو ديھ، ڏيپلو|ڇائي ڇپرو]]
| [[اسلام ڪوٽ ديھ، اسلام ڪوٽ|اسلام ڪوٽ]]
| [[ڳوڌيار ديھ، مٺي|ڳوڌيار]]
| [[چوٽال ديھ، نگرپارڪر|چوٽال]]
|-
| [[هنجتل ديھ، ڇڇرو|هنجتل]]
| [[ڳاڍرو ديھ، ڏاهلي|ڳاڍرو]]
| [[ڇپنهار ديھ، ڏيپلو|ڇپنهار]]
| [[جيئندو درس ديھ، اسلام ڪوٽ|جيئندو درس]]
| [[هاڏو ديھ، مٺي|هاڏو]]
| [[ڇوريو ديھ، نگرپارڪر|ڇوريو]]
|-
| [[هيرار ديھ، ڇڇرو|هيرار]]
| [[گل محمد رحيمون ديھ، ڏاهلي|گل محمد رحيمون]]
| [[ڍڀرو ديھ، ڏيپلو|ڍڀرو]]
| [[جهُم ديھ، اسلام ڪوٽ|جهُم]]
| [[جانهڻ ديھ، مٺي|جانهڻ]]
| [[ڍڀو ديھ، نگرپارڪر|ڍڀو]]
|-
| [[جنجهي ديھ، ڇڇرو|جنجهي]]
| [[جيسي جو پار ديھ، ڏاهلي|جيسي جو پار]]
| [[ڏينگاريو ديھ، ڏيپلو|ڏينگاريو]]
| [[ڪيرتي ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪيرتي]]
| [[جنجهيار ديھ، مٺي|جنجهيار]]
| [[ڏنڌورو ديھ، نگرپارڪر|ڏنڌورو]]
|-
| [[ڪنٽيو ديھ، ڇڇرو|ڪنٽيو]]
| [[جوڳي وِيرو ديھ، ڏاهلي|جوڳي وِيرو]]
| [[ڏيپلو ديھ، ڏيپلو|ڏيپلو]]
| [[ڪيهڙي ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪيهڙي]]
| [[جورئو ديھ، مٺي|جورئو]]
| [[ڍينگاڻو ديھ، نگرپارڪر|ڍينگاڻو]]
|-
| [[خڏي ديھ، ڇڇرو|خڏي]]
| [[ڪلاريو ديھ، ڏاهلي|ڪلاريو]]
| [[ڏوڌارو ديھ، ڏيپلو|ڏوڌارو]]
| [[خاريو غلام شاهه ديھ، اسلام ڪوٽ|خاريو غلام شاهه]]
| [[ڪرم علي شاهه ديھ، مٺي|ڪرم علي شاهه]]
| [[گهوٽي ديھ، نگرپارڪر|گهوٽي]]
|-
| [[ملڪم ديھ، ڇڇرو|ملڪم]]
| [[ڪمنهار ديھ، ڏاهلي|ڪمنهار]]
| [[ڏوهر ديھ، ڏيپلو|ڏوهر]]
| [[ڪنڀاريو ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪنڀاريو]]
| [[خاڻورو ديھ، مٺي|خاڻورو]]
| [[گوزري ديھ، نگرپارڪر|گوزري]]
|-
| [[مٿريو چارڻ ديھ، ڇڇرو|مٿريو چارڻ]]
| [[خريريون ديھ، ڏاهلي|خريريون]]
| [[هميرا ٻيهه ديھ، ڏيپلو|هميرا ٻيهه]]
| [[ڪُرن ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪُرن]]
| [[لکميار ديھ، مٺي|لکميار]]
| [[هرهو ديھ، نگرپارڪر|هرهو]]
|-
| [[پبورو ديھ، ڇڇرو|پبورو]]
| [[کينسر ديھ، ڏاهلي|کينسر]]
| [[جانگهہ ديھ، ڏيپلو|جانگهہ]]
| [[منجيٺي ديھ، اسلام ڪوٽ|منجيٺي]]
| [[لونيهار ديھ، مٺي|لونيهار]]
| [[هيرار ڏيدا ديھ، نگرپارڪر|هيرار ڏيدا]]
|-
| [[راجورو ديھ، ڇڇرو|راجورو]]
| [[خيمي جو پار ديھ، ڏاهلي|خيمي جو پار]]
| [[ڪلوئي ديھ، ڏيپلو|ڪلوئي]]
| [[ماتارو ساند ديھ، اسلام ڪوٽ|ماتارو ساند]]
| [[لقمان واءِ ديھ، مٺي|لقمان واءِ]]
| [[قصبو ديھ، نگرپارڪر|قصبو]]
|-
| [[رارلي ديھ، ڇڇرو|رارلي]]
| [[لاپلو ديھ، ڏاهلي|لاپلو]]
| [[خاڙڪ ديھ، ڏيپلو|خاڙڪ]]
| [[مٺرائو ڇٽو ديھ، اسلام ڪوٽ|مٺرائو ڇٽو]]
| [[مالن هور خواڙيا ديھ، مٺي|مالن هور خواڙيا]]
| [[خريريو ديھ، نگرپارڪر|خريريو]]
|-
| [[راوتسر ديھ، ڇڇرو|راوتسر]]
| [[نيبلو ديھ، ڏاهلي|نيبلو]]
| [[کيتلاري ديھ، ڏيپلو|کيتلاري]]
| [[مٿريو سومرو ديھ، اسلام ڪوٽ|مٿريو سومرو]]
| [[مٺي ديھ، مٺي|مٺي]]
| [[خارورو ديھ، نگرپارڪر|خارورو]]
|-
| [[سرنگهيار ديھ، ڇڇرو|سرنگهيار]]
| [[پرڻو ديھ، ڏاهلي|پرڻو]]
| [[ڪونرل ديھ، ڏيپلو|ڪونرل]]
| [[نيو ڪيرتو ديھ، اسلام ڪوٽ|نيو ڪيرتو]]
| [[مٿريو ڀٽي ديھ، مٺي|مٿريو ڀٽي]]
| [[لاڌووارڻي ديھ، نگرپارڪر|لاڌووارڻي]]
|-
| [[تر حمير ديھ، ڇڇرو|تر حمير]]
| [[پيراڻو پار ديھ، ڏاهلي|پيراڻو پار]]
| [[ڪُن رحمت الله ديھ، ڏيپلو|ڪُن رحمت الله]]
| [[اوڪرارو ديھ، اسلام ڪوٽ|اوڪرارو]]
| [[مُنڌواه ديھ، مٺي|مُنڌواه]]
| [[مامڇيرو ديھ، نگرپارڪر|مامڇيرو]]
|-
| [[تردوس ديھ، ڇڇرو|تردوس]]
| [[روهر ڪيلهڻ ديھ، ڏاهلي|روهر ڪيلهڻ]]
| [[لياري ديھ، ڏيپلو|لياري]]
| [[سينگارو ديھ، اسلام ڪوٽ|سينگارو]]
| [[ناصر ديھ، مٺي|ناصر]]
| [[مهرانو ديھ، نگرپارڪر|مهرانو]]
|-
| 
| [[ساجن پار ديھ، ڏاهلي|ساجن پار]]
| [[ميلن هار ديھ، ڏيپلو|ميلن هار]]
| [[سونل ٻيهه ديھ، اسلام ڪوٽ|سونل ٻيهه]]
| [[نئون ڪوٽ ديھ، مٺي|نئون ڪوٽ]]
| [[مصري شاهه ديھ، نگرپارڪر|مصري شاهه]]
|-
| 
| [[سيار ديھ، ڏاهلي|سيار]]
| [[مراد لشاري ديھ، ڏيپلو|مراد لشاري]]
| [[سليمان حجام ديھ، اسلام ڪوٽ|سليمان حجام]]
| [[نوهٽو ديھ، مٺي|نوهٽو]]
| [[مٿريو جونيجو ديھ، نگرپارڪر|مٿريو جونيجو]]
|-
| 
| [[تر احمد ديھ، ڏاهلي|تر احمد]]
| [[نبيسر ديھ، ڏيپلو|نبيسر]]
| [[واڻيهٺ ديھ، اسلام ڪوٽ|واڻيهٺ]]
| [[پبوهار ديھ، مٺي|پبوهار]]
| [[مونڌرو ديھ، نگرپارڪر|مونڌرو]]
|-
| 
| [[ويراري ديھ، ڏاهلي|ويراري]]
| [[پنيلي ديھ، ڏيپلو|پنيلي]]
| 
| [[پوسارڪو ديھ، مٺي|پوسارڪو]]
| [[نگرپارڪر ديھ، نگرپارڪر|نگرپارڪر]]
|-
| 
| 
| [[ڦانٽ ديھ، ڏيپلو|ڦانٽ]]
| 
| [[روهيلڙي ديھ، مٺي|روهيلڙي]]
| [[اونهيار ديھ، نگرپارڪر|اونهيار]]
|-
| 
| 
| [[پيلوري ديھ، ڏيپلو|پيلوري]]
| 
| [[تلهي ديھ، مٺي|تلهي]]
| [[اورهمار ديھ، نگرپارڪر|اورهمار]]
|-
| 
| 
| [[راجڙ ديھ، ڏيپلو|راجڙ]]
| 
| [[وينجهيار ديھ، مٺي|وينجهيار]]
| [[پروڌارو ديھ، نگرپارڪر|پروڌارو]]
|-
| 
| 
| [[سڏوئي ديھ، ڏيپلو|سڏوئي]]
| 
| [[وجيهٽو ديھ، مٺي|وجيهٽو]]
| [[پيلو ديھ، نگرپارڪر|پيلو]]
|-
| 
| 
| [[سجائي ديھ، ڏيپلو|سجائي]]
| 
| [[واسائيپوٽا ديھ، مٺي|واسائيپوٽا]]
| [[پٿاپور ديھ، نگرپارڪر|پٿاپور]]
|-
| 
| 
| [[صندوق ديھ، ڏيپلو|صندوق]]
| 
| 
| [[رنپور ديھ، نگرپارڪر|رنپور]]
|-
| 
| 
| [[سارن ديھ، ڏيپلو|سارن]]
| 
| 
| [[راٺي ديھ، نگرپارڪر|راٺي]]
|-
| 
| 
| [[سيڊيو ديھ، ڏيپلو|سيڊيو]]
| 
| 
| [[سبهوسن ديھ، نگرپارڪر|سبهوسن]]
|-
| 
| 
| [[سينگاريو ديھ، ڏيپلو|سينگاريو]]
| 
| 
| [[سڏوراس ديھ، نگرپارڪر|سڏوراس]]
|-
| 
| 
| [[سرهِي ديھ، ڏيپلو|سرهِي]]
| 
| 
| [[ستيڊيرا ديھ، نگرپارڪر|ستيڊيرا]]
|-
| 
| 
| [[سوڀيار ديھ، ڏيپلو|سوڀيار]]
| 
| 
| [[شولو ديھ، نگرپارڪر|شولو]]
|-
| 
| 
| [[سومراسر ديھ، ڏيپلو|سومراسر]]
| 
| 
| [[سومريٿ ديھ، نگرپارڪر|سومريٿ]]
|-
| 
| 
| [[تلو ديھ، ڏيپلو|تلو]]
| 
| 
| [[سورچند ديھ، نگرپارڪر|سورچند]]
|-
| 
| 
| [[ٽنڊو نيازي ديھ، ڏيپلو|ٽنڊو نيازي]]
| 
| 
| [[ٽيگوسر ديھ، نگرپارڪر|ٽيگوسر]]
|-
| 
| 
| [[ٿوهر ڇاهو ديھ، ڏيپلو|ٿوهر ڇاهو]]
| 
| 
| [[ويراواه ديھ، نگرپارڪر|ويراواه]]
|-
| 
| 
| [[ترڪيار ديھ، ڏيپلو|ترڪيار]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[اُٺ ڏاهو ديھ، ڏيپلو|اُٺ ڏاهو]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[ورهار ديھ، ڏيپلو|ورهار]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[ونگي ديھ، ڏيپلو|ونگي]]
| 
| 
| 
|}

==آبادي==

1981 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 5,40,985 ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 1998ع جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 9,14,291 ھئي جنھن ۾ 4،99،859 مرد ۽ 4,14,432 عورتون ھيون. ان سال آبادي جي گھاٽائي جي شرح 46.6 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 39,827 ماڻھو شھري ۽ 8,74,464 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ ھيا&lt;ref name=&quot; گورنمينٽ &quot;&gt;[https://www.pbs.gov.pk › contentDistrict at a glance Tharparkar | Pakistan Bureau of Statistics ]&lt;/ref&gt;. 2017ع جي آدمشماري ۾ ٿرپارڪر جي آبادي 16،49,661 ھئي. 2014 ع جي ڪاٿي مطابق آبادي جو %51.29 انھن ماڻھن جو ھيو جن جي عمر 15 سالن کان گھٽ ھئي. %3.73 65 سالن جي عمر کان مٿي وارن جو ھيو. 2014ع جي ڪاٿي مطابق آبادي ۾ ھر 100 عورتن لاء 121 مرد ھيا.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;تعلقن جي آبادي (ٿرپارڪر ضلعي جا تعلقا(+=ڊيٽا غيرموجود)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://citypopulation.info/php/pakistan-distr-admin.php?adm1id=819|title=Tharparkar (District, Pakistan) - Population Statistics, Charts, Map and Location|website=citypopulation.info|access-date=2019-08-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2019/09/Development-Statistics-of-Sindh-2018.pdf|title=Development Statistics of Sindh - Year 2018|website=Bureau of Statistics Planning &amp; Development Department - Government of Sindh|access-date=22 سيپٽمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
!&lt;big&gt;سال&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;مٺي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;اسلام ڪوٽ&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏيپلو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڪلوئي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڇاڇرو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏاھلي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ننگرپارڪر&lt;/big&gt;
|-
|1998
|125,137
|137,826
|92,047
|73,651
|167,235
|165,289
|153,106
|-
|2013
|201,850
|190,664
|230890
|{{font color|red|+}}
|232,210
|225,710
|218,411
|-
|2017
|219,071
|244,662
|147,978
|118,030
|351,263
|308,487
|260,170
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعو: اهم آبادياتي انگ اکر (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | اشاري
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | انگ اکر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ڪل آبادي
| 1,778,407
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ايراضي
| 19,637 چورس ڪلوميٽر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | آبادي جي گهاٽائي
| 90.56 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | سالياني آبادي واڌ (2017–2023)
| 1.3٪
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | مرد
| 925,679 (52.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | عورتون
| 852,691 (47.9٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | خواجه سرا
| 18
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 0–14 سال
| 213,225 (43.6٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 15–64 سال
| 260,524 (53.3٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 65 سال يا وڌيڪ
| 14,973 (3.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ٻهراڙي آبادي
| 347,824 (70.9٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | شهري آبادي
| 142,562 (29.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | خواندگي (10+ سال)
| 125,884 (37.7٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | اڻپڙهيل (10+ سال)
| 208,019 (62.3٪)
|}

==تعليم==

[[File:Entrance board of a school in Tharparkar (cropped).jpg|alt=Entrance board of a school in Tharparkar|thumb|ھڪ اسڪول جو داخلي بورڊ]]

سنڌ حڪومت 2011 کان 2016 تائين صوبي جي تعليمي بجيٽ م 90 سيڪڙو اضافو ڪيو جيڪو 14.26 ارب روپين کان 148 ارب روپيا ھيو ان جي باوجود بہ ھن ضلعي جو تعليمي نظام خراب حالت ۾ آھي. 10 سالن کان مٿي جي عمر وارن جو پڙھيل لکيل ھجڻ وارو تناسب 46 سيڪڙو آھي  جنھن مان مردن جي شرح 65 سيڪڙو آهي ۽ عورتن جي 25 سيڪڙو. شھري علائقن جي شرح 65 سيڪڙو جن مان مرد 81 سيڪڙو ۽ عورتون 54 سيڪڙو پڙھيل لکيل آھن. ٻھراڙيءَ ۾ اھا شرح 45 سيڪڙو جن مان مرد 64 سيڪڙو ۽ عورتون 23 سيڪڙو پڙھيل لکيل آھن.

[[File:Unprivileged child teaching other school children how to milk a goat in Tharparkar (cropped).jpg|alt=Unprivileged child teaching other school children how to milk a goat in Tharparkar|thumb|ٻار اسڪول ٻاھران ٻڪري جو کير ڏھندي]]

2017ع ۾ ھن ضلعي م پڙھندڙ شاگردن جو تعداد 
2،21،203  جن م ھيو 125,189 ڇوڪرا ۽ 
96,014 ڇوڪريون ھيون. ضلعي جي ڪل اسڪولن جو تعداد 4,152 ھيو جن مان 620 ڇوڪرن جا، 629 ڇوڪرين جا ۽ 2,903 ٻنھي جا ھيا. 2017ع ۾ استادن جو تعداد 5,469 ھيو جن مان 4,813 مرد ۽ 656 عورتون ھيون. ھر اسڪول م سراسري 53 شاگردن لاء 1.3 استاد ھيا. ۽ اھا شرح سراسري طور تي ڪجهه ڪلاسن جي 40 ھئي. سنڌ بيورو آف اسٽيٽسٽڪس مطابق ھن ضلعي ۾ اسڪولن جو تعداد 4010 آھي جيڪو پوري سنڌ جي شرح مطابق سڀ کان اوچي سطح وارو آھي پر انھن اسڪولن مان رڳو 4.4 سيڪڙو اسڪولن ۾ بجلي ميسر آھي. پيئڻ جي پاڻي جي سھولت 16.0 سيڪڙو ۽ ڪاڪوس جي سھولت رڳو 34.6 سيڪڙو اسڪولن ۾ آھي. 0.4 سيڪڙو اسڪولن ۾ لائبريري ۽ 0.6 سيڪڙو اسڪولن ۾ ليبارٽري جو سھولت، 2.2 سيڪڙو اسڪولن ۾ راندين جي ميدان جي سھولت ميسر آهي. 74.5 اسڪولن ۾ اسڪول مينيجمينٽ ڪاميٽيون جڙيل آھن&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2017/01/School-Education-Statistics-2015-16.pdf |accessdate=2021-04-29 |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120203745/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2017/01/School-Education-Statistics-2015-16.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: center;&quot; | اسڪولي سطح مطابق تعليمي شماريات
|-
! scope=&quot;col&quot; | سطح !! scope=&quot;col&quot; | اسڪولي تعداد !! scope=&quot;col&quot; | شاگرد !! scope=&quot;col&quot; | ڇوڪرا !! scope=&quot;col&quot; | ڇوڪرين !! scope=&quot;col&quot;| استاد !! scope=&quot;col&quot; | مرد !! scope=&quot;col&quot; | عورتون !! scope=&quot;col&quot; | شاگرد استاد نسبت !! scope=&quot;col&quot; | ڪلاسن جا ڪمرا (سراسري)
|-
!scope=&quot;row&quot; | پرائمري
| 3,873 || 190,370 || 105,494 || 84,876 || 4,625 || 4,057 || 568 || 41 || 1
|-
! scope=&quot;row&quot; | مڊل
| 234 || 15,052 || 8,587 || 6,465 || 362 || 344 || 18 || 42 || 2
|-
! scope=&quot;row&quot; | سيڪنڊري
| 40 || 12,130 || 7,833 || 4,297 || 403 || 333 || 70 || 30 || 7
|-
! scope=&quot;row&quot; | ھائر سيڪنڊري
| 5 || 3,651 || 3,275 || 376 || 79 || 79 || 0 || 46 || 17
|-
! scope=&quot;row&quot; | ڪل
| 4,152 || 221,203 || 125,189 || 96,014 || 5,469 || 4,813 || 656 || 40 || 1.1
|}

ھن ضلعي ۾ ڪابه يونيورسٽي ڪانہ آھي جنھن ڪري 2019 ۾ اعليَ تعليمي ادارن لاء مطالبو زور وٺي ويو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://propakistani.pk/2019/06/19/thar-district-to-get-its-first-university/|title=Thar District to Get Its First University|last=Rizvi|first=Raza|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://politicalpanadol.com/thar-needs-university/|title=Thar{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Needs University|last=admin|date=2019-04-09|website=Political Panadol|language=en-US|access-date=2019-09-03}&lt;/ref&gt; نتيجي ۾ [[اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي]]، [[سنڌ اينگرو ڪول مائيننگ]] ۽ [[دي سٽيزن فائونڊيشن]] جي شراڪت سان [[اسلام ڪوٽ]] ۾ [[ٿر انسٽيٽيوٽ آف انجنيئرنگ، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] جي نالي سان اين اي ڊي يونيورسٽي جو ذيلي ڪيمپس قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو ويو&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/486941-ned-university-establishing-campus-in-tharparkar|title=NED University establishing campus in Tharparkar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.brecorder.com/2019/08/09/517233/mou-signed-to-establish-ned-campus-in-thar-this-year/|title=MoU signed to establish NED Campus in Thar this year|date=2019-08-09|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2019/08/20190820507378/|title=NED signs MoU with SECMC, TCF|date=2019-08-20|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt; بعد ڪيمپس جي جاء اسلام ڪوٽ مان تبديل ڪري مٺي ۾ رکي وئي جتي سنڌ حڪومت 317 ايڪڙ زمين خريد ڪئي ۽ عارضي طور تي ڪيمپس بينظير ڪلچرل ڪامپليڪس مٺي ۾ رکيو ويو جتي آڪٽوبر 2019ع ۾ ڪيمپس جو افتتاح ڪيو ويو.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/08/22/cm-okay-setting-up-tiest-at-mithi/|title=CM okay setting up TIEST at Mithi {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/515957-cm-approves-establishment-of-engineering-institute-in-thar|title=CM approves establishment of engineering institute in Thar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/515911-murad-approves-establishment-of-engineering-institute-in-thar|title=Murad approves establishment of engineering institute in Thar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://epaper.dawn.com/DetailImage.php?StoryImage=23_08_2019_117_001|title=Rs1.5bn science &amp; technology institute to be set up in Thar {{!}} ePaper {{!}} DAWN.COM|website=epaper.dawn.com|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.brecorder.com/2019/10/24/537287/ned-university-campus-opens-in-tharparkar/|title=NED university campus opens in Tharparkar|last=Report|first=Recorder|date=2019-10-24|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/tiest|title=Thar Institute of Engineering, Sciences &amp; Technology {{!}} NEDUET Website|website=www.neduet.edu.pk|access-date=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/sites/default/files/jobs/19-08-2019/JOB%20OPPORTUNITIES%20FOR%20NED%20UNIVERSITY%20CAMPUS%20AT%20ISLAMKOT%2C%20THAR.pdf|title=JOB OPPORTUNITIES FOR NED UNIVERSITY CAMPUS AT ISLAMKOT, THAR|website=NED University of Engineering &amp; Technology|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/sites/default/files/Admissions-2019/9-10-2019/thar%20poster.pdf|title=Admission Notice for Thar Institute of Engineering, Sciences and Technology (TIEST)|website=Thar Institute of Engineering, Sciences &amp; Technology|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;

==صحت==
ٿرپارڪر ضلعي ۾ ھڪ سول اسپتال، ھڪ تعلقه اسپتال، 2 رورل هيلٿ سينٽر، 36 بيسڪ هيلٿ يونٽ، 38 ڊسپينسريون واقع آهن&lt;ref name=&quot; ھيلٿ &quot;&gt;[https://www.humanitarianresponse.info › ...Pakistan: Health facilities in Tharparkar- Sindh province ... ]&lt;/ref&gt;.

==آمدورفت==

[[File:Kekra unloading construction material in Tharparkar.jpg|alt=A Kekra truck unloading construction material in Islamkot|thumb|ڪيڪڙو ھڪ ٽرڪ جو نالو آهي جيڪا بار کڻڻ لاء ڪتب ايندي آهي]]

ڪيڪڙو ھڪ ٽرڪ جو ٿرپارڪر ۾ ڏنل نالو آهي جنھن کي ڇڪڙو پڻ سڏيندا آهن جيڪا اتي آمدورفت جو ھڪ وڏو ذريعو آهي. اھا واري واري رستن تي ھلندڙ ھڪ عام سواري آھي ۽ ان کي ٿر جو اٺ پڻ سڏيندا آهن. ان ۾ بيڊ فورڊ ڪمپني جي طاقتور انجڻ لڳل ھوندي آھي. اھا بار کڻڻ جي ڪم ايندي آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thingsasian.com/story/thar-desert|title=Thar desert {{!}} ThingsAsian|website=thingsasian.com|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinterest.com/pin/19703317090683707/|title=ThingsAsian: Kekra, a form of local transport made from American Army Trucks, used by Pakistan Army and later auctione… {{!}} It's all about the journey... {{!}} Beautiful places to travel, Travel, Deserts|website=Pinterest|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/231073-Tharparker-a-peek-into-the-deserted-jewel|title=Tharparker: a peek into the deserted jewel|date=2017-09-19|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/harmony-mithi/|title=The harmony of Mithi|last=Editor|first=T. N. S.|date=2018-10-14|website=TNS - The News on Sunday|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/hunger-amidst-the-dunes/|title=Hunger amidst the dunes?|date=2016-03-18|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/heres-why-visiting-tharparkar-in-november-will-be-the-best-decision-youll-ever-make/|title=Here's Why Visiting Tharparkar In November Will Be The Best Decision You'll Ever Make!|last=Saqib|first=Ramla|date=2018-10-30|website=Parhlo|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/640409|title=The rickety 'Kekra' of Thar|last=Dawn.com|date=2011-06-30|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.trekearth.com/gallery/Asia/Pakistan/East/Sindh/photo356839.htm|title=Pakistan|website=www.trekearth.com|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kekra ---- The King Of Thar|url=https://www.youtube.com/watch?v=8k0soT_va7c|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Thar Jo Registani Jahaz ..... .....Kekra Of Thar|url=https://www.youtube.com/watch?v=p49Fy2mAv08|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;.

==ٻوليون==
[[File:Dhatki Dialects.svg|thumb|
ٿرپارڪر ۾ سڀ کان وڌيڪَ ڳالھائي ويندڙ [[ڍاٽڪي ٻولي]] جي مختلف لھجن جا مثال&lt;ref&gt;
{{Citation|title=Dhatki, the language of Thar desert - BBCURDU|url=https://www.youtube.com/watch?v=6Y5ATQH_i6k|language=en|access-date=2019-10-29}}
&lt;/ref&gt;]]

ٿرپارڪر ۾ سڀ کان وڌيڪَ ڳالھائي ويندڙ ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آھي. ان کان سواءِ ٻيون ڳالھائيون ويندڙ ٻوليون [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[پارڪري ڪولي ٻولي|پارڪري ڪولي]]، [[جوڳي ٻولي|جوڳي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.muturzikin.com/cartesasie/4.htm|title=Pakistan &amp; Afghanistan - Carte linguistique / Linguistic map|website=www.muturzikin.com|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/guj|title=Gujarati|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/jog|title=Jogi|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/gjk|title=Koli, Kachi|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/19/language/kvx/|title=Koli, Parkari|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;

==مذھب==

[[File:Churrio Jabal (Churrio Hill).jpg|thumb|چوريو جبل تي واقع درگا ماتا جو مندر]]
[[File:Temple in thar.jpg|alt=A temple in Chelhar|thumb|چيلھار جو ھڪ مندر]]
پاڪستان جي قيام کان اڳ ٿرپارڪر جي آبادي ۾ 80 سيڪڙو ھندو ھيا. پاڪستان جي قيام بعد اوچي ذات وارن ھندن جو وڏو حصو ھتان لڏي انڊيا ھليو ويو ۽ لڳ ڀڳ 3500 مسلمان خاندان انڍيا مان ھتي لڏي آيا جن کي 12 ايڪڙ في خاندان جي حساب سان  42،000 ايڪڙ زمين ڏني وئي&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&amp;q=arif+hasan+thar+desert+migration&amp;pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=9781843697343|pages=15–16|quote=In the 1965 war, Pakistan captured a large area of the Indian part of the Thar desert, and in 1971 India captured a large part of the Thar desert in Pakistan. Many UCs in Pakistani Thar were Hindu majority areas, and Pakistani Thar as a whole was dominated by the Hindu upper caste who controlled most of the productive land and livestock. They also dominated the politics of Thar and strictly enforced caste divisions, making upward social and economic mobility almost impossible for the Hindu lower castes. Their control over the caste system also ensured the maintenance of agriculture-related infrastructure through baigar (forced labour) and the protection of forests and pasture lands. Following the 1965 and 1971 wars, the Hindu upper castes and their retainers fled to India. As a result, the feudal institutions that managed agricultural production and the maintenance of infrastructure collapsed. This has had severe repercussions on the natural environment of Thar. In addition, the lower castes were freed from serfdom and to some extent from discrimination. Many of their members, as a result, have acquired education and are important professionals and NGO leaders. Apart from the migration of Hindus to India, 3,500 Muslim families moved from Indian Thar to Pakistani Thar. They were given 12 acres of land per family (a total of 42,000 acres), thus introducing another factor in the social and political structure of Thar and creating a new interest group.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian|quote=It was not 1947 but the Indo-Pak war of 1971 which proved to be the game changer on this part of the border, since it was then that Hindus from Sindh, worried about persecution in Pakistan, fled to India. The cross-border train service had already been stopped following the 1965 war between India and Pakistan, and resumed only in 2006. Hindu Singh Sodha, a 15-year-old at that time he fled Pakistan in 1971, has set up the Seemant Lok Sangathan, which has been fighting for citizenship rights for all Hindu refugees from Sindh. During the war, Muslims from this region also fled to Pakistan.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|quote=Another woman, Amnat, a resident of Umerkot had a similar story to tell. She was married at the age of 17 and her husband took her to Pakistan. She is presently 60 years old. Her husband passed away 23 years ago. “My father Abdul Karim had also migrated from Rajasthan, India to Umerkot”. One reason is because his daughter lives in Sindh. Her father narrated to her that at the time of Pak-India wars, Muslims in the border’s districts were robbed, killed and harassed by the Indian army, hence he preferred to migrate to a Muslim country like Pakistan to avoid confrontation. She recalled that in the 1965 War between Pakistan and India; Kaprao, Konro, Boath, Vauri, Gahrr jo Tarr, Dedohar, Mate ka Talha, Bijhrar, and a number of other border villages were evacuated. Four persons were killed in the village of Kaprao by the Indian Army based on the allegations that they had been helping the Pakistan Army.|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 1998 م ضلعي جي 59 سيڪڙو آبادي مسلمان ۽ 41 سيڪڙو ھندو ھئي&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=93&amp;Itemid=88|title=District Profile|date=August 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830182622/http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=93&amp;Itemid=88|archive-date=2011-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2018/10/drought-in-thar-pakistan-and-the-lives-of-hindu-minorities|title=Drought In Thar, Pakistan And The Lives of Hindu Minorities|date=2018-10-02|website=Countercurrents|language=en-US|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;  مٺي ۾ ھندو آبادي شھر جي ڪل آبادي جو 80 سيڪڙو آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2042906/1-census-2017two-years-government-mum-official-minority-count/|title=Census 2017: Two years on, govt mum on official minority count|website=The Express Tribune|access-date=9 November 2019}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر ۾ وسندڙ ھندو آبادي جون مکيه ذاتيون لوھاڻا، مکي، راجپوت، ٺاڪر، سوتراڌر، سوني، ميگھواڙ، برھمڻ يا مھراج، مھيشوري، گواسمي، رباڙي، ڪوھلي، لوھر، ڪنڀر، ارباب، خاصخيلي، بجير آهن&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/257963/hindu-candidate-from-thar-vows-better-education-facilities-for-girls/|title=Suthar candidate from Thar vows better education facilities for girls|date=2018-06-25|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/nanakpanthis-in-mithi/|title=Nanakpanthis in Mithi|last=says|first=K. Hussan Zia|date=2018-05-04|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/698926|title=Tharis continue long march|last=Correspondent|first=The Newspaper's|date=2012-02-28|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1478268|title=Buses for Tharparkar|last=Newspaper|first=From the|date=2019-04-25|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/430355/helping-thars-residents-wheat-distribution-starts-amid-allegations-of-corruption/|title=Helping Thar's residents: Wheat distribution starts amid allegations of corruption|last=Tribune.com.pk|date=2012-09-03|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/world-news/this-pakistani-hindu-woman-is-gearing-up-to-fight-feudal-system-in-upcoming-polls/1196315/|title=This Pakistani Hindu woman is gearing up to fight feudal system in upcoming polls|date=2018-06-06|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.humanitarianresponse.info/sites/www.humanitarianresponse.info/files/documents/files/Tharparkar%20Contact%20list%202014.xlsx|title=Tharparkar Contact list Drought 2014|website=Humanitarian Response -- OCHA|access-date=26 سيپٽمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

==موسم==

[[File:Nagarparkar after rains.jpg|alt=Nagarparkar after rains|thumb|[[ننگرپارڪر]] برسات بعد]]
[[File:Scorpioes.jpg|alt=Deadly scorpions of Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر جا خطرناڪ وڇون]]

ھن ضلعي جي آبھوا ٽراپيڪل آھي&lt;ref&gt;koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm
&lt;/ref&gt; اونھاري ۾ ڏينھن سخت گرم جڏھن ته راتيون ٿڌيون ھونديون آھن سال ۾ اپريل، مئي ۽ جون گرم ترين ۽ ڊسمبر، جنوري ۽ فيبروري سرد ترين مھينا ھوندا آھن. سياري ۾ گرمي پد 28 کان 9 سينٽي گريڊ رھندو آھي. سالياني برسات جي سراسري ھر ھنڌ ھڪڪري نہ رھندي آھي ۽ ڪجهه ھنڌن تي 100 ملي ميٽر کان بہ گھٽ رھندي آھي. گھڻي ڀاڱي برسات ڏکڻ اولھ واري مون سون ۾ جولاءِ ۽ سيپٽمبر وچ ۾ پوندي آهي&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-emergency-situational-analysis-district-tharparkar-may-2014 A profile of District Tharparkar- ReliefWeb report]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.tourism.gov.pk/climate_tharparkar_sindh.html{{مئل ڳنڍڻو|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;تعلقن ۾ سالياني برسات (ملي ميٽر)
&lt;/small&gt;&lt;small&gt;(اختصار + =ڊيٽا غيرموجود, # = تعلقو قائم نہ ٿيل)&lt;/small&gt;
!&lt;big&gt;Year&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;مٺي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;اسلام ڪوٽ&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏيپلو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڪلوئي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڇاڇرو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏاھلي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ننگرپارڪر&lt;/big&gt;
|-
|2014
|180
|167
|33
|{{font color|blue|#}}
|7
|{{font color|blue|#}}
|43
|-
|2015
|422
|362
|512
|{{font color|blue|#}}
|363
|26
|588
|-
|2016
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|-
|2017
|261
|337
|379
|11
|1
|123
|324
|-
|2018
|58
|24
|51
|10
|10
|120
|40
|}
1997 کان ھتي سڀ کان وڌيڪ برسات 2011ع ۾ پئي ھئي جيڪا 1306 ملي ميٽر رڪارڊ ڪئي وئي ھئي&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|url=http://jhangizone.com/last-20-years-rainfall-record-thar-desert/|title=Last 20 Years Rainfall Record of Tharparkar and Drought History {{!}} Jhangi Zone|last=Kumar|first=Teerath|date=2018-11-03|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي ڪيترائي ڏھاڪا خشڪ سالي ڏٺي آهي ۽ ان دؤر م صوبائي حڪومت ان کي ڏڪاريل علائقو قرار ڏنو ھو &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/pakistan-prolonged-drought-threatens-communities-thar-desert-190529144919303.html|title=Pakistan: Prolonged drought threatens communities in Thar Desert|website=www.aljazeera.com|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/disaster-mgmt/famine/evaluation-of-thar-rural-development-project|title=Evaluation of Thar Rural Development Project|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/disaster-mgmt/comprehensive-assessment-of-drought-and-famine-in-sind-arid-zones|title=Comprehensive Assessment of Drought and Famine in Sind Arid Zones|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1440059|title=Over 500 children died in drought-hit Thar this year, Murad told|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2018-10-20|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/articles/thar-drought-and-change|title=Thar, Drought and Change|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; سرڪاري طور تي ٿرپارڪر کي 1968, 1978, 1985, 1986, 1987, 1995, 1996, 1999, 2001, 2004, 2005, 2007, 2012, 2013, 2014, 2015 ۽ 2018 ۾ ڏڪار سٽيل علائقو قرار ڏنو ويو هو.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==وڻ ٽڻ ٻوٽا==
[[File:Akk planta.jpg|alt=Leaves of Ak are used while prayers during Teejdi festival|thumb|ٿرپارڪر ۾ اڪ جو ٻوٽو|180x180px]]

ٿرپارڪر ۾ لڳ ڀڳ ٻوٽن جون 89 جنسون ۽ 26 خاندان ملن ٿا. ڪافي ٻوٽا ۽ جھاڙيون برساتي موسم ۾ ڦٽن ٿيون.

==جاندار==

[[File:Birds in Tharparkar.jpg|alt=Sparrow in Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر جون [[قديم جھرڪي|قديم جھرڪيون]]]]
[[File:Chinkara.jpg|alt=Chinkara is also known as the Indian gazelle.|thumb|ٿر ۾ لڀندڙ [[چنڪارا]] جنھن کي ھندي ھرڻ پڻ سڏين ٿا ]]
[[File:Thar Bird.jpg|alt=Indian robin in Tharparkar|left|thumb|ٿرپارڪر م ملندڙ ھڪ [[ھندي رابن]]]]
[[File:Lizard of tharparkar.jpg|alt=Dragon Lizard of Tharparkar|left|thumb|ٿرپارڪر جي ھڪ ڪرڙي ٽاري تي ويٺل|220x220px]]

جاندار جي فراواني ٿر جي ھڪ خصوصيت ۾ شمار ٿئي ٿي. قديم زماني کان لوڪ ڌنن کان وٺي فن جي نمونن ۾ اتان جا جاندار ٿر جي لازمي جز طور شامل رھيا آھن. جاندار ھتان جي فن ، ثقافت، علائقائي ورثي ۽ تاريخ جي وڏن واقعن جو حصو رھيا آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zsp.com.pk/pdf47/1205-1211%20(1)%20PJZ-2246-15%2024-7-15%20Thar%20Paper%20(Revised%202).pdf|title=Mammalian Diversity in Thar Desert Habitat of Tharparkar District by Zoological Society Of Pakistan|website=www.zsp.com.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/32791/conservation-of-endangered-wild-species-in-thar-demanded/|title=Conservation of endangered wild species in Thar demanded|date=2017-01-26|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/05-Feb-2019/gorano-declared-new-habitat-for-migratory-birds-in-thar|title=Gorano declared new habitat for migratory birds in Thar|date=2019-02-05|website=The Nation|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:35&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/08/07/illegal-business-of-snakes-scorpions-thriving-in-interior-sindh/|title=Illegal business of snakes, scorpions thriving in interior Sindh {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/thehindu/seta/2003/03/13/stories/2003031300070200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030517170810/http://thehindu.com/thehindu/seta/2003/03/13/stories/2003031300070200.htm|url-status=dead|archive-date=17 May 2003|title=One scorpion, two venoms|date=13 March 2003|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/nation/2017/aug/12/at-pakistan-border-bsf-fights-snakes-scorpions-and-porcupines-too-1641933.html|title=At Pakistan border, BSF fights snakes, Scorpions and porcupines too|website=The New Indian Express|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/669356|title=Snake invasion spreads terror in Thar|last=Newspaper|first=From the|date=2011-10-28|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://india.mongabay.com/2019/02/the-unexpected-little-underdogs-of-the-big-bad-desert/|title=The unexpected little underdogs of the big bad desert|date=2019-02-18|website=Mongabay-India|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/290199566|title=Orthopteran Biodiversity of Thar Desert, Sindh, Pakistan {{!}} Riffat Sultana {{!}} Request PDF|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Cite web|url=https://propakistani.pk/lens/sindh-ministers-solution-to-locust-attack-is-eating-insects/|title=Sindh Minister's Solution to Locust Attack Is Eating Insects|date=2019-07-01|website=Lens|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IAVLDwAAQBAJ&amp;q=Insects+in+Thar&amp;pg=PA137|title=Changing Faunal Ecology in the Thar Desert|last1=Tyagi|first1=B. K.|last2=Baqri|first2=Q. H.|date=2005-05-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=9789387307506|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/307939/sindh-wildlife-at-risk-due-to-drought/|title=Sindh wildlife at risk due to drought|date=2018-10-08|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt;.

===جاندارن جي حرمت وارا ھنڌ===

ٿرپارڪر ۾ جاندار جي تحفظ لاء مخصوص ھنڌن مان ھڪ [[چنڪارا وائلڊ لائيف سينڪچوئري]] آھي جيڪو 940 چورس ڪلوميٽرن تي مشتمل آهي جتي شڪار منع ٿيل آھي. ان سينڪچوئري جي اتر ۾ [[چلھار]]، ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڀوريلو]]، ۽ اولھ م مٺي ۽ [[وجتو]] واقع آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wildlife.com.pk/chinkara-wildlife-sanctuary/|title=Chinkara Wildlife Sanctuary – Wildlife of Pakistan|last=Admin|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.
ٻيو ھنڌ ڳجھن ۽ مسافر پکين جي سينڪچوئري آھي جيڪا پکين جي حرمت واري جاء آھي جتي نابودي جي خطري ۾ آيل ڳجھن جي مختلف قسمن کي تحفظ ڏنو ويو آهي.


ڳوراڻو کي پڻ مسافر پکين جي رھائش قرار ڏئي تحفظ ڏنو ويو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2018/08/20180808397693/|title=Gorano Reservoir declared as Ecotourism destination in Thar|date=2018-08-08|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://customnews.pk/2019/02/04/iucn-declares-gorano-in-tharparkar-a-new-habitat-for-migratory-birds/|title=IUCN declares Gorano in Tharparkar a new habitat for migratory birds|last=Rizvi|first=Kazim Raza|date=2019-02-04|website=CustomNews.pk|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/iucn-identifies-tharparkar-as-a-major-sanctua-715856.html|title=IUCN Identifies Tharparkar As A Major Sanctuary For Endangered Species Of Vulture|website=UrduPoint|language=en|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zameen.com/news/thar-declared-major-vulture-sanctuary-sindh.html|title=Thar declared major vulture sanctuary in Sindh - Zameen News|website=www.zameen.com|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;. مور پکي کي پڻ ھن ضلعي ۾ تحفظ مليل آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abbtakk.tv/en|title=Abbtakk.tv: Latest News Breaking Pakistan, World, Live Videos|website=Abb Takk News|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/peacocks-are-dying-in-thar-and-sindh-is-quiet|title=More Than 170 Peacocks Have Died In Thar Due To A Contagious Disease And Everyone Is Quiet!|last=Pakistan|first=S. K.|date=2017-03-01|website=Parhlo|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/lighting-up-the-dunes/|title=Lighting up the dunes|last=says|first=Bader|date=2016-02-12|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jang.com.pk/news/308228-tharparkar-15-peacock-died-in-two-days|title=رانی کھیت کی بیماری،2روزمیں15مورمرگئے|website=jang.com.pk|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistankakhudahafiz.com/least-20-peacocks-mysteriously-die-tharparkar-weekend/|title=At least 20 peacocks 'mysteriously' die in Tharparkar over weekend|date=2017-04-16|website=PKKH.tv|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistan-explorer.com/2012/08/01/deadly-ranikhet-devours-100-wild-peacocks-in-tharparkar-sind-wildlife-ministry-denies-severity/|title=Deadly Ranikhet devours 100 wild Peacocks in Tharparkar|last=Explorer|first=Pakistan|date=2012-08-01|website=Pakistan Explorer|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1909010/1-tharparkar-teacher-struggles-keep-peacocks-alive/|title=In Tharparkar, a teacher struggles to keep peacocks alive|website=The Express Tribune|access-date=20 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/434036-55-more-peacocks-die-in-one-week-in-Tharparkar|title=55 more peacocks die in one week in Tharparkar - Pakistan|website=Dunya News|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.

==ٿري ثقافت ==

ٿري عورتن جو لباس گھاگھرو آھي. اھي عام طور تي چاندي جا زيور پائينديون آهن&lt;ref name = &quot; پاڪستان &quot;/&gt;. ڪنواريون پنھنجيون سڄيون ٻانھون اڇي رنگ جي چوڙين سان ڍڪينديون آھن&lt;ref name=&quot;  پاڪستان&quot;&gt;[ https://historypak.com › ... › SindhTharparkar - History Pak]&lt;/ref&gt;.
[[فائل:Sindhi desert Home.JPG|200px|thumb|چونرو: ٿر ۾ روايتي گھر]]
[[فائل:Sindh Dist TharParkar.svg|200px|thumb|سنڌ جي نقشي ۾ ٿرپارڪر]]
ٿرپارڪر کي ملڪ جو پرامن علائقو سمجهيو ويندو آهي ۽ صدين کان اتي مذھبي رواداري برقرار رھي آھي. ٿر جي ثقافت ڪثيرالگروھي ھڪجھڙائي واري سنڌ جي روادار صوفياڻي ثقافت سمجھي ويندي آھي. رمضان جي مھيني ۾ ھندو مسلمانن دوستن لاء افطار جون دعوتون ڪندا آهن ۽ موٽ ۾ ھندن جي عقيدي جي احترام ۾ مسلمان ڳئون ذبح نہ ڪندا آهن. [[نوراتڙي]] دوران مسلمان گوشتخوري کان پاسو ڪندا آهن ۽ محرم جي مھيني ۾ ھندو ڪوبه شاديانو ڪانه ڪن. غربت جي شدت ھوندي بہ ھتي ڏوھن جي شرح تمام گھٽ ھجڻ ڪري ھي علائقو سڄي ملڪ ۾ ھڪ منفرد حيثيت رکي ٿو&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/node/1360936/world|title=No cow slaughtering in Pakistan's border district, not under compulsion but respect|date=2018-08-23|website=Arab News|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsd.in/mithi-pakistan-border-town-lost-symbol-of-peace-interfaith-harmony/|title=Mithi: Pakistan's Lost Symbol of interfaith harmony|last=Abraham|first=Katherine|date=2018-12-28|website=News and Analysis from India. A Refreshing approach to news.|language=en-US|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=2015-03-04|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/810131/impoverished-but-peaceful-poverty-breeds-crime-but-not-in-thar/|title=Impoverished but peaceful: Poverty breeds crime, but not in Thar|last=Tribune.com.pk|date=2014-12-21|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pakvoices.pk/co-existence-and-caste-system-in-tharparkar-a-land-of-contrasts/|title=Co-existence and Caste System in Tharparkar: A Land of Contrasts|last=Voices|first=Pak|date=2017-03-12|website=PakVoices|language=en-US|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Guar Chibhad ji bhaaji.jpg|alt=Guar Chibhad ji bhaaji|center|thumb|[[گوار]] جي ڀاڄي]]

ٿرپارڪر جو ھڪ اھم فصل آھي ۽ چڀڙ واري گورا ھتان جو مشهور طعام آهي&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/10-May-2018/tdap-holds-seminar-on-export-potential-of-guargum|title=TDAP holds seminar on export potential of guargum|date=2018-05-10|website=The Nation|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/figure/Guar-is-a-major-food-crop-in-Tharparkar_fig5_291787782|title=Figure 3.7: Guar is a major food crop in Tharparkar.|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;  ميون ۽ ڪائر جي گلن مان [[کٽاڻ]] پڻ ٺاھي ويندي آهي. ڪائرن جي ڀاڄي پڻ ٺاھي ويندي آهي
[[File:Singhrian ji Bhaaji.jpg|alt=Singhrian ji Bhaaji|center|thumb|[[سڱري]] جي ڀاڄي]]

[[سڱري]] بنجر زمين ۾ سال جي ھر مند ۾ ڦٽندي آهي. ٿر ۾ سڱرين جي ڀاڄي پڻ ٺاھي ويندي آهي&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/money-matters/118413-Bountiful-desert|title=Bountiful desert|last=Khaskheli|first=Jan|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.specialtyproduce.com/produce/Sangri_11516.php|title=Sangri|website=www.specialtyproduce.com|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;

[[ٽيجڙي]] يا ٽيج ٿر ۾ ملھائجندڙ ھڪ ڏڻ آهي جنھن ۾ عورتون روزو رکنديون آهن ۽ چنڊ نڪرڻ وقت پوڄا ڪنديون آهن جنھن بعد روزو کولي شادي شده عورتون پنھنجي مڙسن جي صحت لاء ۽ ڪنواريون پنھنجي شادي لاء دعا گھرنديون آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://teejri.com/teejri_rituals|title=Teejri Rituals|website=teejri.com|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jhulelal.com/calendar/Teejri.htm|title=Teejri|website=www.jhulelal.com|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ٽيجڙي|title=ٽيجڙي : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|a

ccess-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;. ٿر جي کوڙ شاديانن ۾ [[ستو]] ۽ [[لولو|لولا]] گھڻو استعمال ٿيندو آهي. خاص ڪري ستو ٽيجڙي ۾ ۽ لولو ٿڌڙي ۾ استعمال ٿئي ٿو.
:
[[File:Sattu prepared for Teejdi (or Teej) festival in Tharparkar, Sindh.jpg|alt=Sattu is prepared for Teejdi (or Teej) festival|thumb|[[ستو]]]]
[[File:Lola (Lolo in singular) prepared on Thadri in Tharparkar Sindh.jpg|alt=Lola (Lolo in singular) prepared on Thadri in Tharparkar Sindh|left|thumb|لولا]]
 
[[ٿڌڙي]] ٿرپارڪر ۾ ھندن جو ھڪ ڏڻ آهي جيڪو [[ڪرشنا جنم اسٿمي]] کان ھڪ [[ٽٿي]] اڳ ملھائي ويندي آهي جنھن ۾ ڏھي ۽ کٽاڻ کاڌي ويندي آهي. ٿڌڙي [[شيتالا]] جي ارپنا کي ظاھر ڪندي آهي&lt;ref name=&quot;dailytimes.com.pk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/291868/sindhi-hindus-celebrate-thadri-today/|title=Sindhi Hindus celebrate Thadri today|date=2018-09-02|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thadri festival~ Food And Rituals&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sindhirasoi.com/2015/09/thadri-festival-food-and-rituals/|title=Thadri festival~ Food And Rituals|language=en-US|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي ۾ ھندو چيٽي چنڊ وارو ڏڻ پڻ ملھائيندا آھن&lt;ref name=&quot;Falzon2004p62&quot;&gt;{{cite book|author=Mark-Anthony Falzon|title=Cosmopolitan Connections: The Sindhi Diaspora, 1860–2000|url=https://books.google.com/books?id=ljbS-I5Y8WMC&amp;pg=PA62|year=2004|publisher=BRILL|isbn=90-04-14008-5|pages=60–63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ramey2008p8&quot;&gt;{{cite book|author=S. Ramey|title=Hindu, Sufi, or Sikh: Contested Practices and Identifications of Sindhi Hindus in India and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=Bv2ADAAAQBAJ|year=2008|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-61622-6|pages=8, 36}}&lt;/ref&gt; جيڪو سنڌي مھيني چيٽ جي پھرين ڏينھن تي ملھايو ويندو آهي.
[[File:Kumkuma ki dibbiya.jpg|alt=Kumkuma|left|thumb|ڌنتتراس تي گائو پوڄا ۾  گاء ماتا يا ڳئون جي سڱ تي ڪمڪم لڳائي ويندي آهي]]
[[File:Diwali Patrikas.jpg|alt=Diwali Patikas|thumb|ڏياري واري ڏڻ تي برھمڻ در در [[ڀڪشا]] وٺڻ لاء ويندا آھن ۽ موٽ ۾ ڏياري پترڪاس (پنا) ورھائيندا آھن جن تي لڪشمي ديوي جي تصوير ڇاپيل ھوندي آھي]]

[[نوراتڙي]] ھتي سال ۾ ٻہ ڀيرا [[درگا ديوي]] جي شان ۾ ملھائي ويندي آهي. ان ڏڻ جو مدو نو راتيون ۽ ڏھ ڏينھن ھوندو آھي جن دوران روزا رکيا ويندا آهن ۽ گوشت وغيره کان پرھيز ڪئي ويندي آهي ۽ لازمي طور تي سبزي تي گذارو ڪيو ويندو آهي. [[ناومي]] يا [[ھوما جي رسم]] کان پوء [[اسٿمي]] تي نو جوان ڇوڪرين کي نو ماتا اوتار سمجھندي ڳاڙھي چنري يا رئو تحفي ۾ ڏئي کين کير ۽ ماني ڏني ويندي آهي. نو راتيون ڏيئن جي يا درگا جي تصوير جي چؤگرد [[گاربا رقص]] ڪيو ويندو آھي. ڏھين ڏينھن تي رام ليلا  ادا ڪئي ويندي آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/20680/navratri-ghatasthapana-and-cheti-chand-festivals-celebrated-in-sindh/|title='Navratri, Ghatasthapana and Cheti Chand festivals celebrated in Sindh|date=2017-03-28|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/977733/religious-celebrations-dancing-up-a-storm-on-navratri/|title=Dancing up a storm on Navratri|date=23 October 2015|website=The Express Tribune|access-date=5 October 2019}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر ۾ ڏياري پڻ ملھائيندا آھن جيڪو ھندن جو اھم ڏڻ آهي جيڪو نوراتڙي کان ارڙھن ڏينھن پوء ملھايو ويندو آهي&lt;ref name=&quot;dailytimes.com.pk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Thadri festival~ Food And Rituals&quot;/&gt;.
چيٽ چنڊ ھندن جي نئين سال جي شروعات جو جشن ھوندو آھي&lt;ref name=&quot;Falzon2004p62&quot;&gt;{{cite book|author=Mark-Anthony Falzon|title=Cosmopolitan Connections: The Sindhi Diaspora, 1860–2000|url=https://books.google.com/books?id=ljbS-I5Y8WMC&amp;pg=PA62|year=2004|publisher=BRILL|isbn=90-04-14008-5|pages=60–63}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Pakistani Window.JPG|200px|thumb|ٿري گھر جي ھڪ دري]]
[[فائل:Sindhi Desert Home Door.JPG|200px|thumb| ٿري گھر جو ھڪ در]]
[[فائل:Pakistani Weaver.JPG|200px|thumb|ڌاڳو ٺاھڻ لاء استعمال ٿيندڙ ائٽ]]

[[فائل:Decorated Door - Pakistan.JPG|200px|thumb|ٿري گھر جو ھڪ در]]

[[File:Thari Patko(Turban).svg|alt=Thari Patko(Turban). Title in Vaniki script also known as Khudawadi script|thumb|ٿري پٽڪو، جيڪو ٿر جو روايتي پٽڪو آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1772218/1-meet-rana-hamir-sigh-ppps-first-pick-minority-reserved-seat-sindh/|title=Meet Rana Hamir Singh, PPP's first pick on minority reserved seat in Sindh|date=3 August 2018|website=The Express Tribune|access-date=2 October 2019}}&lt;/ref&gt;]]

==سياحت==
[[File:Gori temple, ceiling.jpg|alt=|left|thumb|قديم جين مندر جي ديوار تي نقشنگاري.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6111/|title=Tentative Lists|publisher=UNESCO|access-date=16 سيپٽمبر 2017}}&lt;/ref&gt;]]

ٿرپارڪر ۾ جين مذهب جا 14 مندر ننگرپارڪر ۽ [[ڀوڏيسر واري مسجد]] تعلقي ۾ واقع آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6111/|title=Nagarparkar Cultural Landscape|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ويرواھ کان 14 ميل اتر اولھ پاسي مشھور گوري مندر واقع آهي جيڪو 6250 چورس ڦٽن تي مشتمل ڀوڏيسر مندر جي طرزِ اڏاوت سان ٺھيل آھي. ان جي اڏاوت ۾ راجپوتانا جي ماربل جو استعمال ڪيو ويو ھو&lt;ref name = &quot; ٽوئرازم &quot;/&gt;. ٿرپارڪر ۾ نئون ڪوٽ وارو قلعو پڻ سياحت جو مرڪز آھي&lt;ref name=&quot;ٽوئرازم  &quot;&gt;[ https://www.stdc.gos.pk › categoryTharparkar - Sindh Tourism Development Corporation]&lt;/ref&gt;.

[[File:Parabhram Ashram.jpg|thumb|
[[پاربرھم آشرم]]]]

ڏيپلو تعلقي ۾ واقع [[پاربرھم آشرم]] جنھن کي ويڊيجپ ڌام يا ڇڙي صاحب ڌام  پڻ سڏين ٿا مذھبي سياحت جو ماڳ آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/366749-yatris-see-‘the-light’-at-shri-parbirham-mela|title=Yatris see 'the light' at Shri Parbirham mela|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wikimapia.org/13050307/Fakeer-Parbirham-Aashram-Verijhap-Dham|title=Fakeer Parbirham Aashram (Verijhap Dham)|website=wikimapia.org|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/05/15/na-resolution-calls-for-protection-of-minorities-holy-sites/|title=NA resolution calls for protection of minorities' holy sites {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/709097/national-assembly-session-mps-back-move-to-protect-holy-sites-of-minorities/|title=National Assembly session: MPs back move to protect holy sites of minorities|last=Tribune.com.pk|date=2014-05-16|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=CHHARHI YATRA - FAKEER PARBIRHAM - ISLAMKOT {{!}} Creative Media TV|url=https://www.youtube.com/watch?v=vLFIcWrlPyQ|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.application.parbirham&amp;hl=en|title=Fakeer Parbirham - Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fakirparbirham.blogspot.com/p/dado-parbirham.html|title=Dado Parbirham|website=www.fakirparbirham.blogspot.com|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sindhisaints.blogspot.com/2014/01/faqir-parbirham.html|title=Welcome To Sindhi Saints: Faqir Parbirham فقير پاربرهم|website=Welcome To Sindhi Saints|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Par Bharam Parmeshwar, Sadashiv Chhari Mandir, Kubernagar. 02.07.2018 Video.|url=https://www.youtube.com/watch?v=FYOIHPTwuEU|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ڄيٺ جي مھيني ۾ اتي پاربرھم جو ميلو لڳندو آھي جنھن ۾ شرڪت لاء دنيا جي مختلف علائقن مان ھندو زيارت لاءِ ايندا آهن.

[[File:Gadi Bhit, Mithi.JPG|link=https://en.wikivoyage.org/wiki/File:Gadi_Bhit,_Mithi.JPG|thumb|گادي ڀٽ جي يادگار جو منظر]]

مٺي جو بلند ترين مقام [[گادي ڀٽ]] آهي جتي ھڪ يادگار تعمير ٿيل آهي جيڪو مٺي شھر م۾ پڻ نظر ايندو آهي. ٿرپارڪر ۾ [[چوڙيو جبل]] تي درگا ديوي جو ھڪ تاريخي مندر واقع آهي جنھن جي زيارت لاء نيپال ۽ انڊيا مان ھر سال اٽڪل ٻہ لک ماڻھو ايندا آهن. ھندو پنھنجي عزيزن جي چتائن جي خاڪ اتي پاڪ پاڻي ۾ وجھندا آھن&lt;ref&gt;https://tribune.com.pk/story/130210/contractor-blasting-through-tharparkar-temple-in-search-of-granite/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sbi.gos.pk&quot;&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.sbi.gos.pk/pdf/granite-quarrying-project.pdf |accessdate=2021-04-29 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713021343/http://www.sbi.gos.pk/pdf/granite-quarrying-project.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/news/2019/11/beauty-of-thars-karoonjhar-mountains-marred-by-illegal-cutting-crushing/|title=Beauty of Thar's Karoonjhar mountains marred by illegal cutting, crushing {{!}} Samaa Digital|website=Samaa TV|language=en-US|access-date=2019-11-13}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر جي ڳوٺ ڀالوا لڳ ماروي جو کوھ پڻ سنڌ جو ثقافتي ورثو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://syed3486.blogspot.com/2013/03/umar-marvi.html|title=Umar Marvi|language=en|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://heritage.eftsindh.com/districts/tharparkar/marvi-well.php|title=Marvi's Well, Tharparkar|website=heritage.eftsindh.com|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=SHABBIR IBNE ADIL, PTV, Marvi Well in Thar (News Report)|url=https://www.youtube.com/watch?v=w61c1KDXLlM|language=en|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Temple in Sant Nenuram ashram.jpg|thumb|سنت نيڻورام آشرم]]

[[سنت نيڻورام آشرم]] جنھن کي پرڻڀارتي آشرم  يا ) آکاڊون پڻ سڏين ٿا اسلام ڪوٽ لڳ واقع آهي جيڪو مذھبي سياحت جو ھڪ مرڪز آھي&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakvoices.pk/nenu-ram-ashram-a-place-of-refuge-for-everyone/|title=Nenu Ram Ashram: A place of refuge for everyone|last=Akash Hamirani|first=Bashir Ahmad|date=April 26, 2018|work=Pak Voices|access-date=April 29, 2021|archive-date=August 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804100331/https://pakvoices.pk/nenu-ram-ashram-a-place-of-refuge-for-everyone/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; جتي ڪيترائي ماڻھو زيارت لاءِ ايندا آهن. اتي ھر سال ٽي ڏينھن سنت جو ميلو ٿيندو آهي جنھن ۾ ھندن سان گڏ مسلمان پڻ ايندا آهن&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pakistan.asia-news.com/en_GB/articles/cnmi_pf/features/2018/10/30/feature-02|title=Sindh festival promotes religious harmony|last=Zia Ur Rehman|date=2018-10-30|work=Pakistan Forward}}&lt;/ref&gt;.
ٿرپارڪر ۾ ننگرپارڪر لڳ [[ڪارونجھر جبل]] پڻ سياحتي مرڪز آھي جيڪو 19 ڪلوميٽر ڊگھو آھي ۽ ان جي اوچائي 305 ميٽر آھي.

==ٿرپارڪر جا ننڍڙا شھر ==

ٿرپارڪر ضلعي جا ھڪ لک کان ست هزار تائين واري آبادي جا وڏا ، ننڍا ۽ ننڍڙا شھر&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;:&lt;br&gt;
[[پرڻو]] (آبادي:110,318)، [[گڏرو]] (آبادي: 97,432), [[کينسر]] (آبادي:93,261 )، [[ڪلوئي]] (آبادي:85,544 )، [[ويرواھ]]  (آبادي:83,799 )، [[تر دوس]] (آبادي:81,256 ), [[سارنگيار]] (آبادي:79,605 )، [[ڏيپلو]]  (آبادي:76,573 ),[[ننگرپارڪر]] (آبادي:66,540 ) ، [[تر احمد]] (آبادي:59,463 ), [[ڇاڇرو]] (آبادي:57,834 )، [[تگوسر]]  (آبادي:56,064 ), [[راڄوڙو]] (آبادي:55,693 ), [[ڪنٽيو]] (آبادي: 53,539), [[ڪڙيو غلام شاھ]] (آبادي:51,912 ), [[ماجھاٽي]] (آبادي: 51,292)، [[سنگاريو]] (آبادي:51,229 ), [[ٻلھڙي]] (آبادي:51,080 ),[[ڏاھلي]] (آبادي:50,179 )، [[گڏڙو]] (آبادي: 47,253)، [[مٺي ٽائون ڪاميٽي]] (آبادي:47,073 ), [[ٻپھار]] (آبادي: 46,825)، [[کيٽلاري]] (آبادي:43,669 ), [[ھاڙھو، شھر|ھاڙھو]]، [[ڪمرھار]]، [[گل محمد راهمون]]، [[پليو, ٿرپارڪر|پليو]]، [[مٺڙيو چارڻ]]، [[جوڙئو]]، [[چرنور]]، [[ڀيٽارو]]، [[ڪنرال]]، [[چيلھار]]، [[موھراڻو]]، [[ڌارندارو]]، [[راحمڪي بازار]]، [[ويرواھ]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[پٿاپور]]، [[ڪاھري]]، [[اڍگام]]، [[ساٽيديرا]]، [[ڇوٽل]]، [[رواتسر]]، [[ڀٽارو]]، [[چرنور]]، [[داڀو]]، [[ھرار]]، [[ممچيرو]]، [[ھنجتال]]، [[تر حمير]]، [[پوسارڪو]]، [[وجيتو]]، [[جھوڻ]]، [[وجھيار]]، [[سونالبو]]، [[رارلي]]، [[کڏي]]، [[ساجن جو پار]]، [[جيسي جو پار]]، [[سوڀيار]]، [[ڪرن]]، [[روھڙ ڪيلھڻ]]، [[ويروري]]، [[پوسارڪو]]، [[الھرکي جو پار]]، [[اکيراج]]، [[اربيليھار]]، [[جھڻجي]]، [[ڪنڀاريو]]، [[پيراڻو جو پار]]، [[ھراڙ ڊيڊا]]، [[ڦانٽ]]، [[جوڳيويرو]]، [[ڇھو]]، [[ڏوھڙي]]، [[گريانچو]]، [[ڪيرٽي]]، [[نئون ڪارٽو]]، [[چچي مورا]]، [[کراريون، قصبو]]، [[حميراباھ]]، [[کيٽلاري]]، [[ڪرڙيو]]، [[کيمي جو پار]]، [[راٺي]]، [[گھوٽي]]

==مشھور شخصيتون==

[[File:Nihalchand Pabani giving a speech on 14 August (Independence Day).jpg|alt=Nihalchand Pabani giving a speech on 14 August (Independence Day)|thumb|نھالچند پٻاڻي 14 آگسٽ تي تقرير ڪندي]]

*[[نھالچند پٻاڻي]] (1913–1997)، اسلام ڪوٽ جو اڳوڻو چيئرمين ۽ سماجي ڪارڪن 
* [[فوزيا سومرو]](1966–2002) سنڌي ٻولي، مارواڙي ٻولي ۽ ٿري ٻولي جي لوڪ گلوڪاره
* [[مائي ڀاڳي]] اصل نالو ڀاڳڀري (1920–1986) جنھن کي ٿر جي ڪوئل سڏيندا آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-07-08|title=Legendary folk singer Mai Bhagi remembered|url=https://nation.com.pk/08-Jul-2018/legendary-folk-singer-mai-bhagi-remembered|access-date=2021-04-28|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[محمد عثمان ڏيپلائي]] (پ: 13 جون 1908 ۽ و: 8 فيبروري 1981) ليکڪ&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Report|first=Bureau|date=2012-02-08|title=Usman Diplai’s contribution to Sindhi literature highlighted|url=https://www.dawn.com/2012/02/08/usman-diplais-contribution-to-sindhi-literature-highlighted/|access-date=2021-04-28|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:سنڌ جا ضلعا]]
[[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]]
[[زمرو:ٿر]]
[[زمرو:ٿر پارڪر]]</text>
      <sha1>0irk5ym72h71ik2bvfegqy6hlmnuwqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382273</id>
      <parentid>382272</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* آبادي */</comment>
      <origin>382273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101818" sha1="jin09v4681ezslt0buqazkenv6ex3e0" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ٿرپارڪر
| official_name          = ضلعه ٿرپارڪر
| native_name         =
| native_name_lang       = سنڌي
| settlement_type        = ضلعو
| image_skyline          = Tharparker_District.jpg
| imagesize              = 220px
| image_alt              = 
| image_caption          = ٿرپارڪر ضلعو ۽ ان جا تعلقا
| image_map              = 
| map_caption            = 
| pushpin_map            =Sindh#Pakistan 
| pushpin_mapsize        = 220
| pushpin_map_caption    = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates            = {{coord|24|42|N|69|43|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ملڪ
| subdivision_name       = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1      =  [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|صوبو]]
| subdivision_name1      = [[سنڌ]]
| subdivision_type2      = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2      = [[ميرپور خاص ڊويزن]]
| subdivision_type3      =  ضلعي صدر مقام
| subdivision_name3      = [[مٺي]] شھر 
| established_title      =  تعلقا
| established_date       =  4
*[[مٺي تعلقو]] 
*[[ڏيپلو تعلقو]] 
* [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر تعلقو]]
*[[ڇاڇرو تعلقو]]
| founder                =  
| seat_type              =  
| seat                   =  
| government_footnotes   = 
| leader_party           = 
| leader_title           = 
| leader_name            = 
| unit_pref              = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         = 19,638 
| population_demonym              =ٿري
| population_total       = 1,649,661 
| population_footnotes    =  
| population_as_of       = 2017 
| population_density_km2 = auto
| timezone1              = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1            = +5
| blank_name_sec1        =  
| blank_info_sec1        = 51
| blank1_name_sec1       =  
| blank1_info_sec1       =  
| website             =[http://www.tharparkar.com www.tharparkar.com]
[http://www.tharparkar.org www.tharparkar.org]
[http://www.tharparkar.pk www.tharparkar.pk]
| official_name                   = 
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = 
| footnotes                       = &lt;big&gt;&lt;u&gt;'''تڪ'''&lt;/u&gt;&lt;/big&gt;

&lt;u&gt;'''صوبائي اسيمبلي'''&lt;/u&gt;

'''پي ايس-54-ٿرپارڪر-I'''  - [[عبدالرزاق راھمون]]

'''پي ايس 55 ٿرپارڪر-II'''  - [[محمد قاسم سومرو]]

'''پي ايس 56 ٿرپارڪر-III''' - [[فقير شير محمد بلالاڻي]]

'''پي ايس 57 ٿرپارڪر-IV'''  - [[ارباب لطف الله]]

&lt;u&gt;'''قومي اسيمبلي'''&lt;/u&gt;

'''اين اي-221 ٿرپارڪر-I''' - [[پير نورمحمد شاھ جيلاني]]

'''اين اي-222 ٿرپارڪر-II'''  - [[مھيش ڪمار مالاڻي]]
| blank_info_sec1                 = {{decrease}} 0.227 {{ font color | red | (very low) }} &lt;br/&gt;
{{decrease}} 109th (out of 114)
| blank_name_sec1                 = [[Human Development Index|HDI]] (2015)&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf|title=PakistanHuman Development Index Report|publisher=United Nations Development Programme|date=2 May 2018|access-date=30 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
Rank in [[Pakistan]]
}}

'''ٿرپارڪر ضلعو''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Tharparkar District '''}} [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ميرپورخاص ڊويزن]] جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام [[مٺي|مِٺي]] شهر آهي. ٿرپارڪر نالي سان ڪو شھر ڪانھي پر اھو ٻن علائقن : ٿر ۽ پارڪر جو نالو آهي جيڪو ھن ضلعي تي رکيو ويو. شروع م ميرپورخاص ھن ضلعي جو تعلقو ۽ ضلعي صدر مقام ھيو پر ان جي ڌار ٿيڻ بعد ھن ضلعي جو صدر مقام [[مٺي]] کي بڻايو ويو.
[[File:PEECOCK.jpg|thumb|220px|ٿرپارڪر جي سڃاڻپ مور]]
ھي ضلعو پکيڙ ۾ سنڌ جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/other/pocket_book2006/2.pdf|title=Population - Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbscensus.gov.pk/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://space4water.org/news/use-space-based-technology-search-alternate-sources-water-tharparkar|title=Use of space-based technology to search for alternate sources of water in Tharparkar {{!}} Space4Water Portal|website=space4water.org|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; سنڌ ۾ سڀ کان وڌيڪَ ھندو آبادي ھن صوبي ۾ رھندڙ آھي&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pakistanhinducouncil.org.pk/hinduism/hindu-population-pk/|title=Population of Hindus in the Pakistan|website=Pakistan Hindu Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/majestic-tharparkar/|title=Thar: where Muslims and Hindus live in complete religious harmony|last=Editor|first=T. N. S.|date=2019-10-20|website=TNS - The News on Sunday|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pakistan police investigate 'joint suicide' of sisters-in-law |work=BBC News |date=6 November 2019 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50306153 |access-date=15 November 2019|last1=Khan |first1=M. Ilyas }}&lt;/ref&gt; ھي ضلعو سنڌ جي انساني ترقي جي اشاريي جي گھٽ ترين شرح وارو ضلعو آهي.

[[File:Pakistan - Sindh - Tharparkar.svg|thumb|220px|سنڌ جي نقشي ۾ ٿرپارڪر ضلعي جو مقام]]

== نالي جو پسمنظر ۽ معنيَ ==

''ٿر'' [[سنسڪرت ٻولي|سنسڪرت]] لفظ '''سٿل''' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ''بيٺل'' يا ''نه وهندڙ'' يعني ''خشڪ ملڪ''. انهيءَ ''سٿل'' جو اچار اول ڦري ٿيو ''ٿل''، يعني ''خشڪ زمين'' (ان جو ضد: ''جل'' معنيٰ ''پاڻي'') ۽ ''ٿل'' جو اچار ڦري ٿيو ''ٿر''.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن &quot;/&gt;.  جيڪڏهن سندن ڪو ڍور ڊوڙي ڊوڙي وڃي هڪ جاءِ تي بيٺو ته ، چوندا ته ''مس مس وڃي ٿري بيٺو آهي''. ڪاڙهيل کير جي ٿڌي ٿيڻ سان مٿان ٺهندڙ تھ کي به ٿر چئبو آهي&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. اهڙي ريت ٿر ۾ واري جون ڀٽون به ڄميل ۽ ٽڪي ٻڌل آهن، انهي ڪري انهن کي ٿري چيو وڃي ٿو&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. جيئن ته ٿر ۾ گهڻيون ڀٽون آهن. تنهنڪري ڀٽن يعني ٿرين وارو ملڪ يا ٿري وارو علائقو ، جنهن مان ٿر نالو ٺهيو&lt;ref name = &quot; سنڌ سلامت &quot;/&gt;. 
قديم وقت ۾ [[پارڪر]] واري ڀاڱي ۽ [[ڪڇ]] جي ملڪ جي وچ ۾ بيٺل [[ڪڇ جو رڻ|ڪڇ جي رڻ]] ۾ پاڻي هوندو هو. جنهن کي ''کاري'' چوندا هئا. ماڻهن کي اچ وڃ لاءِ اها ''کاري'' پار ڪرڻي پوندي هئي. جنهن ڪري چوندا هئا ''پارکاري'' يا ''پار اُڪر''، جنهن مان ڦري ٿيو ''پارکار'' ۽ پوءِ نالو پيو ''پارکر'' يا ''پارڪر''&lt;ref name = &quot; رائچند هريجن &quot;/&gt;. ٿر ۽ پارڪر وارو ٽڪر، ٿرپارڪر ضلعي ۾ سنڌ جي ڏکڻ- اڀرندي ڪنڊ تي آهي. ڪن بيانن موجب چوڻ ۾ اچي ٿو ته پارڪر لفظ جي معنيٰ آهي پهڻ يا ''پٿر جو ملڪ''. ڇاڪاڻ جو هن ڀاڱي ۾ چوڌاري ننڍا ننڍا ٽڪر آهن باقي وچ ۾ ننگر پارڪر شهر وٽ ڪارونجهر ٽڪري آهي&lt;ref name=&quot; رائچند هريجن &quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;.
==  جاگرافي ==
ٿرپارڪر سنڌ جي اوڀر ڏکڻ واري ڪنڊ تي واقع آهي جيڪو قدرتي طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي:
* [[پارڪر]]
اھو حصو 109 جابلو ٽڪرين جي بيدي نما سلسلي ڪارونجهر جبل ۽ انجي وچ ۽ پاسن واري سڌي زرخيز زمين وارو آهي جنهن ۾ ڪارونجهر جبل جي قطار ۽ ٻيون 45 ننڍيون وڏيون جابلو ٽڪريون پڻ موجود آهن. ان جي ڏکڻ اولھ ۾ [[ڪڇ جو رڻ]] آهي.  
* [[ٿر]]
پارڪر واري ھن علائقي ۾ ڪارونجهر جي جابلو سلسلي جي ختم ٿيڻ سان اتر طرف ڀٽن وارو علائقو شروع ٿو ٿئي . ٿر کي ريگستان به چون ٿا. ريگ معني واري ۽ آستان معني جاءِ . يعني واري جي جاءِ يا وارياسو علائقو. هن علائقي ۾ واري جون ڀٽون تمام گهڻيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ''ٿري'' چوندا آهن&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. پاڪستان ۽ هندستان جي ٿر واري گڏيل ريگستان جي پکيڙ تقريبن ٻه لک چورس ڪلوميٽر آهي. پر انهي ريگستان جي ننڍي ٽڪري جيڪا سنڌ ۾ آهي اھا ٻن حصن:  [[اڇڙو ٿر]] ۽ ٿرپاڪر ۾ ورھايل آھي.. جيئن ته ٿرپارڪر ضلعي ۾ ٿر ۽ پارڪر جا ٻئي علائقا شامل آهن، انهي ڪري ئي هن ضلعي جو نالو ٿرپارڪر آهي. هن ضلعي جي پکيڙ 19638 چورس ڪلوميٽر آهي&lt;ref name=&quot; سنڌ سلامت &quot;&gt;[
http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=124 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912090617/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=124 |date=2017-09-12 }} ٿر جي لوڪ ڏاهپ ۽ سائنس (مشڪور ڦلڪارو) | سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt;
 ]&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي جي جاگرافيائي بيهڪ  ڊگھائي ڦاڪ ۾ 69° 3′ 35″  ۽ 71° 7′ 47″ ڊگري اوڀر ۽ ويڪرائي ڦاڪ ۾  24° 9′ 35″ ۽   25° 43′ 6″ ڊگري اتر طرف واقع آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-emergency-situational-analysis-district-tharparkar-may-2014|title=Pakistan Emergency Situational Analysis - District Tharparkar, May 2014 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tourism.gov.pk/introduction_tharparkar_sindh.htm|title=Pakistan Tourism Development Corporation-&gt;destinations&gt;Sindh-&gt;Tharparkar-&gt;Introduction|website=www.tourism.gov.pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716140452/http://www.tourism.gov.pk/introduction_tharparkar_sindh.htm|archive-date=16 July 2019|url-status=dead|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt; ان جي اوڀر ۾ انڊيا جي رياست [[راجستان]] جا [[جيسلمير]]، [[ٻارمير|بارمير]] ۽ [[جيلور ضلعو|جيلور]] ضلعا, ڏکڻ ۾ [[انڊيا]] جي [[گجرات رياست]] جو [[ڪڇ ضلعو|ڪڇ]]، اتر ۾ [[عمرڪوٽ ضلعو]] ۽ اولھ ۾ [[بدين ضلعو]] ۽ [[ميرپور خاص ضلعو]] واقع آهن.

==تاريخ==
ٿر جو علائقو شروع ۾ ريگستان نہ ھيو پر ھڪ سرسبز علائقو ھيو جنھن مان سنڌو نديءَ جي ھڪ شاخ پڻ وھندي ھئي. [[رگويد]] ۾ ان کي [[سرسوتي ندي]] سڏيو ويو آهي. اٽڪل 2000 ق م کان 1500 ق م واري دؤر ۾ ھي سرزمين ريگستان ۾ تبديل ٿي وئي. ھندن جي مقدس ڪتاب [[رامائڻ]] ۾ ھن علائقي کي ''لاون ساگر'' جي نالي سان سڏيو ويو آهي جنھن جي معنيَ آهي ''لوڻ وارو سمنڊ''. ھن علائقي تي ماضي ۾ سومرا گھراڻي&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Cite journal|last=Beg|first=Mirza Arshad Ali|title=Social &amp; Environmental Baseline of Tharparkar District 2013|url=https://www.academia.edu/8052687|language=en}}&lt;/ref&gt;, سمون گھراڻي، ارغون گھراڻي، ڪلھوڙن جي گھراڻي ۽ ٽالپر گھراڻن جو راڄ رھيو آھي. 1843ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي سرڪاري راڄ جو حصو رھيو. ڪمپني سرڪار سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي جو حصو بڻايو تہ ٿرپارڪر بمبئي سرڪار جي نگراني ۾ رھيو. 1858ع ۾ بمبئي سرڪار ان کي حيدرآباد ضلعي ۾ شامل ڪري ڇڏيو. 1860 ۾ برٽش سرڪار سنڌ جي ڊويزن م اوڀر سنڌ سرحد نالي ھڪ نئون علائقو قائم ڪري ان جو صدر مقام عمرڪوٽ شھر کي بڻايو ۽ 1882 ۾ ان کي ضلعي جو درجو ڏني ٿرپارڪر نالو رکيو ويو جنھن جو صدر مقام ساڳيو عمرڪوٽ ۾ رکيو ويو ۽ اتي ڊپٽي ڪمشنر جي مقرري ڪئي. 1906ع ۾ ان جو صدر مقام [[ميرپور خاص]] شھر ۾ منتقل ڪيو ويو. 31 آڪٽوبر 1990ع ۾ ٿرپارڪر ضلعي کي ٽوڙي ٻن ضلعن ۾ ورهايو ويو جن مان ھڪ ميرپور خاص ضلعو جنھن جو صدر مقام ميرپور خاص شھر کي بڻايو ويو ۽ ٻيو ٿرپارڪر ضلعو جنھن جو صدر مقام عمرڪوٽ شھر ۾ منتقل ڪيو ويو. 17 اپريل 1993ع ۾ ٿرپارڪر کي وري ٽوڙي عمرڪوٽ ضلعو ٺاھي ان جي صدر مقام عمرڪوٽ شھر ۽ ٿرپارڪر ضلعي جو صدر مقام مٺي شھر ۾ منتقل ڪيو ويو&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hXVbAAAAQAAJ|title=Accounts and Papers of the House of Commons|date=1843|publisher=Ordered to be printed|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pwdsindh.gov.pk/districts/Tharparkar-Mithi.htm|title=Web Portal of Population Welfare Department Government of Sindh|website=pwdsindh.gov.pk|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;

==معيشت==

ھي ضلعو سنڌ جي غريب ضلعن ۾ شمار ٿئي ٿو جتي ماڻھن لاء بنيادي سھولتن جو وڏو فقدان آهي. پاڪستان ۾ ھن ضلعي جي [[انساني ترقي جو اشاريو|انساني ترقي جي اشاريي]] جي شرح 2017ع ۾ 0.227 ھئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428001939/https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;  ان سال پاڪستان جي 114 ضلعن ۾ ھن ضلعي جو شمار 109ئون ھيو ۽ 2013ع ۾ گھٽجي 103ئين نمبر تي پھتو جيڪو پوء بہ سنڌ جي ضلعن ۾ سڀ کان گھٽ ۾ گھٽ درجو ھيو. 2005 ۽ 2015 ۾ ھي ضلعو پاڪستان جي ڏھن سڀ کان وڌيڪ بدحال ضلعن ۾ شامل ھو. گڏيل قومن جي ترقياتي پروگرام جي گھڻ رخي غربت واري اشاريي جي رپورٽ مطابق ٿرپارڪر جو 87 سيڪڙو عوام غربت جي لڪير کان ھيٺ زندگي گذاري رهيو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/MPI/Multidimensional%20Poverty%20in%20Pakistan.pdf|title=Multidimensional Poverty in Pakistan by UNDP|website=UNDP Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai/dubai-based-indian-businessman-builds-62-water-hand-pumps-in-pakistan-|title=Dubai-based Indian businessman builds 62 water hand pumps in Pakistan|last=Gokulan|first=Dhanusha|website=Khaleej Times|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/indians-abroad/dubai-based-indian-man-installs-hand-pumps-in-poor-pakistan-district-report-2048938|title=Dubai-Based Indian Man Installs Hand Pumps In Poor Pak District: Report|website=NDTV.com|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt; اھو ئي سبب آهي تہ اتي نئين ڄاول ٻارن جي موت جي شرح تمام گھڻي آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/sc-plans-body-examine-govt-measures-tharparkar|title=SC plans body to examine govt measures in Tharparkar - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hhrd.org/youth|title=Youth Empowerment Program|website=www.hhrd.org|access-date=2019-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/402175-bisp-wfp-ink-mou-to-mitigate-food-insecurity-in-drought-ht-tharparkar|title=BISP, WFP ink MoU to mitigate food insecurity in drought-ht Tharparkar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جي 96 سيڪڙو آبادي ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آھي جنھن ڪري ھن ضلعي جي معيشت زراعت ۽ چوپائي مال جي افزائش آھي.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
[[File:Thar women.jpg|alt=Thari women working on fields|thumb|ٿري عورتون ٻني تي ڪم ڪندي]]

زراعت ۾ گھڻي ڀاڱي برسات تي دارومدار رھي ٿو پر ننگرپارڪر واري علائقي ۾ ٽيوب ويلن جو استعمال پڻ ٿئي ٿو. ضلعي جي ڪل ايراضي 2,011,000 ھيڪٽر آھي جنھن جو %50.4 يعني 1,014,000 ھيڪٽرن ۾ پوکي ٿئي ٿي.
&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; ھن ضلعي جي 94 سيڪڙو آبادي گھرن ۾ چوپايو مال رکي ٿي ۽ 77.64. سيڪڙو آبادي چوپائي جي سنڀال جي سرگرمين ۾ شامل رھندي آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/drought-district-tharparkar-rapid-need-assessment-report-october-2018|title=Drought In District Tharparkar Rapid Need Assessment Report October 2018 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt; ھتان جي ھر گھر ۾ سراسري 8 ڍور آھن ۽ ضلعي اندر چوپائي مال جو تعداد جو تخمينو 77 لک ڍور آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1854285/1-free-fodder-20000-households-breeding-livestock-tharparkar/|title=Free fodder for 20,000 households breeding livestock in Tharparkar|last=Tribune.com.pk|date=2018-11-26|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thesindhtimes.com/blogs/livestock-management-thar/|title=Livestock management in Thar|last=Times|first=The Sindh|date=2019-05-09|website=The Sindh Times|language=en-US|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;. ضلعي جي چوپائي مال جي ضلعي معيشت ۾ رڍون  ڏاڍيون اھم آھن جن مان ساليانو 33 لک ڪلوگرام اُن سالياني پيدا ٿئي ٿي&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/277487|title=Boosting wool output and carpet industry in Sindh|date=2007-11-26|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; ٿرپارڪر ۾ رڍن جي سنڌ جي ڪل رڍن جو 40 سيڪڙو آبادي آهي ۽ اھو ضلعو سنڌ اندر رڍن جي افزائش کاء لاءِ سڀ کان موافق صوبو آهي&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/30190|title=Quality wool production|date=2002-04-29|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; ھتان جي 70.30 سيڪڙو زرعي زمين م ھر لاء ڍورن جو استعمال عام آھي&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pide.org.pk/psde/pdf/Day2/Umar%20Farooq.pdf|title=Livestock Productivity in the Desert Ecologies of Pakistan: Setting the Development Priorities|website=Pakistan Institute of Development Economics|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;. ھتي جو. چوپائي ۾ گڏھ جو تعداد تمام گھڻو آھي ۽ پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪَ گڏھ ھن ضلعي ۾ پلجن ٿا. چوپائي مال جي وڏي تعداد باوجود ھن ضلعي ۾ ويٽرنري يا جانورن جي ڊاڪٽرن جو تعداد نالي ماتر آهي.

[[File:Herders in Tharparkar.jpg|alt=Thari camel herd|thumb|ٿري اٺن جو ڌڻ]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;ٿرپارڪر جي چوپائي مال جي آبادي ۽ نمايان نسل (2006)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/content/pakistan-livestock-census-2006|title=Pakistan Livestock Census 2006 {{!}} Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbs.gov.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sciencevision.org.pk/BackIssues/Vol9/22.livestock.pdf|title=LIVESTOCK RESOURCES OF PAKISTAN: PRESENT STATUS AND FUTURE TRENDS|website=Science Vision - A Journal of Science for 
 Development|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
!&lt;big&gt;چوپايو مال&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;آبادي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;نسل&lt;/big&gt;
|-
|چوپايو
|752,265
|[[ڪانڪڪريج]] (ڳائو مال)&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fao.org/3/an469e/an469e03.pdf|title=Zebu cattle of India and Pakistan|website=The Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|مينھن
|46,328
|Kundhi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakdairyinfo.com/kundhi.htm|title=Pak Dairy Info - Kudhi Buffalo|website=www.pakdairyinfo.com|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|رڍ
|1,185,122
|Kooka,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/kooka/|title=Breeds of Livestock - Kooka Sheep — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|website=afs.okstate.edu|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[ماگرا رڍ|ماگرا]], سوناڊي، ڪڇي,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/kachhi|title=Breeds of Livestock - Kachhi Sheep — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|website=afs.okstate.edu|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[مارواڙي رڍ|رڍ]]
|-
|ٻڪري
|2,217,876
|ٿرڪي، ڪاموري، ڇپر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://agrihunt.com/articles/livestock-industry/goat-breeds-in-sindh/|title=Goat Breeds In Sindh|website=AgriHunt - A hunt for agriculture knowledge|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|اٺ
|135,356
|Dhatti&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.amis.pk/files/PrefeasibilityStudies/camel_farming.pdf|title=Pre-Feasibility Study CAMEL FARM|website=Agriculture Marketing Information Service|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|گھوڙو
|8,519
|[[Baluchi horse|Baluchi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ghulamqadir.wordpress.com/desert-economy/livestock/|title=Livestock|date=2012-12-11|website=thar|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|خچر
|1,475
|
|-
|گڏھ
|246,657
|[[انڊين جھنگلي گڏھ|گدخور]]
|-
|پالتو ڪڪڙ
|263,431
|
|-
!&lt;big&gt;'''ڪل'''&lt;/big&gt;
|'''&lt;big&gt;4,857,029&lt;/big&gt;'''
|}
[[File:Pakistani Weaver.JPG|alt=Thari women working on Charkha|thumb|ٿري عورت چرخي تي ڪم ڪندي]]

==صنعت==
ھنر ۽ ڪاريگري سنڌوءَ واري تھذيب جي دور کان وٺي ٿري سماج جو حصو رھيا آھن. ھٿ جي ھنر ۾ رلھي، مٽي جا ٿانوَ، گڏيون، ڪارپيٽ، روايتي سينگار واريون شيون، ڪاٺي جي ٺپن واري پرنٽنگ، 
چمڙي جو ڪم، ڪپڙن جو ڀرت شامل آهن. رڳو ڇاڇري تعلقي ۾ 6000 لومز آھن.

==توانائي ۽ معدنيات==

پاڪستان ۾ ڪوئلو دنيا جي اندر ڪوئلي جو ستون وڏو ذخيرو آهي جنھن ۾ 185.175 ارب ٽن [[لگنائيٽ]] ڪوئلو موجود آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/315707554|title=Coal Resources of Pakistan: new coalfields|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf|title=Pakistan Coal Power Generation Potential - June 2004|website=National Electric Power Regulatory Authority (NEPRA)|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf|title=Pakistan's Thar Coal Power Generation Potential - July 2008|website=National Centre of Excellence in Analytical Chemistry - University of Sindh (ISO Certified 9001 - 2008, 14001 -2004)|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;. ان مان ٿرپارڪر جو ڪوئلو 175.506 ارب ٽن آھي جيڪو پاڪستان جي ڪوئلي جو 95 سيڪڙو آهي. ان ڪوئلي مان سعودي عرب ۽ ايران جي ذخيرن مان پيدا ٿي سگھندڙ توانائي جي صلاحيت کان بہ وڌيڪ توانائي حاصل ڪري سگھجي ٿي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428134626/http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. پاڪستان ۾ ان ڪوئلي مان بجلي ٺاھيندڙ ڪمپنين کي انڪم ٽيڪس ۽ ٽرن اوور ٽيڪس جي ڇوٽ مليل آهي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ پلانٽن جي ھر قسم جي درآمد کي ٽيرف ۾ مڪمل ڇوٽ ڏنل آهي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.ppib.gov.pk/PowerPolicy2002.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710074238/http://www.ppib.gov.pk/PowerPolicy2002.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; انھن پروجيڪٽن ۾ چيني شينھوئا ڪمپني جي سيڙپڪاري سان 600 ميگاواٽ بجلي ۽ ٿر اينگرو پاور پروجيڪٽ ذريعي 1200 ميگاواٽ بجلي پيدا ٿئي ٿي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520034318/https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://sindhenergy.gov.pk/laws-and-rules/tceb-act-2011/tceb-act-2011/ |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2019-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827190814/https://sindhenergy.gov.pk/laws-and-rules/tceb-act-2011/tceb-act-2011/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/450095-govt-adds-new-members-to-thar-coal-board|title=Govt adds new members to Thar coal board|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abbtakk.tv/en|title=Abbtakk.tv: Latest News Breaking Pakistan, World, Live Videos|website=Abb Takk News|language=en-US|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;[[سنڌ اينگرو ڪول مائيننگ ڪمپني]] ٿرپارڪر ۾ بجلي نيشنل گرڊ کي مھيا ڪري ٿي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1932699/1-thar-coal-pumps-330-mw-energy-national-grid/?amp=1|title=Thar coal starts power supply to national grid {{!}} The Express Tribune|last=Tribune.com.pk|date=2019-03-19|website=tribune.com.pk|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;

==انتظامي ورهاست==
ٿرپارڪر ضلعي ۾ ست تعلقا ، 64 يونين ڪاؤنسلون،  172 ديھون ۽ 2365 ڳوٺ واقع آهن&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ndma.gov.pk/Advisory/2018/Drought%20Situation%20%20Report%20of%20Sindh%20Particularly%20in%20District%20Tharparkar-2018%20(12-11-2018).pdf|title=Drought Situation Report of Sindh Particularly in District Tharparkar-2018|website=NATIONAL DISASTER MANAGEMENT AUTHORITY - GOVERNMENT OF PAKISTAN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/gis_maps/cd_sindh.jpg|title=PBS Census|website=PBS Census|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616134841/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/gis_maps/cd_sindh.jpg|archive-date=2017-06-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pdma.gos.pk/new/Docs/Relief/distributionofrationbags13.03.19.pdf|title=Relief Goods Dispatched in District Tharparkar|website=Provincial Disaster Management Authority - Government of Sindh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/sindh-drought-needs-assessment-sdna-report-january-2019|title=Sindh Drought Needs Assessment (SDNA) Report January 2019 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsu-sindh.gov.pk/contents/FMIS/distbudget201516/Tharparkar.pdf|title=Reform Support Unit School Education &amp; Literacy Department - Government of Sindh}}&lt;/ref&gt;[[File:Tharparkar Administrative Divisions.svg|alt=Map of Tharparkar District with its administrative divisions.|thumb|ٿرپارڪر ضلعي جو نقشو|450x450px]]
[[File:Tharparkar.jpg|alt=Tribal settlement in Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر ۾ قبائلي وسنديون]]
[[File:Village by the desert.jpg|alt=Rural Tharparkar|thumb|ھڪ ڳوٺ جو منظر]]

ٿرپارڪر ضلعي ۾  هيٺيان ست تعلقا ۾ ورهايل آهن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ٿرپارڪر ضلعي جا تعلقا'''
|-
!
! تعلقو&lt;ref name = &quot; پوليٽيڪل &quot;/&gt;
! يونين ڪاؤنسلون
! آبادي&lt;br&gt; (2017)&lt;ref name=&quot; پوليٽيڪل &quot;&gt;{{Cite web |date=2018-05-28 |title=Tharparkar District – Population of Cities, Towns and Villages 2017-2018 |url=https://www.politicpk.com/tharparkar-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/#Tharparkar_Districts_Map_UC_List_MNA_MPA_Seats |access-date=2026-03-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1 || [[مٺي تعلقو|مِٺي]] || 12 ||2,19,071 
|-
| 2 || [[ڏيپلو تعلقو|ڏِيپلو]] || 8 ||1,47,978
|-
| 3 || [[ڇاڇرو تعلقو|ڇاڇرو]] || 17 ||3,51,263
|-
| 4 || [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]] || 7 ||2,60,170 
|-
| 5 || [[ڏاھلي تعلقو|ڏاھلي]] ||  ||3,08,487 
|-
| 6 || [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]] ||  ||2,44,662
|-
| 7 || [[ڪلوئي تعلقو|ڪلوئي]] ||  ||1,18,030
|-
| ڪل ||ٿرپارڪر ضلعو  || 64 || 1,649,661&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;
|}

===ٿرپارڪر جون يونين ڪاؤنسلون===

ٿرپارڪر ضلعي ۾ 64 يونين ڪائونسلون آهن&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ٿرپارڪر ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون'''
|- 
! #
! يونين ڪاؤنسل
! #
! يونين ڪائونسل
!#
!يونين ڪاؤنسل
|-
| 1 ||[[موھراڻو]]  || 2 ||[[بجھوتو]] ||3 ||[[پوسارڪو]]
|-
| 4 ||[[جوڙئو]]  || 5 ||[[مٺڙيو ڀٽي]]  || 6 ||
|-
|  7|| [[ڀاڪئو]] || 8 ||[[ويجھيار]]  || 9 ||[[چيلھار]]
|-
| 10 ||[[مانجٿي]]  || 11 ||[[ٻوھاريڙي]]   || 12 || [[باپوھار]]
|-
|  13 ||[[اسلام ڪوٽ يو سي|اسلام ڪوٽ]]  || 14 ||[[سونل بيھ]]   || 15 ||[[ڪيھري]]
|-
|  16 ||[[ڪڙيو غلام شاھ]]  || 17 ||[[سينگاريو]]   || 18 ||[[جيئندو درس]]
|-
| 19 || [[گريانڇو]] || 20 ||   || 21 ||
|-
|  22||  || 23 ||[[تالو ڄام]]   || 24 ||[[داڀرو]]
|-
|  25|| [[سرھوڙي]] || 26 ||[[ٻلھڙي]]  ||27  ||
|-
|  28|| [[کيٽلاري]] ||29  ||  || 30 ||[[ڦانٽ]]
|-
|   31|| [[ڪلوئي]] || 32 || [[ڇاڇرو يو سي|ڇاڇرو]]  || 33 ||[[ڪنٽيو]]
|-
|  34 ||[[ڌاريندرو]]  || 35 || [[سارنگيار]]  || 36 ||[[راجوڙو]]
|-
|  37||[[ھرار]]  ||38  ||[[جانجھي]]   ||39  ||[[تڙ دوس]]
|-
|  40|| [[چارنوڙي گاجو]] || 41 || [[مٺڙيو چارڻ]]  || 42 ||[[تڙ احمد]]
|-
|  43|| [[ڪمرھار]] || 44 ||[[کينسر]]  || 45 ||[[ڏاھلي]]
|-
|  46|| [[سيار]] || 47 || [[ڪلريو]]  || 48 ||[[گڏڙو]]
|-
|   49||[[جيسي جو پار]]  || 50 || [[پرڻو]]  || 51 ||[[لپلو]]
|-
|   52||[[گل محمد راهمون]]  || 53 ||[[ننگرپارڪر يو سي|ننگرپارڪر]]   || 54 ||[[پٿاپور]]
|-
|  55|| [[بھراڻو]] || 56 || [[اڌگام]]  || 57 ||[[ھاڙھو، ٿرپارڪر|ھاڙھو]]
|-
|  58||[[ويرواھ]]  || 59 || [[چوتال]]  ||60  ||[[ساٽي ديرا]]
|-
| 61|| [[تگوسر]] || 62 || [[پلو، ٿرپارڪر|پِلُو]] || 63 ||[[مصري شاھ، ٿرپارڪر]]
|-
|64 || [[ڊاڀو]] || - || -  || - ||-
|}

== ٿرپارڪر ضلعي جون ديهون ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[ڇڇرو تعلقو|ڇڇرو]]&lt;br /&gt;19 ديهون
! [[ڏاهلي تعلقو|ڏاهلي]]&lt;br /&gt;23 ديهون
! [[ڏيپلو تعلقو|ڏيپلو]]&lt;br /&gt;42 ديهون
! [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]]&lt;br /&gt;22 ديهون
! [[مٺي تعلقو|مٺي]]&lt;br /&gt;28 ديهون
! [[نگرپارڪر تعلقو|نگرپارڪر]]&lt;br /&gt;38 ديهون
|-
| [[اربلهيار ديھ، ڇڇرو|اربلهيار]]
| [[الله رکيو جو پار ديھ، ڏاهلي|الله رکيو جو پار]]
| [[باليهاري ديھ، ڏيپلو|باليهاري]]
| [[باپوهار ديھ، اسلام ڪوٽ|باپوهار]]
| [[اخيراج ديھ، مٺي|اخيراج]]
| [[اڌيگام ديھ، نگرپارڪر|اڌيگام]]
|-
| [[ڇڇرو ديھ، ڇڇرو|ڇڇرو]]
| [[چاريهار ديھ، ڏاهلي|چاريهار]]
| [[ڀيتارو ديھ، ڏيپلو|ڀيتارو]]
| [[ٻوهاري ديھ، اسلام ڪوٽ|ٻوهاري]]
| [[ڀاڪوو ديھ، مٺي|ڀاڪوو]]
| [[بلهياري ديھ، نگرپارڪر|بلهياري]]
|-
| [[چارنور ديھ، ڇڇرو|چارنور]]
| [[ڏاهلي ديھ، ڏاهلي|ڏاهلي]]
| [[ٻولهاري ديھ، ڏيپلو|ٻولهاري]]
| [[ڇاهو ديھ، اسلام ڪوٽ|ڇاهو]]
| [[ڇيلهار ديھ، مٺي|ڇيلهار]]
| [[ٻهرانو ديھ، نگرپارڪر|ٻهرانو]]
|-
| [[ڍاڪلو ديھ، ڇڇرو|ڍاڪلو]]
| [[ڊيٻوري ديھ، ڏاهلي|ڊيٻوري]]
| [[ڇڇي مورا ديھ، ڏيپلو|ڇڇي مورا]]
| [[گريانڇو ديھ، اسلام ڪوٽ|گريانڇو]]
| [[ڍوراڪيئون ديھ، مٺي|ڍوراڪيئون]]
| [[ڀيماويري ديھ، نگرپارڪر|ڀيماويري]]
|-
| [[ڌرينڌرو ديھ، ڇڇرو|ڌرينڌرو]]
| [[ڏوهري ديھ، ڏاهلي|ڏوهري]]
| [[ڇائي ڇپرو ديھ، ڏيپلو|ڇائي ڇپرو]]
| [[اسلام ڪوٽ ديھ، اسلام ڪوٽ|اسلام ڪوٽ]]
| [[ڳوڌيار ديھ، مٺي|ڳوڌيار]]
| [[چوٽال ديھ، نگرپارڪر|چوٽال]]
|-
| [[هنجتل ديھ، ڇڇرو|هنجتل]]
| [[ڳاڍرو ديھ، ڏاهلي|ڳاڍرو]]
| [[ڇپنهار ديھ، ڏيپلو|ڇپنهار]]
| [[جيئندو درس ديھ، اسلام ڪوٽ|جيئندو درس]]
| [[هاڏو ديھ، مٺي|هاڏو]]
| [[ڇوريو ديھ، نگرپارڪر|ڇوريو]]
|-
| [[هيرار ديھ، ڇڇرو|هيرار]]
| [[گل محمد رحيمون ديھ، ڏاهلي|گل محمد رحيمون]]
| [[ڍڀرو ديھ، ڏيپلو|ڍڀرو]]
| [[جهُم ديھ، اسلام ڪوٽ|جهُم]]
| [[جانهڻ ديھ، مٺي|جانهڻ]]
| [[ڍڀو ديھ، نگرپارڪر|ڍڀو]]
|-
| [[جنجهي ديھ، ڇڇرو|جنجهي]]
| [[جيسي جو پار ديھ، ڏاهلي|جيسي جو پار]]
| [[ڏينگاريو ديھ، ڏيپلو|ڏينگاريو]]
| [[ڪيرتي ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪيرتي]]
| [[جنجهيار ديھ، مٺي|جنجهيار]]
| [[ڏنڌورو ديھ، نگرپارڪر|ڏنڌورو]]
|-
| [[ڪنٽيو ديھ، ڇڇرو|ڪنٽيو]]
| [[جوڳي وِيرو ديھ، ڏاهلي|جوڳي وِيرو]]
| [[ڏيپلو ديھ، ڏيپلو|ڏيپلو]]
| [[ڪيهڙي ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪيهڙي]]
| [[جورئو ديھ، مٺي|جورئو]]
| [[ڍينگاڻو ديھ، نگرپارڪر|ڍينگاڻو]]
|-
| [[خڏي ديھ، ڇڇرو|خڏي]]
| [[ڪلاريو ديھ، ڏاهلي|ڪلاريو]]
| [[ڏوڌارو ديھ، ڏيپلو|ڏوڌارو]]
| [[خاريو غلام شاهه ديھ، اسلام ڪوٽ|خاريو غلام شاهه]]
| [[ڪرم علي شاهه ديھ، مٺي|ڪرم علي شاهه]]
| [[گهوٽي ديھ، نگرپارڪر|گهوٽي]]
|-
| [[ملڪم ديھ، ڇڇرو|ملڪم]]
| [[ڪمنهار ديھ، ڏاهلي|ڪمنهار]]
| [[ڏوهر ديھ، ڏيپلو|ڏوهر]]
| [[ڪنڀاريو ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪنڀاريو]]
| [[خاڻورو ديھ، مٺي|خاڻورو]]
| [[گوزري ديھ، نگرپارڪر|گوزري]]
|-
| [[مٿريو چارڻ ديھ، ڇڇرو|مٿريو چارڻ]]
| [[خريريون ديھ، ڏاهلي|خريريون]]
| [[هميرا ٻيهه ديھ، ڏيپلو|هميرا ٻيهه]]
| [[ڪُرن ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪُرن]]
| [[لکميار ديھ، مٺي|لکميار]]
| [[هرهو ديھ، نگرپارڪر|هرهو]]
|-
| [[پبورو ديھ، ڇڇرو|پبورو]]
| [[کينسر ديھ، ڏاهلي|کينسر]]
| [[جانگهہ ديھ، ڏيپلو|جانگهہ]]
| [[منجيٺي ديھ، اسلام ڪوٽ|منجيٺي]]
| [[لونيهار ديھ، مٺي|لونيهار]]
| [[هيرار ڏيدا ديھ، نگرپارڪر|هيرار ڏيدا]]
|-
| [[راجورو ديھ، ڇڇرو|راجورو]]
| [[خيمي جو پار ديھ، ڏاهلي|خيمي جو پار]]
| [[ڪلوئي ديھ، ڏيپلو|ڪلوئي]]
| [[ماتارو ساند ديھ، اسلام ڪوٽ|ماتارو ساند]]
| [[لقمان واءِ ديھ، مٺي|لقمان واءِ]]
| [[قصبو ديھ، نگرپارڪر|قصبو]]
|-
| [[رارلي ديھ، ڇڇرو|رارلي]]
| [[لاپلو ديھ، ڏاهلي|لاپلو]]
| [[خاڙڪ ديھ، ڏيپلو|خاڙڪ]]
| [[مٺرائو ڇٽو ديھ، اسلام ڪوٽ|مٺرائو ڇٽو]]
| [[مالن هور خواڙيا ديھ، مٺي|مالن هور خواڙيا]]
| [[خريريو ديھ، نگرپارڪر|خريريو]]
|-
| [[راوتسر ديھ، ڇڇرو|راوتسر]]
| [[نيبلو ديھ، ڏاهلي|نيبلو]]
| [[کيتلاري ديھ، ڏيپلو|کيتلاري]]
| [[مٿريو سومرو ديھ، اسلام ڪوٽ|مٿريو سومرو]]
| [[مٺي ديھ، مٺي|مٺي]]
| [[خارورو ديھ، نگرپارڪر|خارورو]]
|-
| [[سرنگهيار ديھ، ڇڇرو|سرنگهيار]]
| [[پرڻو ديھ، ڏاهلي|پرڻو]]
| [[ڪونرل ديھ، ڏيپلو|ڪونرل]]
| [[نيو ڪيرتو ديھ، اسلام ڪوٽ|نيو ڪيرتو]]
| [[مٿريو ڀٽي ديھ، مٺي|مٿريو ڀٽي]]
| [[لاڌووارڻي ديھ، نگرپارڪر|لاڌووارڻي]]
|-
| [[تر حمير ديھ، ڇڇرو|تر حمير]]
| [[پيراڻو پار ديھ، ڏاهلي|پيراڻو پار]]
| [[ڪُن رحمت الله ديھ، ڏيپلو|ڪُن رحمت الله]]
| [[اوڪرارو ديھ، اسلام ڪوٽ|اوڪرارو]]
| [[مُنڌواه ديھ، مٺي|مُنڌواه]]
| [[مامڇيرو ديھ، نگرپارڪر|مامڇيرو]]
|-
| [[تردوس ديھ، ڇڇرو|تردوس]]
| [[روهر ڪيلهڻ ديھ، ڏاهلي|روهر ڪيلهڻ]]
| [[لياري ديھ، ڏيپلو|لياري]]
| [[سينگارو ديھ، اسلام ڪوٽ|سينگارو]]
| [[ناصر ديھ، مٺي|ناصر]]
| [[مهرانو ديھ، نگرپارڪر|مهرانو]]
|-
| 
| [[ساجن پار ديھ، ڏاهلي|ساجن پار]]
| [[ميلن هار ديھ، ڏيپلو|ميلن هار]]
| [[سونل ٻيهه ديھ، اسلام ڪوٽ|سونل ٻيهه]]
| [[نئون ڪوٽ ديھ، مٺي|نئون ڪوٽ]]
| [[مصري شاهه ديھ، نگرپارڪر|مصري شاهه]]
|-
| 
| [[سيار ديھ، ڏاهلي|سيار]]
| [[مراد لشاري ديھ، ڏيپلو|مراد لشاري]]
| [[سليمان حجام ديھ، اسلام ڪوٽ|سليمان حجام]]
| [[نوهٽو ديھ، مٺي|نوهٽو]]
| [[مٿريو جونيجو ديھ، نگرپارڪر|مٿريو جونيجو]]
|-
| 
| [[تر احمد ديھ، ڏاهلي|تر احمد]]
| [[نبيسر ديھ، ڏيپلو|نبيسر]]
| [[واڻيهٺ ديھ، اسلام ڪوٽ|واڻيهٺ]]
| [[پبوهار ديھ، مٺي|پبوهار]]
| [[مونڌرو ديھ، نگرپارڪر|مونڌرو]]
|-
| 
| [[ويراري ديھ، ڏاهلي|ويراري]]
| [[پنيلي ديھ، ڏيپلو|پنيلي]]
| 
| [[پوسارڪو ديھ، مٺي|پوسارڪو]]
| [[نگرپارڪر ديھ، نگرپارڪر|نگرپارڪر]]
|-
| 
| 
| [[ڦانٽ ديھ، ڏيپلو|ڦانٽ]]
| 
| [[روهيلڙي ديھ، مٺي|روهيلڙي]]
| [[اونهيار ديھ، نگرپارڪر|اونهيار]]
|-
| 
| 
| [[پيلوري ديھ، ڏيپلو|پيلوري]]
| 
| [[تلهي ديھ، مٺي|تلهي]]
| [[اورهمار ديھ، نگرپارڪر|اورهمار]]
|-
| 
| 
| [[راجڙ ديھ، ڏيپلو|راجڙ]]
| 
| [[وينجهيار ديھ، مٺي|وينجهيار]]
| [[پروڌارو ديھ، نگرپارڪر|پروڌارو]]
|-
| 
| 
| [[سڏوئي ديھ، ڏيپلو|سڏوئي]]
| 
| [[وجيهٽو ديھ، مٺي|وجيهٽو]]
| [[پيلو ديھ، نگرپارڪر|پيلو]]
|-
| 
| 
| [[سجائي ديھ، ڏيپلو|سجائي]]
| 
| [[واسائيپوٽا ديھ، مٺي|واسائيپوٽا]]
| [[پٿاپور ديھ، نگرپارڪر|پٿاپور]]
|-
| 
| 
| [[صندوق ديھ، ڏيپلو|صندوق]]
| 
| 
| [[رنپور ديھ، نگرپارڪر|رنپور]]
|-
| 
| 
| [[سارن ديھ، ڏيپلو|سارن]]
| 
| 
| [[راٺي ديھ، نگرپارڪر|راٺي]]
|-
| 
| 
| [[سيڊيو ديھ، ڏيپلو|سيڊيو]]
| 
| 
| [[سبهوسن ديھ، نگرپارڪر|سبهوسن]]
|-
| 
| 
| [[سينگاريو ديھ، ڏيپلو|سينگاريو]]
| 
| 
| [[سڏوراس ديھ، نگرپارڪر|سڏوراس]]
|-
| 
| 
| [[سرهِي ديھ، ڏيپلو|سرهِي]]
| 
| 
| [[ستيڊيرا ديھ، نگرپارڪر|ستيڊيرا]]
|-
| 
| 
| [[سوڀيار ديھ، ڏيپلو|سوڀيار]]
| 
| 
| [[شولو ديھ، نگرپارڪر|شولو]]
|-
| 
| 
| [[سومراسر ديھ، ڏيپلو|سومراسر]]
| 
| 
| [[سومريٿ ديھ، نگرپارڪر|سومريٿ]]
|-
| 
| 
| [[تلو ديھ، ڏيپلو|تلو]]
| 
| 
| [[سورچند ديھ، نگرپارڪر|سورچند]]
|-
| 
| 
| [[ٽنڊو نيازي ديھ، ڏيپلو|ٽنڊو نيازي]]
| 
| 
| [[ٽيگوسر ديھ، نگرپارڪر|ٽيگوسر]]
|-
| 
| 
| [[ٿوهر ڇاهو ديھ، ڏيپلو|ٿوهر ڇاهو]]
| 
| 
| [[ويراواه ديھ، نگرپارڪر|ويراواه]]
|-
| 
| 
| [[ترڪيار ديھ، ڏيپلو|ترڪيار]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[اُٺ ڏاهو ديھ، ڏيپلو|اُٺ ڏاهو]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[ورهار ديھ، ڏيپلو|ورهار]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[ونگي ديھ، ڏيپلو|ونگي]]
| 
| 
| 
|}

==آبادي==

1981 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 5,40,985 ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 1998ع جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 9,14,291 ھئي جنھن ۾ 4،99،859 مرد ۽ 4,14,432 عورتون ھيون. ان سال آبادي جي گھاٽائي جي شرح 46.6 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 39,827 ماڻھو شھري ۽ 8,74,464 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ ھيا&lt;ref name=&quot; گورنمينٽ &quot;&gt;[https://www.pbs.gov.pk › contentDistrict at a glance Tharparkar | Pakistan Bureau of Statistics ]&lt;/ref&gt;. 2017ع جي آدمشماري ۾ ٿرپارڪر جي آبادي 16،49,661 ھئي. 2014 ع جي ڪاٿي مطابق آبادي جو %51.29 انھن ماڻھن جو ھيو جن جي عمر 15 سالن کان گھٽ ھئي. %3.73 65 سالن جي عمر کان مٿي وارن جو ھيو. 2014ع جي ڪاٿي مطابق آبادي ۾ ھر 100 عورتن لاء 121 مرد ھيا.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;تعلقن جي آبادي (ٿرپارڪر ضلعي جا تعلقا(+=ڊيٽا غيرموجود)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://citypopulation.info/php/pakistan-distr-admin.php?adm1id=819|title=Tharparkar (District, Pakistan) - Population Statistics, Charts, Map and Location|website=citypopulation.info|access-date=2019-08-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2019/09/Development-Statistics-of-Sindh-2018.pdf|title=Development Statistics of Sindh - Year 2018|website=Bureau of Statistics Planning &amp; Development Department - Government of Sindh|access-date=22 سيپٽمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
!&lt;big&gt;سال&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;مٺي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;اسلام ڪوٽ&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏيپلو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڪلوئي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڇاڇرو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏاھلي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ننگرپارڪر&lt;/big&gt;
|-
|1998
|125,137
|137,826
|92,047
|73,651
|167,235
|165,289
|153,106
|-
|2013
|201,850
|190,664
|230890
|{{font color|red|+}}
|232,210
|225,710
|218,411
|-
|2017
|219,071
|244,662
|147,978
|118,030
|351,263
|308,487
|260,170
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعو: اهم آبادياتي انگ اکر (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | اشاري
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | انگ اکر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ڪل آبادي
| 1,778,407
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ايراضي
| 19,637 چورس ڪلوميٽر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | آبادي جي گهاٽائي
| 90.56 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | سالياني آبادي واڌ (2017–2023)
| 1.3٪
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | مرد
| 925,679 (52.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | عورتون
| 852,691 (47.9٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | خواجه سرا
| 18
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 0–14 سال
| 213,225 (43.6٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 15–64 سال
| 260,524 (53.3٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 65 سال يا وڌيڪ
| 14,973 (3.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ٻهراڙي آبادي
| 347,824 (70.9٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | شهري آبادي
| 142,562 (29.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | خواندگي (10+ سال)
| 125,884 (37.7٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | اڻپڙهيل (10+ سال)
| 208,019 (62.3٪)
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعو: مادري ٻوليون (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻولي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ڳالهائيندڙ
|-
| 1
| سنڌي
| 474,244
|-
| 2
| هندڪو
| 3,428
|-
| 3
| پنجابي
| 2,834
|-
| 4
| سرائيڪي
| 1,982
|-
| 5
| پشتو
| 1,874
|-
| 6
| اردو
| 1,353
|-
| 7
| براهوئي
| 1,083
|-
| 8
| بلوچي
| 768
|-
| 9
| ڪوهستاني
| 110
|-
| 10
| ميواتي
| 2
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; colspan=&quot;2&quot; | ٻيون ٻوليون
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 1,044
|}

==تعليم==

[[File:Entrance board of a school in Tharparkar (cropped).jpg|alt=Entrance board of a school in Tharparkar|thumb|ھڪ اسڪول جو داخلي بورڊ]]

سنڌ حڪومت 2011 کان 2016 تائين صوبي جي تعليمي بجيٽ م 90 سيڪڙو اضافو ڪيو جيڪو 14.26 ارب روپين کان 148 ارب روپيا ھيو ان جي باوجود بہ ھن ضلعي جو تعليمي نظام خراب حالت ۾ آھي. 10 سالن کان مٿي جي عمر وارن جو پڙھيل لکيل ھجڻ وارو تناسب 46 سيڪڙو آھي  جنھن مان مردن جي شرح 65 سيڪڙو آهي ۽ عورتن جي 25 سيڪڙو. شھري علائقن جي شرح 65 سيڪڙو جن مان مرد 81 سيڪڙو ۽ عورتون 54 سيڪڙو پڙھيل لکيل آھن. ٻھراڙيءَ ۾ اھا شرح 45 سيڪڙو جن مان مرد 64 سيڪڙو ۽ عورتون 23 سيڪڙو پڙھيل لکيل آھن.

[[File:Unprivileged child teaching other school children how to milk a goat in Tharparkar (cropped).jpg|alt=Unprivileged child teaching other school children how to milk a goat in Tharparkar|thumb|ٻار اسڪول ٻاھران ٻڪري جو کير ڏھندي]]

2017ع ۾ ھن ضلعي م پڙھندڙ شاگردن جو تعداد 
2،21،203  جن م ھيو 125,189 ڇوڪرا ۽ 
96,014 ڇوڪريون ھيون. ضلعي جي ڪل اسڪولن جو تعداد 4,152 ھيو جن مان 620 ڇوڪرن جا، 629 ڇوڪرين جا ۽ 2,903 ٻنھي جا ھيا. 2017ع ۾ استادن جو تعداد 5,469 ھيو جن مان 4,813 مرد ۽ 656 عورتون ھيون. ھر اسڪول م سراسري 53 شاگردن لاء 1.3 استاد ھيا. ۽ اھا شرح سراسري طور تي ڪجهه ڪلاسن جي 40 ھئي. سنڌ بيورو آف اسٽيٽسٽڪس مطابق ھن ضلعي ۾ اسڪولن جو تعداد 4010 آھي جيڪو پوري سنڌ جي شرح مطابق سڀ کان اوچي سطح وارو آھي پر انھن اسڪولن مان رڳو 4.4 سيڪڙو اسڪولن ۾ بجلي ميسر آھي. پيئڻ جي پاڻي جي سھولت 16.0 سيڪڙو ۽ ڪاڪوس جي سھولت رڳو 34.6 سيڪڙو اسڪولن ۾ آھي. 0.4 سيڪڙو اسڪولن ۾ لائبريري ۽ 0.6 سيڪڙو اسڪولن ۾ ليبارٽري جو سھولت، 2.2 سيڪڙو اسڪولن ۾ راندين جي ميدان جي سھولت ميسر آهي. 74.5 اسڪولن ۾ اسڪول مينيجمينٽ ڪاميٽيون جڙيل آھن&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2017/01/School-Education-Statistics-2015-16.pdf |accessdate=2021-04-29 |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120203745/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2017/01/School-Education-Statistics-2015-16.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: center;&quot; | اسڪولي سطح مطابق تعليمي شماريات
|-
! scope=&quot;col&quot; | سطح !! scope=&quot;col&quot; | اسڪولي تعداد !! scope=&quot;col&quot; | شاگرد !! scope=&quot;col&quot; | ڇوڪرا !! scope=&quot;col&quot; | ڇوڪرين !! scope=&quot;col&quot;| استاد !! scope=&quot;col&quot; | مرد !! scope=&quot;col&quot; | عورتون !! scope=&quot;col&quot; | شاگرد استاد نسبت !! scope=&quot;col&quot; | ڪلاسن جا ڪمرا (سراسري)
|-
!scope=&quot;row&quot; | پرائمري
| 3,873 || 190,370 || 105,494 || 84,876 || 4,625 || 4,057 || 568 || 41 || 1
|-
! scope=&quot;row&quot; | مڊل
| 234 || 15,052 || 8,587 || 6,465 || 362 || 344 || 18 || 42 || 2
|-
! scope=&quot;row&quot; | سيڪنڊري
| 40 || 12,130 || 7,833 || 4,297 || 403 || 333 || 70 || 30 || 7
|-
! scope=&quot;row&quot; | ھائر سيڪنڊري
| 5 || 3,651 || 3,275 || 376 || 79 || 79 || 0 || 46 || 17
|-
! scope=&quot;row&quot; | ڪل
| 4,152 || 221,203 || 125,189 || 96,014 || 5,469 || 4,813 || 656 || 40 || 1.1
|}

ھن ضلعي ۾ ڪابه يونيورسٽي ڪانہ آھي جنھن ڪري 2019 ۾ اعليَ تعليمي ادارن لاء مطالبو زور وٺي ويو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://propakistani.pk/2019/06/19/thar-district-to-get-its-first-university/|title=Thar District to Get Its First University|last=Rizvi|first=Raza|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://politicalpanadol.com/thar-needs-university/|title=Thar{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Needs University|last=admin|date=2019-04-09|website=Political Panadol|language=en-US|access-date=2019-09-03}&lt;/ref&gt; نتيجي ۾ [[اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي]]، [[سنڌ اينگرو ڪول مائيننگ]] ۽ [[دي سٽيزن فائونڊيشن]] جي شراڪت سان [[اسلام ڪوٽ]] ۾ [[ٿر انسٽيٽيوٽ آف انجنيئرنگ، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] جي نالي سان اين اي ڊي يونيورسٽي جو ذيلي ڪيمپس قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو ويو&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/486941-ned-university-establishing-campus-in-tharparkar|title=NED University establishing campus in Tharparkar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.brecorder.com/2019/08/09/517233/mou-signed-to-establish-ned-campus-in-thar-this-year/|title=MoU signed to establish NED Campus in Thar this year|date=2019-08-09|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2019/08/20190820507378/|title=NED signs MoU with SECMC, TCF|date=2019-08-20|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt; بعد ڪيمپس جي جاء اسلام ڪوٽ مان تبديل ڪري مٺي ۾ رکي وئي جتي سنڌ حڪومت 317 ايڪڙ زمين خريد ڪئي ۽ عارضي طور تي ڪيمپس بينظير ڪلچرل ڪامپليڪس مٺي ۾ رکيو ويو جتي آڪٽوبر 2019ع ۾ ڪيمپس جو افتتاح ڪيو ويو.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/08/22/cm-okay-setting-up-tiest-at-mithi/|title=CM okay setting up TIEST at Mithi {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/515957-cm-approves-establishment-of-engineering-institute-in-thar|title=CM approves establishment of engineering institute in Thar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/515911-murad-approves-establishment-of-engineering-institute-in-thar|title=Murad approves establishment of engineering institute in Thar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://epaper.dawn.com/DetailImage.php?StoryImage=23_08_2019_117_001|title=Rs1.5bn science &amp; technology institute to be set up in Thar {{!}} ePaper {{!}} DAWN.COM|website=epaper.dawn.com|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.brecorder.com/2019/10/24/537287/ned-university-campus-opens-in-tharparkar/|title=NED university campus opens in Tharparkar|last=Report|first=Recorder|date=2019-10-24|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/tiest|title=Thar Institute of Engineering, Sciences &amp; Technology {{!}} NEDUET Website|website=www.neduet.edu.pk|access-date=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/sites/default/files/jobs/19-08-2019/JOB%20OPPORTUNITIES%20FOR%20NED%20UNIVERSITY%20CAMPUS%20AT%20ISLAMKOT%2C%20THAR.pdf|title=JOB OPPORTUNITIES FOR NED UNIVERSITY CAMPUS AT ISLAMKOT, THAR|website=NED University of Engineering &amp; Technology|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/sites/default/files/Admissions-2019/9-10-2019/thar%20poster.pdf|title=Admission Notice for Thar Institute of Engineering, Sciences and Technology (TIEST)|website=Thar Institute of Engineering, Sciences &amp; Technology|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;

==صحت==
ٿرپارڪر ضلعي ۾ ھڪ سول اسپتال، ھڪ تعلقه اسپتال، 2 رورل هيلٿ سينٽر، 36 بيسڪ هيلٿ يونٽ، 38 ڊسپينسريون واقع آهن&lt;ref name=&quot; ھيلٿ &quot;&gt;[https://www.humanitarianresponse.info › ...Pakistan: Health facilities in Tharparkar- Sindh province ... ]&lt;/ref&gt;.

==آمدورفت==

[[File:Kekra unloading construction material in Tharparkar.jpg|alt=A Kekra truck unloading construction material in Islamkot|thumb|ڪيڪڙو ھڪ ٽرڪ جو نالو آهي جيڪا بار کڻڻ لاء ڪتب ايندي آهي]]

ڪيڪڙو ھڪ ٽرڪ جو ٿرپارڪر ۾ ڏنل نالو آهي جنھن کي ڇڪڙو پڻ سڏيندا آهن جيڪا اتي آمدورفت جو ھڪ وڏو ذريعو آهي. اھا واري واري رستن تي ھلندڙ ھڪ عام سواري آھي ۽ ان کي ٿر جو اٺ پڻ سڏيندا آهن. ان ۾ بيڊ فورڊ ڪمپني جي طاقتور انجڻ لڳل ھوندي آھي. اھا بار کڻڻ جي ڪم ايندي آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thingsasian.com/story/thar-desert|title=Thar desert {{!}} ThingsAsian|website=thingsasian.com|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinterest.com/pin/19703317090683707/|title=ThingsAsian: Kekra, a form of local transport made from American Army Trucks, used by Pakistan Army and later auctione… {{!}} It's all about the journey... {{!}} Beautiful places to travel, Travel, Deserts|website=Pinterest|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/231073-Tharparker-a-peek-into-the-deserted-jewel|title=Tharparker: a peek into the deserted jewel|date=2017-09-19|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/harmony-mithi/|title=The harmony of Mithi|last=Editor|first=T. N. S.|date=2018-10-14|website=TNS - The News on Sunday|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/hunger-amidst-the-dunes/|title=Hunger amidst the dunes?|date=2016-03-18|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/heres-why-visiting-tharparkar-in-november-will-be-the-best-decision-youll-ever-make/|title=Here's Why Visiting Tharparkar In November Will Be The Best Decision You'll Ever Make!|last=Saqib|first=Ramla|date=2018-10-30|website=Parhlo|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/640409|title=The rickety 'Kekra' of Thar|last=Dawn.com|date=2011-06-30|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.trekearth.com/gallery/Asia/Pakistan/East/Sindh/photo356839.htm|title=Pakistan|website=www.trekearth.com|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kekra ---- The King Of Thar|url=https://www.youtube.com/watch?v=8k0soT_va7c|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Thar Jo Registani Jahaz ..... .....Kekra Of Thar|url=https://www.youtube.com/watch?v=p49Fy2mAv08|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;.

==ٻوليون==
[[File:Dhatki Dialects.svg|thumb|
ٿرپارڪر ۾ سڀ کان وڌيڪَ ڳالھائي ويندڙ [[ڍاٽڪي ٻولي]] جي مختلف لھجن جا مثال&lt;ref&gt;
{{Citation|title=Dhatki, the language of Thar desert - BBCURDU|url=https://www.youtube.com/watch?v=6Y5ATQH_i6k|language=en|access-date=2019-10-29}}
&lt;/ref&gt;]]

ٿرپارڪر ۾ سڀ کان وڌيڪَ ڳالھائي ويندڙ ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آھي. ان کان سواءِ ٻيون ڳالھائيون ويندڙ ٻوليون [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[پارڪري ڪولي ٻولي|پارڪري ڪولي]]، [[جوڳي ٻولي|جوڳي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.muturzikin.com/cartesasie/4.htm|title=Pakistan &amp; Afghanistan - Carte linguistique / Linguistic map|website=www.muturzikin.com|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/guj|title=Gujarati|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/jog|title=Jogi|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/gjk|title=Koli, Kachi|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/19/language/kvx/|title=Koli, Parkari|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;

==مذھب==

[[File:Churrio Jabal (Churrio Hill).jpg|thumb|چوريو جبل تي واقع درگا ماتا جو مندر]]
[[File:Temple in thar.jpg|alt=A temple in Chelhar|thumb|چيلھار جو ھڪ مندر]]
پاڪستان جي قيام کان اڳ ٿرپارڪر جي آبادي ۾ 80 سيڪڙو ھندو ھيا. پاڪستان جي قيام بعد اوچي ذات وارن ھندن جو وڏو حصو ھتان لڏي انڊيا ھليو ويو ۽ لڳ ڀڳ 3500 مسلمان خاندان انڍيا مان ھتي لڏي آيا جن کي 12 ايڪڙ في خاندان جي حساب سان  42،000 ايڪڙ زمين ڏني وئي&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&amp;q=arif+hasan+thar+desert+migration&amp;pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=9781843697343|pages=15–16|quote=In the 1965 war, Pakistan captured a large area of the Indian part of the Thar desert, and in 1971 India captured a large part of the Thar desert in Pakistan. Many UCs in Pakistani Thar were Hindu majority areas, and Pakistani Thar as a whole was dominated by the Hindu upper caste who controlled most of the productive land and livestock. They also dominated the politics of Thar and strictly enforced caste divisions, making upward social and economic mobility almost impossible for the Hindu lower castes. Their control over the caste system also ensured the maintenance of agriculture-related infrastructure through baigar (forced labour) and the protection of forests and pasture lands. Following the 1965 and 1971 wars, the Hindu upper castes and their retainers fled to India. As a result, the feudal institutions that managed agricultural production and the maintenance of infrastructure collapsed. This has had severe repercussions on the natural environment of Thar. In addition, the lower castes were freed from serfdom and to some extent from discrimination. Many of their members, as a result, have acquired education and are important professionals and NGO leaders. Apart from the migration of Hindus to India, 3,500 Muslim families moved from Indian Thar to Pakistani Thar. They were given 12 acres of land per family (a total of 42,000 acres), thus introducing another factor in the social and political structure of Thar and creating a new interest group.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian|quote=It was not 1947 but the Indo-Pak war of 1971 which proved to be the game changer on this part of the border, since it was then that Hindus from Sindh, worried about persecution in Pakistan, fled to India. The cross-border train service had already been stopped following the 1965 war between India and Pakistan, and resumed only in 2006. Hindu Singh Sodha, a 15-year-old at that time he fled Pakistan in 1971, has set up the Seemant Lok Sangathan, which has been fighting for citizenship rights for all Hindu refugees from Sindh. During the war, Muslims from this region also fled to Pakistan.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|quote=Another woman, Amnat, a resident of Umerkot had a similar story to tell. She was married at the age of 17 and her husband took her to Pakistan. She is presently 60 years old. Her husband passed away 23 years ago. “My father Abdul Karim had also migrated from Rajasthan, India to Umerkot”. One reason is because his daughter lives in Sindh. Her father narrated to her that at the time of Pak-India wars, Muslims in the border’s districts were robbed, killed and harassed by the Indian army, hence he preferred to migrate to a Muslim country like Pakistan to avoid confrontation. She recalled that in the 1965 War between Pakistan and India; Kaprao, Konro, Boath, Vauri, Gahrr jo Tarr, Dedohar, Mate ka Talha, Bijhrar, and a number of other border villages were evacuated. Four persons were killed in the village of Kaprao by the Indian Army based on the allegations that they had been helping the Pakistan Army.|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 1998 م ضلعي جي 59 سيڪڙو آبادي مسلمان ۽ 41 سيڪڙو ھندو ھئي&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=93&amp;Itemid=88|title=District Profile|date=August 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830182622/http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=93&amp;Itemid=88|archive-date=2011-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2018/10/drought-in-thar-pakistan-and-the-lives-of-hindu-minorities|title=Drought In Thar, Pakistan And The Lives of Hindu Minorities|date=2018-10-02|website=Countercurrents|language=en-US|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;  مٺي ۾ ھندو آبادي شھر جي ڪل آبادي جو 80 سيڪڙو آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2042906/1-census-2017two-years-government-mum-official-minority-count/|title=Census 2017: Two years on, govt mum on official minority count|website=The Express Tribune|access-date=9 November 2019}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر ۾ وسندڙ ھندو آبادي جون مکيه ذاتيون لوھاڻا، مکي، راجپوت، ٺاڪر، سوتراڌر، سوني، ميگھواڙ، برھمڻ يا مھراج، مھيشوري، گواسمي، رباڙي، ڪوھلي، لوھر، ڪنڀر، ارباب، خاصخيلي، بجير آهن&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/257963/hindu-candidate-from-thar-vows-better-education-facilities-for-girls/|title=Suthar candidate from Thar vows better education facilities for girls|date=2018-06-25|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/nanakpanthis-in-mithi/|title=Nanakpanthis in Mithi|last=says|first=K. Hussan Zia|date=2018-05-04|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/698926|title=Tharis continue long march|last=Correspondent|first=The Newspaper's|date=2012-02-28|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1478268|title=Buses for Tharparkar|last=Newspaper|first=From the|date=2019-04-25|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/430355/helping-thars-residents-wheat-distribution-starts-amid-allegations-of-corruption/|title=Helping Thar's residents: Wheat distribution starts amid allegations of corruption|last=Tribune.com.pk|date=2012-09-03|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/world-news/this-pakistani-hindu-woman-is-gearing-up-to-fight-feudal-system-in-upcoming-polls/1196315/|title=This Pakistani Hindu woman is gearing up to fight feudal system in upcoming polls|date=2018-06-06|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.humanitarianresponse.info/sites/www.humanitarianresponse.info/files/documents/files/Tharparkar%20Contact%20list%202014.xlsx|title=Tharparkar Contact list Drought 2014|website=Humanitarian Response -- OCHA|access-date=26 سيپٽمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

==موسم==

[[File:Nagarparkar after rains.jpg|alt=Nagarparkar after rains|thumb|[[ننگرپارڪر]] برسات بعد]]
[[File:Scorpioes.jpg|alt=Deadly scorpions of Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر جا خطرناڪ وڇون]]

ھن ضلعي جي آبھوا ٽراپيڪل آھي&lt;ref&gt;koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm
&lt;/ref&gt; اونھاري ۾ ڏينھن سخت گرم جڏھن ته راتيون ٿڌيون ھونديون آھن سال ۾ اپريل، مئي ۽ جون گرم ترين ۽ ڊسمبر، جنوري ۽ فيبروري سرد ترين مھينا ھوندا آھن. سياري ۾ گرمي پد 28 کان 9 سينٽي گريڊ رھندو آھي. سالياني برسات جي سراسري ھر ھنڌ ھڪڪري نہ رھندي آھي ۽ ڪجهه ھنڌن تي 100 ملي ميٽر کان بہ گھٽ رھندي آھي. گھڻي ڀاڱي برسات ڏکڻ اولھ واري مون سون ۾ جولاءِ ۽ سيپٽمبر وچ ۾ پوندي آهي&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-emergency-situational-analysis-district-tharparkar-may-2014 A profile of District Tharparkar- ReliefWeb report]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.tourism.gov.pk/climate_tharparkar_sindh.html{{مئل ڳنڍڻو|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;تعلقن ۾ سالياني برسات (ملي ميٽر)
&lt;/small&gt;&lt;small&gt;(اختصار + =ڊيٽا غيرموجود, # = تعلقو قائم نہ ٿيل)&lt;/small&gt;
!&lt;big&gt;Year&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;مٺي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;اسلام ڪوٽ&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏيپلو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڪلوئي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڇاڇرو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏاھلي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ننگرپارڪر&lt;/big&gt;
|-
|2014
|180
|167
|33
|{{font color|blue|#}}
|7
|{{font color|blue|#}}
|43
|-
|2015
|422
|362
|512
|{{font color|blue|#}}
|363
|26
|588
|-
|2016
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|-
|2017
|261
|337
|379
|11
|1
|123
|324
|-
|2018
|58
|24
|51
|10
|10
|120
|40
|}
1997 کان ھتي سڀ کان وڌيڪ برسات 2011ع ۾ پئي ھئي جيڪا 1306 ملي ميٽر رڪارڊ ڪئي وئي ھئي&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|url=http://jhangizone.com/last-20-years-rainfall-record-thar-desert/|title=Last 20 Years Rainfall Record of Tharparkar and Drought History {{!}} Jhangi Zone|last=Kumar|first=Teerath|date=2018-11-03|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي ڪيترائي ڏھاڪا خشڪ سالي ڏٺي آهي ۽ ان دؤر م صوبائي حڪومت ان کي ڏڪاريل علائقو قرار ڏنو ھو &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/pakistan-prolonged-drought-threatens-communities-thar-desert-190529144919303.html|title=Pakistan: Prolonged drought threatens communities in Thar Desert|website=www.aljazeera.com|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/disaster-mgmt/famine/evaluation-of-thar-rural-development-project|title=Evaluation of Thar Rural Development Project|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/disaster-mgmt/comprehensive-assessment-of-drought-and-famine-in-sind-arid-zones|title=Comprehensive Assessment of Drought and Famine in Sind Arid Zones|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1440059|title=Over 500 children died in drought-hit Thar this year, Murad told|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2018-10-20|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/articles/thar-drought-and-change|title=Thar, Drought and Change|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; سرڪاري طور تي ٿرپارڪر کي 1968, 1978, 1985, 1986, 1987, 1995, 1996, 1999, 2001, 2004, 2005, 2007, 2012, 2013, 2014, 2015 ۽ 2018 ۾ ڏڪار سٽيل علائقو قرار ڏنو ويو هو.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==وڻ ٽڻ ٻوٽا==
[[File:Akk planta.jpg|alt=Leaves of Ak are used while prayers during Teejdi festival|thumb|ٿرپارڪر ۾ اڪ جو ٻوٽو|180x180px]]

ٿرپارڪر ۾ لڳ ڀڳ ٻوٽن جون 89 جنسون ۽ 26 خاندان ملن ٿا. ڪافي ٻوٽا ۽ جھاڙيون برساتي موسم ۾ ڦٽن ٿيون.

==جاندار==

[[File:Birds in Tharparkar.jpg|alt=Sparrow in Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر جون [[قديم جھرڪي|قديم جھرڪيون]]]]
[[File:Chinkara.jpg|alt=Chinkara is also known as the Indian gazelle.|thumb|ٿر ۾ لڀندڙ [[چنڪارا]] جنھن کي ھندي ھرڻ پڻ سڏين ٿا ]]
[[File:Thar Bird.jpg|alt=Indian robin in Tharparkar|left|thumb|ٿرپارڪر م ملندڙ ھڪ [[ھندي رابن]]]]
[[File:Lizard of tharparkar.jpg|alt=Dragon Lizard of Tharparkar|left|thumb|ٿرپارڪر جي ھڪ ڪرڙي ٽاري تي ويٺل|220x220px]]

جاندار جي فراواني ٿر جي ھڪ خصوصيت ۾ شمار ٿئي ٿي. قديم زماني کان لوڪ ڌنن کان وٺي فن جي نمونن ۾ اتان جا جاندار ٿر جي لازمي جز طور شامل رھيا آھن. جاندار ھتان جي فن ، ثقافت، علائقائي ورثي ۽ تاريخ جي وڏن واقعن جو حصو رھيا آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zsp.com.pk/pdf47/1205-1211%20(1)%20PJZ-2246-15%2024-7-15%20Thar%20Paper%20(Revised%202).pdf|title=Mammalian Diversity in Thar Desert Habitat of Tharparkar District by Zoological Society Of Pakistan|website=www.zsp.com.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/32791/conservation-of-endangered-wild-species-in-thar-demanded/|title=Conservation of endangered wild species in Thar demanded|date=2017-01-26|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/05-Feb-2019/gorano-declared-new-habitat-for-migratory-birds-in-thar|title=Gorano declared new habitat for migratory birds in Thar|date=2019-02-05|website=The Nation|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:35&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/08/07/illegal-business-of-snakes-scorpions-thriving-in-interior-sindh/|title=Illegal business of snakes, scorpions thriving in interior Sindh {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/thehindu/seta/2003/03/13/stories/2003031300070200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030517170810/http://thehindu.com/thehindu/seta/2003/03/13/stories/2003031300070200.htm|url-status=dead|archive-date=17 May 2003|title=One scorpion, two venoms|date=13 March 2003|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/nation/2017/aug/12/at-pakistan-border-bsf-fights-snakes-scorpions-and-porcupines-too-1641933.html|title=At Pakistan border, BSF fights snakes, Scorpions and porcupines too|website=The New Indian Express|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/669356|title=Snake invasion spreads terror in Thar|last=Newspaper|first=From the|date=2011-10-28|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://india.mongabay.com/2019/02/the-unexpected-little-underdogs-of-the-big-bad-desert/|title=The unexpected little underdogs of the big bad desert|date=2019-02-18|website=Mongabay-India|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/290199566|title=Orthopteran Biodiversity of Thar Desert, Sindh, Pakistan {{!}} Riffat Sultana {{!}} Request PDF|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Cite web|url=https://propakistani.pk/lens/sindh-ministers-solution-to-locust-attack-is-eating-insects/|title=Sindh Minister's Solution to Locust Attack Is Eating Insects|date=2019-07-01|website=Lens|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IAVLDwAAQBAJ&amp;q=Insects+in+Thar&amp;pg=PA137|title=Changing Faunal Ecology in the Thar Desert|last1=Tyagi|first1=B. K.|last2=Baqri|first2=Q. H.|date=2005-05-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=9789387307506|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/307939/sindh-wildlife-at-risk-due-to-drought/|title=Sindh wildlife at risk due to drought|date=2018-10-08|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt;.

===جاندارن جي حرمت وارا ھنڌ===

ٿرپارڪر ۾ جاندار جي تحفظ لاء مخصوص ھنڌن مان ھڪ [[چنڪارا وائلڊ لائيف سينڪچوئري]] آھي جيڪو 940 چورس ڪلوميٽرن تي مشتمل آهي جتي شڪار منع ٿيل آھي. ان سينڪچوئري جي اتر ۾ [[چلھار]]، ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڀوريلو]]، ۽ اولھ م مٺي ۽ [[وجتو]] واقع آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wildlife.com.pk/chinkara-wildlife-sanctuary/|title=Chinkara Wildlife Sanctuary – Wildlife of Pakistan|last=Admin|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.
ٻيو ھنڌ ڳجھن ۽ مسافر پکين جي سينڪچوئري آھي جيڪا پکين جي حرمت واري جاء آھي جتي نابودي جي خطري ۾ آيل ڳجھن جي مختلف قسمن کي تحفظ ڏنو ويو آهي.


ڳوراڻو کي پڻ مسافر پکين جي رھائش قرار ڏئي تحفظ ڏنو ويو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2018/08/20180808397693/|title=Gorano Reservoir declared as Ecotourism destination in Thar|date=2018-08-08|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://customnews.pk/2019/02/04/iucn-declares-gorano-in-tharparkar-a-new-habitat-for-migratory-birds/|title=IUCN declares Gorano in Tharparkar a new habitat for migratory birds|last=Rizvi|first=Kazim Raza|date=2019-02-04|website=CustomNews.pk|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/iucn-identifies-tharparkar-as-a-major-sanctua-715856.html|title=IUCN Identifies Tharparkar As A Major Sanctuary For Endangered Species Of Vulture|website=UrduPoint|language=en|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zameen.com/news/thar-declared-major-vulture-sanctuary-sindh.html|title=Thar declared major vulture sanctuary in Sindh - Zameen News|website=www.zameen.com|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;. مور پکي کي پڻ ھن ضلعي ۾ تحفظ مليل آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abbtakk.tv/en|title=Abbtakk.tv: Latest News Breaking Pakistan, World, Live Videos|website=Abb Takk News|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/peacocks-are-dying-in-thar-and-sindh-is-quiet|title=More Than 170 Peacocks Have Died In Thar Due To A Contagious Disease And Everyone Is Quiet!|last=Pakistan|first=S. K.|date=2017-03-01|website=Parhlo|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/lighting-up-the-dunes/|title=Lighting up the dunes|last=says|first=Bader|date=2016-02-12|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jang.com.pk/news/308228-tharparkar-15-peacock-died-in-two-days|title=رانی کھیت کی بیماری،2روزمیں15مورمرگئے|website=jang.com.pk|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistankakhudahafiz.com/least-20-peacocks-mysteriously-die-tharparkar-weekend/|title=At least 20 peacocks 'mysteriously' die in Tharparkar over weekend|date=2017-04-16|website=PKKH.tv|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistan-explorer.com/2012/08/01/deadly-ranikhet-devours-100-wild-peacocks-in-tharparkar-sind-wildlife-ministry-denies-severity/|title=Deadly Ranikhet devours 100 wild Peacocks in Tharparkar|last=Explorer|first=Pakistan|date=2012-08-01|website=Pakistan Explorer|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1909010/1-tharparkar-teacher-struggles-keep-peacocks-alive/|title=In Tharparkar, a teacher struggles to keep peacocks alive|website=The Express Tribune|access-date=20 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/434036-55-more-peacocks-die-in-one-week-in-Tharparkar|title=55 more peacocks die in one week in Tharparkar - Pakistan|website=Dunya News|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.

==ٿري ثقافت ==

ٿري عورتن جو لباس گھاگھرو آھي. اھي عام طور تي چاندي جا زيور پائينديون آهن&lt;ref name = &quot; پاڪستان &quot;/&gt;. ڪنواريون پنھنجيون سڄيون ٻانھون اڇي رنگ جي چوڙين سان ڍڪينديون آھن&lt;ref name=&quot;  پاڪستان&quot;&gt;[ https://historypak.com › ... › SindhTharparkar - History Pak]&lt;/ref&gt;.
[[فائل:Sindhi desert Home.JPG|200px|thumb|چونرو: ٿر ۾ روايتي گھر]]
[[فائل:Sindh Dist TharParkar.svg|200px|thumb|سنڌ جي نقشي ۾ ٿرپارڪر]]
ٿرپارڪر کي ملڪ جو پرامن علائقو سمجهيو ويندو آهي ۽ صدين کان اتي مذھبي رواداري برقرار رھي آھي. ٿر جي ثقافت ڪثيرالگروھي ھڪجھڙائي واري سنڌ جي روادار صوفياڻي ثقافت سمجھي ويندي آھي. رمضان جي مھيني ۾ ھندو مسلمانن دوستن لاء افطار جون دعوتون ڪندا آهن ۽ موٽ ۾ ھندن جي عقيدي جي احترام ۾ مسلمان ڳئون ذبح نہ ڪندا آهن. [[نوراتڙي]] دوران مسلمان گوشتخوري کان پاسو ڪندا آهن ۽ محرم جي مھيني ۾ ھندو ڪوبه شاديانو ڪانه ڪن. غربت جي شدت ھوندي بہ ھتي ڏوھن جي شرح تمام گھٽ ھجڻ ڪري ھي علائقو سڄي ملڪ ۾ ھڪ منفرد حيثيت رکي ٿو&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/node/1360936/world|title=No cow slaughtering in Pakistan's border district, not under compulsion but respect|date=2018-08-23|website=Arab News|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsd.in/mithi-pakistan-border-town-lost-symbol-of-peace-interfaith-harmony/|title=Mithi: Pakistan's Lost Symbol of interfaith harmony|last=Abraham|first=Katherine|date=2018-12-28|website=News and Analysis from India. A Refreshing approach to news.|language=en-US|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=2015-03-04|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/810131/impoverished-but-peaceful-poverty-breeds-crime-but-not-in-thar/|title=Impoverished but peaceful: Poverty breeds crime, but not in Thar|last=Tribune.com.pk|date=2014-12-21|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pakvoices.pk/co-existence-and-caste-system-in-tharparkar-a-land-of-contrasts/|title=Co-existence and Caste System in Tharparkar: A Land of Contrasts|last=Voices|first=Pak|date=2017-03-12|website=PakVoices|language=en-US|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Guar Chibhad ji bhaaji.jpg|alt=Guar Chibhad ji bhaaji|center|thumb|[[گوار]] جي ڀاڄي]]

ٿرپارڪر جو ھڪ اھم فصل آھي ۽ چڀڙ واري گورا ھتان جو مشهور طعام آهي&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/10-May-2018/tdap-holds-seminar-on-export-potential-of-guargum|title=TDAP holds seminar on export potential of guargum|date=2018-05-10|website=The Nation|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/figure/Guar-is-a-major-food-crop-in-Tharparkar_fig5_291787782|title=Figure 3.7: Guar is a major food crop in Tharparkar.|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;  ميون ۽ ڪائر جي گلن مان [[کٽاڻ]] پڻ ٺاھي ويندي آهي. ڪائرن جي ڀاڄي پڻ ٺاھي ويندي آهي
[[File:Singhrian ji Bhaaji.jpg|alt=Singhrian ji Bhaaji|center|thumb|[[سڱري]] جي ڀاڄي]]

[[سڱري]] بنجر زمين ۾ سال جي ھر مند ۾ ڦٽندي آهي. ٿر ۾ سڱرين جي ڀاڄي پڻ ٺاھي ويندي آهي&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/money-matters/118413-Bountiful-desert|title=Bountiful desert|last=Khaskheli|first=Jan|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.specialtyproduce.com/produce/Sangri_11516.php|title=Sangri|website=www.specialtyproduce.com|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;

[[ٽيجڙي]] يا ٽيج ٿر ۾ ملھائجندڙ ھڪ ڏڻ آهي جنھن ۾ عورتون روزو رکنديون آهن ۽ چنڊ نڪرڻ وقت پوڄا ڪنديون آهن جنھن بعد روزو کولي شادي شده عورتون پنھنجي مڙسن جي صحت لاء ۽ ڪنواريون پنھنجي شادي لاء دعا گھرنديون آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://teejri.com/teejri_rituals|title=Teejri Rituals|website=teejri.com|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jhulelal.com/calendar/Teejri.htm|title=Teejri|website=www.jhulelal.com|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ٽيجڙي|title=ٽيجڙي : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|a

ccess-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;. ٿر جي کوڙ شاديانن ۾ [[ستو]] ۽ [[لولو|لولا]] گھڻو استعمال ٿيندو آهي. خاص ڪري ستو ٽيجڙي ۾ ۽ لولو ٿڌڙي ۾ استعمال ٿئي ٿو.
:
[[File:Sattu prepared for Teejdi (or Teej) festival in Tharparkar, Sindh.jpg|alt=Sattu is prepared for Teejdi (or Teej) festival|thumb|[[ستو]]]]
[[File:Lola (Lolo in singular) prepared on Thadri in Tharparkar Sindh.jpg|alt=Lola (Lolo in singular) prepared on Thadri in Tharparkar Sindh|left|thumb|لولا]]
 
[[ٿڌڙي]] ٿرپارڪر ۾ ھندن جو ھڪ ڏڻ آهي جيڪو [[ڪرشنا جنم اسٿمي]] کان ھڪ [[ٽٿي]] اڳ ملھائي ويندي آهي جنھن ۾ ڏھي ۽ کٽاڻ کاڌي ويندي آهي. ٿڌڙي [[شيتالا]] جي ارپنا کي ظاھر ڪندي آهي&lt;ref name=&quot;dailytimes.com.pk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/291868/sindhi-hindus-celebrate-thadri-today/|title=Sindhi Hindus celebrate Thadri today|date=2018-09-02|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thadri festival~ Food And Rituals&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sindhirasoi.com/2015/09/thadri-festival-food-and-rituals/|title=Thadri festival~ Food And Rituals|language=en-US|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي ۾ ھندو چيٽي چنڊ وارو ڏڻ پڻ ملھائيندا آھن&lt;ref name=&quot;Falzon2004p62&quot;&gt;{{cite book|author=Mark-Anthony Falzon|title=Cosmopolitan Connections: The Sindhi Diaspora, 1860–2000|url=https://books.google.com/books?id=ljbS-I5Y8WMC&amp;pg=PA62|year=2004|publisher=BRILL|isbn=90-04-14008-5|pages=60–63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ramey2008p8&quot;&gt;{{cite book|author=S. Ramey|title=Hindu, Sufi, or Sikh: Contested Practices and Identifications of Sindhi Hindus in India and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=Bv2ADAAAQBAJ|year=2008|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-61622-6|pages=8, 36}}&lt;/ref&gt; جيڪو سنڌي مھيني چيٽ جي پھرين ڏينھن تي ملھايو ويندو آهي.
[[File:Kumkuma ki dibbiya.jpg|alt=Kumkuma|left|thumb|ڌنتتراس تي گائو پوڄا ۾  گاء ماتا يا ڳئون جي سڱ تي ڪمڪم لڳائي ويندي آهي]]
[[File:Diwali Patrikas.jpg|alt=Diwali Patikas|thumb|ڏياري واري ڏڻ تي برھمڻ در در [[ڀڪشا]] وٺڻ لاء ويندا آھن ۽ موٽ ۾ ڏياري پترڪاس (پنا) ورھائيندا آھن جن تي لڪشمي ديوي جي تصوير ڇاپيل ھوندي آھي]]

[[نوراتڙي]] ھتي سال ۾ ٻہ ڀيرا [[درگا ديوي]] جي شان ۾ ملھائي ويندي آهي. ان ڏڻ جو مدو نو راتيون ۽ ڏھ ڏينھن ھوندو آھي جن دوران روزا رکيا ويندا آهن ۽ گوشت وغيره کان پرھيز ڪئي ويندي آهي ۽ لازمي طور تي سبزي تي گذارو ڪيو ويندو آهي. [[ناومي]] يا [[ھوما جي رسم]] کان پوء [[اسٿمي]] تي نو جوان ڇوڪرين کي نو ماتا اوتار سمجھندي ڳاڙھي چنري يا رئو تحفي ۾ ڏئي کين کير ۽ ماني ڏني ويندي آهي. نو راتيون ڏيئن جي يا درگا جي تصوير جي چؤگرد [[گاربا رقص]] ڪيو ويندو آھي. ڏھين ڏينھن تي رام ليلا  ادا ڪئي ويندي آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/20680/navratri-ghatasthapana-and-cheti-chand-festivals-celebrated-in-sindh/|title='Navratri, Ghatasthapana and Cheti Chand festivals celebrated in Sindh|date=2017-03-28|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/977733/religious-celebrations-dancing-up-a-storm-on-navratri/|title=Dancing up a storm on Navratri|date=23 October 2015|website=The Express Tribune|access-date=5 October 2019}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر ۾ ڏياري پڻ ملھائيندا آھن جيڪو ھندن جو اھم ڏڻ آهي جيڪو نوراتڙي کان ارڙھن ڏينھن پوء ملھايو ويندو آهي&lt;ref name=&quot;dailytimes.com.pk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Thadri festival~ Food And Rituals&quot;/&gt;.
چيٽ چنڊ ھندن جي نئين سال جي شروعات جو جشن ھوندو آھي&lt;ref name=&quot;Falzon2004p62&quot;&gt;{{cite book|author=Mark-Anthony Falzon|title=Cosmopolitan Connections: The Sindhi Diaspora, 1860–2000|url=https://books.google.com/books?id=ljbS-I5Y8WMC&amp;pg=PA62|year=2004|publisher=BRILL|isbn=90-04-14008-5|pages=60–63}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Pakistani Window.JPG|200px|thumb|ٿري گھر جي ھڪ دري]]
[[فائل:Sindhi Desert Home Door.JPG|200px|thumb| ٿري گھر جو ھڪ در]]
[[فائل:Pakistani Weaver.JPG|200px|thumb|ڌاڳو ٺاھڻ لاء استعمال ٿيندڙ ائٽ]]

[[فائل:Decorated Door - Pakistan.JPG|200px|thumb|ٿري گھر جو ھڪ در]]

[[File:Thari Patko(Turban).svg|alt=Thari Patko(Turban). Title in Vaniki script also known as Khudawadi script|thumb|ٿري پٽڪو، جيڪو ٿر جو روايتي پٽڪو آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1772218/1-meet-rana-hamir-sigh-ppps-first-pick-minority-reserved-seat-sindh/|title=Meet Rana Hamir Singh, PPP's first pick on minority reserved seat in Sindh|date=3 August 2018|website=The Express Tribune|access-date=2 October 2019}}&lt;/ref&gt;]]

==سياحت==
[[File:Gori temple, ceiling.jpg|alt=|left|thumb|قديم جين مندر جي ديوار تي نقشنگاري.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6111/|title=Tentative Lists|publisher=UNESCO|access-date=16 سيپٽمبر 2017}}&lt;/ref&gt;]]

ٿرپارڪر ۾ جين مذهب جا 14 مندر ننگرپارڪر ۽ [[ڀوڏيسر واري مسجد]] تعلقي ۾ واقع آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6111/|title=Nagarparkar Cultural Landscape|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ويرواھ کان 14 ميل اتر اولھ پاسي مشھور گوري مندر واقع آهي جيڪو 6250 چورس ڦٽن تي مشتمل ڀوڏيسر مندر جي طرزِ اڏاوت سان ٺھيل آھي. ان جي اڏاوت ۾ راجپوتانا جي ماربل جو استعمال ڪيو ويو ھو&lt;ref name = &quot; ٽوئرازم &quot;/&gt;. ٿرپارڪر ۾ نئون ڪوٽ وارو قلعو پڻ سياحت جو مرڪز آھي&lt;ref name=&quot;ٽوئرازم  &quot;&gt;[ https://www.stdc.gos.pk › categoryTharparkar - Sindh Tourism Development Corporation]&lt;/ref&gt;.

[[File:Parabhram Ashram.jpg|thumb|
[[پاربرھم آشرم]]]]

ڏيپلو تعلقي ۾ واقع [[پاربرھم آشرم]] جنھن کي ويڊيجپ ڌام يا ڇڙي صاحب ڌام  پڻ سڏين ٿا مذھبي سياحت جو ماڳ آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/366749-yatris-see-‘the-light’-at-shri-parbirham-mela|title=Yatris see 'the light' at Shri Parbirham mela|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wikimapia.org/13050307/Fakeer-Parbirham-Aashram-Verijhap-Dham|title=Fakeer Parbirham Aashram (Verijhap Dham)|website=wikimapia.org|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/05/15/na-resolution-calls-for-protection-of-minorities-holy-sites/|title=NA resolution calls for protection of minorities' holy sites {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/709097/national-assembly-session-mps-back-move-to-protect-holy-sites-of-minorities/|title=National Assembly session: MPs back move to protect holy sites of minorities|last=Tribune.com.pk|date=2014-05-16|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=CHHARHI YATRA - FAKEER PARBIRHAM - ISLAMKOT {{!}} Creative Media TV|url=https://www.youtube.com/watch?v=vLFIcWrlPyQ|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.application.parbirham&amp;hl=en|title=Fakeer Parbirham - Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fakirparbirham.blogspot.com/p/dado-parbirham.html|title=Dado Parbirham|website=www.fakirparbirham.blogspot.com|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sindhisaints.blogspot.com/2014/01/faqir-parbirham.html|title=Welcome To Sindhi Saints: Faqir Parbirham فقير پاربرهم|website=Welcome To Sindhi Saints|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Par Bharam Parmeshwar, Sadashiv Chhari Mandir, Kubernagar. 02.07.2018 Video.|url=https://www.youtube.com/watch?v=FYOIHPTwuEU|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ڄيٺ جي مھيني ۾ اتي پاربرھم جو ميلو لڳندو آھي جنھن ۾ شرڪت لاء دنيا جي مختلف علائقن مان ھندو زيارت لاءِ ايندا آهن.

[[File:Gadi Bhit, Mithi.JPG|link=https://en.wikivoyage.org/wiki/File:Gadi_Bhit,_Mithi.JPG|thumb|گادي ڀٽ جي يادگار جو منظر]]

مٺي جو بلند ترين مقام [[گادي ڀٽ]] آهي جتي ھڪ يادگار تعمير ٿيل آهي جيڪو مٺي شھر م۾ پڻ نظر ايندو آهي. ٿرپارڪر ۾ [[چوڙيو جبل]] تي درگا ديوي جو ھڪ تاريخي مندر واقع آهي جنھن جي زيارت لاء نيپال ۽ انڊيا مان ھر سال اٽڪل ٻہ لک ماڻھو ايندا آهن. ھندو پنھنجي عزيزن جي چتائن جي خاڪ اتي پاڪ پاڻي ۾ وجھندا آھن&lt;ref&gt;https://tribune.com.pk/story/130210/contractor-blasting-through-tharparkar-temple-in-search-of-granite/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sbi.gos.pk&quot;&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.sbi.gos.pk/pdf/granite-quarrying-project.pdf |accessdate=2021-04-29 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713021343/http://www.sbi.gos.pk/pdf/granite-quarrying-project.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/news/2019/11/beauty-of-thars-karoonjhar-mountains-marred-by-illegal-cutting-crushing/|title=Beauty of Thar's Karoonjhar mountains marred by illegal cutting, crushing {{!}} Samaa Digital|website=Samaa TV|language=en-US|access-date=2019-11-13}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر جي ڳوٺ ڀالوا لڳ ماروي جو کوھ پڻ سنڌ جو ثقافتي ورثو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://syed3486.blogspot.com/2013/03/umar-marvi.html|title=Umar Marvi|language=en|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://heritage.eftsindh.com/districts/tharparkar/marvi-well.php|title=Marvi's Well, Tharparkar|website=heritage.eftsindh.com|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=SHABBIR IBNE ADIL, PTV, Marvi Well in Thar (News Report)|url=https://www.youtube.com/watch?v=w61c1KDXLlM|language=en|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Temple in Sant Nenuram ashram.jpg|thumb|سنت نيڻورام آشرم]]

[[سنت نيڻورام آشرم]] جنھن کي پرڻڀارتي آشرم  يا ) آکاڊون پڻ سڏين ٿا اسلام ڪوٽ لڳ واقع آهي جيڪو مذھبي سياحت جو ھڪ مرڪز آھي&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakvoices.pk/nenu-ram-ashram-a-place-of-refuge-for-everyone/|title=Nenu Ram Ashram: A place of refuge for everyone|last=Akash Hamirani|first=Bashir Ahmad|date=April 26, 2018|work=Pak Voices|access-date=April 29, 2021|archive-date=August 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804100331/https://pakvoices.pk/nenu-ram-ashram-a-place-of-refuge-for-everyone/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; جتي ڪيترائي ماڻھو زيارت لاءِ ايندا آهن. اتي ھر سال ٽي ڏينھن سنت جو ميلو ٿيندو آهي جنھن ۾ ھندن سان گڏ مسلمان پڻ ايندا آهن&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pakistan.asia-news.com/en_GB/articles/cnmi_pf/features/2018/10/30/feature-02|title=Sindh festival promotes religious harmony|last=Zia Ur Rehman|date=2018-10-30|work=Pakistan Forward}}&lt;/ref&gt;.
ٿرپارڪر ۾ ننگرپارڪر لڳ [[ڪارونجھر جبل]] پڻ سياحتي مرڪز آھي جيڪو 19 ڪلوميٽر ڊگھو آھي ۽ ان جي اوچائي 305 ميٽر آھي.

==ٿرپارڪر جا ننڍڙا شھر ==

ٿرپارڪر ضلعي جا ھڪ لک کان ست هزار تائين واري آبادي جا وڏا ، ننڍا ۽ ننڍڙا شھر&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;:&lt;br&gt;
[[پرڻو]] (آبادي:110,318)، [[گڏرو]] (آبادي: 97,432), [[کينسر]] (آبادي:93,261 )، [[ڪلوئي]] (آبادي:85,544 )، [[ويرواھ]]  (آبادي:83,799 )، [[تر دوس]] (آبادي:81,256 ), [[سارنگيار]] (آبادي:79,605 )، [[ڏيپلو]]  (آبادي:76,573 ),[[ننگرپارڪر]] (آبادي:66,540 ) ، [[تر احمد]] (آبادي:59,463 ), [[ڇاڇرو]] (آبادي:57,834 )، [[تگوسر]]  (آبادي:56,064 ), [[راڄوڙو]] (آبادي:55,693 ), [[ڪنٽيو]] (آبادي: 53,539), [[ڪڙيو غلام شاھ]] (آبادي:51,912 ), [[ماجھاٽي]] (آبادي: 51,292)، [[سنگاريو]] (آبادي:51,229 ), [[ٻلھڙي]] (آبادي:51,080 ),[[ڏاھلي]] (آبادي:50,179 )، [[گڏڙو]] (آبادي: 47,253)، [[مٺي ٽائون ڪاميٽي]] (آبادي:47,073 ), [[ٻپھار]] (آبادي: 46,825)، [[کيٽلاري]] (آبادي:43,669 ), [[ھاڙھو، شھر|ھاڙھو]]، [[ڪمرھار]]، [[گل محمد راهمون]]، [[پليو, ٿرپارڪر|پليو]]، [[مٺڙيو چارڻ]]، [[جوڙئو]]، [[چرنور]]، [[ڀيٽارو]]، [[ڪنرال]]، [[چيلھار]]، [[موھراڻو]]، [[ڌارندارو]]، [[راحمڪي بازار]]، [[ويرواھ]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[پٿاپور]]، [[ڪاھري]]، [[اڍگام]]، [[ساٽيديرا]]، [[ڇوٽل]]، [[رواتسر]]، [[ڀٽارو]]، [[چرنور]]، [[داڀو]]، [[ھرار]]، [[ممچيرو]]، [[ھنجتال]]، [[تر حمير]]، [[پوسارڪو]]، [[وجيتو]]، [[جھوڻ]]، [[وجھيار]]، [[سونالبو]]، [[رارلي]]، [[کڏي]]، [[ساجن جو پار]]، [[جيسي جو پار]]، [[سوڀيار]]، [[ڪرن]]، [[روھڙ ڪيلھڻ]]، [[ويروري]]، [[پوسارڪو]]، [[الھرکي جو پار]]، [[اکيراج]]، [[اربيليھار]]، [[جھڻجي]]، [[ڪنڀاريو]]، [[پيراڻو جو پار]]، [[ھراڙ ڊيڊا]]، [[ڦانٽ]]، [[جوڳيويرو]]، [[ڇھو]]، [[ڏوھڙي]]، [[گريانچو]]، [[ڪيرٽي]]، [[نئون ڪارٽو]]، [[چچي مورا]]، [[کراريون، قصبو]]، [[حميراباھ]]، [[کيٽلاري]]، [[ڪرڙيو]]، [[کيمي جو پار]]، [[راٺي]]، [[گھوٽي]]

==مشھور شخصيتون==

[[File:Nihalchand Pabani giving a speech on 14 August (Independence Day).jpg|alt=Nihalchand Pabani giving a speech on 14 August (Independence Day)|thumb|نھالچند پٻاڻي 14 آگسٽ تي تقرير ڪندي]]

*[[نھالچند پٻاڻي]] (1913–1997)، اسلام ڪوٽ جو اڳوڻو چيئرمين ۽ سماجي ڪارڪن 
* [[فوزيا سومرو]](1966–2002) سنڌي ٻولي، مارواڙي ٻولي ۽ ٿري ٻولي جي لوڪ گلوڪاره
* [[مائي ڀاڳي]] اصل نالو ڀاڳڀري (1920–1986) جنھن کي ٿر جي ڪوئل سڏيندا آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-07-08|title=Legendary folk singer Mai Bhagi remembered|url=https://nation.com.pk/08-Jul-2018/legendary-folk-singer-mai-bhagi-remembered|access-date=2021-04-28|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[محمد عثمان ڏيپلائي]] (پ: 13 جون 1908 ۽ و: 8 فيبروري 1981) ليکڪ&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Report|first=Bureau|date=2012-02-08|title=Usman Diplai’s contribution to Sindhi literature highlighted|url=https://www.dawn.com/2012/02/08/usman-diplais-contribution-to-sindhi-literature-highlighted/|access-date=2021-04-28|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:سنڌ جا ضلعا]]
[[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]]
[[زمرو:ٿر]]
[[زمرو:ٿر پارڪر]]</text>
      <sha1>jin09v4681ezslt0buqazkenv6ex3e0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382274</id>
      <parentid>382273</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* آبادي */</comment>
      <origin>382274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102379" sha1="n4lucenrxfnp0o6at2bjxxjd8s4po3h" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ٿرپارڪر
| official_name          = ضلعه ٿرپارڪر
| native_name         =
| native_name_lang       = سنڌي
| settlement_type        = ضلعو
| image_skyline          = Tharparker_District.jpg
| imagesize              = 220px
| image_alt              = 
| image_caption          = ٿرپارڪر ضلعو ۽ ان جا تعلقا
| image_map              = 
| map_caption            = 
| pushpin_map            =Sindh#Pakistan 
| pushpin_mapsize        = 220
| pushpin_map_caption    = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates            = {{coord|24|42|N|69|43|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ملڪ
| subdivision_name       = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1      =  [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|صوبو]]
| subdivision_name1      = [[سنڌ]]
| subdivision_type2      = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2      = [[ميرپور خاص ڊويزن]]
| subdivision_type3      =  ضلعي صدر مقام
| subdivision_name3      = [[مٺي]] شھر 
| established_title      =  تعلقا
| established_date       =  4
*[[مٺي تعلقو]] 
*[[ڏيپلو تعلقو]] 
* [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر تعلقو]]
*[[ڇاڇرو تعلقو]]
| founder                =  
| seat_type              =  
| seat                   =  
| government_footnotes   = 
| leader_party           = 
| leader_title           = 
| leader_name            = 
| unit_pref              = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         = 19,638 
| population_demonym              =ٿري
| population_total       = 1,649,661 
| population_footnotes    =  
| population_as_of       = 2017 
| population_density_km2 = auto
| timezone1              = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1            = +5
| blank_name_sec1        =  
| blank_info_sec1        = 51
| blank1_name_sec1       =  
| blank1_info_sec1       =  
| website             =[http://www.tharparkar.com www.tharparkar.com]
[http://www.tharparkar.org www.tharparkar.org]
[http://www.tharparkar.pk www.tharparkar.pk]
| official_name                   = 
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = 
| footnotes                       = &lt;big&gt;&lt;u&gt;'''تڪ'''&lt;/u&gt;&lt;/big&gt;

&lt;u&gt;'''صوبائي اسيمبلي'''&lt;/u&gt;

'''پي ايس-54-ٿرپارڪر-I'''  - [[عبدالرزاق راھمون]]

'''پي ايس 55 ٿرپارڪر-II'''  - [[محمد قاسم سومرو]]

'''پي ايس 56 ٿرپارڪر-III''' - [[فقير شير محمد بلالاڻي]]

'''پي ايس 57 ٿرپارڪر-IV'''  - [[ارباب لطف الله]]

&lt;u&gt;'''قومي اسيمبلي'''&lt;/u&gt;

'''اين اي-221 ٿرپارڪر-I''' - [[پير نورمحمد شاھ جيلاني]]

'''اين اي-222 ٿرپارڪر-II'''  - [[مھيش ڪمار مالاڻي]]
| blank_info_sec1                 = {{decrease}} 0.227 {{ font color | red | (very low) }} &lt;br/&gt;
{{decrease}} 109th (out of 114)
| blank_name_sec1                 = [[Human Development Index|HDI]] (2015)&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf|title=PakistanHuman Development Index Report|publisher=United Nations Development Programme|date=2 May 2018|access-date=30 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
Rank in [[Pakistan]]
}}

'''ٿرپارڪر ضلعو''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Tharparkar District '''}} [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ميرپورخاص ڊويزن]] جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام [[مٺي|مِٺي]] شهر آهي. ٿرپارڪر نالي سان ڪو شھر ڪانھي پر اھو ٻن علائقن : ٿر ۽ پارڪر جو نالو آهي جيڪو ھن ضلعي تي رکيو ويو. شروع م ميرپورخاص ھن ضلعي جو تعلقو ۽ ضلعي صدر مقام ھيو پر ان جي ڌار ٿيڻ بعد ھن ضلعي جو صدر مقام [[مٺي]] کي بڻايو ويو.
[[File:PEECOCK.jpg|thumb|220px|ٿرپارڪر جي سڃاڻپ مور]]
ھي ضلعو پکيڙ ۾ سنڌ جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/other/pocket_book2006/2.pdf|title=Population - Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbscensus.gov.pk/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://space4water.org/news/use-space-based-technology-search-alternate-sources-water-tharparkar|title=Use of space-based technology to search for alternate sources of water in Tharparkar {{!}} Space4Water Portal|website=space4water.org|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; سنڌ ۾ سڀ کان وڌيڪَ ھندو آبادي ھن صوبي ۾ رھندڙ آھي&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pakistanhinducouncil.org.pk/hinduism/hindu-population-pk/|title=Population of Hindus in the Pakistan|website=Pakistan Hindu Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/majestic-tharparkar/|title=Thar: where Muslims and Hindus live in complete religious harmony|last=Editor|first=T. N. S.|date=2019-10-20|website=TNS - The News on Sunday|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pakistan police investigate 'joint suicide' of sisters-in-law |work=BBC News |date=6 November 2019 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50306153 |access-date=15 November 2019|last1=Khan |first1=M. Ilyas }}&lt;/ref&gt; ھي ضلعو سنڌ جي انساني ترقي جي اشاريي جي گھٽ ترين شرح وارو ضلعو آهي.

[[File:Pakistan - Sindh - Tharparkar.svg|thumb|220px|سنڌ جي نقشي ۾ ٿرپارڪر ضلعي جو مقام]]

== نالي جو پسمنظر ۽ معنيَ ==

''ٿر'' [[سنسڪرت ٻولي|سنسڪرت]] لفظ '''سٿل''' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ''بيٺل'' يا ''نه وهندڙ'' يعني ''خشڪ ملڪ''. انهيءَ ''سٿل'' جو اچار اول ڦري ٿيو ''ٿل''، يعني ''خشڪ زمين'' (ان جو ضد: ''جل'' معنيٰ ''پاڻي'') ۽ ''ٿل'' جو اچار ڦري ٿيو ''ٿر''.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن &quot;/&gt;.  جيڪڏهن سندن ڪو ڍور ڊوڙي ڊوڙي وڃي هڪ جاءِ تي بيٺو ته ، چوندا ته ''مس مس وڃي ٿري بيٺو آهي''. ڪاڙهيل کير جي ٿڌي ٿيڻ سان مٿان ٺهندڙ تھ کي به ٿر چئبو آهي&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. اهڙي ريت ٿر ۾ واري جون ڀٽون به ڄميل ۽ ٽڪي ٻڌل آهن، انهي ڪري انهن کي ٿري چيو وڃي ٿو&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. جيئن ته ٿر ۾ گهڻيون ڀٽون آهن. تنهنڪري ڀٽن يعني ٿرين وارو ملڪ يا ٿري وارو علائقو ، جنهن مان ٿر نالو ٺهيو&lt;ref name = &quot; سنڌ سلامت &quot;/&gt;. 
قديم وقت ۾ [[پارڪر]] واري ڀاڱي ۽ [[ڪڇ]] جي ملڪ جي وچ ۾ بيٺل [[ڪڇ جو رڻ|ڪڇ جي رڻ]] ۾ پاڻي هوندو هو. جنهن کي ''کاري'' چوندا هئا. ماڻهن کي اچ وڃ لاءِ اها ''کاري'' پار ڪرڻي پوندي هئي. جنهن ڪري چوندا هئا ''پارکاري'' يا ''پار اُڪر''، جنهن مان ڦري ٿيو ''پارکار'' ۽ پوءِ نالو پيو ''پارکر'' يا ''پارڪر''&lt;ref name = &quot; رائچند هريجن &quot;/&gt;. ٿر ۽ پارڪر وارو ٽڪر، ٿرپارڪر ضلعي ۾ سنڌ جي ڏکڻ- اڀرندي ڪنڊ تي آهي. ڪن بيانن موجب چوڻ ۾ اچي ٿو ته پارڪر لفظ جي معنيٰ آهي پهڻ يا ''پٿر جو ملڪ''. ڇاڪاڻ جو هن ڀاڱي ۾ چوڌاري ننڍا ننڍا ٽڪر آهن باقي وچ ۾ ننگر پارڪر شهر وٽ ڪارونجهر ٽڪري آهي&lt;ref name=&quot; رائچند هريجن &quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;.
==  جاگرافي ==
ٿرپارڪر سنڌ جي اوڀر ڏکڻ واري ڪنڊ تي واقع آهي جيڪو قدرتي طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي:
* [[پارڪر]]
اھو حصو 109 جابلو ٽڪرين جي بيدي نما سلسلي ڪارونجهر جبل ۽ انجي وچ ۽ پاسن واري سڌي زرخيز زمين وارو آهي جنهن ۾ ڪارونجهر جبل جي قطار ۽ ٻيون 45 ننڍيون وڏيون جابلو ٽڪريون پڻ موجود آهن. ان جي ڏکڻ اولھ ۾ [[ڪڇ جو رڻ]] آهي.  
* [[ٿر]]
پارڪر واري ھن علائقي ۾ ڪارونجهر جي جابلو سلسلي جي ختم ٿيڻ سان اتر طرف ڀٽن وارو علائقو شروع ٿو ٿئي . ٿر کي ريگستان به چون ٿا. ريگ معني واري ۽ آستان معني جاءِ . يعني واري جي جاءِ يا وارياسو علائقو. هن علائقي ۾ واري جون ڀٽون تمام گهڻيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ''ٿري'' چوندا آهن&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. پاڪستان ۽ هندستان جي ٿر واري گڏيل ريگستان جي پکيڙ تقريبن ٻه لک چورس ڪلوميٽر آهي. پر انهي ريگستان جي ننڍي ٽڪري جيڪا سنڌ ۾ آهي اھا ٻن حصن:  [[اڇڙو ٿر]] ۽ ٿرپاڪر ۾ ورھايل آھي.. جيئن ته ٿرپارڪر ضلعي ۾ ٿر ۽ پارڪر جا ٻئي علائقا شامل آهن، انهي ڪري ئي هن ضلعي جو نالو ٿرپارڪر آهي. هن ضلعي جي پکيڙ 19638 چورس ڪلوميٽر آهي&lt;ref name=&quot; سنڌ سلامت &quot;&gt;[
http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=124 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912090617/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=124 |date=2017-09-12 }} ٿر جي لوڪ ڏاهپ ۽ سائنس (مشڪور ڦلڪارو) | سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt;
 ]&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي جي جاگرافيائي بيهڪ  ڊگھائي ڦاڪ ۾ 69° 3′ 35″  ۽ 71° 7′ 47″ ڊگري اوڀر ۽ ويڪرائي ڦاڪ ۾  24° 9′ 35″ ۽   25° 43′ 6″ ڊگري اتر طرف واقع آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-emergency-situational-analysis-district-tharparkar-may-2014|title=Pakistan Emergency Situational Analysis - District Tharparkar, May 2014 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tourism.gov.pk/introduction_tharparkar_sindh.htm|title=Pakistan Tourism Development Corporation-&gt;destinations&gt;Sindh-&gt;Tharparkar-&gt;Introduction|website=www.tourism.gov.pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716140452/http://www.tourism.gov.pk/introduction_tharparkar_sindh.htm|archive-date=16 July 2019|url-status=dead|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt; ان جي اوڀر ۾ انڊيا جي رياست [[راجستان]] جا [[جيسلمير]]، [[ٻارمير|بارمير]] ۽ [[جيلور ضلعو|جيلور]] ضلعا, ڏکڻ ۾ [[انڊيا]] جي [[گجرات رياست]] جو [[ڪڇ ضلعو|ڪڇ]]، اتر ۾ [[عمرڪوٽ ضلعو]] ۽ اولھ ۾ [[بدين ضلعو]] ۽ [[ميرپور خاص ضلعو]] واقع آهن.

==تاريخ==
ٿر جو علائقو شروع ۾ ريگستان نہ ھيو پر ھڪ سرسبز علائقو ھيو جنھن مان سنڌو نديءَ جي ھڪ شاخ پڻ وھندي ھئي. [[رگويد]] ۾ ان کي [[سرسوتي ندي]] سڏيو ويو آهي. اٽڪل 2000 ق م کان 1500 ق م واري دؤر ۾ ھي سرزمين ريگستان ۾ تبديل ٿي وئي. ھندن جي مقدس ڪتاب [[رامائڻ]] ۾ ھن علائقي کي ''لاون ساگر'' جي نالي سان سڏيو ويو آهي جنھن جي معنيَ آهي ''لوڻ وارو سمنڊ''. ھن علائقي تي ماضي ۾ سومرا گھراڻي&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Cite journal|last=Beg|first=Mirza Arshad Ali|title=Social &amp; Environmental Baseline of Tharparkar District 2013|url=https://www.academia.edu/8052687|language=en}}&lt;/ref&gt;, سمون گھراڻي، ارغون گھراڻي، ڪلھوڙن جي گھراڻي ۽ ٽالپر گھراڻن جو راڄ رھيو آھي. 1843ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي سرڪاري راڄ جو حصو رھيو. ڪمپني سرڪار سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي جو حصو بڻايو تہ ٿرپارڪر بمبئي سرڪار جي نگراني ۾ رھيو. 1858ع ۾ بمبئي سرڪار ان کي حيدرآباد ضلعي ۾ شامل ڪري ڇڏيو. 1860 ۾ برٽش سرڪار سنڌ جي ڊويزن م اوڀر سنڌ سرحد نالي ھڪ نئون علائقو قائم ڪري ان جو صدر مقام عمرڪوٽ شھر کي بڻايو ۽ 1882 ۾ ان کي ضلعي جو درجو ڏني ٿرپارڪر نالو رکيو ويو جنھن جو صدر مقام ساڳيو عمرڪوٽ ۾ رکيو ويو ۽ اتي ڊپٽي ڪمشنر جي مقرري ڪئي. 1906ع ۾ ان جو صدر مقام [[ميرپور خاص]] شھر ۾ منتقل ڪيو ويو. 31 آڪٽوبر 1990ع ۾ ٿرپارڪر ضلعي کي ٽوڙي ٻن ضلعن ۾ ورهايو ويو جن مان ھڪ ميرپور خاص ضلعو جنھن جو صدر مقام ميرپور خاص شھر کي بڻايو ويو ۽ ٻيو ٿرپارڪر ضلعو جنھن جو صدر مقام عمرڪوٽ شھر ۾ منتقل ڪيو ويو. 17 اپريل 1993ع ۾ ٿرپارڪر کي وري ٽوڙي عمرڪوٽ ضلعو ٺاھي ان جي صدر مقام عمرڪوٽ شھر ۽ ٿرپارڪر ضلعي جو صدر مقام مٺي شھر ۾ منتقل ڪيو ويو&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hXVbAAAAQAAJ|title=Accounts and Papers of the House of Commons|date=1843|publisher=Ordered to be printed|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pwdsindh.gov.pk/districts/Tharparkar-Mithi.htm|title=Web Portal of Population Welfare Department Government of Sindh|website=pwdsindh.gov.pk|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;

==معيشت==

ھي ضلعو سنڌ جي غريب ضلعن ۾ شمار ٿئي ٿو جتي ماڻھن لاء بنيادي سھولتن جو وڏو فقدان آهي. پاڪستان ۾ ھن ضلعي جي [[انساني ترقي جو اشاريو|انساني ترقي جي اشاريي]] جي شرح 2017ع ۾ 0.227 ھئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428001939/https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;  ان سال پاڪستان جي 114 ضلعن ۾ ھن ضلعي جو شمار 109ئون ھيو ۽ 2013ع ۾ گھٽجي 103ئين نمبر تي پھتو جيڪو پوء بہ سنڌ جي ضلعن ۾ سڀ کان گھٽ ۾ گھٽ درجو ھيو. 2005 ۽ 2015 ۾ ھي ضلعو پاڪستان جي ڏھن سڀ کان وڌيڪ بدحال ضلعن ۾ شامل ھو. گڏيل قومن جي ترقياتي پروگرام جي گھڻ رخي غربت واري اشاريي جي رپورٽ مطابق ٿرپارڪر جو 87 سيڪڙو عوام غربت جي لڪير کان ھيٺ زندگي گذاري رهيو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/MPI/Multidimensional%20Poverty%20in%20Pakistan.pdf|title=Multidimensional Poverty in Pakistan by UNDP|website=UNDP Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai/dubai-based-indian-businessman-builds-62-water-hand-pumps-in-pakistan-|title=Dubai-based Indian businessman builds 62 water hand pumps in Pakistan|last=Gokulan|first=Dhanusha|website=Khaleej Times|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/indians-abroad/dubai-based-indian-man-installs-hand-pumps-in-poor-pakistan-district-report-2048938|title=Dubai-Based Indian Man Installs Hand Pumps In Poor Pak District: Report|website=NDTV.com|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt; اھو ئي سبب آهي تہ اتي نئين ڄاول ٻارن جي موت جي شرح تمام گھڻي آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/sc-plans-body-examine-govt-measures-tharparkar|title=SC plans body to examine govt measures in Tharparkar - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hhrd.org/youth|title=Youth Empowerment Program|website=www.hhrd.org|access-date=2019-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/402175-bisp-wfp-ink-mou-to-mitigate-food-insecurity-in-drought-ht-tharparkar|title=BISP, WFP ink MoU to mitigate food insecurity in drought-ht Tharparkar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جي 96 سيڪڙو آبادي ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آھي جنھن ڪري ھن ضلعي جي معيشت زراعت ۽ چوپائي مال جي افزائش آھي.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
[[File:Thar women.jpg|alt=Thari women working on fields|thumb|ٿري عورتون ٻني تي ڪم ڪندي]]

زراعت ۾ گھڻي ڀاڱي برسات تي دارومدار رھي ٿو پر ننگرپارڪر واري علائقي ۾ ٽيوب ويلن جو استعمال پڻ ٿئي ٿو. ضلعي جي ڪل ايراضي 2,011,000 ھيڪٽر آھي جنھن جو %50.4 يعني 1,014,000 ھيڪٽرن ۾ پوکي ٿئي ٿي.
&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; ھن ضلعي جي 94 سيڪڙو آبادي گھرن ۾ چوپايو مال رکي ٿي ۽ 77.64. سيڪڙو آبادي چوپائي جي سنڀال جي سرگرمين ۾ شامل رھندي آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/drought-district-tharparkar-rapid-need-assessment-report-october-2018|title=Drought In District Tharparkar Rapid Need Assessment Report October 2018 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt; ھتان جي ھر گھر ۾ سراسري 8 ڍور آھن ۽ ضلعي اندر چوپائي مال جو تعداد جو تخمينو 77 لک ڍور آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1854285/1-free-fodder-20000-households-breeding-livestock-tharparkar/|title=Free fodder for 20,000 households breeding livestock in Tharparkar|last=Tribune.com.pk|date=2018-11-26|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thesindhtimes.com/blogs/livestock-management-thar/|title=Livestock management in Thar|last=Times|first=The Sindh|date=2019-05-09|website=The Sindh Times|language=en-US|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;. ضلعي جي چوپائي مال جي ضلعي معيشت ۾ رڍون  ڏاڍيون اھم آھن جن مان ساليانو 33 لک ڪلوگرام اُن سالياني پيدا ٿئي ٿي&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/277487|title=Boosting wool output and carpet industry in Sindh|date=2007-11-26|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; ٿرپارڪر ۾ رڍن جي سنڌ جي ڪل رڍن جو 40 سيڪڙو آبادي آهي ۽ اھو ضلعو سنڌ اندر رڍن جي افزائش کاء لاءِ سڀ کان موافق صوبو آهي&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/30190|title=Quality wool production|date=2002-04-29|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; ھتان جي 70.30 سيڪڙو زرعي زمين م ھر لاء ڍورن جو استعمال عام آھي&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pide.org.pk/psde/pdf/Day2/Umar%20Farooq.pdf|title=Livestock Productivity in the Desert Ecologies of Pakistan: Setting the Development Priorities|website=Pakistan Institute of Development Economics|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;. ھتي جو. چوپائي ۾ گڏھ جو تعداد تمام گھڻو آھي ۽ پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪَ گڏھ ھن ضلعي ۾ پلجن ٿا. چوپائي مال جي وڏي تعداد باوجود ھن ضلعي ۾ ويٽرنري يا جانورن جي ڊاڪٽرن جو تعداد نالي ماتر آهي.

[[File:Herders in Tharparkar.jpg|alt=Thari camel herd|thumb|ٿري اٺن جو ڌڻ]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;ٿرپارڪر جي چوپائي مال جي آبادي ۽ نمايان نسل (2006)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/content/pakistan-livestock-census-2006|title=Pakistan Livestock Census 2006 {{!}} Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbs.gov.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sciencevision.org.pk/BackIssues/Vol9/22.livestock.pdf|title=LIVESTOCK RESOURCES OF PAKISTAN: PRESENT STATUS AND FUTURE TRENDS|website=Science Vision - A Journal of Science for 
 Development|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
!&lt;big&gt;چوپايو مال&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;آبادي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;نسل&lt;/big&gt;
|-
|چوپايو
|752,265
|[[ڪانڪڪريج]] (ڳائو مال)&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fao.org/3/an469e/an469e03.pdf|title=Zebu cattle of India and Pakistan|website=The Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|مينھن
|46,328
|Kundhi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakdairyinfo.com/kundhi.htm|title=Pak Dairy Info - Kudhi Buffalo|website=www.pakdairyinfo.com|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|رڍ
|1,185,122
|Kooka,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/kooka/|title=Breeds of Livestock - Kooka Sheep — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|website=afs.okstate.edu|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[ماگرا رڍ|ماگرا]], سوناڊي، ڪڇي,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/kachhi|title=Breeds of Livestock - Kachhi Sheep — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|website=afs.okstate.edu|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[مارواڙي رڍ|رڍ]]
|-
|ٻڪري
|2,217,876
|ٿرڪي، ڪاموري، ڇپر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://agrihunt.com/articles/livestock-industry/goat-breeds-in-sindh/|title=Goat Breeds In Sindh|website=AgriHunt - A hunt for agriculture knowledge|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|اٺ
|135,356
|Dhatti&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.amis.pk/files/PrefeasibilityStudies/camel_farming.pdf|title=Pre-Feasibility Study CAMEL FARM|website=Agriculture Marketing Information Service|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|گھوڙو
|8,519
|[[Baluchi horse|Baluchi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ghulamqadir.wordpress.com/desert-economy/livestock/|title=Livestock|date=2012-12-11|website=thar|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|خچر
|1,475
|
|-
|گڏھ
|246,657
|[[انڊين جھنگلي گڏھ|گدخور]]
|-
|پالتو ڪڪڙ
|263,431
|
|-
!&lt;big&gt;'''ڪل'''&lt;/big&gt;
|'''&lt;big&gt;4,857,029&lt;/big&gt;'''
|}
[[File:Pakistani Weaver.JPG|alt=Thari women working on Charkha|thumb|ٿري عورت چرخي تي ڪم ڪندي]]

==صنعت==
ھنر ۽ ڪاريگري سنڌوءَ واري تھذيب جي دور کان وٺي ٿري سماج جو حصو رھيا آھن. ھٿ جي ھنر ۾ رلھي، مٽي جا ٿانوَ، گڏيون، ڪارپيٽ، روايتي سينگار واريون شيون، ڪاٺي جي ٺپن واري پرنٽنگ، 
چمڙي جو ڪم، ڪپڙن جو ڀرت شامل آهن. رڳو ڇاڇري تعلقي ۾ 6000 لومز آھن.

==توانائي ۽ معدنيات==

پاڪستان ۾ ڪوئلو دنيا جي اندر ڪوئلي جو ستون وڏو ذخيرو آهي جنھن ۾ 185.175 ارب ٽن [[لگنائيٽ]] ڪوئلو موجود آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/315707554|title=Coal Resources of Pakistan: new coalfields|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf|title=Pakistan Coal Power Generation Potential - June 2004|website=National Electric Power Regulatory Authority (NEPRA)|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf|title=Pakistan's Thar Coal Power Generation Potential - July 2008|website=National Centre of Excellence in Analytical Chemistry - University of Sindh (ISO Certified 9001 - 2008, 14001 -2004)|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;. ان مان ٿرپارڪر جو ڪوئلو 175.506 ارب ٽن آھي جيڪو پاڪستان جي ڪوئلي جو 95 سيڪڙو آهي. ان ڪوئلي مان سعودي عرب ۽ ايران جي ذخيرن مان پيدا ٿي سگھندڙ توانائي جي صلاحيت کان بہ وڌيڪ توانائي حاصل ڪري سگھجي ٿي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428134626/http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. پاڪستان ۾ ان ڪوئلي مان بجلي ٺاھيندڙ ڪمپنين کي انڪم ٽيڪس ۽ ٽرن اوور ٽيڪس جي ڇوٽ مليل آهي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ پلانٽن جي ھر قسم جي درآمد کي ٽيرف ۾ مڪمل ڇوٽ ڏنل آهي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.ppib.gov.pk/PowerPolicy2002.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710074238/http://www.ppib.gov.pk/PowerPolicy2002.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; انھن پروجيڪٽن ۾ چيني شينھوئا ڪمپني جي سيڙپڪاري سان 600 ميگاواٽ بجلي ۽ ٿر اينگرو پاور پروجيڪٽ ذريعي 1200 ميگاواٽ بجلي پيدا ٿئي ٿي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520034318/https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://sindhenergy.gov.pk/laws-and-rules/tceb-act-2011/tceb-act-2011/ |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2019-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827190814/https://sindhenergy.gov.pk/laws-and-rules/tceb-act-2011/tceb-act-2011/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/450095-govt-adds-new-members-to-thar-coal-board|title=Govt adds new members to Thar coal board|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abbtakk.tv/en|title=Abbtakk.tv: Latest News Breaking Pakistan, World, Live Videos|website=Abb Takk News|language=en-US|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;[[سنڌ اينگرو ڪول مائيننگ ڪمپني]] ٿرپارڪر ۾ بجلي نيشنل گرڊ کي مھيا ڪري ٿي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1932699/1-thar-coal-pumps-330-mw-energy-national-grid/?amp=1|title=Thar coal starts power supply to national grid {{!}} The Express Tribune|last=Tribune.com.pk|date=2019-03-19|website=tribune.com.pk|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;

==انتظامي ورهاست==
ٿرپارڪر ضلعي ۾ ست تعلقا ، 64 يونين ڪاؤنسلون،  172 ديھون ۽ 2365 ڳوٺ واقع آهن&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ndma.gov.pk/Advisory/2018/Drought%20Situation%20%20Report%20of%20Sindh%20Particularly%20in%20District%20Tharparkar-2018%20(12-11-2018).pdf|title=Drought Situation Report of Sindh Particularly in District Tharparkar-2018|website=NATIONAL DISASTER MANAGEMENT AUTHORITY - GOVERNMENT OF PAKISTAN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/gis_maps/cd_sindh.jpg|title=PBS Census|website=PBS Census|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616134841/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/gis_maps/cd_sindh.jpg|archive-date=2017-06-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pdma.gos.pk/new/Docs/Relief/distributionofrationbags13.03.19.pdf|title=Relief Goods Dispatched in District Tharparkar|website=Provincial Disaster Management Authority - Government of Sindh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/sindh-drought-needs-assessment-sdna-report-january-2019|title=Sindh Drought Needs Assessment (SDNA) Report January 2019 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsu-sindh.gov.pk/contents/FMIS/distbudget201516/Tharparkar.pdf|title=Reform Support Unit School Education &amp; Literacy Department - Government of Sindh}}&lt;/ref&gt;[[File:Tharparkar Administrative Divisions.svg|alt=Map of Tharparkar District with its administrative divisions.|thumb|ٿرپارڪر ضلعي جو نقشو|450x450px]]
[[File:Tharparkar.jpg|alt=Tribal settlement in Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر ۾ قبائلي وسنديون]]
[[File:Village by the desert.jpg|alt=Rural Tharparkar|thumb|ھڪ ڳوٺ جو منظر]]

ٿرپارڪر ضلعي ۾  هيٺيان ست تعلقا ۾ ورهايل آهن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ٿرپارڪر ضلعي جا تعلقا'''
|-
!
! تعلقو&lt;ref name = &quot; پوليٽيڪل &quot;/&gt;
! يونين ڪاؤنسلون
! آبادي&lt;br&gt; (2017)&lt;ref name=&quot; پوليٽيڪل &quot;&gt;{{Cite web |date=2018-05-28 |title=Tharparkar District – Population of Cities, Towns and Villages 2017-2018 |url=https://www.politicpk.com/tharparkar-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/#Tharparkar_Districts_Map_UC_List_MNA_MPA_Seats |access-date=2026-03-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1 || [[مٺي تعلقو|مِٺي]] || 12 ||2,19,071 
|-
| 2 || [[ڏيپلو تعلقو|ڏِيپلو]] || 8 ||1,47,978
|-
| 3 || [[ڇاڇرو تعلقو|ڇاڇرو]] || 17 ||3,51,263
|-
| 4 || [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]] || 7 ||2,60,170 
|-
| 5 || [[ڏاھلي تعلقو|ڏاھلي]] ||  ||3,08,487 
|-
| 6 || [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]] ||  ||2,44,662
|-
| 7 || [[ڪلوئي تعلقو|ڪلوئي]] ||  ||1,18,030
|-
| ڪل ||ٿرپارڪر ضلعو  || 64 || 1,649,661&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;
|}

===ٿرپارڪر جون يونين ڪاؤنسلون===

ٿرپارڪر ضلعي ۾ 64 يونين ڪائونسلون آهن&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ٿرپارڪر ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون'''
|- 
! #
! يونين ڪاؤنسل
! #
! يونين ڪائونسل
!#
!يونين ڪاؤنسل
|-
| 1 ||[[موھراڻو]]  || 2 ||[[بجھوتو]] ||3 ||[[پوسارڪو]]
|-
| 4 ||[[جوڙئو]]  || 5 ||[[مٺڙيو ڀٽي]]  || 6 ||
|-
|  7|| [[ڀاڪئو]] || 8 ||[[ويجھيار]]  || 9 ||[[چيلھار]]
|-
| 10 ||[[مانجٿي]]  || 11 ||[[ٻوھاريڙي]]   || 12 || [[باپوھار]]
|-
|  13 ||[[اسلام ڪوٽ يو سي|اسلام ڪوٽ]]  || 14 ||[[سونل بيھ]]   || 15 ||[[ڪيھري]]
|-
|  16 ||[[ڪڙيو غلام شاھ]]  || 17 ||[[سينگاريو]]   || 18 ||[[جيئندو درس]]
|-
| 19 || [[گريانڇو]] || 20 ||   || 21 ||
|-
|  22||  || 23 ||[[تالو ڄام]]   || 24 ||[[داڀرو]]
|-
|  25|| [[سرھوڙي]] || 26 ||[[ٻلھڙي]]  ||27  ||
|-
|  28|| [[کيٽلاري]] ||29  ||  || 30 ||[[ڦانٽ]]
|-
|   31|| [[ڪلوئي]] || 32 || [[ڇاڇرو يو سي|ڇاڇرو]]  || 33 ||[[ڪنٽيو]]
|-
|  34 ||[[ڌاريندرو]]  || 35 || [[سارنگيار]]  || 36 ||[[راجوڙو]]
|-
|  37||[[ھرار]]  ||38  ||[[جانجھي]]   ||39  ||[[تڙ دوس]]
|-
|  40|| [[چارنوڙي گاجو]] || 41 || [[مٺڙيو چارڻ]]  || 42 ||[[تڙ احمد]]
|-
|  43|| [[ڪمرھار]] || 44 ||[[کينسر]]  || 45 ||[[ڏاھلي]]
|-
|  46|| [[سيار]] || 47 || [[ڪلريو]]  || 48 ||[[گڏڙو]]
|-
|   49||[[جيسي جو پار]]  || 50 || [[پرڻو]]  || 51 ||[[لپلو]]
|-
|   52||[[گل محمد راهمون]]  || 53 ||[[ننگرپارڪر يو سي|ننگرپارڪر]]   || 54 ||[[پٿاپور]]
|-
|  55|| [[بھراڻو]] || 56 || [[اڌگام]]  || 57 ||[[ھاڙھو، ٿرپارڪر|ھاڙھو]]
|-
|  58||[[ويرواھ]]  || 59 || [[چوتال]]  ||60  ||[[ساٽي ديرا]]
|-
| 61|| [[تگوسر]] || 62 || [[پلو، ٿرپارڪر|پِلُو]] || 63 ||[[مصري شاھ، ٿرپارڪر]]
|-
|64 || [[ڊاڀو]] || - || -  || - ||-
|}

== ٿرپارڪر ضلعي جون ديهون ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[ڇڇرو تعلقو|ڇڇرو]]&lt;br /&gt;19 ديهون
! [[ڏاهلي تعلقو|ڏاهلي]]&lt;br /&gt;23 ديهون
! [[ڏيپلو تعلقو|ڏيپلو]]&lt;br /&gt;42 ديهون
! [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]]&lt;br /&gt;22 ديهون
! [[مٺي تعلقو|مٺي]]&lt;br /&gt;28 ديهون
! [[نگرپارڪر تعلقو|نگرپارڪر]]&lt;br /&gt;38 ديهون
|-
| [[اربلهيار ديھ، ڇڇرو|اربلهيار]]
| [[الله رکيو جو پار ديھ، ڏاهلي|الله رکيو جو پار]]
| [[باليهاري ديھ، ڏيپلو|باليهاري]]
| [[باپوهار ديھ، اسلام ڪوٽ|باپوهار]]
| [[اخيراج ديھ، مٺي|اخيراج]]
| [[اڌيگام ديھ، نگرپارڪر|اڌيگام]]
|-
| [[ڇڇرو ديھ، ڇڇرو|ڇڇرو]]
| [[چاريهار ديھ، ڏاهلي|چاريهار]]
| [[ڀيتارو ديھ، ڏيپلو|ڀيتارو]]
| [[ٻوهاري ديھ، اسلام ڪوٽ|ٻوهاري]]
| [[ڀاڪوو ديھ، مٺي|ڀاڪوو]]
| [[بلهياري ديھ، نگرپارڪر|بلهياري]]
|-
| [[چارنور ديھ، ڇڇرو|چارنور]]
| [[ڏاهلي ديھ، ڏاهلي|ڏاهلي]]
| [[ٻولهاري ديھ، ڏيپلو|ٻولهاري]]
| [[ڇاهو ديھ، اسلام ڪوٽ|ڇاهو]]
| [[ڇيلهار ديھ، مٺي|ڇيلهار]]
| [[ٻهرانو ديھ، نگرپارڪر|ٻهرانو]]
|-
| [[ڍاڪلو ديھ، ڇڇرو|ڍاڪلو]]
| [[ڊيٻوري ديھ، ڏاهلي|ڊيٻوري]]
| [[ڇڇي مورا ديھ، ڏيپلو|ڇڇي مورا]]
| [[گريانڇو ديھ، اسلام ڪوٽ|گريانڇو]]
| [[ڍوراڪيئون ديھ، مٺي|ڍوراڪيئون]]
| [[ڀيماويري ديھ، نگرپارڪر|ڀيماويري]]
|-
| [[ڌرينڌرو ديھ، ڇڇرو|ڌرينڌرو]]
| [[ڏوهري ديھ، ڏاهلي|ڏوهري]]
| [[ڇائي ڇپرو ديھ، ڏيپلو|ڇائي ڇپرو]]
| [[اسلام ڪوٽ ديھ، اسلام ڪوٽ|اسلام ڪوٽ]]
| [[ڳوڌيار ديھ، مٺي|ڳوڌيار]]
| [[چوٽال ديھ، نگرپارڪر|چوٽال]]
|-
| [[هنجتل ديھ، ڇڇرو|هنجتل]]
| [[ڳاڍرو ديھ، ڏاهلي|ڳاڍرو]]
| [[ڇپنهار ديھ، ڏيپلو|ڇپنهار]]
| [[جيئندو درس ديھ، اسلام ڪوٽ|جيئندو درس]]
| [[هاڏو ديھ، مٺي|هاڏو]]
| [[ڇوريو ديھ، نگرپارڪر|ڇوريو]]
|-
| [[هيرار ديھ، ڇڇرو|هيرار]]
| [[گل محمد رحيمون ديھ، ڏاهلي|گل محمد رحيمون]]
| [[ڍڀرو ديھ، ڏيپلو|ڍڀرو]]
| [[جهُم ديھ، اسلام ڪوٽ|جهُم]]
| [[جانهڻ ديھ، مٺي|جانهڻ]]
| [[ڍڀو ديھ، نگرپارڪر|ڍڀو]]
|-
| [[جنجهي ديھ، ڇڇرو|جنجهي]]
| [[جيسي جو پار ديھ، ڏاهلي|جيسي جو پار]]
| [[ڏينگاريو ديھ، ڏيپلو|ڏينگاريو]]
| [[ڪيرتي ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪيرتي]]
| [[جنجهيار ديھ، مٺي|جنجهيار]]
| [[ڏنڌورو ديھ، نگرپارڪر|ڏنڌورو]]
|-
| [[ڪنٽيو ديھ، ڇڇرو|ڪنٽيو]]
| [[جوڳي وِيرو ديھ، ڏاهلي|جوڳي وِيرو]]
| [[ڏيپلو ديھ، ڏيپلو|ڏيپلو]]
| [[ڪيهڙي ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪيهڙي]]
| [[جورئو ديھ، مٺي|جورئو]]
| [[ڍينگاڻو ديھ، نگرپارڪر|ڍينگاڻو]]
|-
| [[خڏي ديھ، ڇڇرو|خڏي]]
| [[ڪلاريو ديھ، ڏاهلي|ڪلاريو]]
| [[ڏوڌارو ديھ، ڏيپلو|ڏوڌارو]]
| [[خاريو غلام شاهه ديھ، اسلام ڪوٽ|خاريو غلام شاهه]]
| [[ڪرم علي شاهه ديھ، مٺي|ڪرم علي شاهه]]
| [[گهوٽي ديھ، نگرپارڪر|گهوٽي]]
|-
| [[ملڪم ديھ، ڇڇرو|ملڪم]]
| [[ڪمنهار ديھ، ڏاهلي|ڪمنهار]]
| [[ڏوهر ديھ، ڏيپلو|ڏوهر]]
| [[ڪنڀاريو ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪنڀاريو]]
| [[خاڻورو ديھ، مٺي|خاڻورو]]
| [[گوزري ديھ، نگرپارڪر|گوزري]]
|-
| [[مٿريو چارڻ ديھ، ڇڇرو|مٿريو چارڻ]]
| [[خريريون ديھ، ڏاهلي|خريريون]]
| [[هميرا ٻيهه ديھ، ڏيپلو|هميرا ٻيهه]]
| [[ڪُرن ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪُرن]]
| [[لکميار ديھ، مٺي|لکميار]]
| [[هرهو ديھ، نگرپارڪر|هرهو]]
|-
| [[پبورو ديھ، ڇڇرو|پبورو]]
| [[کينسر ديھ، ڏاهلي|کينسر]]
| [[جانگهہ ديھ، ڏيپلو|جانگهہ]]
| [[منجيٺي ديھ، اسلام ڪوٽ|منجيٺي]]
| [[لونيهار ديھ، مٺي|لونيهار]]
| [[هيرار ڏيدا ديھ، نگرپارڪر|هيرار ڏيدا]]
|-
| [[راجورو ديھ، ڇڇرو|راجورو]]
| [[خيمي جو پار ديھ، ڏاهلي|خيمي جو پار]]
| [[ڪلوئي ديھ، ڏيپلو|ڪلوئي]]
| [[ماتارو ساند ديھ، اسلام ڪوٽ|ماتارو ساند]]
| [[لقمان واءِ ديھ، مٺي|لقمان واءِ]]
| [[قصبو ديھ، نگرپارڪر|قصبو]]
|-
| [[رارلي ديھ، ڇڇرو|رارلي]]
| [[لاپلو ديھ، ڏاهلي|لاپلو]]
| [[خاڙڪ ديھ، ڏيپلو|خاڙڪ]]
| [[مٺرائو ڇٽو ديھ، اسلام ڪوٽ|مٺرائو ڇٽو]]
| [[مالن هور خواڙيا ديھ، مٺي|مالن هور خواڙيا]]
| [[خريريو ديھ، نگرپارڪر|خريريو]]
|-
| [[راوتسر ديھ، ڇڇرو|راوتسر]]
| [[نيبلو ديھ، ڏاهلي|نيبلو]]
| [[کيتلاري ديھ، ڏيپلو|کيتلاري]]
| [[مٿريو سومرو ديھ، اسلام ڪوٽ|مٿريو سومرو]]
| [[مٺي ديھ، مٺي|مٺي]]
| [[خارورو ديھ، نگرپارڪر|خارورو]]
|-
| [[سرنگهيار ديھ، ڇڇرو|سرنگهيار]]
| [[پرڻو ديھ، ڏاهلي|پرڻو]]
| [[ڪونرل ديھ، ڏيپلو|ڪونرل]]
| [[نيو ڪيرتو ديھ، اسلام ڪوٽ|نيو ڪيرتو]]
| [[مٿريو ڀٽي ديھ، مٺي|مٿريو ڀٽي]]
| [[لاڌووارڻي ديھ، نگرپارڪر|لاڌووارڻي]]
|-
| [[تر حمير ديھ، ڇڇرو|تر حمير]]
| [[پيراڻو پار ديھ، ڏاهلي|پيراڻو پار]]
| [[ڪُن رحمت الله ديھ، ڏيپلو|ڪُن رحمت الله]]
| [[اوڪرارو ديھ، اسلام ڪوٽ|اوڪرارو]]
| [[مُنڌواه ديھ، مٺي|مُنڌواه]]
| [[مامڇيرو ديھ، نگرپارڪر|مامڇيرو]]
|-
| [[تردوس ديھ، ڇڇرو|تردوس]]
| [[روهر ڪيلهڻ ديھ، ڏاهلي|روهر ڪيلهڻ]]
| [[لياري ديھ، ڏيپلو|لياري]]
| [[سينگارو ديھ، اسلام ڪوٽ|سينگارو]]
| [[ناصر ديھ، مٺي|ناصر]]
| [[مهرانو ديھ، نگرپارڪر|مهرانو]]
|-
| 
| [[ساجن پار ديھ، ڏاهلي|ساجن پار]]
| [[ميلن هار ديھ، ڏيپلو|ميلن هار]]
| [[سونل ٻيهه ديھ، اسلام ڪوٽ|سونل ٻيهه]]
| [[نئون ڪوٽ ديھ، مٺي|نئون ڪوٽ]]
| [[مصري شاهه ديھ، نگرپارڪر|مصري شاهه]]
|-
| 
| [[سيار ديھ، ڏاهلي|سيار]]
| [[مراد لشاري ديھ، ڏيپلو|مراد لشاري]]
| [[سليمان حجام ديھ، اسلام ڪوٽ|سليمان حجام]]
| [[نوهٽو ديھ، مٺي|نوهٽو]]
| [[مٿريو جونيجو ديھ، نگرپارڪر|مٿريو جونيجو]]
|-
| 
| [[تر احمد ديھ، ڏاهلي|تر احمد]]
| [[نبيسر ديھ، ڏيپلو|نبيسر]]
| [[واڻيهٺ ديھ، اسلام ڪوٽ|واڻيهٺ]]
| [[پبوهار ديھ، مٺي|پبوهار]]
| [[مونڌرو ديھ، نگرپارڪر|مونڌرو]]
|-
| 
| [[ويراري ديھ، ڏاهلي|ويراري]]
| [[پنيلي ديھ، ڏيپلو|پنيلي]]
| 
| [[پوسارڪو ديھ، مٺي|پوسارڪو]]
| [[نگرپارڪر ديھ، نگرپارڪر|نگرپارڪر]]
|-
| 
| 
| [[ڦانٽ ديھ، ڏيپلو|ڦانٽ]]
| 
| [[روهيلڙي ديھ، مٺي|روهيلڙي]]
| [[اونهيار ديھ، نگرپارڪر|اونهيار]]
|-
| 
| 
| [[پيلوري ديھ، ڏيپلو|پيلوري]]
| 
| [[تلهي ديھ، مٺي|تلهي]]
| [[اورهمار ديھ، نگرپارڪر|اورهمار]]
|-
| 
| 
| [[راجڙ ديھ، ڏيپلو|راجڙ]]
| 
| [[وينجهيار ديھ، مٺي|وينجهيار]]
| [[پروڌارو ديھ، نگرپارڪر|پروڌارو]]
|-
| 
| 
| [[سڏوئي ديھ، ڏيپلو|سڏوئي]]
| 
| [[وجيهٽو ديھ، مٺي|وجيهٽو]]
| [[پيلو ديھ، نگرپارڪر|پيلو]]
|-
| 
| 
| [[سجائي ديھ، ڏيپلو|سجائي]]
| 
| [[واسائيپوٽا ديھ، مٺي|واسائيپوٽا]]
| [[پٿاپور ديھ، نگرپارڪر|پٿاپور]]
|-
| 
| 
| [[صندوق ديھ، ڏيپلو|صندوق]]
| 
| 
| [[رنپور ديھ، نگرپارڪر|رنپور]]
|-
| 
| 
| [[سارن ديھ، ڏيپلو|سارن]]
| 
| 
| [[راٺي ديھ، نگرپارڪر|راٺي]]
|-
| 
| 
| [[سيڊيو ديھ، ڏيپلو|سيڊيو]]
| 
| 
| [[سبهوسن ديھ، نگرپارڪر|سبهوسن]]
|-
| 
| 
| [[سينگاريو ديھ، ڏيپلو|سينگاريو]]
| 
| 
| [[سڏوراس ديھ، نگرپارڪر|سڏوراس]]
|-
| 
| 
| [[سرهِي ديھ، ڏيپلو|سرهِي]]
| 
| 
| [[ستيڊيرا ديھ، نگرپارڪر|ستيڊيرا]]
|-
| 
| 
| [[سوڀيار ديھ، ڏيپلو|سوڀيار]]
| 
| 
| [[شولو ديھ، نگرپارڪر|شولو]]
|-
| 
| 
| [[سومراسر ديھ، ڏيپلو|سومراسر]]
| 
| 
| [[سومريٿ ديھ، نگرپارڪر|سومريٿ]]
|-
| 
| 
| [[تلو ديھ، ڏيپلو|تلو]]
| 
| 
| [[سورچند ديھ، نگرپارڪر|سورچند]]
|-
| 
| 
| [[ٽنڊو نيازي ديھ، ڏيپلو|ٽنڊو نيازي]]
| 
| 
| [[ٽيگوسر ديھ، نگرپارڪر|ٽيگوسر]]
|-
| 
| 
| [[ٿوهر ڇاهو ديھ، ڏيپلو|ٿوهر ڇاهو]]
| 
| 
| [[ويراواه ديھ، نگرپارڪر|ويراواه]]
|-
| 
| 
| [[ترڪيار ديھ، ڏيپلو|ترڪيار]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[اُٺ ڏاهو ديھ، ڏيپلو|اُٺ ڏاهو]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[ورهار ديھ، ڏيپلو|ورهار]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[ونگي ديھ، ڏيپلو|ونگي]]
| 
| 
| 
|}

==آبادي==

1981 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 5,40,985 ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 1998ع جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 9,14,291 ھئي جنھن ۾ 4،99،859 مرد ۽ 4,14,432 عورتون ھيون. ان سال آبادي جي گھاٽائي جي شرح 46.6 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 39,827 ماڻھو شھري ۽ 8,74,464 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ ھيا&lt;ref name=&quot; گورنمينٽ &quot;&gt;[https://www.pbs.gov.pk › contentDistrict at a glance Tharparkar | Pakistan Bureau of Statistics ]&lt;/ref&gt;. 2017ع جي آدمشماري ۾ ٿرپارڪر جي آبادي 16،49,661 ھئي. 2014 ع جي ڪاٿي مطابق آبادي جو %51.29 انھن ماڻھن جو ھيو جن جي عمر 15 سالن کان گھٽ ھئي. %3.73 65 سالن جي عمر کان مٿي وارن جو ھيو. 2014ع جي ڪاٿي مطابق آبادي ۾ ھر 100 عورتن لاء 121 مرد ھيا.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعي جي تعلقن جي آبادي
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعلقو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | 1998ع
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | 2013ع
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | 2017ع
|-
| [[مٺي تعلقو|مٺي]]
| 125,137
| 201,850
| 219,071
|-
| [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]]
| 137,826
| 190,664
| 244,662
|-
| [[ڏيپلو تعلقو|ڏيپلو]]
| 92,047
| 230,890
| 147,978
|-
| [[ڪلوئي تعلقو|ڪلوئي]]
| 73,651
| style=&quot;background:#F4CCCC;&quot; | ڊيٽا غير موجود
| 118,030
|-
| [[ڇاڇرو تعلقو|ڇاڇرو]]
| 167,235
| 232,210
| 351,263
|-
| [[ڏاهلي تعلقو|ڏاهلي]]
| 165,289
| 225,710
| 308,487
|-
| [[ننگرپارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]]
| 153,106
| 218,411
| 260,170
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | ڪل آبادي
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 914,291
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 1,299,735*
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 1,649,661
|}

&lt;small&gt;
* 2013ع ۾ [[ڪلوئي تعلقو|ڪلوئي]] جي آباديءَ جا انگ اکر دستياب نه آهن، تنهنڪري ڪل آبادي نامڪمل آهي.
&lt;/small&gt;

&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://citypopulation.info/php/pakistan-distr-admin.php?adm1id=819|title=Tharparkar (District, Pakistan) - Population Statistics, Charts, Map and Location|website=citypopulation.info}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2019/09/Development-Statistics-of-Sindh-2018.pdf|title=Development Statistics of Sindh - Year 2018|website=Sindh Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعو: اهم آبادياتي انگ اکر (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | اشاري
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | انگ اکر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ڪل آبادي
| 1,778,407
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ايراضي
| 19,637 چورس ڪلوميٽر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | آبادي جي گهاٽائي
| 90.56 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | سالياني آبادي واڌ (2017–2023)
| 1.3٪
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | مرد
| 925,679 (52.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | عورتون
| 852,691 (47.9٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | خواجه سرا
| 18
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 0–14 سال
| 213,225 (43.6٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 15–64 سال
| 260,524 (53.3٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 65 سال يا وڌيڪ
| 14,973 (3.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ٻهراڙي آبادي
| 347,824 (70.9٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | شهري آبادي
| 142,562 (29.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | خواندگي (10+ سال)
| 125,884 (37.7٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | اڻپڙهيل (10+ سال)
| 208,019 (62.3٪)
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعو: مادري ٻوليون (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻولي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ڳالهائيندڙ
|-
| 1
| سنڌي
| 474,244
|-
| 2
| هندڪو
| 3,428
|-
| 3
| پنجابي
| 2,834
|-
| 4
| سرائيڪي
| 1,982
|-
| 5
| پشتو
| 1,874
|-
| 6
| اردو
| 1,353
|-
| 7
| براهوئي
| 1,083
|-
| 8
| بلوچي
| 768
|-
| 9
| ڪوهستاني
| 110
|-
| 10
| ميواتي
| 2
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; colspan=&quot;2&quot; | ٻيون ٻوليون
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 1,044
|}

==تعليم==

[[File:Entrance board of a school in Tharparkar (cropped).jpg|alt=Entrance board of a school in Tharparkar|thumb|ھڪ اسڪول جو داخلي بورڊ]]

سنڌ حڪومت 2011 کان 2016 تائين صوبي جي تعليمي بجيٽ م 90 سيڪڙو اضافو ڪيو جيڪو 14.26 ارب روپين کان 148 ارب روپيا ھيو ان جي باوجود بہ ھن ضلعي جو تعليمي نظام خراب حالت ۾ آھي. 10 سالن کان مٿي جي عمر وارن جو پڙھيل لکيل ھجڻ وارو تناسب 46 سيڪڙو آھي  جنھن مان مردن جي شرح 65 سيڪڙو آهي ۽ عورتن جي 25 سيڪڙو. شھري علائقن جي شرح 65 سيڪڙو جن مان مرد 81 سيڪڙو ۽ عورتون 54 سيڪڙو پڙھيل لکيل آھن. ٻھراڙيءَ ۾ اھا شرح 45 سيڪڙو جن مان مرد 64 سيڪڙو ۽ عورتون 23 سيڪڙو پڙھيل لکيل آھن.

[[File:Unprivileged child teaching other school children how to milk a goat in Tharparkar (cropped).jpg|alt=Unprivileged child teaching other school children how to milk a goat in Tharparkar|thumb|ٻار اسڪول ٻاھران ٻڪري جو کير ڏھندي]]

2017ع ۾ ھن ضلعي م پڙھندڙ شاگردن جو تعداد 
2،21،203  جن م ھيو 125,189 ڇوڪرا ۽ 
96,014 ڇوڪريون ھيون. ضلعي جي ڪل اسڪولن جو تعداد 4,152 ھيو جن مان 620 ڇوڪرن جا، 629 ڇوڪرين جا ۽ 2,903 ٻنھي جا ھيا. 2017ع ۾ استادن جو تعداد 5,469 ھيو جن مان 4,813 مرد ۽ 656 عورتون ھيون. ھر اسڪول م سراسري 53 شاگردن لاء 1.3 استاد ھيا. ۽ اھا شرح سراسري طور تي ڪجهه ڪلاسن جي 40 ھئي. سنڌ بيورو آف اسٽيٽسٽڪس مطابق ھن ضلعي ۾ اسڪولن جو تعداد 4010 آھي جيڪو پوري سنڌ جي شرح مطابق سڀ کان اوچي سطح وارو آھي پر انھن اسڪولن مان رڳو 4.4 سيڪڙو اسڪولن ۾ بجلي ميسر آھي. پيئڻ جي پاڻي جي سھولت 16.0 سيڪڙو ۽ ڪاڪوس جي سھولت رڳو 34.6 سيڪڙو اسڪولن ۾ آھي. 0.4 سيڪڙو اسڪولن ۾ لائبريري ۽ 0.6 سيڪڙو اسڪولن ۾ ليبارٽري جو سھولت، 2.2 سيڪڙو اسڪولن ۾ راندين جي ميدان جي سھولت ميسر آهي. 74.5 اسڪولن ۾ اسڪول مينيجمينٽ ڪاميٽيون جڙيل آھن&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2017/01/School-Education-Statistics-2015-16.pdf |accessdate=2021-04-29 |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120203745/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2017/01/School-Education-Statistics-2015-16.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: center;&quot; | اسڪولي سطح مطابق تعليمي شماريات
|-
! scope=&quot;col&quot; | سطح !! scope=&quot;col&quot; | اسڪولي تعداد !! scope=&quot;col&quot; | شاگرد !! scope=&quot;col&quot; | ڇوڪرا !! scope=&quot;col&quot; | ڇوڪرين !! scope=&quot;col&quot;| استاد !! scope=&quot;col&quot; | مرد !! scope=&quot;col&quot; | عورتون !! scope=&quot;col&quot; | شاگرد استاد نسبت !! scope=&quot;col&quot; | ڪلاسن جا ڪمرا (سراسري)
|-
!scope=&quot;row&quot; | پرائمري
| 3,873 || 190,370 || 105,494 || 84,876 || 4,625 || 4,057 || 568 || 41 || 1
|-
! scope=&quot;row&quot; | مڊل
| 234 || 15,052 || 8,587 || 6,465 || 362 || 344 || 18 || 42 || 2
|-
! scope=&quot;row&quot; | سيڪنڊري
| 40 || 12,130 || 7,833 || 4,297 || 403 || 333 || 70 || 30 || 7
|-
! scope=&quot;row&quot; | ھائر سيڪنڊري
| 5 || 3,651 || 3,275 || 376 || 79 || 79 || 0 || 46 || 17
|-
! scope=&quot;row&quot; | ڪل
| 4,152 || 221,203 || 125,189 || 96,014 || 5,469 || 4,813 || 656 || 40 || 1.1
|}

ھن ضلعي ۾ ڪابه يونيورسٽي ڪانہ آھي جنھن ڪري 2019 ۾ اعليَ تعليمي ادارن لاء مطالبو زور وٺي ويو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://propakistani.pk/2019/06/19/thar-district-to-get-its-first-university/|title=Thar District to Get Its First University|last=Rizvi|first=Raza|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://politicalpanadol.com/thar-needs-university/|title=Thar{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Needs University|last=admin|date=2019-04-09|website=Political Panadol|language=en-US|access-date=2019-09-03}&lt;/ref&gt; نتيجي ۾ [[اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي]]، [[سنڌ اينگرو ڪول مائيننگ]] ۽ [[دي سٽيزن فائونڊيشن]] جي شراڪت سان [[اسلام ڪوٽ]] ۾ [[ٿر انسٽيٽيوٽ آف انجنيئرنگ، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] جي نالي سان اين اي ڊي يونيورسٽي جو ذيلي ڪيمپس قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو ويو&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/486941-ned-university-establishing-campus-in-tharparkar|title=NED University establishing campus in Tharparkar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.brecorder.com/2019/08/09/517233/mou-signed-to-establish-ned-campus-in-thar-this-year/|title=MoU signed to establish NED Campus in Thar this year|date=2019-08-09|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2019/08/20190820507378/|title=NED signs MoU with SECMC, TCF|date=2019-08-20|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt; بعد ڪيمپس جي جاء اسلام ڪوٽ مان تبديل ڪري مٺي ۾ رکي وئي جتي سنڌ حڪومت 317 ايڪڙ زمين خريد ڪئي ۽ عارضي طور تي ڪيمپس بينظير ڪلچرل ڪامپليڪس مٺي ۾ رکيو ويو جتي آڪٽوبر 2019ع ۾ ڪيمپس جو افتتاح ڪيو ويو.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/08/22/cm-okay-setting-up-tiest-at-mithi/|title=CM okay setting up TIEST at Mithi {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/515957-cm-approves-establishment-of-engineering-institute-in-thar|title=CM approves establishment of engineering institute in Thar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/515911-murad-approves-establishment-of-engineering-institute-in-thar|title=Murad approves establishment of engineering institute in Thar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://epaper.dawn.com/DetailImage.php?StoryImage=23_08_2019_117_001|title=Rs1.5bn science &amp; technology institute to be set up in Thar {{!}} ePaper {{!}} DAWN.COM|website=epaper.dawn.com|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.brecorder.com/2019/10/24/537287/ned-university-campus-opens-in-tharparkar/|title=NED university campus opens in Tharparkar|last=Report|first=Recorder|date=2019-10-24|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/tiest|title=Thar Institute of Engineering, Sciences &amp; Technology {{!}} NEDUET Website|website=www.neduet.edu.pk|access-date=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/sites/default/files/jobs/19-08-2019/JOB%20OPPORTUNITIES%20FOR%20NED%20UNIVERSITY%20CAMPUS%20AT%20ISLAMKOT%2C%20THAR.pdf|title=JOB OPPORTUNITIES FOR NED UNIVERSITY CAMPUS AT ISLAMKOT, THAR|website=NED University of Engineering &amp; Technology|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/sites/default/files/Admissions-2019/9-10-2019/thar%20poster.pdf|title=Admission Notice for Thar Institute of Engineering, Sciences and Technology (TIEST)|website=Thar Institute of Engineering, Sciences &amp; Technology|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;

==صحت==
ٿرپارڪر ضلعي ۾ ھڪ سول اسپتال، ھڪ تعلقه اسپتال، 2 رورل هيلٿ سينٽر، 36 بيسڪ هيلٿ يونٽ، 38 ڊسپينسريون واقع آهن&lt;ref name=&quot; ھيلٿ &quot;&gt;[https://www.humanitarianresponse.info › ...Pakistan: Health facilities in Tharparkar- Sindh province ... ]&lt;/ref&gt;.

==آمدورفت==

[[File:Kekra unloading construction material in Tharparkar.jpg|alt=A Kekra truck unloading construction material in Islamkot|thumb|ڪيڪڙو ھڪ ٽرڪ جو نالو آهي جيڪا بار کڻڻ لاء ڪتب ايندي آهي]]

ڪيڪڙو ھڪ ٽرڪ جو ٿرپارڪر ۾ ڏنل نالو آهي جنھن کي ڇڪڙو پڻ سڏيندا آهن جيڪا اتي آمدورفت جو ھڪ وڏو ذريعو آهي. اھا واري واري رستن تي ھلندڙ ھڪ عام سواري آھي ۽ ان کي ٿر جو اٺ پڻ سڏيندا آهن. ان ۾ بيڊ فورڊ ڪمپني جي طاقتور انجڻ لڳل ھوندي آھي. اھا بار کڻڻ جي ڪم ايندي آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thingsasian.com/story/thar-desert|title=Thar desert {{!}} ThingsAsian|website=thingsasian.com|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinterest.com/pin/19703317090683707/|title=ThingsAsian: Kekra, a form of local transport made from American Army Trucks, used by Pakistan Army and later auctione… {{!}} It's all about the journey... {{!}} Beautiful places to travel, Travel, Deserts|website=Pinterest|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/231073-Tharparker-a-peek-into-the-deserted-jewel|title=Tharparker: a peek into the deserted jewel|date=2017-09-19|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/harmony-mithi/|title=The harmony of Mithi|last=Editor|first=T. N. S.|date=2018-10-14|website=TNS - The News on Sunday|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/hunger-amidst-the-dunes/|title=Hunger amidst the dunes?|date=2016-03-18|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/heres-why-visiting-tharparkar-in-november-will-be-the-best-decision-youll-ever-make/|title=Here's Why Visiting Tharparkar In November Will Be The Best Decision You'll Ever Make!|last=Saqib|first=Ramla|date=2018-10-30|website=Parhlo|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/640409|title=The rickety 'Kekra' of Thar|last=Dawn.com|date=2011-06-30|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.trekearth.com/gallery/Asia/Pakistan/East/Sindh/photo356839.htm|title=Pakistan|website=www.trekearth.com|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kekra ---- The King Of Thar|url=https://www.youtube.com/watch?v=8k0soT_va7c|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Thar Jo Registani Jahaz ..... .....Kekra Of Thar|url=https://www.youtube.com/watch?v=p49Fy2mAv08|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;.

==ٻوليون==
[[File:Dhatki Dialects.svg|thumb|
ٿرپارڪر ۾ سڀ کان وڌيڪَ ڳالھائي ويندڙ [[ڍاٽڪي ٻولي]] جي مختلف لھجن جا مثال&lt;ref&gt;
{{Citation|title=Dhatki, the language of Thar desert - BBCURDU|url=https://www.youtube.com/watch?v=6Y5ATQH_i6k|language=en|access-date=2019-10-29}}
&lt;/ref&gt;]]

ٿرپارڪر ۾ سڀ کان وڌيڪَ ڳالھائي ويندڙ ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آھي. ان کان سواءِ ٻيون ڳالھائيون ويندڙ ٻوليون [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[پارڪري ڪولي ٻولي|پارڪري ڪولي]]، [[جوڳي ٻولي|جوڳي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.muturzikin.com/cartesasie/4.htm|title=Pakistan &amp; Afghanistan - Carte linguistique / Linguistic map|website=www.muturzikin.com|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/guj|title=Gujarati|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/jog|title=Jogi|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/gjk|title=Koli, Kachi|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/19/language/kvx/|title=Koli, Parkari|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;

==مذھب==

[[File:Churrio Jabal (Churrio Hill).jpg|thumb|چوريو جبل تي واقع درگا ماتا جو مندر]]
[[File:Temple in thar.jpg|alt=A temple in Chelhar|thumb|چيلھار جو ھڪ مندر]]
پاڪستان جي قيام کان اڳ ٿرپارڪر جي آبادي ۾ 80 سيڪڙو ھندو ھيا. پاڪستان جي قيام بعد اوچي ذات وارن ھندن جو وڏو حصو ھتان لڏي انڊيا ھليو ويو ۽ لڳ ڀڳ 3500 مسلمان خاندان انڍيا مان ھتي لڏي آيا جن کي 12 ايڪڙ في خاندان جي حساب سان  42،000 ايڪڙ زمين ڏني وئي&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&amp;q=arif+hasan+thar+desert+migration&amp;pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=9781843697343|pages=15–16|quote=In the 1965 war, Pakistan captured a large area of the Indian part of the Thar desert, and in 1971 India captured a large part of the Thar desert in Pakistan. Many UCs in Pakistani Thar were Hindu majority areas, and Pakistani Thar as a whole was dominated by the Hindu upper caste who controlled most of the productive land and livestock. They also dominated the politics of Thar and strictly enforced caste divisions, making upward social and economic mobility almost impossible for the Hindu lower castes. Their control over the caste system also ensured the maintenance of agriculture-related infrastructure through baigar (forced labour) and the protection of forests and pasture lands. Following the 1965 and 1971 wars, the Hindu upper castes and their retainers fled to India. As a result, the feudal institutions that managed agricultural production and the maintenance of infrastructure collapsed. This has had severe repercussions on the natural environment of Thar. In addition, the lower castes were freed from serfdom and to some extent from discrimination. Many of their members, as a result, have acquired education and are important professionals and NGO leaders. Apart from the migration of Hindus to India, 3,500 Muslim families moved from Indian Thar to Pakistani Thar. They were given 12 acres of land per family (a total of 42,000 acres), thus introducing another factor in the social and political structure of Thar and creating a new interest group.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian|quote=It was not 1947 but the Indo-Pak war of 1971 which proved to be the game changer on this part of the border, since it was then that Hindus from Sindh, worried about persecution in Pakistan, fled to India. The cross-border train service had already been stopped following the 1965 war between India and Pakistan, and resumed only in 2006. Hindu Singh Sodha, a 15-year-old at that time he fled Pakistan in 1971, has set up the Seemant Lok Sangathan, which has been fighting for citizenship rights for all Hindu refugees from Sindh. During the war, Muslims from this region also fled to Pakistan.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|quote=Another woman, Amnat, a resident of Umerkot had a similar story to tell. She was married at the age of 17 and her husband took her to Pakistan. She is presently 60 years old. Her husband passed away 23 years ago. “My father Abdul Karim had also migrated from Rajasthan, India to Umerkot”. One reason is because his daughter lives in Sindh. Her father narrated to her that at the time of Pak-India wars, Muslims in the border’s districts were robbed, killed and harassed by the Indian army, hence he preferred to migrate to a Muslim country like Pakistan to avoid confrontation. She recalled that in the 1965 War between Pakistan and India; Kaprao, Konro, Boath, Vauri, Gahrr jo Tarr, Dedohar, Mate ka Talha, Bijhrar, and a number of other border villages were evacuated. Four persons were killed in the village of Kaprao by the Indian Army based on the allegations that they had been helping the Pakistan Army.|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 1998 م ضلعي جي 59 سيڪڙو آبادي مسلمان ۽ 41 سيڪڙو ھندو ھئي&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=93&amp;Itemid=88|title=District Profile|date=August 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830182622/http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=93&amp;Itemid=88|archive-date=2011-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2018/10/drought-in-thar-pakistan-and-the-lives-of-hindu-minorities|title=Drought In Thar, Pakistan And The Lives of Hindu Minorities|date=2018-10-02|website=Countercurrents|language=en-US|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;  مٺي ۾ ھندو آبادي شھر جي ڪل آبادي جو 80 سيڪڙو آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2042906/1-census-2017two-years-government-mum-official-minority-count/|title=Census 2017: Two years on, govt mum on official minority count|website=The Express Tribune|access-date=9 November 2019}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر ۾ وسندڙ ھندو آبادي جون مکيه ذاتيون لوھاڻا، مکي، راجپوت، ٺاڪر، سوتراڌر، سوني، ميگھواڙ، برھمڻ يا مھراج، مھيشوري، گواسمي، رباڙي، ڪوھلي، لوھر، ڪنڀر، ارباب، خاصخيلي، بجير آهن&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/257963/hindu-candidate-from-thar-vows-better-education-facilities-for-girls/|title=Suthar candidate from Thar vows better education facilities for girls|date=2018-06-25|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/nanakpanthis-in-mithi/|title=Nanakpanthis in Mithi|last=says|first=K. Hussan Zia|date=2018-05-04|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/698926|title=Tharis continue long march|last=Correspondent|first=The Newspaper's|date=2012-02-28|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1478268|title=Buses for Tharparkar|last=Newspaper|first=From the|date=2019-04-25|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/430355/helping-thars-residents-wheat-distribution-starts-amid-allegations-of-corruption/|title=Helping Thar's residents: Wheat distribution starts amid allegations of corruption|last=Tribune.com.pk|date=2012-09-03|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/world-news/this-pakistani-hindu-woman-is-gearing-up-to-fight-feudal-system-in-upcoming-polls/1196315/|title=This Pakistani Hindu woman is gearing up to fight feudal system in upcoming polls|date=2018-06-06|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.humanitarianresponse.info/sites/www.humanitarianresponse.info/files/documents/files/Tharparkar%20Contact%20list%202014.xlsx|title=Tharparkar Contact list Drought 2014|website=Humanitarian Response -- OCHA|access-date=26 سيپٽمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

==موسم==

[[File:Nagarparkar after rains.jpg|alt=Nagarparkar after rains|thumb|[[ننگرپارڪر]] برسات بعد]]
[[File:Scorpioes.jpg|alt=Deadly scorpions of Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر جا خطرناڪ وڇون]]

ھن ضلعي جي آبھوا ٽراپيڪل آھي&lt;ref&gt;koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm
&lt;/ref&gt; اونھاري ۾ ڏينھن سخت گرم جڏھن ته راتيون ٿڌيون ھونديون آھن سال ۾ اپريل، مئي ۽ جون گرم ترين ۽ ڊسمبر، جنوري ۽ فيبروري سرد ترين مھينا ھوندا آھن. سياري ۾ گرمي پد 28 کان 9 سينٽي گريڊ رھندو آھي. سالياني برسات جي سراسري ھر ھنڌ ھڪڪري نہ رھندي آھي ۽ ڪجهه ھنڌن تي 100 ملي ميٽر کان بہ گھٽ رھندي آھي. گھڻي ڀاڱي برسات ڏکڻ اولھ واري مون سون ۾ جولاءِ ۽ سيپٽمبر وچ ۾ پوندي آهي&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-emergency-situational-analysis-district-tharparkar-may-2014 A profile of District Tharparkar- ReliefWeb report]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.tourism.gov.pk/climate_tharparkar_sindh.html{{مئل ڳنڍڻو|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;تعلقن ۾ سالياني برسات (ملي ميٽر)
&lt;/small&gt;&lt;small&gt;(اختصار + =ڊيٽا غيرموجود, # = تعلقو قائم نہ ٿيل)&lt;/small&gt;
!&lt;big&gt;Year&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;مٺي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;اسلام ڪوٽ&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏيپلو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڪلوئي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڇاڇرو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏاھلي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ننگرپارڪر&lt;/big&gt;
|-
|2014
|180
|167
|33
|{{font color|blue|#}}
|7
|{{font color|blue|#}}
|43
|-
|2015
|422
|362
|512
|{{font color|blue|#}}
|363
|26
|588
|-
|2016
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|-
|2017
|261
|337
|379
|11
|1
|123
|324
|-
|2018
|58
|24
|51
|10
|10
|120
|40
|}
1997 کان ھتي سڀ کان وڌيڪ برسات 2011ع ۾ پئي ھئي جيڪا 1306 ملي ميٽر رڪارڊ ڪئي وئي ھئي&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|url=http://jhangizone.com/last-20-years-rainfall-record-thar-desert/|title=Last 20 Years Rainfall Record of Tharparkar and Drought History {{!}} Jhangi Zone|last=Kumar|first=Teerath|date=2018-11-03|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي ڪيترائي ڏھاڪا خشڪ سالي ڏٺي آهي ۽ ان دؤر م صوبائي حڪومت ان کي ڏڪاريل علائقو قرار ڏنو ھو &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/pakistan-prolonged-drought-threatens-communities-thar-desert-190529144919303.html|title=Pakistan: Prolonged drought threatens communities in Thar Desert|website=www.aljazeera.com|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/disaster-mgmt/famine/evaluation-of-thar-rural-development-project|title=Evaluation of Thar Rural Development Project|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/disaster-mgmt/comprehensive-assessment-of-drought-and-famine-in-sind-arid-zones|title=Comprehensive Assessment of Drought and Famine in Sind Arid Zones|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1440059|title=Over 500 children died in drought-hit Thar this year, Murad told|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2018-10-20|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/articles/thar-drought-and-change|title=Thar, Drought and Change|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; سرڪاري طور تي ٿرپارڪر کي 1968, 1978, 1985, 1986, 1987, 1995, 1996, 1999, 2001, 2004, 2005, 2007, 2012, 2013, 2014, 2015 ۽ 2018 ۾ ڏڪار سٽيل علائقو قرار ڏنو ويو هو.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==وڻ ٽڻ ٻوٽا==
[[File:Akk planta.jpg|alt=Leaves of Ak are used while prayers during Teejdi festival|thumb|ٿرپارڪر ۾ اڪ جو ٻوٽو|180x180px]]

ٿرپارڪر ۾ لڳ ڀڳ ٻوٽن جون 89 جنسون ۽ 26 خاندان ملن ٿا. ڪافي ٻوٽا ۽ جھاڙيون برساتي موسم ۾ ڦٽن ٿيون.

==جاندار==

[[File:Birds in Tharparkar.jpg|alt=Sparrow in Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر جون [[قديم جھرڪي|قديم جھرڪيون]]]]
[[File:Chinkara.jpg|alt=Chinkara is also known as the Indian gazelle.|thumb|ٿر ۾ لڀندڙ [[چنڪارا]] جنھن کي ھندي ھرڻ پڻ سڏين ٿا ]]
[[File:Thar Bird.jpg|alt=Indian robin in Tharparkar|left|thumb|ٿرپارڪر م ملندڙ ھڪ [[ھندي رابن]]]]
[[File:Lizard of tharparkar.jpg|alt=Dragon Lizard of Tharparkar|left|thumb|ٿرپارڪر جي ھڪ ڪرڙي ٽاري تي ويٺل|220x220px]]

جاندار جي فراواني ٿر جي ھڪ خصوصيت ۾ شمار ٿئي ٿي. قديم زماني کان لوڪ ڌنن کان وٺي فن جي نمونن ۾ اتان جا جاندار ٿر جي لازمي جز طور شامل رھيا آھن. جاندار ھتان جي فن ، ثقافت، علائقائي ورثي ۽ تاريخ جي وڏن واقعن جو حصو رھيا آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zsp.com.pk/pdf47/1205-1211%20(1)%20PJZ-2246-15%2024-7-15%20Thar%20Paper%20(Revised%202).pdf|title=Mammalian Diversity in Thar Desert Habitat of Tharparkar District by Zoological Society Of Pakistan|website=www.zsp.com.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/32791/conservation-of-endangered-wild-species-in-thar-demanded/|title=Conservation of endangered wild species in Thar demanded|date=2017-01-26|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/05-Feb-2019/gorano-declared-new-habitat-for-migratory-birds-in-thar|title=Gorano declared new habitat for migratory birds in Thar|date=2019-02-05|website=The Nation|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:35&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/08/07/illegal-business-of-snakes-scorpions-thriving-in-interior-sindh/|title=Illegal business of snakes, scorpions thriving in interior Sindh {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/thehindu/seta/2003/03/13/stories/2003031300070200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030517170810/http://thehindu.com/thehindu/seta/2003/03/13/stories/2003031300070200.htm|url-status=dead|archive-date=17 May 2003|title=One scorpion, two venoms|date=13 March 2003|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/nation/2017/aug/12/at-pakistan-border-bsf-fights-snakes-scorpions-and-porcupines-too-1641933.html|title=At Pakistan border, BSF fights snakes, Scorpions and porcupines too|website=The New Indian Express|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/669356|title=Snake invasion spreads terror in Thar|last=Newspaper|first=From the|date=2011-10-28|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://india.mongabay.com/2019/02/the-unexpected-little-underdogs-of-the-big-bad-desert/|title=The unexpected little underdogs of the big bad desert|date=2019-02-18|website=Mongabay-India|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/290199566|title=Orthopteran Biodiversity of Thar Desert, Sindh, Pakistan {{!}} Riffat Sultana {{!}} Request PDF|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Cite web|url=https://propakistani.pk/lens/sindh-ministers-solution-to-locust-attack-is-eating-insects/|title=Sindh Minister's Solution to Locust Attack Is Eating Insects|date=2019-07-01|website=Lens|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IAVLDwAAQBAJ&amp;q=Insects+in+Thar&amp;pg=PA137|title=Changing Faunal Ecology in the Thar Desert|last1=Tyagi|first1=B. K.|last2=Baqri|first2=Q. H.|date=2005-05-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=9789387307506|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/307939/sindh-wildlife-at-risk-due-to-drought/|title=Sindh wildlife at risk due to drought|date=2018-10-08|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt;.

===جاندارن جي حرمت وارا ھنڌ===

ٿرپارڪر ۾ جاندار جي تحفظ لاء مخصوص ھنڌن مان ھڪ [[چنڪارا وائلڊ لائيف سينڪچوئري]] آھي جيڪو 940 چورس ڪلوميٽرن تي مشتمل آهي جتي شڪار منع ٿيل آھي. ان سينڪچوئري جي اتر ۾ [[چلھار]]، ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڀوريلو]]، ۽ اولھ م مٺي ۽ [[وجتو]] واقع آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wildlife.com.pk/chinkara-wildlife-sanctuary/|title=Chinkara Wildlife Sanctuary – Wildlife of Pakistan|last=Admin|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.
ٻيو ھنڌ ڳجھن ۽ مسافر پکين جي سينڪچوئري آھي جيڪا پکين جي حرمت واري جاء آھي جتي نابودي جي خطري ۾ آيل ڳجھن جي مختلف قسمن کي تحفظ ڏنو ويو آهي.


ڳوراڻو کي پڻ مسافر پکين جي رھائش قرار ڏئي تحفظ ڏنو ويو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2018/08/20180808397693/|title=Gorano Reservoir declared as Ecotourism destination in Thar|date=2018-08-08|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://customnews.pk/2019/02/04/iucn-declares-gorano-in-tharparkar-a-new-habitat-for-migratory-birds/|title=IUCN declares Gorano in Tharparkar a new habitat for migratory birds|last=Rizvi|first=Kazim Raza|date=2019-02-04|website=CustomNews.pk|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/iucn-identifies-tharparkar-as-a-major-sanctua-715856.html|title=IUCN Identifies Tharparkar As A Major Sanctuary For Endangered Species Of Vulture|website=UrduPoint|language=en|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zameen.com/news/thar-declared-major-vulture-sanctuary-sindh.html|title=Thar declared major vulture sanctuary in Sindh - Zameen News|website=www.zameen.com|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;. مور پکي کي پڻ ھن ضلعي ۾ تحفظ مليل آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abbtakk.tv/en|title=Abbtakk.tv: Latest News Breaking Pakistan, World, Live Videos|website=Abb Takk News|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/peacocks-are-dying-in-thar-and-sindh-is-quiet|title=More Than 170 Peacocks Have Died In Thar Due To A Contagious Disease And Everyone Is Quiet!|last=Pakistan|first=S. K.|date=2017-03-01|website=Parhlo|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/lighting-up-the-dunes/|title=Lighting up the dunes|last=says|first=Bader|date=2016-02-12|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jang.com.pk/news/308228-tharparkar-15-peacock-died-in-two-days|title=رانی کھیت کی بیماری،2روزمیں15مورمرگئے|website=jang.com.pk|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistankakhudahafiz.com/least-20-peacocks-mysteriously-die-tharparkar-weekend/|title=At least 20 peacocks 'mysteriously' die in Tharparkar over weekend|date=2017-04-16|website=PKKH.tv|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistan-explorer.com/2012/08/01/deadly-ranikhet-devours-100-wild-peacocks-in-tharparkar-sind-wildlife-ministry-denies-severity/|title=Deadly Ranikhet devours 100 wild Peacocks in Tharparkar|last=Explorer|first=Pakistan|date=2012-08-01|website=Pakistan Explorer|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1909010/1-tharparkar-teacher-struggles-keep-peacocks-alive/|title=In Tharparkar, a teacher struggles to keep peacocks alive|website=The Express Tribune|access-date=20 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/434036-55-more-peacocks-die-in-one-week-in-Tharparkar|title=55 more peacocks die in one week in Tharparkar - Pakistan|website=Dunya News|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.

==ٿري ثقافت ==

ٿري عورتن جو لباس گھاگھرو آھي. اھي عام طور تي چاندي جا زيور پائينديون آهن&lt;ref name = &quot; پاڪستان &quot;/&gt;. ڪنواريون پنھنجيون سڄيون ٻانھون اڇي رنگ جي چوڙين سان ڍڪينديون آھن&lt;ref name=&quot;  پاڪستان&quot;&gt;[ https://historypak.com › ... › SindhTharparkar - History Pak]&lt;/ref&gt;.
[[فائل:Sindhi desert Home.JPG|200px|thumb|چونرو: ٿر ۾ روايتي گھر]]
[[فائل:Sindh Dist TharParkar.svg|200px|thumb|سنڌ جي نقشي ۾ ٿرپارڪر]]
ٿرپارڪر کي ملڪ جو پرامن علائقو سمجهيو ويندو آهي ۽ صدين کان اتي مذھبي رواداري برقرار رھي آھي. ٿر جي ثقافت ڪثيرالگروھي ھڪجھڙائي واري سنڌ جي روادار صوفياڻي ثقافت سمجھي ويندي آھي. رمضان جي مھيني ۾ ھندو مسلمانن دوستن لاء افطار جون دعوتون ڪندا آهن ۽ موٽ ۾ ھندن جي عقيدي جي احترام ۾ مسلمان ڳئون ذبح نہ ڪندا آهن. [[نوراتڙي]] دوران مسلمان گوشتخوري کان پاسو ڪندا آهن ۽ محرم جي مھيني ۾ ھندو ڪوبه شاديانو ڪانه ڪن. غربت جي شدت ھوندي بہ ھتي ڏوھن جي شرح تمام گھٽ ھجڻ ڪري ھي علائقو سڄي ملڪ ۾ ھڪ منفرد حيثيت رکي ٿو&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/node/1360936/world|title=No cow slaughtering in Pakistan's border district, not under compulsion but respect|date=2018-08-23|website=Arab News|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsd.in/mithi-pakistan-border-town-lost-symbol-of-peace-interfaith-harmony/|title=Mithi: Pakistan's Lost Symbol of interfaith harmony|last=Abraham|first=Katherine|date=2018-12-28|website=News and Analysis from India. A Refreshing approach to news.|language=en-US|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=2015-03-04|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/810131/impoverished-but-peaceful-poverty-breeds-crime-but-not-in-thar/|title=Impoverished but peaceful: Poverty breeds crime, but not in Thar|last=Tribune.com.pk|date=2014-12-21|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pakvoices.pk/co-existence-and-caste-system-in-tharparkar-a-land-of-contrasts/|title=Co-existence and Caste System in Tharparkar: A Land of Contrasts|last=Voices|first=Pak|date=2017-03-12|website=PakVoices|language=en-US|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Guar Chibhad ji bhaaji.jpg|alt=Guar Chibhad ji bhaaji|center|thumb|[[گوار]] جي ڀاڄي]]

ٿرپارڪر جو ھڪ اھم فصل آھي ۽ چڀڙ واري گورا ھتان جو مشهور طعام آهي&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/10-May-2018/tdap-holds-seminar-on-export-potential-of-guargum|title=TDAP holds seminar on export potential of guargum|date=2018-05-10|website=The Nation|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/figure/Guar-is-a-major-food-crop-in-Tharparkar_fig5_291787782|title=Figure 3.7: Guar is a major food crop in Tharparkar.|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;  ميون ۽ ڪائر جي گلن مان [[کٽاڻ]] پڻ ٺاھي ويندي آهي. ڪائرن جي ڀاڄي پڻ ٺاھي ويندي آهي
[[File:Singhrian ji Bhaaji.jpg|alt=Singhrian ji Bhaaji|center|thumb|[[سڱري]] جي ڀاڄي]]

[[سڱري]] بنجر زمين ۾ سال جي ھر مند ۾ ڦٽندي آهي. ٿر ۾ سڱرين جي ڀاڄي پڻ ٺاھي ويندي آهي&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/money-matters/118413-Bountiful-desert|title=Bountiful desert|last=Khaskheli|first=Jan|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.specialtyproduce.com/produce/Sangri_11516.php|title=Sangri|website=www.specialtyproduce.com|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;

[[ٽيجڙي]] يا ٽيج ٿر ۾ ملھائجندڙ ھڪ ڏڻ آهي جنھن ۾ عورتون روزو رکنديون آهن ۽ چنڊ نڪرڻ وقت پوڄا ڪنديون آهن جنھن بعد روزو کولي شادي شده عورتون پنھنجي مڙسن جي صحت لاء ۽ ڪنواريون پنھنجي شادي لاء دعا گھرنديون آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://teejri.com/teejri_rituals|title=Teejri Rituals|website=teejri.com|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jhulelal.com/calendar/Teejri.htm|title=Teejri|website=www.jhulelal.com|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ٽيجڙي|title=ٽيجڙي : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|a

ccess-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;. ٿر جي کوڙ شاديانن ۾ [[ستو]] ۽ [[لولو|لولا]] گھڻو استعمال ٿيندو آهي. خاص ڪري ستو ٽيجڙي ۾ ۽ لولو ٿڌڙي ۾ استعمال ٿئي ٿو.
:
[[File:Sattu prepared for Teejdi (or Teej) festival in Tharparkar, Sindh.jpg|alt=Sattu is prepared for Teejdi (or Teej) festival|thumb|[[ستو]]]]
[[File:Lola (Lolo in singular) prepared on Thadri in Tharparkar Sindh.jpg|alt=Lola (Lolo in singular) prepared on Thadri in Tharparkar Sindh|left|thumb|لولا]]
 
[[ٿڌڙي]] ٿرپارڪر ۾ ھندن جو ھڪ ڏڻ آهي جيڪو [[ڪرشنا جنم اسٿمي]] کان ھڪ [[ٽٿي]] اڳ ملھائي ويندي آهي جنھن ۾ ڏھي ۽ کٽاڻ کاڌي ويندي آهي. ٿڌڙي [[شيتالا]] جي ارپنا کي ظاھر ڪندي آهي&lt;ref name=&quot;dailytimes.com.pk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/291868/sindhi-hindus-celebrate-thadri-today/|title=Sindhi Hindus celebrate Thadri today|date=2018-09-02|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thadri festival~ Food And Rituals&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sindhirasoi.com/2015/09/thadri-festival-food-and-rituals/|title=Thadri festival~ Food And Rituals|language=en-US|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي ۾ ھندو چيٽي چنڊ وارو ڏڻ پڻ ملھائيندا آھن&lt;ref name=&quot;Falzon2004p62&quot;&gt;{{cite book|author=Mark-Anthony Falzon|title=Cosmopolitan Connections: The Sindhi Diaspora, 1860–2000|url=https://books.google.com/books?id=ljbS-I5Y8WMC&amp;pg=PA62|year=2004|publisher=BRILL|isbn=90-04-14008-5|pages=60–63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ramey2008p8&quot;&gt;{{cite book|author=S. Ramey|title=Hindu, Sufi, or Sikh: Contested Practices and Identifications of Sindhi Hindus in India and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=Bv2ADAAAQBAJ|year=2008|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-61622-6|pages=8, 36}}&lt;/ref&gt; جيڪو سنڌي مھيني چيٽ جي پھرين ڏينھن تي ملھايو ويندو آهي.
[[File:Kumkuma ki dibbiya.jpg|alt=Kumkuma|left|thumb|ڌنتتراس تي گائو پوڄا ۾  گاء ماتا يا ڳئون جي سڱ تي ڪمڪم لڳائي ويندي آهي]]
[[File:Diwali Patrikas.jpg|alt=Diwali Patikas|thumb|ڏياري واري ڏڻ تي برھمڻ در در [[ڀڪشا]] وٺڻ لاء ويندا آھن ۽ موٽ ۾ ڏياري پترڪاس (پنا) ورھائيندا آھن جن تي لڪشمي ديوي جي تصوير ڇاپيل ھوندي آھي]]

[[نوراتڙي]] ھتي سال ۾ ٻہ ڀيرا [[درگا ديوي]] جي شان ۾ ملھائي ويندي آهي. ان ڏڻ جو مدو نو راتيون ۽ ڏھ ڏينھن ھوندو آھي جن دوران روزا رکيا ويندا آهن ۽ گوشت وغيره کان پرھيز ڪئي ويندي آهي ۽ لازمي طور تي سبزي تي گذارو ڪيو ويندو آهي. [[ناومي]] يا [[ھوما جي رسم]] کان پوء [[اسٿمي]] تي نو جوان ڇوڪرين کي نو ماتا اوتار سمجھندي ڳاڙھي چنري يا رئو تحفي ۾ ڏئي کين کير ۽ ماني ڏني ويندي آهي. نو راتيون ڏيئن جي يا درگا جي تصوير جي چؤگرد [[گاربا رقص]] ڪيو ويندو آھي. ڏھين ڏينھن تي رام ليلا  ادا ڪئي ويندي آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/20680/navratri-ghatasthapana-and-cheti-chand-festivals-celebrated-in-sindh/|title='Navratri, Ghatasthapana and Cheti Chand festivals celebrated in Sindh|date=2017-03-28|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/977733/religious-celebrations-dancing-up-a-storm-on-navratri/|title=Dancing up a storm on Navratri|date=23 October 2015|website=The Express Tribune|access-date=5 October 2019}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر ۾ ڏياري پڻ ملھائيندا آھن جيڪو ھندن جو اھم ڏڻ آهي جيڪو نوراتڙي کان ارڙھن ڏينھن پوء ملھايو ويندو آهي&lt;ref name=&quot;dailytimes.com.pk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Thadri festival~ Food And Rituals&quot;/&gt;.
چيٽ چنڊ ھندن جي نئين سال جي شروعات جو جشن ھوندو آھي&lt;ref name=&quot;Falzon2004p62&quot;&gt;{{cite book|author=Mark-Anthony Falzon|title=Cosmopolitan Connections: The Sindhi Diaspora, 1860–2000|url=https://books.google.com/books?id=ljbS-I5Y8WMC&amp;pg=PA62|year=2004|publisher=BRILL|isbn=90-04-14008-5|pages=60–63}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Pakistani Window.JPG|200px|thumb|ٿري گھر جي ھڪ دري]]
[[فائل:Sindhi Desert Home Door.JPG|200px|thumb| ٿري گھر جو ھڪ در]]
[[فائل:Pakistani Weaver.JPG|200px|thumb|ڌاڳو ٺاھڻ لاء استعمال ٿيندڙ ائٽ]]

[[فائل:Decorated Door - Pakistan.JPG|200px|thumb|ٿري گھر جو ھڪ در]]

[[File:Thari Patko(Turban).svg|alt=Thari Patko(Turban). Title in Vaniki script also known as Khudawadi script|thumb|ٿري پٽڪو، جيڪو ٿر جو روايتي پٽڪو آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1772218/1-meet-rana-hamir-sigh-ppps-first-pick-minority-reserved-seat-sindh/|title=Meet Rana Hamir Singh, PPP's first pick on minority reserved seat in Sindh|date=3 August 2018|website=The Express Tribune|access-date=2 October 2019}}&lt;/ref&gt;]]

==سياحت==
[[File:Gori temple, ceiling.jpg|alt=|left|thumb|قديم جين مندر جي ديوار تي نقشنگاري.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6111/|title=Tentative Lists|publisher=UNESCO|access-date=16 سيپٽمبر 2017}}&lt;/ref&gt;]]

ٿرپارڪر ۾ جين مذهب جا 14 مندر ننگرپارڪر ۽ [[ڀوڏيسر واري مسجد]] تعلقي ۾ واقع آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6111/|title=Nagarparkar Cultural Landscape|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ويرواھ کان 14 ميل اتر اولھ پاسي مشھور گوري مندر واقع آهي جيڪو 6250 چورس ڦٽن تي مشتمل ڀوڏيسر مندر جي طرزِ اڏاوت سان ٺھيل آھي. ان جي اڏاوت ۾ راجپوتانا جي ماربل جو استعمال ڪيو ويو ھو&lt;ref name = &quot; ٽوئرازم &quot;/&gt;. ٿرپارڪر ۾ نئون ڪوٽ وارو قلعو پڻ سياحت جو مرڪز آھي&lt;ref name=&quot;ٽوئرازم  &quot;&gt;[ https://www.stdc.gos.pk › categoryTharparkar - Sindh Tourism Development Corporation]&lt;/ref&gt;.

[[File:Parabhram Ashram.jpg|thumb|
[[پاربرھم آشرم]]]]

ڏيپلو تعلقي ۾ واقع [[پاربرھم آشرم]] جنھن کي ويڊيجپ ڌام يا ڇڙي صاحب ڌام  پڻ سڏين ٿا مذھبي سياحت جو ماڳ آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/366749-yatris-see-‘the-light’-at-shri-parbirham-mela|title=Yatris see 'the light' at Shri Parbirham mela|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wikimapia.org/13050307/Fakeer-Parbirham-Aashram-Verijhap-Dham|title=Fakeer Parbirham Aashram (Verijhap Dham)|website=wikimapia.org|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/05/15/na-resolution-calls-for-protection-of-minorities-holy-sites/|title=NA resolution calls for protection of minorities' holy sites {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/709097/national-assembly-session-mps-back-move-to-protect-holy-sites-of-minorities/|title=National Assembly session: MPs back move to protect holy sites of minorities|last=Tribune.com.pk|date=2014-05-16|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=CHHARHI YATRA - FAKEER PARBIRHAM - ISLAMKOT {{!}} Creative Media TV|url=https://www.youtube.com/watch?v=vLFIcWrlPyQ|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.application.parbirham&amp;hl=en|title=Fakeer Parbirham - Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fakirparbirham.blogspot.com/p/dado-parbirham.html|title=Dado Parbirham|website=www.fakirparbirham.blogspot.com|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sindhisaints.blogspot.com/2014/01/faqir-parbirham.html|title=Welcome To Sindhi Saints: Faqir Parbirham فقير پاربرهم|website=Welcome To Sindhi Saints|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Par Bharam Parmeshwar, Sadashiv Chhari Mandir, Kubernagar. 02.07.2018 Video.|url=https://www.youtube.com/watch?v=FYOIHPTwuEU|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ڄيٺ جي مھيني ۾ اتي پاربرھم جو ميلو لڳندو آھي جنھن ۾ شرڪت لاء دنيا جي مختلف علائقن مان ھندو زيارت لاءِ ايندا آهن.

[[File:Gadi Bhit, Mithi.JPG|link=https://en.wikivoyage.org/wiki/File:Gadi_Bhit,_Mithi.JPG|thumb|گادي ڀٽ جي يادگار جو منظر]]

مٺي جو بلند ترين مقام [[گادي ڀٽ]] آهي جتي ھڪ يادگار تعمير ٿيل آهي جيڪو مٺي شھر م۾ پڻ نظر ايندو آهي. ٿرپارڪر ۾ [[چوڙيو جبل]] تي درگا ديوي جو ھڪ تاريخي مندر واقع آهي جنھن جي زيارت لاء نيپال ۽ انڊيا مان ھر سال اٽڪل ٻہ لک ماڻھو ايندا آهن. ھندو پنھنجي عزيزن جي چتائن جي خاڪ اتي پاڪ پاڻي ۾ وجھندا آھن&lt;ref&gt;https://tribune.com.pk/story/130210/contractor-blasting-through-tharparkar-temple-in-search-of-granite/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sbi.gos.pk&quot;&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.sbi.gos.pk/pdf/granite-quarrying-project.pdf |accessdate=2021-04-29 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713021343/http://www.sbi.gos.pk/pdf/granite-quarrying-project.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/news/2019/11/beauty-of-thars-karoonjhar-mountains-marred-by-illegal-cutting-crushing/|title=Beauty of Thar's Karoonjhar mountains marred by illegal cutting, crushing {{!}} Samaa Digital|website=Samaa TV|language=en-US|access-date=2019-11-13}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر جي ڳوٺ ڀالوا لڳ ماروي جو کوھ پڻ سنڌ جو ثقافتي ورثو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://syed3486.blogspot.com/2013/03/umar-marvi.html|title=Umar Marvi|language=en|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://heritage.eftsindh.com/districts/tharparkar/marvi-well.php|title=Marvi's Well, Tharparkar|website=heritage.eftsindh.com|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=SHABBIR IBNE ADIL, PTV, Marvi Well in Thar (News Report)|url=https://www.youtube.com/watch?v=w61c1KDXLlM|language=en|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Temple in Sant Nenuram ashram.jpg|thumb|سنت نيڻورام آشرم]]

[[سنت نيڻورام آشرم]] جنھن کي پرڻڀارتي آشرم  يا ) آکاڊون پڻ سڏين ٿا اسلام ڪوٽ لڳ واقع آهي جيڪو مذھبي سياحت جو ھڪ مرڪز آھي&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakvoices.pk/nenu-ram-ashram-a-place-of-refuge-for-everyone/|title=Nenu Ram Ashram: A place of refuge for everyone|last=Akash Hamirani|first=Bashir Ahmad|date=April 26, 2018|work=Pak Voices|access-date=April 29, 2021|archive-date=August 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804100331/https://pakvoices.pk/nenu-ram-ashram-a-place-of-refuge-for-everyone/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; جتي ڪيترائي ماڻھو زيارت لاءِ ايندا آهن. اتي ھر سال ٽي ڏينھن سنت جو ميلو ٿيندو آهي جنھن ۾ ھندن سان گڏ مسلمان پڻ ايندا آهن&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pakistan.asia-news.com/en_GB/articles/cnmi_pf/features/2018/10/30/feature-02|title=Sindh festival promotes religious harmony|last=Zia Ur Rehman|date=2018-10-30|work=Pakistan Forward}}&lt;/ref&gt;.
ٿرپارڪر ۾ ننگرپارڪر لڳ [[ڪارونجھر جبل]] پڻ سياحتي مرڪز آھي جيڪو 19 ڪلوميٽر ڊگھو آھي ۽ ان جي اوچائي 305 ميٽر آھي.

==ٿرپارڪر جا ننڍڙا شھر ==

ٿرپارڪر ضلعي جا ھڪ لک کان ست هزار تائين واري آبادي جا وڏا ، ننڍا ۽ ننڍڙا شھر&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;:&lt;br&gt;
[[پرڻو]] (آبادي:110,318)، [[گڏرو]] (آبادي: 97,432), [[کينسر]] (آبادي:93,261 )، [[ڪلوئي]] (آبادي:85,544 )، [[ويرواھ]]  (آبادي:83,799 )، [[تر دوس]] (آبادي:81,256 ), [[سارنگيار]] (آبادي:79,605 )، [[ڏيپلو]]  (آبادي:76,573 ),[[ننگرپارڪر]] (آبادي:66,540 ) ، [[تر احمد]] (آبادي:59,463 ), [[ڇاڇرو]] (آبادي:57,834 )، [[تگوسر]]  (آبادي:56,064 ), [[راڄوڙو]] (آبادي:55,693 ), [[ڪنٽيو]] (آبادي: 53,539), [[ڪڙيو غلام شاھ]] (آبادي:51,912 ), [[ماجھاٽي]] (آبادي: 51,292)، [[سنگاريو]] (آبادي:51,229 ), [[ٻلھڙي]] (آبادي:51,080 ),[[ڏاھلي]] (آبادي:50,179 )، [[گڏڙو]] (آبادي: 47,253)، [[مٺي ٽائون ڪاميٽي]] (آبادي:47,073 ), [[ٻپھار]] (آبادي: 46,825)، [[کيٽلاري]] (آبادي:43,669 ), [[ھاڙھو، شھر|ھاڙھو]]، [[ڪمرھار]]، [[گل محمد راهمون]]، [[پليو, ٿرپارڪر|پليو]]، [[مٺڙيو چارڻ]]، [[جوڙئو]]، [[چرنور]]، [[ڀيٽارو]]، [[ڪنرال]]، [[چيلھار]]، [[موھراڻو]]، [[ڌارندارو]]، [[راحمڪي بازار]]، [[ويرواھ]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[پٿاپور]]، [[ڪاھري]]، [[اڍگام]]، [[ساٽيديرا]]، [[ڇوٽل]]، [[رواتسر]]، [[ڀٽارو]]، [[چرنور]]، [[داڀو]]، [[ھرار]]، [[ممچيرو]]، [[ھنجتال]]، [[تر حمير]]، [[پوسارڪو]]، [[وجيتو]]، [[جھوڻ]]، [[وجھيار]]، [[سونالبو]]، [[رارلي]]، [[کڏي]]، [[ساجن جو پار]]، [[جيسي جو پار]]، [[سوڀيار]]، [[ڪرن]]، [[روھڙ ڪيلھڻ]]، [[ويروري]]، [[پوسارڪو]]، [[الھرکي جو پار]]، [[اکيراج]]، [[اربيليھار]]، [[جھڻجي]]، [[ڪنڀاريو]]، [[پيراڻو جو پار]]، [[ھراڙ ڊيڊا]]، [[ڦانٽ]]، [[جوڳيويرو]]، [[ڇھو]]، [[ڏوھڙي]]، [[گريانچو]]، [[ڪيرٽي]]، [[نئون ڪارٽو]]، [[چچي مورا]]، [[کراريون، قصبو]]، [[حميراباھ]]، [[کيٽلاري]]، [[ڪرڙيو]]، [[کيمي جو پار]]، [[راٺي]]، [[گھوٽي]]

==مشھور شخصيتون==

[[File:Nihalchand Pabani giving a speech on 14 August (Independence Day).jpg|alt=Nihalchand Pabani giving a speech on 14 August (Independence Day)|thumb|نھالچند پٻاڻي 14 آگسٽ تي تقرير ڪندي]]

*[[نھالچند پٻاڻي]] (1913–1997)، اسلام ڪوٽ جو اڳوڻو چيئرمين ۽ سماجي ڪارڪن 
* [[فوزيا سومرو]](1966–2002) سنڌي ٻولي، مارواڙي ٻولي ۽ ٿري ٻولي جي لوڪ گلوڪاره
* [[مائي ڀاڳي]] اصل نالو ڀاڳڀري (1920–1986) جنھن کي ٿر جي ڪوئل سڏيندا آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-07-08|title=Legendary folk singer Mai Bhagi remembered|url=https://nation.com.pk/08-Jul-2018/legendary-folk-singer-mai-bhagi-remembered|access-date=2021-04-28|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[محمد عثمان ڏيپلائي]] (پ: 13 جون 1908 ۽ و: 8 فيبروري 1981) ليکڪ&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Report|first=Bureau|date=2012-02-08|title=Usman Diplai’s contribution to Sindhi literature highlighted|url=https://www.dawn.com/2012/02/08/usman-diplais-contribution-to-sindhi-literature-highlighted/|access-date=2021-04-28|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:سنڌ جا ضلعا]]
[[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]]
[[زمرو:ٿر]]
[[زمرو:ٿر پارڪر]]</text>
      <sha1>n4lucenrxfnp0o6at2bjxxjd8s4po3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382275</id>
      <parentid>382274</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106810" sha1="a9uruurf6san838ledh8pa5jsvjl8s8" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ٿرپارڪر
| official_name          = ضلعه ٿرپارڪر
| native_name         =
| native_name_lang       = سنڌي
| settlement_type        = ضلعو
| image_skyline          = Tharparker_District.jpg
| imagesize              = 220px
| image_alt              = 
| image_caption          = ٿرپارڪر ضلعو ۽ ان جا تعلقا
| image_map              = 
| map_caption            = 
| pushpin_map            =Sindh#Pakistan 
| pushpin_mapsize        = 220
| pushpin_map_caption    = سنڌ ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates            = {{coord|24|42|N|69|43|E|region:PK|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ملڪ
| subdivision_name       = {{flagicon|PAK}} [[پاڪستان]]
| subdivision_type1      =  [[پاڪستان جي انتظامي ورھاست|صوبو]]
| subdivision_name1      = [[سنڌ]]
| subdivision_type2      = [[پاڪستان جون ڊويزنون|ڊويزن]]
| subdivision_name2      = [[ميرپور خاص ڊويزن]]
| subdivision_type3      =  ضلعي صدر مقام
| subdivision_name3      = [[مٺي]] شھر 
| established_title      =  تعلقا
| established_date       =  4
*[[مٺي تعلقو]] 
*[[ڏيپلو تعلقو]] 
* [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر تعلقو]]
*[[ڇاڇرو تعلقو]]
| founder                =  
| seat_type              =  
| seat                   =  
| government_footnotes   = 
| leader_party           = 
| leader_title           = 
| leader_name            = 
| unit_pref              = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         = 19,638 
| population_demonym              =ٿري
| population_total       = 1,649,661 
| population_footnotes    =  
| population_as_of       = 2017 
| population_density_km2 = auto
| timezone1              = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1            = +5
| blank_name_sec1        =  
| blank_info_sec1        = 51
| blank1_name_sec1       =  
| blank1_info_sec1       =  
| website             =[http://www.tharparkar.com www.tharparkar.com]
[http://www.tharparkar.org www.tharparkar.org]
[http://www.tharparkar.pk www.tharparkar.pk]
| official_name                   = 
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = 
| footnotes                       = &lt;big&gt;&lt;u&gt;'''تڪ'''&lt;/u&gt;&lt;/big&gt;

&lt;u&gt;'''صوبائي اسيمبلي'''&lt;/u&gt;

'''پي ايس-54-ٿرپارڪر-I'''  - [[عبدالرزاق راھمون]]

'''پي ايس 55 ٿرپارڪر-II'''  - [[محمد قاسم سومرو]]

'''پي ايس 56 ٿرپارڪر-III''' - [[فقير شير محمد بلالاڻي]]

'''پي ايس 57 ٿرپارڪر-IV'''  - [[ارباب لطف الله]]

&lt;u&gt;'''قومي اسيمبلي'''&lt;/u&gt;

'''اين اي-221 ٿرپارڪر-I''' - [[پير نورمحمد شاھ جيلاني]]

'''اين اي-222 ٿرپارڪر-II'''  - [[مھيش ڪمار مالاڻي]]
| blank_info_sec1                 = {{decrease}} 0.227 {{ font color | red | (very low) }} &lt;br/&gt;
{{decrease}} 109th (out of 114)
| blank_name_sec1                 = [[Human Development Index|HDI]] (2015)&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf|title=PakistanHuman Development Index Report|publisher=United Nations Development Programme|date=2 May 2018|access-date=30 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
Rank in [[Pakistan]]
}}

'''ٿرپارڪر ضلعو''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Tharparkar District '''}} [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[ميرپورخاص ڊويزن]] جو هڪ ضلعو آهي. اِن جو صدر مقام [[مٺي|مِٺي]] شهر آهي. ٿرپارڪر نالي سان ڪو شھر ڪانھي پر اھو ٻن علائقن : ٿر ۽ پارڪر جو نالو آهي جيڪو ھن ضلعي تي رکيو ويو. شروع م ميرپورخاص ھن ضلعي جو تعلقو ۽ ضلعي صدر مقام ھيو پر ان جي ڌار ٿيڻ بعد ھن ضلعي جو صدر مقام [[مٺي]] کي بڻايو ويو.
[[File:PEECOCK.jpg|thumb|220px|ٿرپارڪر جي سڃاڻپ مور]]
ھي ضلعو پکيڙ ۾ سنڌ جو سڀ کان وڏو ضلعو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/other/pocket_book2006/2.pdf|title=Population - Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbscensus.gov.pk/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://space4water.org/news/use-space-based-technology-search-alternate-sources-water-tharparkar|title=Use of space-based technology to search for alternate sources of water in Tharparkar {{!}} Space4Water Portal|website=space4water.org|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; سنڌ ۾ سڀ کان وڌيڪَ ھندو آبادي ھن صوبي ۾ رھندڙ آھي&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pakistanhinducouncil.org.pk/hinduism/hindu-population-pk/|title=Population of Hindus in the Pakistan|website=Pakistan Hindu Council}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/majestic-tharparkar/|title=Thar: where Muslims and Hindus live in complete religious harmony|last=Editor|first=T. N. S.|date=2019-10-20|website=TNS - The News on Sunday|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pakistan police investigate 'joint suicide' of sisters-in-law |work=BBC News |date=6 November 2019 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50306153 |access-date=15 November 2019|last1=Khan |first1=M. Ilyas }}&lt;/ref&gt; ھي ضلعو سنڌ جي انساني ترقي جي اشاريي جي گھٽ ترين شرح وارو ضلعو آهي.

[[File:Pakistan - Sindh - Tharparkar.svg|thumb|220px|سنڌ جي نقشي ۾ ٿرپارڪر ضلعي جو مقام]]

== نالي جو پسمنظر ۽ معنيَ ==

''ٿر'' [[سنسڪرت ٻولي|سنسڪرت]] لفظ '''سٿل''' مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ''بيٺل'' يا ''نه وهندڙ'' يعني ''خشڪ ملڪ''. انهيءَ ''سٿل'' جو اچار اول ڦري ٿيو ''ٿل''، يعني ''خشڪ زمين'' (ان جو ضد: ''جل'' معنيٰ ''پاڻي'') ۽ ''ٿل'' جو اچار ڦري ٿيو ''ٿر''.&lt;ref name = &quot;رائچند هريجن &quot;/&gt;.  جيڪڏهن سندن ڪو ڍور ڊوڙي ڊوڙي وڃي هڪ جاءِ تي بيٺو ته ، چوندا ته ''مس مس وڃي ٿري بيٺو آهي''. ڪاڙهيل کير جي ٿڌي ٿيڻ سان مٿان ٺهندڙ تھ کي به ٿر چئبو آهي&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. اهڙي ريت ٿر ۾ واري جون ڀٽون به ڄميل ۽ ٽڪي ٻڌل آهن، انهي ڪري انهن کي ٿري چيو وڃي ٿو&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. جيئن ته ٿر ۾ گهڻيون ڀٽون آهن. تنهنڪري ڀٽن يعني ٿرين وارو ملڪ يا ٿري وارو علائقو ، جنهن مان ٿر نالو ٺهيو&lt;ref name = &quot; سنڌ سلامت &quot;/&gt;. 
قديم وقت ۾ [[پارڪر]] واري ڀاڱي ۽ [[ڪڇ]] جي ملڪ جي وچ ۾ بيٺل [[ڪڇ جو رڻ|ڪڇ جي رڻ]] ۾ پاڻي هوندو هو. جنهن کي ''کاري'' چوندا هئا. ماڻهن کي اچ وڃ لاءِ اها ''کاري'' پار ڪرڻي پوندي هئي. جنهن ڪري چوندا هئا ''پارکاري'' يا ''پار اُڪر''، جنهن مان ڦري ٿيو ''پارکار'' ۽ پوءِ نالو پيو ''پارکر'' يا ''پارڪر''&lt;ref name = &quot; رائچند هريجن &quot;/&gt;. ٿر ۽ پارڪر وارو ٽڪر، ٿرپارڪر ضلعي ۾ سنڌ جي ڏکڻ- اڀرندي ڪنڊ تي آهي. ڪن بيانن موجب چوڻ ۾ اچي ٿو ته پارڪر لفظ جي معنيٰ آهي پهڻ يا ''پٿر جو ملڪ''. ڇاڪاڻ جو هن ڀاڱي ۾ چوڌاري ننڍا ننڍا ٽڪر آهن باقي وچ ۾ ننگر پارڪر شهر وٽ ڪارونجهر ٽڪري آهي&lt;ref name=&quot; رائچند هريجن &quot;&gt;ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ ريگستان (ڀاڱو پهريون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ چوٿون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو&lt;/ref&gt;.
==  جاگرافي ==
ٿرپارڪر سنڌ جي اوڀر ڏکڻ واري ڪنڊ تي واقع آهي جيڪو قدرتي طور ٻن حصن ۾ ورهايل آهي:
* [[پارڪر]]
اھو حصو 109 جابلو ٽڪرين جي بيدي نما سلسلي ڪارونجهر جبل ۽ انجي وچ ۽ پاسن واري سڌي زرخيز زمين وارو آهي جنهن ۾ ڪارونجهر جبل جي قطار ۽ ٻيون 45 ننڍيون وڏيون جابلو ٽڪريون پڻ موجود آهن. ان جي ڏکڻ اولھ ۾ [[ڪڇ جو رڻ]] آهي.  
* [[ٿر]]
پارڪر واري ھن علائقي ۾ ڪارونجهر جي جابلو سلسلي جي ختم ٿيڻ سان اتر طرف ڀٽن وارو علائقو شروع ٿو ٿئي . ٿر کي ريگستان به چون ٿا. ريگ معني واري ۽ آستان معني جاءِ . يعني واري جي جاءِ يا وارياسو علائقو. هن علائقي ۾ واري جون ڀٽون تمام گهڻيون آهن. ڀٽ کي ٿر جا ماڻهو ''ٿري'' چوندا آهن&lt;ref name = &quot;سنڌ سلامت  &quot;/&gt;. پاڪستان ۽ هندستان جي ٿر واري گڏيل ريگستان جي پکيڙ تقريبن ٻه لک چورس ڪلوميٽر آهي. پر انهي ريگستان جي ننڍي ٽڪري جيڪا سنڌ ۾ آهي اھا ٻن حصن:  [[اڇڙو ٿر]] ۽ ٿرپاڪر ۾ ورھايل آھي.. جيئن ته ٿرپارڪر ضلعي ۾ ٿر ۽ پارڪر جا ٻئي علائقا شامل آهن، انهي ڪري ئي هن ضلعي جو نالو ٿرپارڪر آهي. هن ضلعي جي پکيڙ 19638 چورس ڪلوميٽر آهي&lt;ref name=&quot; سنڌ سلامت &quot;&gt;[
http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=124 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912090617/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=124 |date=2017-09-12 }} ٿر جي لوڪ ڏاهپ ۽ سائنس (مشڪور ڦلڪارو) | سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt;
 ]&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي جي جاگرافيائي بيهڪ  ڊگھائي ڦاڪ ۾ 69° 3′ 35″  ۽ 71° 7′ 47″ ڊگري اوڀر ۽ ويڪرائي ڦاڪ ۾  24° 9′ 35″ ۽   25° 43′ 6″ ڊگري اتر طرف واقع آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-emergency-situational-analysis-district-tharparkar-may-2014|title=Pakistan Emergency Situational Analysis - District Tharparkar, May 2014 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tourism.gov.pk/introduction_tharparkar_sindh.htm|title=Pakistan Tourism Development Corporation-&gt;destinations&gt;Sindh-&gt;Tharparkar-&gt;Introduction|website=www.tourism.gov.pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716140452/http://www.tourism.gov.pk/introduction_tharparkar_sindh.htm|archive-date=16 July 2019|url-status=dead|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt; ان جي اوڀر ۾ انڊيا جي رياست [[راجستان]] جا [[جيسلمير]]، [[ٻارمير|بارمير]] ۽ [[جيلور ضلعو|جيلور]] ضلعا, ڏکڻ ۾ [[انڊيا]] جي [[گجرات رياست]] جو [[ڪڇ ضلعو|ڪڇ]]، اتر ۾ [[عمرڪوٽ ضلعو]] ۽ اولھ ۾ [[بدين ضلعو]] ۽ [[ميرپور خاص ضلعو]] واقع آهن.

==تاريخ==
ٿر جو علائقو شروع ۾ ريگستان نہ ھيو پر ھڪ سرسبز علائقو ھيو جنھن مان سنڌو نديءَ جي ھڪ شاخ پڻ وھندي ھئي. [[رگويد]] ۾ ان کي [[سرسوتي ندي]] سڏيو ويو آهي. اٽڪل 2000 ق م کان 1500 ق م واري دؤر ۾ ھي سرزمين ريگستان ۾ تبديل ٿي وئي. ھندن جي مقدس ڪتاب [[رامائڻ]] ۾ ھن علائقي کي ''لاون ساگر'' جي نالي سان سڏيو ويو آهي جنھن جي معنيَ آهي ''لوڻ وارو سمنڊ''. ھن علائقي تي ماضي ۾ سومرا گھراڻي&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Cite journal|last=Beg|first=Mirza Arshad Ali|title=Social &amp; Environmental Baseline of Tharparkar District 2013|url=https://www.academia.edu/8052687|language=en}}&lt;/ref&gt;, سمون گھراڻي، ارغون گھراڻي، ڪلھوڙن جي گھراڻي ۽ ٽالپر گھراڻن جو راڄ رھيو آھي. 1843ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي سرڪاري راڄ جو حصو رھيو. ڪمپني سرڪار سنڌ کي بمبئي پريزيڊنسي جو حصو بڻايو تہ ٿرپارڪر بمبئي سرڪار جي نگراني ۾ رھيو. 1858ع ۾ بمبئي سرڪار ان کي حيدرآباد ضلعي ۾ شامل ڪري ڇڏيو. 1860 ۾ برٽش سرڪار سنڌ جي ڊويزن م اوڀر سنڌ سرحد نالي ھڪ نئون علائقو قائم ڪري ان جو صدر مقام عمرڪوٽ شھر کي بڻايو ۽ 1882 ۾ ان کي ضلعي جو درجو ڏني ٿرپارڪر نالو رکيو ويو جنھن جو صدر مقام ساڳيو عمرڪوٽ ۾ رکيو ويو ۽ اتي ڊپٽي ڪمشنر جي مقرري ڪئي. 1906ع ۾ ان جو صدر مقام [[ميرپور خاص]] شھر ۾ منتقل ڪيو ويو. 31 آڪٽوبر 1990ع ۾ ٿرپارڪر ضلعي کي ٽوڙي ٻن ضلعن ۾ ورهايو ويو جن مان ھڪ ميرپور خاص ضلعو جنھن جو صدر مقام ميرپور خاص شھر کي بڻايو ويو ۽ ٻيو ٿرپارڪر ضلعو جنھن جو صدر مقام عمرڪوٽ شھر ۾ منتقل ڪيو ويو. 17 اپريل 1993ع ۾ ٿرپارڪر کي وري ٽوڙي عمرڪوٽ ضلعو ٺاھي ان جي صدر مقام عمرڪوٽ شھر ۽ ٿرپارڪر ضلعي جو صدر مقام مٺي شھر ۾ منتقل ڪيو ويو&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hXVbAAAAQAAJ|title=Accounts and Papers of the House of Commons|date=1843|publisher=Ordered to be printed|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pwdsindh.gov.pk/districts/Tharparkar-Mithi.htm|title=Web Portal of Population Welfare Department Government of Sindh|website=pwdsindh.gov.pk|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;

==معيشت==

ھي ضلعو سنڌ جي غريب ضلعن ۾ شمار ٿئي ٿو جتي ماڻھن لاء بنيادي سھولتن جو وڏو فقدان آهي. پاڪستان ۾ ھن ضلعي جي [[انساني ترقي جو اشاريو|انساني ترقي جي اشاريي]] جي شرح 2017ع ۾ 0.227 ھئي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428001939/https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/HDR/HDI%20Report_2017.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;  ان سال پاڪستان جي 114 ضلعن ۾ ھن ضلعي جو شمار 109ئون ھيو ۽ 2013ع ۾ گھٽجي 103ئين نمبر تي پھتو جيڪو پوء بہ سنڌ جي ضلعن ۾ سڀ کان گھٽ ۾ گھٽ درجو ھيو. 2005 ۽ 2015 ۾ ھي ضلعو پاڪستان جي ڏھن سڀ کان وڌيڪ بدحال ضلعن ۾ شامل ھو. گڏيل قومن جي ترقياتي پروگرام جي گھڻ رخي غربت واري اشاريي جي رپورٽ مطابق ٿرپارڪر جو 87 سيڪڙو عوام غربت جي لڪير کان ھيٺ زندگي گذاري رهيو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.undp.org/content/dam/pakistan/docs/MPI/Multidimensional%20Poverty%20in%20Pakistan.pdf|title=Multidimensional Poverty in Pakistan by UNDP|website=UNDP Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai/dubai-based-indian-businessman-builds-62-water-hand-pumps-in-pakistan-|title=Dubai-based Indian businessman builds 62 water hand pumps in Pakistan|last=Gokulan|first=Dhanusha|website=Khaleej Times|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/indians-abroad/dubai-based-indian-man-installs-hand-pumps-in-poor-pakistan-district-report-2048938|title=Dubai-Based Indian Man Installs Hand Pumps In Poor Pak District: Report|website=NDTV.com|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt; اھو ئي سبب آهي تہ اتي نئين ڄاول ٻارن جي موت جي شرح تمام گھڻي آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/sc-plans-body-examine-govt-measures-tharparkar|title=SC plans body to examine govt measures in Tharparkar - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hhrd.org/youth|title=Youth Empowerment Program|website=www.hhrd.org|access-date=2019-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/402175-bisp-wfp-ink-mou-to-mitigate-food-insecurity-in-drought-ht-tharparkar|title=BISP, WFP ink MoU to mitigate food insecurity in drought-ht Tharparkar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي جي 96 سيڪڙو آبادي ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ آھي جنھن ڪري ھن ضلعي جي معيشت زراعت ۽ چوپائي مال جي افزائش آھي.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
[[File:Thar women.jpg|alt=Thari women working on fields|thumb|ٿري عورتون ٻني تي ڪم ڪندي]]

زراعت ۾ گھڻي ڀاڱي برسات تي دارومدار رھي ٿو پر ننگرپارڪر واري علائقي ۾ ٽيوب ويلن جو استعمال پڻ ٿئي ٿو. ضلعي جي ڪل ايراضي 2,011,000 ھيڪٽر آھي جنھن جو %50.4 يعني 1,014,000 ھيڪٽرن ۾ پوکي ٿئي ٿي.
&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; ھن ضلعي جي 94 سيڪڙو آبادي گھرن ۾ چوپايو مال رکي ٿي ۽ 77.64. سيڪڙو آبادي چوپائي جي سنڀال جي سرگرمين ۾ شامل رھندي آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/drought-district-tharparkar-rapid-need-assessment-report-october-2018|title=Drought In District Tharparkar Rapid Need Assessment Report October 2018 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt; ھتان جي ھر گھر ۾ سراسري 8 ڍور آھن ۽ ضلعي اندر چوپائي مال جو تعداد جو تخمينو 77 لک ڍور آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1854285/1-free-fodder-20000-households-breeding-livestock-tharparkar/|title=Free fodder for 20,000 households breeding livestock in Tharparkar|last=Tribune.com.pk|date=2018-11-26|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thesindhtimes.com/blogs/livestock-management-thar/|title=Livestock management in Thar|last=Times|first=The Sindh|date=2019-05-09|website=The Sindh Times|language=en-US|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt;. ضلعي جي چوپائي مال جي ضلعي معيشت ۾ رڍون  ڏاڍيون اھم آھن جن مان ساليانو 33 لک ڪلوگرام اُن سالياني پيدا ٿئي ٿي&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/277487|title=Boosting wool output and carpet industry in Sindh|date=2007-11-26|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; ٿرپارڪر ۾ رڍن جي سنڌ جي ڪل رڍن جو 40 سيڪڙو آبادي آهي ۽ اھو ضلعو سنڌ اندر رڍن جي افزائش کاء لاءِ سڀ کان موافق صوبو آهي&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/30190|title=Quality wool production|date=2002-04-29|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; ھتان جي 70.30 سيڪڙو زرعي زمين م ھر لاء ڍورن جو استعمال عام آھي&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pide.org.pk/psde/pdf/Day2/Umar%20Farooq.pdf|title=Livestock Productivity in the Desert Ecologies of Pakistan: Setting the Development Priorities|website=Pakistan Institute of Development Economics|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;. ھتي جو. چوپائي ۾ گڏھ جو تعداد تمام گھڻو آھي ۽ پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪَ گڏھ ھن ضلعي ۾ پلجن ٿا. چوپائي مال جي وڏي تعداد باوجود ھن ضلعي ۾ ويٽرنري يا جانورن جي ڊاڪٽرن جو تعداد نالي ماتر آهي.

[[File:Herders in Tharparkar.jpg|alt=Thari camel herd|thumb|ٿري اٺن جو ڌڻ]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;ٿرپارڪر جي چوپائي مال جي آبادي ۽ نمايان نسل (2006)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.gov.pk/content/pakistan-livestock-census-2006|title=Pakistan Livestock Census 2006 {{!}} Pakistan Bureau of Statistics|website=www.pbs.gov.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sciencevision.org.pk/BackIssues/Vol9/22.livestock.pdf|title=LIVESTOCK RESOURCES OF PAKISTAN: PRESENT STATUS AND FUTURE TRENDS|website=Science Vision - A Journal of Science for 
 Development|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
!&lt;big&gt;چوپايو مال&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;آبادي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;نسل&lt;/big&gt;
|-
|چوپايو
|752,265
|[[ڪانڪڪريج]] (ڳائو مال)&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fao.org/3/an469e/an469e03.pdf|title=Zebu cattle of India and Pakistan|website=The Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|مينھن
|46,328
|Kundhi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pakdairyinfo.com/kundhi.htm|title=Pak Dairy Info - Kudhi Buffalo|website=www.pakdairyinfo.com|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|رڍ
|1,185,122
|Kooka,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/kooka/|title=Breeds of Livestock - Kooka Sheep — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|website=afs.okstate.edu|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[ماگرا رڍ|ماگرا]], سوناڊي، ڪڇي,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afs.okstate.edu/breeds/sheep/kachhi|title=Breeds of Livestock - Kachhi Sheep — Breeds of Livestock, Department of Animal Science|website=afs.okstate.edu|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[مارواڙي رڍ|رڍ]]
|-
|ٻڪري
|2,217,876
|ٿرڪي، ڪاموري، ڇپر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://agrihunt.com/articles/livestock-industry/goat-breeds-in-sindh/|title=Goat Breeds In Sindh|website=AgriHunt - A hunt for agriculture knowledge|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|اٺ
|135,356
|Dhatti&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.amis.pk/files/PrefeasibilityStudies/camel_farming.pdf|title=Pre-Feasibility Study CAMEL FARM|website=Agriculture Marketing Information Service|access-date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|گھوڙو
|8,519
|[[Baluchi horse|Baluchi]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ghulamqadir.wordpress.com/desert-economy/livestock/|title=Livestock|date=2012-12-11|website=thar|language=en|access-date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|خچر
|1,475
|
|-
|گڏھ
|246,657
|[[انڊين جھنگلي گڏھ|گدخور]]
|-
|پالتو ڪڪڙ
|263,431
|
|-
!&lt;big&gt;'''ڪل'''&lt;/big&gt;
|'''&lt;big&gt;4,857,029&lt;/big&gt;'''
|}
[[File:Pakistani Weaver.JPG|alt=Thari women working on Charkha|thumb|ٿري عورت چرخي تي ڪم ڪندي]]

==صنعت==
ھنر ۽ ڪاريگري سنڌوءَ واري تھذيب جي دور کان وٺي ٿري سماج جو حصو رھيا آھن. ھٿ جي ھنر ۾ رلھي، مٽي جا ٿانوَ، گڏيون، ڪارپيٽ، روايتي سينگار واريون شيون، ڪاٺي جي ٺپن واري پرنٽنگ، 
چمڙي جو ڪم، ڪپڙن جو ڀرت شامل آهن. رڳو ڇاڇري تعلقي ۾ 6000 لومز آھن.

==توانائي ۽ معدنيات==

پاڪستان ۾ ڪوئلو دنيا جي اندر ڪوئلي جو ستون وڏو ذخيرو آهي جنھن ۾ 185.175 ارب ٽن [[لگنائيٽ]] ڪوئلو موجود آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/315707554|title=Coal Resources of Pakistan: new coalfields|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf|title=Pakistan Coal Power Generation Potential - June 2004|website=National Electric Power Regulatory Authority (NEPRA)|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf|title=Pakistan's Thar Coal Power Generation Potential - July 2008|website=National Centre of Excellence in Analytical Chemistry - University of Sindh (ISO Certified 9001 - 2008, 14001 -2004)|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;. ان مان ٿرپارڪر جو ڪوئلو 175.506 ارب ٽن آھي جيڪو پاڪستان جي ڪوئلي جو 95 سيڪڙو آهي. ان ڪوئلي مان سعودي عرب ۽ ايران جي ذخيرن مان پيدا ٿي سگھندڙ توانائي جي صلاحيت کان بہ وڌيڪ توانائي حاصل ڪري سگھجي ٿي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428134626/http://www.ceacsu.edu.pk/PDF%20file/Volume%2018%20Issue%201/54-63-Gelley%20Proof%20PJAEC-27102016-10.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. پاڪستان ۾ ان ڪوئلي مان بجلي ٺاھيندڙ ڪمپنين کي انڪم ٽيڪس ۽ ٽرن اوور ٽيڪس جي ڇوٽ مليل آهي ۽ بجلي پيدا ڪندڙ پلانٽن جي ھر قسم جي درآمد کي ٽيرف ۾ مڪمل ڇوٽ ڏنل آهي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.ppib.gov.pk/PowerPolicy2002.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710074238/http://www.ppib.gov.pk/PowerPolicy2002.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; انھن پروجيڪٽن ۾ چيني شينھوئا ڪمپني جي سيڙپڪاري سان 600 ميگاواٽ بجلي ۽ ٿر اينگرو پاور پروجيڪٽ ذريعي 1200 ميگاواٽ بجلي پيدا ٿئي ٿي&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2021-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520034318/https://nepra.org.pk/Policies/Coal%20Potential%20in%20Pakistan.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=https://sindhenergy.gov.pk/laws-and-rules/tceb-act-2011/tceb-act-2011/ |accessdate=2021-04-28 |archive-date=2019-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827190814/https://sindhenergy.gov.pk/laws-and-rules/tceb-act-2011/tceb-act-2011/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/450095-govt-adds-new-members-to-thar-coal-board|title=Govt adds new members to Thar coal board|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abbtakk.tv/en|title=Abbtakk.tv: Latest News Breaking Pakistan, World, Live Videos|website=Abb Takk News|language=en-US|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;[[سنڌ اينگرو ڪول مائيننگ ڪمپني]] ٿرپارڪر ۾ بجلي نيشنل گرڊ کي مھيا ڪري ٿي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1932699/1-thar-coal-pumps-330-mw-energy-national-grid/?amp=1|title=Thar coal starts power supply to national grid {{!}} The Express Tribune|last=Tribune.com.pk|date=2019-03-19|website=tribune.com.pk|access-date=2019-08-27}}&lt;/ref&gt;

==انتظامي ورهاست==
ٿرپارڪر ضلعي ۾ ست تعلقا ، 64 يونين ڪاؤنسلون،  172 ديھون ۽ 2365 ڳوٺ واقع آهن&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ndma.gov.pk/Advisory/2018/Drought%20Situation%20%20Report%20of%20Sindh%20Particularly%20in%20District%20Tharparkar-2018%20(12-11-2018).pdf|title=Drought Situation Report of Sindh Particularly in District Tharparkar-2018|website=NATIONAL DISASTER MANAGEMENT AUTHORITY - GOVERNMENT OF PAKISTAN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/gis_maps/cd_sindh.jpg|title=PBS Census|website=PBS Census|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616134841/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/gis_maps/cd_sindh.jpg|archive-date=2017-06-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pdma.gos.pk/new/Docs/Relief/distributionofrationbags13.03.19.pdf|title=Relief Goods Dispatched in District Tharparkar|website=Provincial Disaster Management Authority - Government of Sindh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/pakistan/sindh-drought-needs-assessment-sdna-report-january-2019|title=Sindh Drought Needs Assessment (SDNA) Report January 2019 - Pakistan|website=ReliefWeb|language=en|access-date=2019-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rsu-sindh.gov.pk/contents/FMIS/distbudget201516/Tharparkar.pdf|title=Reform Support Unit School Education &amp; Literacy Department - Government of Sindh}}&lt;/ref&gt;[[File:Tharparkar Administrative Divisions.svg|alt=Map of Tharparkar District with its administrative divisions.|thumb|ٿرپارڪر ضلعي جو نقشو|450x450px]]
[[File:Tharparkar.jpg|alt=Tribal settlement in Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر ۾ قبائلي وسنديون]]
[[File:Village by the desert.jpg|alt=Rural Tharparkar|thumb|ھڪ ڳوٺ جو منظر]]

ٿرپارڪر ضلعي ۾  هيٺيان ست تعلقا ۾ ورهايل آهن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ٿرپارڪر ضلعي جا تعلقا'''
|-
!
! تعلقو&lt;ref name = &quot; پوليٽيڪل &quot;/&gt;
! يونين ڪاؤنسلون
! آبادي&lt;br&gt; (2017)&lt;ref name=&quot; پوليٽيڪل &quot;&gt;{{Cite web |date=2018-05-28 |title=Tharparkar District – Population of Cities, Towns and Villages 2017-2018 |url=https://www.politicpk.com/tharparkar-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/#Tharparkar_Districts_Map_UC_List_MNA_MPA_Seats |access-date=2026-03-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1 || [[مٺي تعلقو|مِٺي]] || 12 ||2,19,071 
|-
| 2 || [[ڏيپلو تعلقو|ڏِيپلو]] || 8 ||1,47,978
|-
| 3 || [[ڇاڇرو تعلقو|ڇاڇرو]] || 17 ||3,51,263
|-
| 4 || [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]] || 7 ||2,60,170 
|-
| 5 || [[ڏاھلي تعلقو|ڏاھلي]] ||  ||3,08,487 
|-
| 6 || [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]] ||  ||2,44,662
|-
| 7 || [[ڪلوئي تعلقو|ڪلوئي]] ||  ||1,18,030
|-
| ڪل ||ٿرپارڪر ضلعو  || 64 || 1,649,661&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;
|}

===ٿرپارڪر جون يونين ڪاؤنسلون===

ٿرپارڪر ضلعي ۾ 64 يونين ڪائونسلون آهن&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ٿرپارڪر ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون'''
|- 
! #
! يونين ڪاؤنسل
! #
! يونين ڪائونسل
!#
!يونين ڪاؤنسل
|-
| 1 ||[[موھراڻو]]  || 2 ||[[بجھوتو]] ||3 ||[[پوسارڪو]]
|-
| 4 ||[[جوڙئو]]  || 5 ||[[مٺڙيو ڀٽي]]  || 6 ||
|-
|  7|| [[ڀاڪئو]] || 8 ||[[ويجھيار]]  || 9 ||[[چيلھار]]
|-
| 10 ||[[مانجٿي]]  || 11 ||[[ٻوھاريڙي]]   || 12 || [[باپوھار]]
|-
|  13 ||[[اسلام ڪوٽ يو سي|اسلام ڪوٽ]]  || 14 ||[[سونل بيھ]]   || 15 ||[[ڪيھري]]
|-
|  16 ||[[ڪڙيو غلام شاھ]]  || 17 ||[[سينگاريو]]   || 18 ||[[جيئندو درس]]
|-
| 19 || [[گريانڇو]] || 20 ||   || 21 ||
|-
|  22||  || 23 ||[[تالو ڄام]]   || 24 ||[[داڀرو]]
|-
|  25|| [[سرھوڙي]] || 26 ||[[ٻلھڙي]]  ||27  ||
|-
|  28|| [[کيٽلاري]] ||29  ||  || 30 ||[[ڦانٽ]]
|-
|   31|| [[ڪلوئي]] || 32 || [[ڇاڇرو يو سي|ڇاڇرو]]  || 33 ||[[ڪنٽيو]]
|-
|  34 ||[[ڌاريندرو]]  || 35 || [[سارنگيار]]  || 36 ||[[راجوڙو]]
|-
|  37||[[ھرار]]  ||38  ||[[جانجھي]]   ||39  ||[[تڙ دوس]]
|-
|  40|| [[چارنوڙي گاجو]] || 41 || [[مٺڙيو چارڻ]]  || 42 ||[[تڙ احمد]]
|-
|  43|| [[ڪمرھار]] || 44 ||[[کينسر]]  || 45 ||[[ڏاھلي]]
|-
|  46|| [[سيار]] || 47 || [[ڪلريو]]  || 48 ||[[گڏڙو]]
|-
|   49||[[جيسي جو پار]]  || 50 || [[پرڻو]]  || 51 ||[[لپلو]]
|-
|   52||[[گل محمد راهمون]]  || 53 ||[[ننگرپارڪر يو سي|ننگرپارڪر]]   || 54 ||[[پٿاپور]]
|-
|  55|| [[بھراڻو]] || 56 || [[اڌگام]]  || 57 ||[[ھاڙھو، ٿرپارڪر|ھاڙھو]]
|-
|  58||[[ويرواھ]]  || 59 || [[چوتال]]  ||60  ||[[ساٽي ديرا]]
|-
| 61|| [[تگوسر]] || 62 || [[پلو، ٿرپارڪر|پِلُو]] || 63 ||[[مصري شاھ، ٿرپارڪر]]
|-
|64 || [[ڊاڀو]] || - || -  || - ||-
|}

== ٿرپارڪر ضلعي جون ديهون ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[ڇڇرو تعلقو|ڇڇرو]]&lt;br /&gt;19 ديهون
! [[ڏاهلي تعلقو|ڏاهلي]]&lt;br /&gt;23 ديهون
! [[ڏيپلو تعلقو|ڏيپلو]]&lt;br /&gt;42 ديهون
! [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]]&lt;br /&gt;22 ديهون
! [[مٺي تعلقو|مٺي]]&lt;br /&gt;28 ديهون
! [[نگرپارڪر تعلقو|نگرپارڪر]]&lt;br /&gt;38 ديهون
|-
| [[اربلهيار ديھ، ڇڇرو|اربلهيار]]
| [[الله رکيو جو پار ديھ، ڏاهلي|الله رکيو جو پار]]
| [[باليهاري ديھ، ڏيپلو|باليهاري]]
| [[باپوهار ديھ، اسلام ڪوٽ|باپوهار]]
| [[اخيراج ديھ، مٺي|اخيراج]]
| [[اڌيگام ديھ، نگرپارڪر|اڌيگام]]
|-
| [[ڇڇرو ديھ، ڇڇرو|ڇڇرو]]
| [[چاريهار ديھ، ڏاهلي|چاريهار]]
| [[ڀيتارو ديھ، ڏيپلو|ڀيتارو]]
| [[ٻوهاري ديھ، اسلام ڪوٽ|ٻوهاري]]
| [[ڀاڪوو ديھ، مٺي|ڀاڪوو]]
| [[بلهياري ديھ، نگرپارڪر|بلهياري]]
|-
| [[چارنور ديھ، ڇڇرو|چارنور]]
| [[ڏاهلي ديھ، ڏاهلي|ڏاهلي]]
| [[ٻولهاري ديھ، ڏيپلو|ٻولهاري]]
| [[ڇاهو ديھ، اسلام ڪوٽ|ڇاهو]]
| [[ڇيلهار ديھ، مٺي|ڇيلهار]]
| [[ٻهرانو ديھ، نگرپارڪر|ٻهرانو]]
|-
| [[ڍاڪلو ديھ، ڇڇرو|ڍاڪلو]]
| [[ڊيٻوري ديھ، ڏاهلي|ڊيٻوري]]
| [[ڇڇي مورا ديھ، ڏيپلو|ڇڇي مورا]]
| [[گريانڇو ديھ، اسلام ڪوٽ|گريانڇو]]
| [[ڍوراڪيئون ديھ، مٺي|ڍوراڪيئون]]
| [[ڀيماويري ديھ، نگرپارڪر|ڀيماويري]]
|-
| [[ڌرينڌرو ديھ، ڇڇرو|ڌرينڌرو]]
| [[ڏوهري ديھ، ڏاهلي|ڏوهري]]
| [[ڇائي ڇپرو ديھ، ڏيپلو|ڇائي ڇپرو]]
| [[اسلام ڪوٽ ديھ، اسلام ڪوٽ|اسلام ڪوٽ]]
| [[ڳوڌيار ديھ، مٺي|ڳوڌيار]]
| [[چوٽال ديھ، نگرپارڪر|چوٽال]]
|-
| [[هنجتل ديھ، ڇڇرو|هنجتل]]
| [[ڳاڍرو ديھ، ڏاهلي|ڳاڍرو]]
| [[ڇپنهار ديھ، ڏيپلو|ڇپنهار]]
| [[جيئندو درس ديھ، اسلام ڪوٽ|جيئندو درس]]
| [[هاڏو ديھ، مٺي|هاڏو]]
| [[ڇوريو ديھ، نگرپارڪر|ڇوريو]]
|-
| [[هيرار ديھ، ڇڇرو|هيرار]]
| [[گل محمد رحيمون ديھ، ڏاهلي|گل محمد رحيمون]]
| [[ڍڀرو ديھ، ڏيپلو|ڍڀرو]]
| [[جهُم ديھ، اسلام ڪوٽ|جهُم]]
| [[جانهڻ ديھ، مٺي|جانهڻ]]
| [[ڍڀو ديھ، نگرپارڪر|ڍڀو]]
|-
| [[جنجهي ديھ، ڇڇرو|جنجهي]]
| [[جيسي جو پار ديھ، ڏاهلي|جيسي جو پار]]
| [[ڏينگاريو ديھ، ڏيپلو|ڏينگاريو]]
| [[ڪيرتي ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪيرتي]]
| [[جنجهيار ديھ، مٺي|جنجهيار]]
| [[ڏنڌورو ديھ، نگرپارڪر|ڏنڌورو]]
|-
| [[ڪنٽيو ديھ، ڇڇرو|ڪنٽيو]]
| [[جوڳي وِيرو ديھ، ڏاهلي|جوڳي وِيرو]]
| [[ڏيپلو ديھ، ڏيپلو|ڏيپلو]]
| [[ڪيهڙي ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪيهڙي]]
| [[جورئو ديھ، مٺي|جورئو]]
| [[ڍينگاڻو ديھ، نگرپارڪر|ڍينگاڻو]]
|-
| [[خڏي ديھ، ڇڇرو|خڏي]]
| [[ڪلاريو ديھ، ڏاهلي|ڪلاريو]]
| [[ڏوڌارو ديھ، ڏيپلو|ڏوڌارو]]
| [[خاريو غلام شاهه ديھ، اسلام ڪوٽ|خاريو غلام شاهه]]
| [[ڪرم علي شاهه ديھ، مٺي|ڪرم علي شاهه]]
| [[گهوٽي ديھ، نگرپارڪر|گهوٽي]]
|-
| [[ملڪم ديھ، ڇڇرو|ملڪم]]
| [[ڪمنهار ديھ، ڏاهلي|ڪمنهار]]
| [[ڏوهر ديھ، ڏيپلو|ڏوهر]]
| [[ڪنڀاريو ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪنڀاريو]]
| [[خاڻورو ديھ، مٺي|خاڻورو]]
| [[گوزري ديھ، نگرپارڪر|گوزري]]
|-
| [[مٿريو چارڻ ديھ، ڇڇرو|مٿريو چارڻ]]
| [[خريريون ديھ، ڏاهلي|خريريون]]
| [[هميرا ٻيهه ديھ، ڏيپلو|هميرا ٻيهه]]
| [[ڪُرن ديھ، اسلام ڪوٽ|ڪُرن]]
| [[لکميار ديھ، مٺي|لکميار]]
| [[هرهو ديھ، نگرپارڪر|هرهو]]
|-
| [[پبورو ديھ، ڇڇرو|پبورو]]
| [[کينسر ديھ، ڏاهلي|کينسر]]
| [[جانگهہ ديھ، ڏيپلو|جانگهہ]]
| [[منجيٺي ديھ، اسلام ڪوٽ|منجيٺي]]
| [[لونيهار ديھ، مٺي|لونيهار]]
| [[هيرار ڏيدا ديھ، نگرپارڪر|هيرار ڏيدا]]
|-
| [[راجورو ديھ، ڇڇرو|راجورو]]
| [[خيمي جو پار ديھ، ڏاهلي|خيمي جو پار]]
| [[ڪلوئي ديھ، ڏيپلو|ڪلوئي]]
| [[ماتارو ساند ديھ، اسلام ڪوٽ|ماتارو ساند]]
| [[لقمان واءِ ديھ، مٺي|لقمان واءِ]]
| [[قصبو ديھ، نگرپارڪر|قصبو]]
|-
| [[رارلي ديھ، ڇڇرو|رارلي]]
| [[لاپلو ديھ، ڏاهلي|لاپلو]]
| [[خاڙڪ ديھ، ڏيپلو|خاڙڪ]]
| [[مٺرائو ڇٽو ديھ، اسلام ڪوٽ|مٺرائو ڇٽو]]
| [[مالن هور خواڙيا ديھ، مٺي|مالن هور خواڙيا]]
| [[خريريو ديھ، نگرپارڪر|خريريو]]
|-
| [[راوتسر ديھ، ڇڇرو|راوتسر]]
| [[نيبلو ديھ، ڏاهلي|نيبلو]]
| [[کيتلاري ديھ، ڏيپلو|کيتلاري]]
| [[مٿريو سومرو ديھ، اسلام ڪوٽ|مٿريو سومرو]]
| [[مٺي ديھ، مٺي|مٺي]]
| [[خارورو ديھ، نگرپارڪر|خارورو]]
|-
| [[سرنگهيار ديھ، ڇڇرو|سرنگهيار]]
| [[پرڻو ديھ، ڏاهلي|پرڻو]]
| [[ڪونرل ديھ، ڏيپلو|ڪونرل]]
| [[نيو ڪيرتو ديھ، اسلام ڪوٽ|نيو ڪيرتو]]
| [[مٿريو ڀٽي ديھ، مٺي|مٿريو ڀٽي]]
| [[لاڌووارڻي ديھ، نگرپارڪر|لاڌووارڻي]]
|-
| [[تر حمير ديھ، ڇڇرو|تر حمير]]
| [[پيراڻو پار ديھ، ڏاهلي|پيراڻو پار]]
| [[ڪُن رحمت الله ديھ، ڏيپلو|ڪُن رحمت الله]]
| [[اوڪرارو ديھ، اسلام ڪوٽ|اوڪرارو]]
| [[مُنڌواه ديھ، مٺي|مُنڌواه]]
| [[مامڇيرو ديھ، نگرپارڪر|مامڇيرو]]
|-
| [[تردوس ديھ، ڇڇرو|تردوس]]
| [[روهر ڪيلهڻ ديھ، ڏاهلي|روهر ڪيلهڻ]]
| [[لياري ديھ، ڏيپلو|لياري]]
| [[سينگارو ديھ، اسلام ڪوٽ|سينگارو]]
| [[ناصر ديھ، مٺي|ناصر]]
| [[مهرانو ديھ، نگرپارڪر|مهرانو]]
|-
| 
| [[ساجن پار ديھ، ڏاهلي|ساجن پار]]
| [[ميلن هار ديھ، ڏيپلو|ميلن هار]]
| [[سونل ٻيهه ديھ، اسلام ڪوٽ|سونل ٻيهه]]
| [[نئون ڪوٽ ديھ، مٺي|نئون ڪوٽ]]
| [[مصري شاهه ديھ، نگرپارڪر|مصري شاهه]]
|-
| 
| [[سيار ديھ، ڏاهلي|سيار]]
| [[مراد لشاري ديھ، ڏيپلو|مراد لشاري]]
| [[سليمان حجام ديھ، اسلام ڪوٽ|سليمان حجام]]
| [[نوهٽو ديھ، مٺي|نوهٽو]]
| [[مٿريو جونيجو ديھ، نگرپارڪر|مٿريو جونيجو]]
|-
| 
| [[تر احمد ديھ، ڏاهلي|تر احمد]]
| [[نبيسر ديھ، ڏيپلو|نبيسر]]
| [[واڻيهٺ ديھ، اسلام ڪوٽ|واڻيهٺ]]
| [[پبوهار ديھ، مٺي|پبوهار]]
| [[مونڌرو ديھ، نگرپارڪر|مونڌرو]]
|-
| 
| [[ويراري ديھ، ڏاهلي|ويراري]]
| [[پنيلي ديھ، ڏيپلو|پنيلي]]
| 
| [[پوسارڪو ديھ، مٺي|پوسارڪو]]
| [[نگرپارڪر ديھ، نگرپارڪر|نگرپارڪر]]
|-
| 
| 
| [[ڦانٽ ديھ، ڏيپلو|ڦانٽ]]
| 
| [[روهيلڙي ديھ، مٺي|روهيلڙي]]
| [[اونهيار ديھ، نگرپارڪر|اونهيار]]
|-
| 
| 
| [[پيلوري ديھ، ڏيپلو|پيلوري]]
| 
| [[تلهي ديھ، مٺي|تلهي]]
| [[اورهمار ديھ، نگرپارڪر|اورهمار]]
|-
| 
| 
| [[راجڙ ديھ، ڏيپلو|راجڙ]]
| 
| [[وينجهيار ديھ، مٺي|وينجهيار]]
| [[پروڌارو ديھ، نگرپارڪر|پروڌارو]]
|-
| 
| 
| [[سڏوئي ديھ، ڏيپلو|سڏوئي]]
| 
| [[وجيهٽو ديھ، مٺي|وجيهٽو]]
| [[پيلو ديھ، نگرپارڪر|پيلو]]
|-
| 
| 
| [[سجائي ديھ، ڏيپلو|سجائي]]
| 
| [[واسائيپوٽا ديھ، مٺي|واسائيپوٽا]]
| [[پٿاپور ديھ، نگرپارڪر|پٿاپور]]
|-
| 
| 
| [[صندوق ديھ، ڏيپلو|صندوق]]
| 
| 
| [[رنپور ديھ، نگرپارڪر|رنپور]]
|-
| 
| 
| [[سارن ديھ، ڏيپلو|سارن]]
| 
| 
| [[راٺي ديھ، نگرپارڪر|راٺي]]
|-
| 
| 
| [[سيڊيو ديھ، ڏيپلو|سيڊيو]]
| 
| 
| [[سبهوسن ديھ، نگرپارڪر|سبهوسن]]
|-
| 
| 
| [[سينگاريو ديھ، ڏيپلو|سينگاريو]]
| 
| 
| [[سڏوراس ديھ، نگرپارڪر|سڏوراس]]
|-
| 
| 
| [[سرهِي ديھ، ڏيپلو|سرهِي]]
| 
| 
| [[ستيڊيرا ديھ، نگرپارڪر|ستيڊيرا]]
|-
| 
| 
| [[سوڀيار ديھ، ڏيپلو|سوڀيار]]
| 
| 
| [[شولو ديھ، نگرپارڪر|شولو]]
|-
| 
| 
| [[سومراسر ديھ، ڏيپلو|سومراسر]]
| 
| 
| [[سومريٿ ديھ، نگرپارڪر|سومريٿ]]
|-
| 
| 
| [[تلو ديھ، ڏيپلو|تلو]]
| 
| 
| [[سورچند ديھ، نگرپارڪر|سورچند]]
|-
| 
| 
| [[ٽنڊو نيازي ديھ، ڏيپلو|ٽنڊو نيازي]]
| 
| 
| [[ٽيگوسر ديھ، نگرپارڪر|ٽيگوسر]]
|-
| 
| 
| [[ٿوهر ڇاهو ديھ، ڏيپلو|ٿوهر ڇاهو]]
| 
| 
| [[ويراواه ديھ، نگرپارڪر|ويراواه]]
|-
| 
| 
| [[ترڪيار ديھ، ڏيپلو|ترڪيار]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[اُٺ ڏاهو ديھ، ڏيپلو|اُٺ ڏاهو]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[ورهار ديھ، ڏيپلو|ورهار]]
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| [[ونگي ديھ، ڏيپلو|ونگي]]
| 
| 
| 
|}

==آبادي==

1981 جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 5,40,985 ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 1998ع جي آدمشماري مطابق ھن ضلعي جي آبادي 9,14,291 ھئي جنھن ۾ 4،99،859 مرد ۽ 4,14,432 عورتون ھيون. ان سال آبادي جي گھاٽائي جي شرح 46.6 ماڻھو في چورس ڪلوميٽر ھئي&lt;ref name = &quot; گورنمينٽ &quot;/&gt;. 39,827 ماڻھو شھري ۽ 8,74,464 ماڻھو ٻھراڙيءَ ۾ رھندڙ ھيا&lt;ref name=&quot; گورنمينٽ &quot;&gt;[https://www.pbs.gov.pk › contentDistrict at a glance Tharparkar | Pakistan Bureau of Statistics ]&lt;/ref&gt;. 2017ع جي آدمشماري ۾ ٿرپارڪر جي آبادي 16،49,661 ھئي. 2014 ع جي ڪاٿي مطابق آبادي جو %51.29 انھن ماڻھن جو ھيو جن جي عمر 15 سالن کان گھٽ ھئي. %3.73 65 سالن جي عمر کان مٿي وارن جو ھيو. 2014ع جي ڪاٿي مطابق آبادي ۾ ھر 100 عورتن لاء 121 مرد ھيا.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعي جي تعلقن جي آبادي
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعلقو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | 1998ع
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | 2013ع
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | 2017ع
|-
| [[مٺي تعلقو|مٺي]]
| 125,137
| 201,850
| 219,071
|-
| [[اسلام ڪوٽ تعلقو|اسلام ڪوٽ]]
| 137,826
| 190,664
| 244,662
|-
| [[ڏيپلو تعلقو|ڏيپلو]]
| 92,047
| 230,890
| 147,978
|-
| [[ڪلوئي تعلقو|ڪلوئي]]
| 73,651
| style=&quot;background:#F4CCCC;&quot; | ڊيٽا غير موجود
| 118,030
|-
| [[ڇاڇرو تعلقو|ڇاڇرو]]
| 167,235
| 232,210
| 351,263
|-
| [[ڏاهلي تعلقو|ڏاهلي]]
| 165,289
| 225,710
| 308,487
|-
| [[ننگرپارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]]
| 153,106
| 218,411
| 260,170
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | ڪل آبادي
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 914,291
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 1,299,735*
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 1,649,661
|}

&lt;small&gt;
* 2013ع ۾ [[ڪلوئي تعلقو|ڪلوئي]] جي آباديءَ جا انگ اکر دستياب نه آهن، تنهنڪري ڪل آبادي نامڪمل آهي.
&lt;/small&gt;

&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://citypopulation.info/php/pakistan-distr-admin.php?adm1id=819|title=Tharparkar (District, Pakistan) - Population Statistics, Charts, Map and Location|website=citypopulation.info}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2019/09/Development-Statistics-of-Sindh-2018.pdf|title=Development Statistics of Sindh - Year 2018|website=Sindh Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعو: اهم آبادياتي انگ اکر (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | اشاري
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | انگ اکر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ڪل آبادي
| 1,778,407
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ايراضي
| 19,637 چورس ڪلوميٽر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | آبادي جي گهاٽائي
| 90.56 ماڻهو في چورس ڪلوميٽر
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | سالياني آبادي واڌ (2017–2023)
| 1.3٪
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | مرد
| 925,679 (52.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | عورتون
| 852,691 (47.9٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | خواجه سرا
| 18
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 0–14 سال
| 213,225 (43.6٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 15–64 سال
| 260,524 (53.3٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | 65 سال يا وڌيڪ
| 14,973 (3.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | ٻهراڙي آبادي
| 347,824 (70.9٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | شهري آبادي
| 142,562 (29.1٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | خواندگي (10+ سال)
| 125,884 (37.7٪)
|-
| style=&quot;background:#D9EAD3; text-align:right;&quot; | اڻپڙهيل (10+ سال)
| 208,019 (62.3٪)
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | ٿرپارڪر ضلعو: مادري ٻوليون (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻولي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ڳالهائيندڙ
|-
| 1
| سنڌي
| 474,244
|-
| 2
| هندڪو
| 3,428
|-
| 3
| پنجابي
| 2,834
|-
| 4
| سرائيڪي
| 1,982
|-
| 5
| پشتو
| 1,874
|-
| 6
| اردو
| 1,353
|-
| 7
| براهوئي
| 1,083
|-
| 8
| بلوچي
| 768
|-
| 9
| ڪوهستاني
| 110
|-
| 10
| ميواتي
| 2
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; colspan=&quot;2&quot; | ٻيون ٻوليون
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 1,044
|}


===آباديءَ جي جوڙجڪ (2023ع)===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D;color:white;&quot; | ٿرپارڪر ضلعو: آباديءَ جي جوڙجڪ (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | اشاري
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | انگ
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | سيڪڙو
|-
| مرد
| 928,333
| 52.2٪
|-
| عورتون
| 850,041
| 47.8٪
|-
| خواجه سرا
| 33
| 0.0٪
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | ڪل آبادي
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 1,778,407
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 100٪
|}


===جنس جي لحاظ کان پائي چارٽ===

{{Pie chart
| thumb = right
| caption = جنس جي لحاظ کان آبادي (2023ع)
| radius = 120

| label1 = مرد (52.2٪)
| value1 = 52.2
| color1 = #4F81BD

| label2 = عورتون (47.8٪)
| value2 = 47.8
| color2 = #C0504D

| label3 = خواجه سرا
| value3 = 0.001
| color3 = #B7B7B7
}}


===عمر جا وڏا گروهه===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D;color:white;&quot; | عمر جا گروهه (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | عمر
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | سيڪڙو
|-
| 0–14 سال
| 922,411
| 51.9٪
|-
| 15–64 سال
| 795,869
| 44.8٪
|-
| 65 سال يا وڌيڪ
| 59,843
| 3.4٪
|}


===عمر جا گروهه ـ پائي چارٽ===

{{Pie chart
| thumb = right
| caption = عمر جي لحاظ کان آبادي (2023ع)
| radius = 120

| label1 = 0–14 سال (51.9٪)
| value1 = 51.9
| color1 = #4F81BD

| label2 = 15–64 سال (44.8٪)
| value2 = 44.8
| color2 = #C0504D

| label3 = 65+ سال (3.4٪)
| value3 = 3.4
| color3 = #F79646
}}


===عمر جي ورڇ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394;color:white;&quot; | عمر جي تفصيلي ورڇ (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عمر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | آبادي
|-
| 0–9 سال
| 689,148
|-
| 10–19 سال
| 392,807
|-
| 20–29 سال
| 234,917
|-
| 30–39 سال
| 166,062
|-
| 40–49 سال
| 130,569
|-
| 50–59 سال
| 79,965
|-
| 60–69 سال
| 45,652
|-
| 70 سال يا وڌيڪ
| 39,003
|}


===شهري ۽ ٻهراڙي آبادي===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D;color:white;&quot; | شهري ۽ ٻهراڙي آبادي (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | قسم
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | سيڪڙو
|-
| ٻهراڙي
| 1,634,002
| 91.9٪
|-
| شهري
| 144,405
| 8.1٪
|}


===شهري ۽ ٻهراڙي پائي چارٽ===

{{Pie chart
| thumb = right
| caption = شهري ۽ ٻهراڙي آبادي (2023ع)
| radius = 120

| label1 = ٻهراڙي (91.9٪)
| value1 = 91.9
| color1 = #70AD47

| label2 = شهري (8.1٪)
| value2 = 8.1
| color2 = #F4B183
}}


===خواندگي===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D;color:white;&quot; | خواندگي (10 سال ۽ وڌيڪ عمر) – 2023ع
|-
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | آبادي
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | سيڪڙو
|-
| پڙهيل لکيل
| 396,323
| 36.4٪
|-
| اڻپڙهيل
| 692,652
| 63.6٪
|}


===خواندگي پائي چارٽ===

{{Pie chart
| thumb = right
| caption = خواندگي جي شرح (2023ع)
| radius = 120

| label1 = پڙهيل لکيل (36.4٪)
| value1 = 36.4
| color1 = #4F81BD

| label2 = اڻپڙهيل (63.6٪)
| value2 = 63.6
| color2 = #C0504D
}}


===مادري ٻوليون===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394;color:white;&quot; | مادري ٻوليون (2023ع)
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻولي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ڳالهائيندڙ
|-
| 1
| سنڌي
| 1,766,714
|-
| 2
| هندڪو
| 2,736
|-
| 3
| پشتو
| 1,410
|-
| 4
| اردو
| 1,061
|-
| 5
| پنجابي
| 854
|-
| 6
| سرائيڪي
| 346
|-
| 7
| بلوچي
| 342
|-
| 8
| براهوئي
| 7
|-
| 9
| ڪوهستاني
| 1
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | —
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | ٻيون ٻوليون
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 4,652
|}

===مادري ٻولين جو پائي چارٽ===

{{Pie chart
| thumb = right
| caption = مادري ٻوليون (2023ع)
| radius = 120

| label1 = سنڌي (99.4٪)
| value1 = 99.4
| color1 = #F79646

| label2 = هندڪو
| value2 = 0.15
| color2 = #E46CBB

| label3 = ٻيون ٻوليون
| value3 = 0.45
| color3 = #8064A2
}}

==تعليم==

[[File:Entrance board of a school in Tharparkar (cropped).jpg|alt=Entrance board of a school in Tharparkar|thumb|ھڪ اسڪول جو داخلي بورڊ]]

سنڌ حڪومت 2011 کان 2016 تائين صوبي جي تعليمي بجيٽ م 90 سيڪڙو اضافو ڪيو جيڪو 14.26 ارب روپين کان 148 ارب روپيا ھيو ان جي باوجود بہ ھن ضلعي جو تعليمي نظام خراب حالت ۾ آھي. 10 سالن کان مٿي جي عمر وارن جو پڙھيل لکيل ھجڻ وارو تناسب 46 سيڪڙو آھي  جنھن مان مردن جي شرح 65 سيڪڙو آهي ۽ عورتن جي 25 سيڪڙو. شھري علائقن جي شرح 65 سيڪڙو جن مان مرد 81 سيڪڙو ۽ عورتون 54 سيڪڙو پڙھيل لکيل آھن. ٻھراڙيءَ ۾ اھا شرح 45 سيڪڙو جن مان مرد 64 سيڪڙو ۽ عورتون 23 سيڪڙو پڙھيل لکيل آھن.

[[File:Unprivileged child teaching other school children how to milk a goat in Tharparkar (cropped).jpg|alt=Unprivileged child teaching other school children how to milk a goat in Tharparkar|thumb|ٻار اسڪول ٻاھران ٻڪري جو کير ڏھندي]]

2017ع ۾ ھن ضلعي م پڙھندڙ شاگردن جو تعداد 
2،21،203  جن م ھيو 125,189 ڇوڪرا ۽ 
96,014 ڇوڪريون ھيون. ضلعي جي ڪل اسڪولن جو تعداد 4,152 ھيو جن مان 620 ڇوڪرن جا، 629 ڇوڪرين جا ۽ 2,903 ٻنھي جا ھيا. 2017ع ۾ استادن جو تعداد 5,469 ھيو جن مان 4,813 مرد ۽ 656 عورتون ھيون. ھر اسڪول م سراسري 53 شاگردن لاء 1.3 استاد ھيا. ۽ اھا شرح سراسري طور تي ڪجهه ڪلاسن جي 40 ھئي. سنڌ بيورو آف اسٽيٽسٽڪس مطابق ھن ضلعي ۾ اسڪولن جو تعداد 4010 آھي جيڪو پوري سنڌ جي شرح مطابق سڀ کان اوچي سطح وارو آھي پر انھن اسڪولن مان رڳو 4.4 سيڪڙو اسڪولن ۾ بجلي ميسر آھي. پيئڻ جي پاڻي جي سھولت 16.0 سيڪڙو ۽ ڪاڪوس جي سھولت رڳو 34.6 سيڪڙو اسڪولن ۾ آھي. 0.4 سيڪڙو اسڪولن ۾ لائبريري ۽ 0.6 سيڪڙو اسڪولن ۾ ليبارٽري جو سھولت، 2.2 سيڪڙو اسڪولن ۾ راندين جي ميدان جي سھولت ميسر آهي. 74.5 اسڪولن ۾ اسڪول مينيجمينٽ ڪاميٽيون جڙيل آھن&lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2017/01/School-Education-Statistics-2015-16.pdf |accessdate=2021-04-29 |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120203745/http://sindhbos.gov.pk/wp-content/uploads/2017/01/School-Education-Statistics-2015-16.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: center;&quot; | اسڪولي سطح مطابق تعليمي شماريات
|-
! scope=&quot;col&quot; | سطح !! scope=&quot;col&quot; | اسڪولي تعداد !! scope=&quot;col&quot; | شاگرد !! scope=&quot;col&quot; | ڇوڪرا !! scope=&quot;col&quot; | ڇوڪرين !! scope=&quot;col&quot;| استاد !! scope=&quot;col&quot; | مرد !! scope=&quot;col&quot; | عورتون !! scope=&quot;col&quot; | شاگرد استاد نسبت !! scope=&quot;col&quot; | ڪلاسن جا ڪمرا (سراسري)
|-
!scope=&quot;row&quot; | پرائمري
| 3,873 || 190,370 || 105,494 || 84,876 || 4,625 || 4,057 || 568 || 41 || 1
|-
! scope=&quot;row&quot; | مڊل
| 234 || 15,052 || 8,587 || 6,465 || 362 || 344 || 18 || 42 || 2
|-
! scope=&quot;row&quot; | سيڪنڊري
| 40 || 12,130 || 7,833 || 4,297 || 403 || 333 || 70 || 30 || 7
|-
! scope=&quot;row&quot; | ھائر سيڪنڊري
| 5 || 3,651 || 3,275 || 376 || 79 || 79 || 0 || 46 || 17
|-
! scope=&quot;row&quot; | ڪل
| 4,152 || 221,203 || 125,189 || 96,014 || 5,469 || 4,813 || 656 || 40 || 1.1
|}

ھن ضلعي ۾ ڪابه يونيورسٽي ڪانہ آھي جنھن ڪري 2019 ۾ اعليَ تعليمي ادارن لاء مطالبو زور وٺي ويو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://propakistani.pk/2019/06/19/thar-district-to-get-its-first-university/|title=Thar District to Get Its First University|last=Rizvi|first=Raza|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://politicalpanadol.com/thar-needs-university/|title=Thar{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Needs University|last=admin|date=2019-04-09|website=Political Panadol|language=en-US|access-date=2019-09-03}&lt;/ref&gt; نتيجي ۾ [[اين اي ڊي يونيورسٽي آف انجنيئرنگ ۽ ٽيڪنالاجي]]، [[سنڌ اينگرو ڪول مائيننگ]] ۽ [[دي سٽيزن فائونڊيشن]] جي شراڪت سان [[اسلام ڪوٽ]] ۾ [[ٿر انسٽيٽيوٽ آف انجنيئرنگ، سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي]] جي نالي سان اين اي ڊي يونيورسٽي جو ذيلي ڪيمپس قائم ڪرڻ جو اعلان ڪيو ويو&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/486941-ned-university-establishing-campus-in-tharparkar|title=NED University establishing campus in Tharparkar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.brecorder.com/2019/08/09/517233/mou-signed-to-establish-ned-campus-in-thar-this-year/|title=MoU signed to establish NED Campus in Thar this year|date=2019-08-09|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2019/08/20190820507378/|title=NED signs MoU with SECMC, TCF|date=2019-08-20|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt; بعد ڪيمپس جي جاء اسلام ڪوٽ مان تبديل ڪري مٺي ۾ رکي وئي جتي سنڌ حڪومت 317 ايڪڙ زمين خريد ڪئي ۽ عارضي طور تي ڪيمپس بينظير ڪلچرل ڪامپليڪس مٺي ۾ رکيو ويو جتي آڪٽوبر 2019ع ۾ ڪيمپس جو افتتاح ڪيو ويو.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/08/22/cm-okay-setting-up-tiest-at-mithi/|title=CM okay setting up TIEST at Mithi {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/515957-cm-approves-establishment-of-engineering-institute-in-thar|title=CM approves establishment of engineering institute in Thar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/515911-murad-approves-establishment-of-engineering-institute-in-thar|title=Murad approves establishment of engineering institute in Thar|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://epaper.dawn.com/DetailImage.php?StoryImage=23_08_2019_117_001|title=Rs1.5bn science &amp; technology institute to be set up in Thar {{!}} ePaper {{!}} DAWN.COM|website=epaper.dawn.com|access-date=2019-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.brecorder.com/2019/10/24/537287/ned-university-campus-opens-in-tharparkar/|title=NED university campus opens in Tharparkar|last=Report|first=Recorder|date=2019-10-24|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/tiest|title=Thar Institute of Engineering, Sciences &amp; Technology {{!}} NEDUET Website|website=www.neduet.edu.pk|access-date=2019-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/sites/default/files/jobs/19-08-2019/JOB%20OPPORTUNITIES%20FOR%20NED%20UNIVERSITY%20CAMPUS%20AT%20ISLAMKOT%2C%20THAR.pdf|title=JOB OPPORTUNITIES FOR NED UNIVERSITY CAMPUS AT ISLAMKOT, THAR|website=NED University of Engineering &amp; Technology|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neduet.edu.pk/sites/default/files/Admissions-2019/9-10-2019/thar%20poster.pdf|title=Admission Notice for Thar Institute of Engineering, Sciences and Technology (TIEST)|website=Thar Institute of Engineering, Sciences &amp; Technology|access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;

==صحت==
ٿرپارڪر ضلعي ۾ ھڪ سول اسپتال، ھڪ تعلقه اسپتال، 2 رورل هيلٿ سينٽر، 36 بيسڪ هيلٿ يونٽ، 38 ڊسپينسريون واقع آهن&lt;ref name=&quot; ھيلٿ &quot;&gt;[https://www.humanitarianresponse.info › ...Pakistan: Health facilities in Tharparkar- Sindh province ... ]&lt;/ref&gt;.

==آمدورفت==

[[File:Kekra unloading construction material in Tharparkar.jpg|alt=A Kekra truck unloading construction material in Islamkot|thumb|ڪيڪڙو ھڪ ٽرڪ جو نالو آهي جيڪا بار کڻڻ لاء ڪتب ايندي آهي]]

ڪيڪڙو ھڪ ٽرڪ جو ٿرپارڪر ۾ ڏنل نالو آهي جنھن کي ڇڪڙو پڻ سڏيندا آهن جيڪا اتي آمدورفت جو ھڪ وڏو ذريعو آهي. اھا واري واري رستن تي ھلندڙ ھڪ عام سواري آھي ۽ ان کي ٿر جو اٺ پڻ سڏيندا آهن. ان ۾ بيڊ فورڊ ڪمپني جي طاقتور انجڻ لڳل ھوندي آھي. اھا بار کڻڻ جي ڪم ايندي آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thingsasian.com/story/thar-desert|title=Thar desert {{!}} ThingsAsian|website=thingsasian.com|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinterest.com/pin/19703317090683707/|title=ThingsAsian: Kekra, a form of local transport made from American Army Trucks, used by Pakistan Army and later auctione… {{!}} It's all about the journey... {{!}} Beautiful places to travel, Travel, Deserts|website=Pinterest|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/231073-Tharparker-a-peek-into-the-deserted-jewel|title=Tharparker: a peek into the deserted jewel|date=2017-09-19|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/harmony-mithi/|title=The harmony of Mithi|last=Editor|first=T. N. S.|date=2018-10-14|website=TNS - The News on Sunday|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/hunger-amidst-the-dunes/|title=Hunger amidst the dunes?|date=2016-03-18|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/heres-why-visiting-tharparkar-in-november-will-be-the-best-decision-youll-ever-make/|title=Here's Why Visiting Tharparkar In November Will Be The Best Decision You'll Ever Make!|last=Saqib|first=Ramla|date=2018-10-30|website=Parhlo|language=en-US|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/640409|title=The rickety 'Kekra' of Thar|last=Dawn.com|date=2011-06-30|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.trekearth.com/gallery/Asia/Pakistan/East/Sindh/photo356839.htm|title=Pakistan|website=www.trekearth.com|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kekra ---- The King Of Thar|url=https://www.youtube.com/watch?v=8k0soT_va7c|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Thar Jo Registani Jahaz ..... .....Kekra Of Thar|url=https://www.youtube.com/watch?v=p49Fy2mAv08|language=en|access-date=2019-08-01}}&lt;/ref&gt;.

==ٻوليون==
[[File:Dhatki Dialects.svg|thumb|
ٿرپارڪر ۾ سڀ کان وڌيڪَ ڳالھائي ويندڙ [[ڍاٽڪي ٻولي]] جي مختلف لھجن جا مثال&lt;ref&gt;
{{Citation|title=Dhatki, the language of Thar desert - BBCURDU|url=https://www.youtube.com/watch?v=6Y5ATQH_i6k|language=en|access-date=2019-10-29}}
&lt;/ref&gt;]]

ٿرپارڪر ۾ سڀ کان وڌيڪَ ڳالھائي ويندڙ ٻولي [[ڍاٽڪي ٻولي|ڍاٽڪي]] آھي. ان کان سواءِ ٻيون ڳالھائيون ويندڙ ٻوليون [[گجراتي ٻولي|گجراتي]]، [[پارڪري ڪولي ٻولي|پارڪري ڪولي]]، [[جوڳي ٻولي|جوڳي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.muturzikin.com/cartesasie/4.htm|title=Pakistan &amp; Afghanistan - Carte linguistique / Linguistic map|website=www.muturzikin.com|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/guj|title=Gujarati|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/jog|title=Jogi|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/gjk|title=Koli, Kachi|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/19/language/kvx/|title=Koli, Parkari|website=Ethnologue|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;

==مذھب==

[[File:Churrio Jabal (Churrio Hill).jpg|thumb|چوريو جبل تي واقع درگا ماتا جو مندر]]
[[File:Temple in thar.jpg|alt=A temple in Chelhar|thumb|چيلھار جو ھڪ مندر]]
پاڪستان جي قيام کان اڳ ٿرپارڪر جي آبادي ۾ 80 سيڪڙو ھندو ھيا. پاڪستان جي قيام بعد اوچي ذات وارن ھندن جو وڏو حصو ھتان لڏي انڊيا ھليو ويو ۽ لڳ ڀڳ 3500 مسلمان خاندان انڍيا مان ھتي لڏي آيا جن کي 12 ايڪڙ في خاندان جي حساب سان  42،000 ايڪڙ زمين ڏني وئي&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7imPH4KVJUC&amp;q=arif+hasan+thar+desert+migration&amp;pg=PA15|title=Migration and Small Towns in Pakistan|last1=Hasan|first1=Arif|last2=Raza|first2=Mansoor|publisher=IIED|year=2009|isbn=9781843697343|pages=15–16|quote=In the 1965 war, Pakistan captured a large area of the Indian part of the Thar desert, and in 1971 India captured a large part of the Thar desert in Pakistan. Many UCs in Pakistani Thar were Hindu majority areas, and Pakistani Thar as a whole was dominated by the Hindu upper caste who controlled most of the productive land and livestock. They also dominated the politics of Thar and strictly enforced caste divisions, making upward social and economic mobility almost impossible for the Hindu lower castes. Their control over the caste system also ensured the maintenance of agriculture-related infrastructure through baigar (forced labour) and the protection of forests and pasture lands. Following the 1965 and 1971 wars, the Hindu upper castes and their retainers fled to India. As a result, the feudal institutions that managed agricultural production and the maintenance of infrastructure collapsed. This has had severe repercussions on the natural environment of Thar. In addition, the lower castes were freed from serfdom and to some extent from discrimination. Many of their members, as a result, have acquired education and are important professionals and NGO leaders. Apart from the migration of Hindus to India, 3,500 Muslim families moved from Indian Thar to Pakistani Thar. They were given 12 acres of land per family (a total of 42,000 acres), thus introducing another factor in the social and political structure of Thar and creating a new interest group.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://himalmag.com/just-another-border/|title=Not just another border|last=Maini|first=Tridivesh Singh|date=15 August 2012|work=Himal South Asian|quote=It was not 1947 but the Indo-Pak war of 1971 which proved to be the game changer on this part of the border, since it was then that Hindus from Sindh, worried about persecution in Pakistan, fled to India. The cross-border train service had already been stopped following the 1965 war between India and Pakistan, and resumed only in 2006. Hindu Singh Sodha, a 15-year-old at that time he fled Pakistan in 1971, has set up the Seemant Lok Sangathan, which has been fighting for citizenship rights for all Hindu refugees from Sindh. During the war, Muslims from this region also fled to Pakistan.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|title=Families separated by Pak-India border yearn to see their loved ones|last=Arisar|first=Allah Bux|date=6 October 2015|work=News Lens Pakistan|quote=Another woman, Amnat, a resident of Umerkot had a similar story to tell. She was married at the age of 17 and her husband took her to Pakistan. She is presently 60 years old. Her husband passed away 23 years ago. “My father Abdul Karim had also migrated from Rajasthan, India to Umerkot”. One reason is because his daughter lives in Sindh. Her father narrated to her that at the time of Pak-India wars, Muslims in the border’s districts were robbed, killed and harassed by the Indian army, hence he preferred to migrate to a Muslim country like Pakistan to avoid confrontation. She recalled that in the 1965 War between Pakistan and India; Kaprao, Konro, Boath, Vauri, Gahrr jo Tarr, Dedohar, Mate ka Talha, Bijhrar, and a number of other border villages were evacuated. Four persons were killed in the village of Kaprao by the Indian Army based on the allegations that they had been helping the Pakistan Army.|access-date=25 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225150022/http://www.newslens.pk/families-separated-pak-india-border-yearn-see-loved-ones/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 1998 م ضلعي جي 59 سيڪڙو آبادي مسلمان ۽ 41 سيڪڙو ھندو ھئي&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=93&amp;Itemid=88|title=District Profile|date=August 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110830182622/http://tharparkar.gos.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=93&amp;Itemid=88|archive-date=2011-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2018/10/drought-in-thar-pakistan-and-the-lives-of-hindu-minorities|title=Drought In Thar, Pakistan And The Lives of Hindu Minorities|date=2018-10-02|website=Countercurrents|language=en-US|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;  مٺي ۾ ھندو آبادي شھر جي ڪل آبادي جو 80 سيڪڙو آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2042906/1-census-2017two-years-government-mum-official-minority-count/|title=Census 2017: Two years on, govt mum on official minority count|website=The Express Tribune|access-date=9 November 2019}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر ۾ وسندڙ ھندو آبادي جون مکيه ذاتيون لوھاڻا، مکي، راجپوت، ٺاڪر، سوتراڌر، سوني، ميگھواڙ، برھمڻ يا مھراج، مھيشوري، گواسمي، رباڙي، ڪوھلي، لوھر، ڪنڀر، ارباب، خاصخيلي، بجير آهن&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/257963/hindu-candidate-from-thar-vows-better-education-facilities-for-girls/|title=Suthar candidate from Thar vows better education facilities for girls|date=2018-06-25|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/nanakpanthis-in-mithi/|title=Nanakpanthis in Mithi|last=says|first=K. Hussan Zia|date=2018-05-04|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/698926|title=Tharis continue long march|last=Correspondent|first=The Newspaper's|date=2012-02-28|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1478268|title=Buses for Tharparkar|last=Newspaper|first=From the|date=2019-04-25|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/430355/helping-thars-residents-wheat-distribution-starts-amid-allegations-of-corruption/|title=Helping Thar's residents: Wheat distribution starts amid allegations of corruption|last=Tribune.com.pk|date=2012-09-03|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/world-news/this-pakistani-hindu-woman-is-gearing-up-to-fight-feudal-system-in-upcoming-polls/1196315/|title=This Pakistani Hindu woman is gearing up to fight feudal system in upcoming polls|date=2018-06-06|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.humanitarianresponse.info/sites/www.humanitarianresponse.info/files/documents/files/Tharparkar%20Contact%20list%202014.xlsx|title=Tharparkar Contact list Drought 2014|website=Humanitarian Response -- OCHA|access-date=26 سيپٽمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

==موسم==

[[File:Nagarparkar after rains.jpg|alt=Nagarparkar after rains|thumb|[[ننگرپارڪر]] برسات بعد]]
[[File:Scorpioes.jpg|alt=Deadly scorpions of Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر جا خطرناڪ وڇون]]

ھن ضلعي جي آبھوا ٽراپيڪل آھي&lt;ref&gt;koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm
&lt;/ref&gt; اونھاري ۾ ڏينھن سخت گرم جڏھن ته راتيون ٿڌيون ھونديون آھن سال ۾ اپريل، مئي ۽ جون گرم ترين ۽ ڊسمبر، جنوري ۽ فيبروري سرد ترين مھينا ھوندا آھن. سياري ۾ گرمي پد 28 کان 9 سينٽي گريڊ رھندو آھي. سالياني برسات جي سراسري ھر ھنڌ ھڪڪري نہ رھندي آھي ۽ ڪجهه ھنڌن تي 100 ملي ميٽر کان بہ گھٽ رھندي آھي. گھڻي ڀاڱي برسات ڏکڻ اولھ واري مون سون ۾ جولاءِ ۽ سيپٽمبر وچ ۾ پوندي آهي&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-emergency-situational-analysis-district-tharparkar-may-2014 A profile of District Tharparkar- ReliefWeb report]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.tourism.gov.pk/climate_tharparkar_sindh.html{{مئل ڳنڍڻو|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center&quot;
|+&lt;small&gt;تعلقن ۾ سالياني برسات (ملي ميٽر)
&lt;/small&gt;&lt;small&gt;(اختصار + =ڊيٽا غيرموجود, # = تعلقو قائم نہ ٿيل)&lt;/small&gt;
!&lt;big&gt;Year&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;مٺي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;اسلام ڪوٽ&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏيپلو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڪلوئي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڇاڇرو&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ڏاھلي&lt;/big&gt;
!&lt;big&gt;ننگرپارڪر&lt;/big&gt;
|-
|2014
|180
|167
|33
|{{font color|blue|#}}
|7
|{{font color|blue|#}}
|43
|-
|2015
|422
|362
|512
|{{font color|blue|#}}
|363
|26
|588
|-
|2016
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|{{font color|red|+}}
|-
|2017
|261
|337
|379
|11
|1
|123
|324
|-
|2018
|58
|24
|51
|10
|10
|120
|40
|}
1997 کان ھتي سڀ کان وڌيڪ برسات 2011ع ۾ پئي ھئي جيڪا 1306 ملي ميٽر رڪارڊ ڪئي وئي ھئي&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|url=http://jhangizone.com/last-20-years-rainfall-record-thar-desert/|title=Last 20 Years Rainfall Record of Tharparkar and Drought History {{!}} Jhangi Zone|last=Kumar|first=Teerath|date=2018-11-03|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; ھن ضلعي ڪيترائي ڏھاڪا خشڪ سالي ڏٺي آهي ۽ ان دؤر م صوبائي حڪومت ان کي ڏڪاريل علائقو قرار ڏنو ھو &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/pakistan-prolonged-drought-threatens-communities-thar-desert-190529144919303.html|title=Pakistan: Prolonged drought threatens communities in Thar Desert|website=www.aljazeera.com|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/disaster-mgmt/famine/evaluation-of-thar-rural-development-project|title=Evaluation of Thar Rural Development Project|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/disaster-mgmt/comprehensive-assessment-of-drought-and-famine-in-sind-arid-zones|title=Comprehensive Assessment of Drought and Famine in Sind Arid Zones|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1440059|title=Over 500 children died in drought-hit Thar this year, Murad told|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2018-10-20|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://arifhasan.org/articles/thar-drought-and-change|title=Thar, Drought and Change|language=en-GB|access-date=2019-08-14}}&lt;/ref&gt; سرڪاري طور تي ٿرپارڪر کي 1968, 1978, 1985, 1986, 1987, 1995, 1996, 1999, 2001, 2004, 2005, 2007, 2012, 2013, 2014, 2015 ۽ 2018 ۾ ڏڪار سٽيل علائقو قرار ڏنو ويو هو.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==وڻ ٽڻ ٻوٽا==
[[File:Akk planta.jpg|alt=Leaves of Ak are used while prayers during Teejdi festival|thumb|ٿرپارڪر ۾ اڪ جو ٻوٽو|180x180px]]

ٿرپارڪر ۾ لڳ ڀڳ ٻوٽن جون 89 جنسون ۽ 26 خاندان ملن ٿا. ڪافي ٻوٽا ۽ جھاڙيون برساتي موسم ۾ ڦٽن ٿيون.

==جاندار==

[[File:Birds in Tharparkar.jpg|alt=Sparrow in Tharparkar|thumb|ٿرپارڪر جون [[قديم جھرڪي|قديم جھرڪيون]]]]
[[File:Chinkara.jpg|alt=Chinkara is also known as the Indian gazelle.|thumb|ٿر ۾ لڀندڙ [[چنڪارا]] جنھن کي ھندي ھرڻ پڻ سڏين ٿا ]]
[[File:Thar Bird.jpg|alt=Indian robin in Tharparkar|left|thumb|ٿرپارڪر م ملندڙ ھڪ [[ھندي رابن]]]]
[[File:Lizard of tharparkar.jpg|alt=Dragon Lizard of Tharparkar|left|thumb|ٿرپارڪر جي ھڪ ڪرڙي ٽاري تي ويٺل|220x220px]]

جاندار جي فراواني ٿر جي ھڪ خصوصيت ۾ شمار ٿئي ٿي. قديم زماني کان لوڪ ڌنن کان وٺي فن جي نمونن ۾ اتان جا جاندار ٿر جي لازمي جز طور شامل رھيا آھن. جاندار ھتان جي فن ، ثقافت، علائقائي ورثي ۽ تاريخ جي وڏن واقعن جو حصو رھيا آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zsp.com.pk/pdf47/1205-1211%20(1)%20PJZ-2246-15%2024-7-15%20Thar%20Paper%20(Revised%202).pdf|title=Mammalian Diversity in Thar Desert Habitat of Tharparkar District by Zoological Society Of Pakistan|website=www.zsp.com.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/32791/conservation-of-endangered-wild-species-in-thar-demanded/|title=Conservation of endangered wild species in Thar demanded|date=2017-01-26|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/05-Feb-2019/gorano-declared-new-habitat-for-migratory-birds-in-thar|title=Gorano declared new habitat for migratory birds in Thar|date=2019-02-05|website=The Nation|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:35&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/08/07/illegal-business-of-snakes-scorpions-thriving-in-interior-sindh/|title=Illegal business of snakes, scorpions thriving in interior Sindh {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/thehindu/seta/2003/03/13/stories/2003031300070200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030517170810/http://thehindu.com/thehindu/seta/2003/03/13/stories/2003031300070200.htm|url-status=dead|archive-date=17 May 2003|title=One scorpion, two venoms|date=13 March 2003|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/nation/2017/aug/12/at-pakistan-border-bsf-fights-snakes-scorpions-and-porcupines-too-1641933.html|title=At Pakistan border, BSF fights snakes, Scorpions and porcupines too|website=The New Indian Express|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/669356|title=Snake invasion spreads terror in Thar|last=Newspaper|first=From the|date=2011-10-28|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://india.mongabay.com/2019/02/the-unexpected-little-underdogs-of-the-big-bad-desert/|title=The unexpected little underdogs of the big bad desert|date=2019-02-18|website=Mongabay-India|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/290199566|title=Orthopteran Biodiversity of Thar Desert, Sindh, Pakistan {{!}} Riffat Sultana {{!}} Request PDF|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Cite web|url=https://propakistani.pk/lens/sindh-ministers-solution-to-locust-attack-is-eating-insects/|title=Sindh Minister's Solution to Locust Attack Is Eating Insects|date=2019-07-01|website=Lens|language=en-US|access-date=2019-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IAVLDwAAQBAJ&amp;q=Insects+in+Thar&amp;pg=PA137|title=Changing Faunal Ecology in the Thar Desert|last1=Tyagi|first1=B. K.|last2=Baqri|first2=Q. H.|date=2005-05-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=9789387307506|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/307939/sindh-wildlife-at-risk-due-to-drought/|title=Sindh wildlife at risk due to drought|date=2018-10-08|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-07-16}}&lt;/ref&gt;.

===جاندارن جي حرمت وارا ھنڌ===

ٿرپارڪر ۾ جاندار جي تحفظ لاء مخصوص ھنڌن مان ھڪ [[چنڪارا وائلڊ لائيف سينڪچوئري]] آھي جيڪو 940 چورس ڪلوميٽرن تي مشتمل آهي جتي شڪار منع ٿيل آھي. ان سينڪچوئري جي اتر ۾ [[چلھار]]، ڏکڻ اوڀر ۾ [[ڀوريلو]]، ۽ اولھ م مٺي ۽ [[وجتو]] واقع آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wildlife.com.pk/chinkara-wildlife-sanctuary/|title=Chinkara Wildlife Sanctuary – Wildlife of Pakistan|last=Admin|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.
ٻيو ھنڌ ڳجھن ۽ مسافر پکين جي سينڪچوئري آھي جيڪا پکين جي حرمت واري جاء آھي جتي نابودي جي خطري ۾ آيل ڳجھن جي مختلف قسمن کي تحفظ ڏنو ويو آهي.


ڳوراڻو کي پڻ مسافر پکين جي رھائش قرار ڏئي تحفظ ڏنو ويو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2018/08/20180808397693/|title=Gorano Reservoir declared as Ecotourism destination in Thar|date=2018-08-08|website=Business Recorder|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://customnews.pk/2019/02/04/iucn-declares-gorano-in-tharparkar-a-new-habitat-for-migratory-birds/|title=IUCN declares Gorano in Tharparkar a new habitat for migratory birds|last=Rizvi|first=Kazim Raza|date=2019-02-04|website=CustomNews.pk|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/iucn-identifies-tharparkar-as-a-major-sanctua-715856.html|title=IUCN Identifies Tharparkar As A Major Sanctuary For Endangered Species Of Vulture|website=UrduPoint|language=en|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zameen.com/news/thar-declared-major-vulture-sanctuary-sindh.html|title=Thar declared major vulture sanctuary in Sindh - Zameen News|website=www.zameen.com|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;. مور پکي کي پڻ ھن ضلعي ۾ تحفظ مليل آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abbtakk.tv/en|title=Abbtakk.tv: Latest News Breaking Pakistan, World, Live Videos|website=Abb Takk News|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/peacocks-are-dying-in-thar-and-sindh-is-quiet|title=More Than 170 Peacocks Have Died In Thar Due To A Contagious Disease And Everyone Is Quiet!|last=Pakistan|first=S. K.|date=2017-03-01|website=Parhlo|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/lighting-up-the-dunes/|title=Lighting up the dunes|last=says|first=Bader|date=2016-02-12|website=The Friday Times|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jang.com.pk/news/308228-tharparkar-15-peacock-died-in-two-days|title=رانی کھیت کی بیماری،2روزمیں15مورمرگئے|website=jang.com.pk|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistankakhudahafiz.com/least-20-peacocks-mysteriously-die-tharparkar-weekend/|title=At least 20 peacocks 'mysteriously' die in Tharparkar over weekend|date=2017-04-16|website=PKKH.tv|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistan-explorer.com/2012/08/01/deadly-ranikhet-devours-100-wild-peacocks-in-tharparkar-sind-wildlife-ministry-denies-severity/|title=Deadly Ranikhet devours 100 wild Peacocks in Tharparkar|last=Explorer|first=Pakistan|date=2012-08-01|website=Pakistan Explorer|language=en-US|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1909010/1-tharparkar-teacher-struggles-keep-peacocks-alive/|title=In Tharparkar, a teacher struggles to keep peacocks alive|website=The Express Tribune|access-date=20 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/434036-55-more-peacocks-die-in-one-week-in-Tharparkar|title=55 more peacocks die in one week in Tharparkar - Pakistan|website=Dunya News|access-date=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.

==ٿري ثقافت ==

ٿري عورتن جو لباس گھاگھرو آھي. اھي عام طور تي چاندي جا زيور پائينديون آهن&lt;ref name = &quot; پاڪستان &quot;/&gt;. ڪنواريون پنھنجيون سڄيون ٻانھون اڇي رنگ جي چوڙين سان ڍڪينديون آھن&lt;ref name=&quot;  پاڪستان&quot;&gt;[ https://historypak.com › ... › SindhTharparkar - History Pak]&lt;/ref&gt;.
[[فائل:Sindhi desert Home.JPG|200px|thumb|چونرو: ٿر ۾ روايتي گھر]]
[[فائل:Sindh Dist TharParkar.svg|200px|thumb|سنڌ جي نقشي ۾ ٿرپارڪر]]
ٿرپارڪر کي ملڪ جو پرامن علائقو سمجهيو ويندو آهي ۽ صدين کان اتي مذھبي رواداري برقرار رھي آھي. ٿر جي ثقافت ڪثيرالگروھي ھڪجھڙائي واري سنڌ جي روادار صوفياڻي ثقافت سمجھي ويندي آھي. رمضان جي مھيني ۾ ھندو مسلمانن دوستن لاء افطار جون دعوتون ڪندا آهن ۽ موٽ ۾ ھندن جي عقيدي جي احترام ۾ مسلمان ڳئون ذبح نہ ڪندا آهن. [[نوراتڙي]] دوران مسلمان گوشتخوري کان پاسو ڪندا آهن ۽ محرم جي مھيني ۾ ھندو ڪوبه شاديانو ڪانه ڪن. غربت جي شدت ھوندي بہ ھتي ڏوھن جي شرح تمام گھٽ ھجڻ ڪري ھي علائقو سڄي ملڪ ۾ ھڪ منفرد حيثيت رکي ٿو&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/node/1360936/world|title=No cow slaughtering in Pakistan's border district, not under compulsion but respect|date=2018-08-23|website=Arab News|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsd.in/mithi-pakistan-border-town-lost-symbol-of-peace-interfaith-harmony/|title=Mithi: Pakistan's Lost Symbol of interfaith harmony|last=Abraham|first=Katherine|date=2018-12-28|website=News and Analysis from India. A Refreshing approach to news.|language=en-US|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1167315|title=Mithi: Where a Hindu fasts and a Muslim does not slaughter cows|last=Raza|first=Hassan|date=2015-03-04|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/810131/impoverished-but-peaceful-poverty-breeds-crime-but-not-in-thar/|title=Impoverished but peaceful: Poverty breeds crime, but not in Thar|last=Tribune.com.pk|date=2014-12-21|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pakvoices.pk/co-existence-and-caste-system-in-tharparkar-a-land-of-contrasts/|title=Co-existence and Caste System in Tharparkar: A Land of Contrasts|last=Voices|first=Pak|date=2017-03-12|website=PakVoices|language=en-US|access-date=2019-09-02}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Guar Chibhad ji bhaaji.jpg|alt=Guar Chibhad ji bhaaji|center|thumb|[[گوار]] جي ڀاڄي]]

ٿرپارڪر جو ھڪ اھم فصل آھي ۽ چڀڙ واري گورا ھتان جو مشهور طعام آهي&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/10-May-2018/tdap-holds-seminar-on-export-potential-of-guargum|title=TDAP holds seminar on export potential of guargum|date=2018-05-10|website=The Nation|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/figure/Guar-is-a-major-food-crop-in-Tharparkar_fig5_291787782|title=Figure 3.7: Guar is a major food crop in Tharparkar.|website=ResearchGate|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;  ميون ۽ ڪائر جي گلن مان [[کٽاڻ]] پڻ ٺاھي ويندي آهي. ڪائرن جي ڀاڄي پڻ ٺاھي ويندي آهي
[[File:Singhrian ji Bhaaji.jpg|alt=Singhrian ji Bhaaji|center|thumb|[[سڱري]] جي ڀاڄي]]

[[سڱري]] بنجر زمين ۾ سال جي ھر مند ۾ ڦٽندي آهي. ٿر ۾ سڱرين جي ڀاڄي پڻ ٺاھي ويندي آهي&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/money-matters/118413-Bountiful-desert|title=Bountiful desert|last=Khaskheli|first=Jan|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.specialtyproduce.com/produce/Sangri_11516.php|title=Sangri|website=www.specialtyproduce.com|language=en|access-date=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;

[[ٽيجڙي]] يا ٽيج ٿر ۾ ملھائجندڙ ھڪ ڏڻ آهي جنھن ۾ عورتون روزو رکنديون آهن ۽ چنڊ نڪرڻ وقت پوڄا ڪنديون آهن جنھن بعد روزو کولي شادي شده عورتون پنھنجي مڙسن جي صحت لاء ۽ ڪنواريون پنھنجي شادي لاء دعا گھرنديون آھن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://teejri.com/teejri_rituals|title=Teejri Rituals|website=teejri.com|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jhulelal.com/calendar/Teejri.htm|title=Teejri|website=www.jhulelal.com|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ٽيجڙي|title=ٽيجڙي : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|a

ccess-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;. ٿر جي کوڙ شاديانن ۾ [[ستو]] ۽ [[لولو|لولا]] گھڻو استعمال ٿيندو آهي. خاص ڪري ستو ٽيجڙي ۾ ۽ لولو ٿڌڙي ۾ استعمال ٿئي ٿو.
:
[[File:Sattu prepared for Teejdi (or Teej) festival in Tharparkar, Sindh.jpg|alt=Sattu is prepared for Teejdi (or Teej) festival|thumb|[[ستو]]]]
[[File:Lola (Lolo in singular) prepared on Thadri in Tharparkar Sindh.jpg|alt=Lola (Lolo in singular) prepared on Thadri in Tharparkar Sindh|left|thumb|لولا]]
 
[[ٿڌڙي]] ٿرپارڪر ۾ ھندن جو ھڪ ڏڻ آهي جيڪو [[ڪرشنا جنم اسٿمي]] کان ھڪ [[ٽٿي]] اڳ ملھائي ويندي آهي جنھن ۾ ڏھي ۽ کٽاڻ کاڌي ويندي آهي. ٿڌڙي [[شيتالا]] جي ارپنا کي ظاھر ڪندي آهي&lt;ref name=&quot;dailytimes.com.pk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/291868/sindhi-hindus-celebrate-thadri-today/|title=Sindhi Hindus celebrate Thadri today|date=2018-09-02|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thadri festival~ Food And Rituals&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sindhirasoi.com/2015/09/thadri-festival-food-and-rituals/|title=Thadri festival~ Food And Rituals|language=en-US|access-date=2019-09-10}}&lt;/ref&gt;. ھن ضلعي ۾ ھندو چيٽي چنڊ وارو ڏڻ پڻ ملھائيندا آھن&lt;ref name=&quot;Falzon2004p62&quot;&gt;{{cite book|author=Mark-Anthony Falzon|title=Cosmopolitan Connections: The Sindhi Diaspora, 1860–2000|url=https://books.google.com/books?id=ljbS-I5Y8WMC&amp;pg=PA62|year=2004|publisher=BRILL|isbn=90-04-14008-5|pages=60–63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ramey2008p8&quot;&gt;{{cite book|author=S. Ramey|title=Hindu, Sufi, or Sikh: Contested Practices and Identifications of Sindhi Hindus in India and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=Bv2ADAAAQBAJ|year=2008|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-61622-6|pages=8, 36}}&lt;/ref&gt; جيڪو سنڌي مھيني چيٽ جي پھرين ڏينھن تي ملھايو ويندو آهي.
[[File:Kumkuma ki dibbiya.jpg|alt=Kumkuma|left|thumb|ڌنتتراس تي گائو پوڄا ۾  گاء ماتا يا ڳئون جي سڱ تي ڪمڪم لڳائي ويندي آهي]]
[[File:Diwali Patrikas.jpg|alt=Diwali Patikas|thumb|ڏياري واري ڏڻ تي برھمڻ در در [[ڀڪشا]] وٺڻ لاء ويندا آھن ۽ موٽ ۾ ڏياري پترڪاس (پنا) ورھائيندا آھن جن تي لڪشمي ديوي جي تصوير ڇاپيل ھوندي آھي]]

[[نوراتڙي]] ھتي سال ۾ ٻہ ڀيرا [[درگا ديوي]] جي شان ۾ ملھائي ويندي آهي. ان ڏڻ جو مدو نو راتيون ۽ ڏھ ڏينھن ھوندو آھي جن دوران روزا رکيا ويندا آهن ۽ گوشت وغيره کان پرھيز ڪئي ويندي آهي ۽ لازمي طور تي سبزي تي گذارو ڪيو ويندو آهي. [[ناومي]] يا [[ھوما جي رسم]] کان پوء [[اسٿمي]] تي نو جوان ڇوڪرين کي نو ماتا اوتار سمجھندي ڳاڙھي چنري يا رئو تحفي ۾ ڏئي کين کير ۽ ماني ڏني ويندي آهي. نو راتيون ڏيئن جي يا درگا جي تصوير جي چؤگرد [[گاربا رقص]] ڪيو ويندو آھي. ڏھين ڏينھن تي رام ليلا  ادا ڪئي ويندي آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/20680/navratri-ghatasthapana-and-cheti-chand-festivals-celebrated-in-sindh/|title='Navratri, Ghatasthapana and Cheti Chand festivals celebrated in Sindh|date=2017-03-28|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/977733/religious-celebrations-dancing-up-a-storm-on-navratri/|title=Dancing up a storm on Navratri|date=23 October 2015|website=The Express Tribune|access-date=5 October 2019}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر ۾ ڏياري پڻ ملھائيندا آھن جيڪو ھندن جو اھم ڏڻ آهي جيڪو نوراتڙي کان ارڙھن ڏينھن پوء ملھايو ويندو آهي&lt;ref name=&quot;dailytimes.com.pk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Thadri festival~ Food And Rituals&quot;/&gt;.
چيٽ چنڊ ھندن جي نئين سال جي شروعات جو جشن ھوندو آھي&lt;ref name=&quot;Falzon2004p62&quot;&gt;{{cite book|author=Mark-Anthony Falzon|title=Cosmopolitan Connections: The Sindhi Diaspora, 1860–2000|url=https://books.google.com/books?id=ljbS-I5Y8WMC&amp;pg=PA62|year=2004|publisher=BRILL|isbn=90-04-14008-5|pages=60–63}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Pakistani Window.JPG|200px|thumb|ٿري گھر جي ھڪ دري]]
[[فائل:Sindhi Desert Home Door.JPG|200px|thumb| ٿري گھر جو ھڪ در]]
[[فائل:Pakistani Weaver.JPG|200px|thumb|ڌاڳو ٺاھڻ لاء استعمال ٿيندڙ ائٽ]]

[[فائل:Decorated Door - Pakistan.JPG|200px|thumb|ٿري گھر جو ھڪ در]]

[[File:Thari Patko(Turban).svg|alt=Thari Patko(Turban). Title in Vaniki script also known as Khudawadi script|thumb|ٿري پٽڪو، جيڪو ٿر جو روايتي پٽڪو آھي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1772218/1-meet-rana-hamir-sigh-ppps-first-pick-minority-reserved-seat-sindh/|title=Meet Rana Hamir Singh, PPP's first pick on minority reserved seat in Sindh|date=3 August 2018|website=The Express Tribune|access-date=2 October 2019}}&lt;/ref&gt;]]

==سياحت==
[[File:Gori temple, ceiling.jpg|alt=|left|thumb|قديم جين مندر جي ديوار تي نقشنگاري.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6111/|title=Tentative Lists|publisher=UNESCO|access-date=16 سيپٽمبر 2017}}&lt;/ref&gt;]]

ٿرپارڪر ۾ جين مذهب جا 14 مندر ننگرپارڪر ۽ [[ڀوڏيسر واري مسجد]] تعلقي ۾ واقع آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6111/|title=Nagarparkar Cultural Landscape|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ويرواھ کان 14 ميل اتر اولھ پاسي مشھور گوري مندر واقع آهي جيڪو 6250 چورس ڦٽن تي مشتمل ڀوڏيسر مندر جي طرزِ اڏاوت سان ٺھيل آھي. ان جي اڏاوت ۾ راجپوتانا جي ماربل جو استعمال ڪيو ويو ھو&lt;ref name = &quot; ٽوئرازم &quot;/&gt;. ٿرپارڪر ۾ نئون ڪوٽ وارو قلعو پڻ سياحت جو مرڪز آھي&lt;ref name=&quot;ٽوئرازم  &quot;&gt;[ https://www.stdc.gos.pk › categoryTharparkar - Sindh Tourism Development Corporation]&lt;/ref&gt;.

[[File:Parabhram Ashram.jpg|thumb|
[[پاربرھم آشرم]]]]

ڏيپلو تعلقي ۾ واقع [[پاربرھم آشرم]] جنھن کي ويڊيجپ ڌام يا ڇڙي صاحب ڌام  پڻ سڏين ٿا مذھبي سياحت جو ماڳ آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/366749-yatris-see-‘the-light’-at-shri-parbirham-mela|title=Yatris see 'the light' at Shri Parbirham mela|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wikimapia.org/13050307/Fakeer-Parbirham-Aashram-Verijhap-Dham|title=Fakeer Parbirham Aashram (Verijhap Dham)|website=wikimapia.org|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/05/15/na-resolution-calls-for-protection-of-minorities-holy-sites/|title=NA resolution calls for protection of minorities' holy sites {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/709097/national-assembly-session-mps-back-move-to-protect-holy-sites-of-minorities/|title=National Assembly session: MPs back move to protect holy sites of minorities|last=Tribune.com.pk|date=2014-05-16|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=CHHARHI YATRA - FAKEER PARBIRHAM - ISLAMKOT {{!}} Creative Media TV|url=https://www.youtube.com/watch?v=vLFIcWrlPyQ|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.application.parbirham&amp;hl=en|title=Fakeer Parbirham - Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fakirparbirham.blogspot.com/p/dado-parbirham.html|title=Dado Parbirham|website=www.fakirparbirham.blogspot.com|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sindhisaints.blogspot.com/2014/01/faqir-parbirham.html|title=Welcome To Sindhi Saints: Faqir Parbirham فقير پاربرهم|website=Welcome To Sindhi Saints|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Par Bharam Parmeshwar, Sadashiv Chhari Mandir, Kubernagar. 02.07.2018 Video.|url=https://www.youtube.com/watch?v=FYOIHPTwuEU|language=en|access-date=2019-08-23}}&lt;/ref&gt; ڄيٺ جي مھيني ۾ اتي پاربرھم جو ميلو لڳندو آھي جنھن ۾ شرڪت لاء دنيا جي مختلف علائقن مان ھندو زيارت لاءِ ايندا آهن.

[[File:Gadi Bhit, Mithi.JPG|link=https://en.wikivoyage.org/wiki/File:Gadi_Bhit,_Mithi.JPG|thumb|گادي ڀٽ جي يادگار جو منظر]]

مٺي جو بلند ترين مقام [[گادي ڀٽ]] آهي جتي ھڪ يادگار تعمير ٿيل آهي جيڪو مٺي شھر م۾ پڻ نظر ايندو آهي. ٿرپارڪر ۾ [[چوڙيو جبل]] تي درگا ديوي جو ھڪ تاريخي مندر واقع آهي جنھن جي زيارت لاء نيپال ۽ انڊيا مان ھر سال اٽڪل ٻہ لک ماڻھو ايندا آهن. ھندو پنھنجي عزيزن جي چتائن جي خاڪ اتي پاڪ پاڻي ۾ وجھندا آھن&lt;ref&gt;https://tribune.com.pk/story/130210/contractor-blasting-through-tharparkar-temple-in-search-of-granite/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sbi.gos.pk&quot;&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.sbi.gos.pk/pdf/granite-quarrying-project.pdf |accessdate=2021-04-29 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713021343/http://www.sbi.gos.pk/pdf/granite-quarrying-project.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samaa.tv/news/2019/11/beauty-of-thars-karoonjhar-mountains-marred-by-illegal-cutting-crushing/|title=Beauty of Thar's Karoonjhar mountains marred by illegal cutting, crushing {{!}} Samaa Digital|website=Samaa TV|language=en-US|access-date=2019-11-13}}&lt;/ref&gt;. ٿرپارڪر جي ڳوٺ ڀالوا لڳ ماروي جو کوھ پڻ سنڌ جو ثقافتي ورثو آهي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://syed3486.blogspot.com/2013/03/umar-marvi.html|title=Umar Marvi|language=en|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://heritage.eftsindh.com/districts/tharparkar/marvi-well.php|title=Marvi's Well, Tharparkar|website=heritage.eftsindh.com|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=SHABBIR IBNE ADIL, PTV, Marvi Well in Thar (News Report)|url=https://www.youtube.com/watch?v=w61c1KDXLlM|language=en|access-date=2019-08-24}}&lt;/ref&gt;.

[[File:Temple in Sant Nenuram ashram.jpg|thumb|سنت نيڻورام آشرم]]

[[سنت نيڻورام آشرم]] جنھن کي پرڻڀارتي آشرم  يا ) آکاڊون پڻ سڏين ٿا اسلام ڪوٽ لڳ واقع آهي جيڪو مذھبي سياحت جو ھڪ مرڪز آھي&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakvoices.pk/nenu-ram-ashram-a-place-of-refuge-for-everyone/|title=Nenu Ram Ashram: A place of refuge for everyone|last=Akash Hamirani|first=Bashir Ahmad|date=April 26, 2018|work=Pak Voices|access-date=April 29, 2021|archive-date=August 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804100331/https://pakvoices.pk/nenu-ram-ashram-a-place-of-refuge-for-everyone/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; جتي ڪيترائي ماڻھو زيارت لاءِ ايندا آهن. اتي ھر سال ٽي ڏينھن سنت جو ميلو ٿيندو آهي جنھن ۾ ھندن سان گڏ مسلمان پڻ ايندا آهن&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pakistan.asia-news.com/en_GB/articles/cnmi_pf/features/2018/10/30/feature-02|title=Sindh festival promotes religious harmony|last=Zia Ur Rehman|date=2018-10-30|work=Pakistan Forward}}&lt;/ref&gt;.
ٿرپارڪر ۾ ننگرپارڪر لڳ [[ڪارونجھر جبل]] پڻ سياحتي مرڪز آھي جيڪو 19 ڪلوميٽر ڊگھو آھي ۽ ان جي اوچائي 305 ميٽر آھي.

==ٿرپارڪر جا ننڍڙا شھر ==

ٿرپارڪر ضلعي جا ھڪ لک کان ست هزار تائين واري آبادي جا وڏا ، ننڍا ۽ ننڍڙا شھر&lt;ref name = &quot;پوليٽيڪل  &quot;/&gt;:&lt;br&gt;
[[پرڻو]] (آبادي:110,318)، [[گڏرو]] (آبادي: 97,432), [[کينسر]] (آبادي:93,261 )، [[ڪلوئي]] (آبادي:85,544 )، [[ويرواھ]]  (آبادي:83,799 )، [[تر دوس]] (آبادي:81,256 ), [[سارنگيار]] (آبادي:79,605 )، [[ڏيپلو]]  (آبادي:76,573 ),[[ننگرپارڪر]] (آبادي:66,540 ) ، [[تر احمد]] (آبادي:59,463 ), [[ڇاڇرو]] (آبادي:57,834 )، [[تگوسر]]  (آبادي:56,064 ), [[راڄوڙو]] (آبادي:55,693 ), [[ڪنٽيو]] (آبادي: 53,539), [[ڪڙيو غلام شاھ]] (آبادي:51,912 ), [[ماجھاٽي]] (آبادي: 51,292)، [[سنگاريو]] (آبادي:51,229 ), [[ٻلھڙي]] (آبادي:51,080 ),[[ڏاھلي]] (آبادي:50,179 )، [[گڏڙو]] (آبادي: 47,253)، [[مٺي ٽائون ڪاميٽي]] (آبادي:47,073 ), [[ٻپھار]] (آبادي: 46,825)، [[کيٽلاري]] (آبادي:43,669 ), [[ھاڙھو، شھر|ھاڙھو]]، [[ڪمرھار]]، [[گل محمد راهمون]]، [[پليو, ٿرپارڪر|پليو]]، [[مٺڙيو چارڻ]]، [[جوڙئو]]، [[چرنور]]، [[ڀيٽارو]]، [[ڪنرال]]، [[چيلھار]]، [[موھراڻو]]، [[ڌارندارو]]، [[راحمڪي بازار]]، [[ويرواھ]]، [[اسلام ڪوٽ]]، [[پٿاپور]]، [[ڪاھري]]، [[اڍگام]]، [[ساٽيديرا]]، [[ڇوٽل]]، [[رواتسر]]، [[ڀٽارو]]، [[چرنور]]، [[داڀو]]، [[ھرار]]، [[ممچيرو]]، [[ھنجتال]]، [[تر حمير]]، [[پوسارڪو]]، [[وجيتو]]، [[جھوڻ]]، [[وجھيار]]، [[سونالبو]]، [[رارلي]]، [[کڏي]]، [[ساجن جو پار]]، [[جيسي جو پار]]، [[سوڀيار]]، [[ڪرن]]، [[روھڙ ڪيلھڻ]]، [[ويروري]]، [[پوسارڪو]]، [[الھرکي جو پار]]، [[اکيراج]]، [[اربيليھار]]، [[جھڻجي]]، [[ڪنڀاريو]]، [[پيراڻو جو پار]]، [[ھراڙ ڊيڊا]]، [[ڦانٽ]]، [[جوڳيويرو]]، [[ڇھو]]، [[ڏوھڙي]]، [[گريانچو]]، [[ڪيرٽي]]، [[نئون ڪارٽو]]، [[چچي مورا]]، [[کراريون، قصبو]]، [[حميراباھ]]، [[کيٽلاري]]، [[ڪرڙيو]]، [[کيمي جو پار]]، [[راٺي]]، [[گھوٽي]]

==مشھور شخصيتون==

[[File:Nihalchand Pabani giving a speech on 14 August (Independence Day).jpg|alt=Nihalchand Pabani giving a speech on 14 August (Independence Day)|thumb|نھالچند پٻاڻي 14 آگسٽ تي تقرير ڪندي]]

*[[نھالچند پٻاڻي]] (1913–1997)، اسلام ڪوٽ جو اڳوڻو چيئرمين ۽ سماجي ڪارڪن 
* [[فوزيا سومرو]](1966–2002) سنڌي ٻولي، مارواڙي ٻولي ۽ ٿري ٻولي جي لوڪ گلوڪاره
* [[مائي ڀاڳي]] اصل نالو ڀاڳڀري (1920–1986) جنھن کي ٿر جي ڪوئل سڏيندا آهن&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-07-08|title=Legendary folk singer Mai Bhagi remembered|url=https://nation.com.pk/08-Jul-2018/legendary-folk-singer-mai-bhagi-remembered|access-date=2021-04-28|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[محمد عثمان ڏيپلائي]] (پ: 13 جون 1908 ۽ و: 8 فيبروري 1981) ليکڪ&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Report|first=Bureau|date=2012-02-08|title=Usman Diplai’s contribution to Sindhi literature highlighted|url=https://www.dawn.com/2012/02/08/usman-diplais-contribution-to-sindhi-literature-highlighted/|access-date=2021-04-28|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:سنڌ جا ضلعا]]
[[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر]]
[[زمرو:ٿر]]
[[زمرو:ٿر پارڪر]]</text>
      <sha1>a9uruurf6san838ledh8pa5jsvjl8s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جهنڊو مري تعلقو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9948</id>
    <revision>
      <id>382276</id>
      <parentid>257337</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* يونين ڪاؤنسلون */</comment>
      <origin>382276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7354" sha1="nuu0wblnsuzbbugz897c0yp8uvg50gc" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
| name       =  '''&lt;span style='color: Violet'&gt;جھنڊو مري&lt;/span&gt;'''

| official_name     = Jhando Mari 
 |native_name            =
| settlement_type         = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| image_skyline           =Tando Allahyar District.svg
| imagesize               = 220px

| image_alt               =
| image_caption           =ٽنڊوالهيار ضلعي جو نقشو جنھن م جھنڊو مري اتر ۾ ڏيکاريل
| image_map               = 
| mapsize                 = 220px
| map_alt                 =
| map_caption             =
| coordinates             = {{coord|25|39|00|N|68|54|0|E|region:PK_type:city|display=inline,title}},&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/PK/5/Jhando_Marri.html Location o Jhando Mari]&lt;/ref&gt;
| pushpin_map             =
Pakistan Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = left&lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt         =
| pushpin_mapsize         =
| pushpin_map_caption     =
| subdivision_type        = [[دنيا جا ملڪ|ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستا جاصوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       =  {{Flag|سنڌ}} 
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name2       = [[ ٽنڊو  الهيار ضلعو|ٽنڊوالهيار]]
| subdivision_type3       =صدر مقام 
| subdivision_name3       =[[جھنڊو مري]] شھر
| population_total      = 2،31،683
| population_as_of        =&lt;ref name=&quot;  پي بي ايس&quot;&gt; [https://www.pbs.gov.pk › sindhPDFWeb resultstando allahyar summary - DISTRICT AND TEHSIL LEVEL ... ]  &lt;/ref&gt;2017
| population_est          =
| pop_est_as_of           =
| population_footnotes    =
| area_total_km2          =
| elevation_m             =
| elevation_m_min         =
| elevation_m_max         =
| population_density_km2  =
| leader_title            =چيئرمين، ميونسپلٽي
| leader_name             = 
| leader_title1           = 
| leader_name1            = 
| blank_name_sec2         =[[سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون|يونين ڪاؤنسلون]] 
| blank_info_sec2         =  6  
| area_code               =  
| area_code_type          = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]] 
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
| utc_offset1             = +5
| website                 =
| footnotes               =
|postal_code  =
}}
 

'''جهنڊو مري تعلقو'''{{ٻيا نالا|انگريزي=Jhando Mari Taluka}} [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[حيدرآباد ڊويزن]] جي [[ٽنڊو الهيار ضلعو|ضلعي ٽنڊو الهيار]] جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي جي آبادي 2011 ۾ اندازي مطابق 1 لک 91 هزار هئي. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن تعلقي جي آبادي 2,31,683 ھئي جنھن مان 2,13,699 ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 17,984 شھري علائقي ۾ رهندڙ هئ&lt;ref name = &quot; پي بي ايس &quot;/&gt;ا. ھن تعلقي جو قيام 2005 ۾ عمل ۾ آيو ۽ ان قيام سان کيس نئين ٺھيل ضلعي ٽنڊوالهيار جو تعلقو بڻايو ويو. ھن تعلقي جي اتر ۾ [[سانگھڙ ضلعو]]، اوڀر ۾ [[ميرپور خاص ضلعو]]، اولھ ۾ [[مٽياري ضلعو]] ، ڏکڻ ۾ [[ٽنڊو الهيار تعلقو]] ۽ ڏکڻ اوڀر جي ڪنڊ تي [[چمبڙ تعلقو]] واقع آهن.
.

==انتظامي ورهاست==

2008 وارن انگن اکرن مطابق تعلقي ۾ 2 سرڪل، 13 تپا ۽ 38 ديھون واقع آهن&lt;ref name = &quot; رليف &quot;/&gt;. ديھن مان ڪابه ديھ شھري ناھي &lt;ref name = &quot; رليف &quot;/&gt;.

==يونين ڪاؤنسلون==
جهنڊو مري تعلقي ۾ 6 [[يونين ڪا‏ؤنسل|يونين ڪا‏ؤنسلون]] آهن.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | جهنڊو مري تعلقي جون يونين ڪاؤنسلون ۽ آبادي
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | يونين ڪاؤنسل
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | آبادي (2011ع)
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | آبادي (2017ع)
|-
| 1
| [[يو سي جهنڊو مري|جهنڊو مري]]
| 37,622
| —
|-
| 2
| [[ميرا آباد]]
| 39,302
| —
|-
| 3
| [[پيارو لنڊ|پِيارو لُنڊ]]
| 20,589
| —
|-
| 4
| [[داسيري]]
| 42,037
| —
|-
| 5
| [[ٽنڊو سومرو]]
| 25,598
| —
|-
| 6
| [[مساڻ|مِسَاڻ]]
| 26,239
| —
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | ڪل
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; |
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 191,387
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | —
|}

&lt;small&gt;نوٽ: 2017ع جي آبادي جا انگ اکر ماخذ ۾ موجود نه آهن.&lt;/small&gt;

==ديھون==
جھنڊو مري تعلقي ۾ ڪل 38 ديھون واقع آهن.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''  تعلقي جون ديھون'''&lt;ref name=&quot;  زمين&quot;&gt;[https://sindhzameen.gos.pkWeb resultsBoard of Revenue, Sindh ]{{مئل ڳنڍڻو|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
'''
|- 
! #
! ديھ
! #
! ديھ
!#
!ديھ
!#
! ديھ
|-
| 1 ||[[ايلچي (جھنڊو مري)|ايلچي]]  || 2 ||[[بلگھيا]] ||3 ||[[ڇاڇڙڪي]] ||4||[[دڙو ستاھ]]
|-
| 5 ||[[داسيري]]  || 6 ||[[ڍاگھڪي]]  || 7 ||[[ڳاھيڪي]] ||8||[[گھڏو]]
|-
|  9|| [[ھاديڪي]] || 10 ||[[ھاليپوٽاڻي]]  || 11 ||[[مشائخ ھوٿي]] ||12||[[ھڱوراڻي]]
|-
| 13 ||[[ھوتڪي (جھنڊو مري)|ھوتڪي]]  || 14 ||[[ڪٺاري]] ||15 ||[[ڪيھي]] ||16||[[کڏو]]
|-
| 17 ||[[ڪورائڪي (جھنڊو مري)|ڪورائڪي]]  || 18 ||[[ڪورياڻي]]  || 19 ||[[لنگھاڻو]] ||20||[[مائل (جھنڊو مري)|مائل]]
|-
|  21|| [[ماکوڙو]] || 22 ||[[مساڻ|مِسَاڻ]]  || 23 ||[[نراھادو]] ||24||[[نيلورئي]]
|-
| 25 ||[[نمرو]]   || 26 ||[[نوري (جھنڊو مري)|نوري]] ||27 ||[[پلھي]] ||28||[[راڄپري (جھنڊو مري)|راڄپري]]
|-
| 29 ||[[رپڙ (جھنڊو مري)|رپڙ]]  || 30 ||[[روپاھ]]  || 31 ||[[سڄڻاھ]] ||32||[[سيھرڪي]]
|-
|  33|| [[سيھڙپور]] || 34 ||[[سونھري (جھنڊو مري)|سونھري]]  || 35 ||[[ٿيٻڪي]] ||36||[[ويسرڪي]]
|-
| 37 ||[[وڳوڙي]]  || 38 ||[[ورياسو (جھنڊو مري)|ورياسو]] || || ||||
|}

==آبادي==
2004 جي ڪاٿن مطابق تعلقي ٽنڊي الهيار جي ڪل آبادي 1,99,300 ھئي جن مان 1,03,593 مرد ۽ 95,708 عورتون ھيون. آبادي جي گھاٽائي في ڪلوميٽر 501 ماڻھو ھئي&lt;ref name = &quot;رليف  &quot;/&gt;.

==آبپاشي==

ھن تعلقي ۾ نصير واھ وھي ٿو جيڪو روھڙي ڪئنال مان نڪري ٿو. ان کان سواءِ ھتي وھندڙ شاخن م  سونھري شاخ، نوري ڊسٽري، راج پري شاخ، مشائخوٽي ڊسٽري، ڪيھي شاخ، ٿاڻو شاخ، داسوڙي شاخ، ٽنڊو الهيار شاخ 2، ٽنڊو سومرو شاخ 2, ھادڪي ڊسٽري ۽ ميل شاخ پڻ وھن ٿيون.

== حوالا ==
{{حوالا|2}}
[[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]]
[[زمرو:سنڌ جا تعلقا]]</text>
      <sha1>nuu0wblnsuzbbugz897c0yp8uvg50gc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382277</id>
      <parentid>382276</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* ديھون */</comment>
      <origin>382277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7797" sha1="rbhpsziw25pc7w6e6gc8aa717jmksd2" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
| name       =  '''&lt;span style='color: Violet'&gt;جھنڊو مري&lt;/span&gt;'''

| official_name     = Jhando Mari 
 |native_name            =
| settlement_type         = [[سنڌ جا تعلقا|تعلقو]]
| image_skyline           =Tando Allahyar District.svg
| imagesize               = 220px

| image_alt               =
| image_caption           =ٽنڊوالهيار ضلعي جو نقشو جنھن م جھنڊو مري اتر ۾ ڏيکاريل
| image_map               = 
| mapsize                 = 220px
| map_alt                 =
| map_caption             =
| coordinates             = {{coord|25|39|00|N|68|54|0|E|region:PK_type:city|display=inline,title}},&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/PK/5/Jhando_Marri.html Location o Jhando Mari]&lt;/ref&gt;
| pushpin_map             =
Pakistan Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = left&lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt         =
| pushpin_mapsize         =
| pushpin_map_caption     =
| subdivision_type        = [[دنيا جا ملڪ|ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستا جاصوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       =  {{Flag|سنڌ}} 
| subdivision_type2       = [[سنڌ جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name2       = [[ ٽنڊو  الهيار ضلعو|ٽنڊوالهيار]]
| subdivision_type3       =صدر مقام 
| subdivision_name3       =[[جھنڊو مري]] شھر
| population_total      = 2،31،683
| population_as_of        =&lt;ref name=&quot;  پي بي ايس&quot;&gt; [https://www.pbs.gov.pk › sindhPDFWeb resultstando allahyar summary - DISTRICT AND TEHSIL LEVEL ... ]  &lt;/ref&gt;2017
| population_est          =
| pop_est_as_of           =
| population_footnotes    =
| area_total_km2          =
| elevation_m             =
| elevation_m_min         =
| elevation_m_max         =
| population_density_km2  =
| leader_title            =چيئرمين، ميونسپلٽي
| leader_name             = 
| leader_title1           = 
| leader_name1            = 
| blank_name_sec2         =[[سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون|يونين ڪاؤنسلون]] 
| blank_info_sec2         =  6  
| area_code               =  
| area_code_type          = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]] 
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
| utc_offset1             = +5
| website                 =
| footnotes               =
|postal_code  =
}}
 

'''جهنڊو مري تعلقو'''{{ٻيا نالا|انگريزي=Jhando Mari Taluka}} [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[حيدرآباد ڊويزن]] جي [[ٽنڊو الهيار ضلعو|ضلعي ٽنڊو الهيار]] جو هڪ تعلقو آهي. هن تعلقي جي آبادي 2011 ۾ اندازي مطابق 1 لک 91 هزار هئي. 2017 جي آدمشماري مطابق ھن تعلقي جي آبادي 2,31,683 ھئي جنھن مان 2,13,699 ٻھراڙيءَ ۾ ۽ 17,984 شھري علائقي ۾ رهندڙ هئ&lt;ref name = &quot; پي بي ايس &quot;/&gt;ا. ھن تعلقي جو قيام 2005 ۾ عمل ۾ آيو ۽ ان قيام سان کيس نئين ٺھيل ضلعي ٽنڊوالهيار جو تعلقو بڻايو ويو. ھن تعلقي جي اتر ۾ [[سانگھڙ ضلعو]]، اوڀر ۾ [[ميرپور خاص ضلعو]]، اولھ ۾ [[مٽياري ضلعو]] ، ڏکڻ ۾ [[ٽنڊو الهيار تعلقو]] ۽ ڏکڻ اوڀر جي ڪنڊ تي [[چمبڙ تعلقو]] واقع آهن.
.

==انتظامي ورهاست==

2008 وارن انگن اکرن مطابق تعلقي ۾ 2 سرڪل، 13 تپا ۽ 38 ديھون واقع آهن&lt;ref name = &quot; رليف &quot;/&gt;. ديھن مان ڪابه ديھ شھري ناھي &lt;ref name = &quot; رليف &quot;/&gt;.

==يونين ڪاؤنسلون==
جهنڊو مري تعلقي ۾ 6 [[يونين ڪا‏ؤنسل|يونين ڪا‏ؤنسلون]] آهن.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | جهنڊو مري تعلقي جون يونين ڪاؤنسلون ۽ آبادي
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | يونين ڪاؤنسل
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | آبادي (2011ع)
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | آبادي (2017ع)
|-
| 1
| [[يو سي جهنڊو مري|جهنڊو مري]]
| 37,622
| —
|-
| 2
| [[ميرا آباد]]
| 39,302
| —
|-
| 3
| [[پيارو لنڊ|پِيارو لُنڊ]]
| 20,589
| —
|-
| 4
| [[داسيري]]
| 42,037
| —
|-
| 5
| [[ٽنڊو سومرو]]
| 25,598
| —
|-
| 6
| [[مساڻ|مِسَاڻ]]
| 26,239
| —
|-
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | ڪل
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; |
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | 191,387
! style=&quot;background:#FFD966;&quot; | —
|}

&lt;small&gt;نوٽ: 2017ع جي آبادي جا انگ اکر ماخذ ۾ موجود نه آهن.&lt;/small&gt;

==ديھون==
جھنڊو مري تعلقي ۾ ڪل 38 ديھون واقع آهن.


{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | جهنڊو مري تعلقي جون ديھون
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ديھ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ديھ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ديھ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ديھ
|-
| 1 || [[ايلچي (جھنڊو مري)|ايلچي]]
| 2 || [[بلگھيا]]
| 3 || [[ڇاڇڙڪي]]
| 4 || [[دڙو ستاھ]]
|-
| 5 || [[داسيري]]
| 6 || [[ڍاگھڪي]]
| 7 || [[ڳاھيڪي]]
| 8 || [[گھڏو]]
|-
| 9 || [[ھاديڪي]]
| 10 || [[ھاليپوٽاڻي]]
| 11 || [[مشائخ ھوٿي]]
| 12 || [[ھڱوراڻي]]
|-
| 13 || [[ھوتڪي (جھنڊو مري)|ھوتڪي]]
| 14 || [[ڪٺاري]]
| 15 || [[ڪيھي]]
| 16 || [[کڏو]]
|-
| 17 || [[ڪورائڪي (جھنڊو مري)|ڪورائڪي]]
| 18 || [[ڪورياڻي]]
| 19 || [[لنگھاڻو]]
| 20 || [[مائل (جھنڊو مري)|مائل]]
|-
| 21 || [[ماکوڙو]]
| 22 || [[مساڻ|مِسَاڻ]]
| 23 || [[نراھادو]]
| 24 || [[نيلورئي]]
|-
| 25 || [[نمرو]]
| 26 || [[نوري (جھنڊو مري)|نوري]]
| 27 || [[پلھي]]
| 28 || [[راڄپري (جھنڊو مري)|راڄپري]]
|-
| 29 || [[رپڙ (جھنڊو مري)|رپڙ]]
| 30 || [[روپاھ]]
| 31 || [[سڄڻاھ]]
| 32 || [[سيھرڪي]]
|-
| 33 || [[سيھڙپور]]
| 34 || [[سونھري (جھنڊو مري)|سونھري]]
| 35 || [[ٿيٻڪي]]
| 36 || [[ويسرڪي]]
|-
| 37 || [[وڳوڙي]]
| 38 || [[ورياسو (جھنڊو مري)|ورياسو]]
| —
| —
| —
| —
|-
! colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#FFD966;&quot; | ڪل ديھون: 38
|}

&lt;ref name=&quot;زمين&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://sindhzameen.gos.pk
 |title=Board of Revenue, Sindh
 |publisher=Government of Sindh
}}&lt;/ref&gt;

==آبادي==
2004 جي ڪاٿن مطابق تعلقي ٽنڊي الهيار جي ڪل آبادي 1,99,300 ھئي جن مان 1,03,593 مرد ۽ 95,708 عورتون ھيون. آبادي جي گھاٽائي في ڪلوميٽر 501 ماڻھو ھئي&lt;ref name = &quot;رليف  &quot;/&gt;.

==آبپاشي==

ھن تعلقي ۾ نصير واھ وھي ٿو جيڪو روھڙي ڪئنال مان نڪري ٿو. ان کان سواءِ ھتي وھندڙ شاخن م  سونھري شاخ، نوري ڊسٽري، راج پري شاخ، مشائخوٽي ڊسٽري، ڪيھي شاخ، ٿاڻو شاخ، داسوڙي شاخ، ٽنڊو الهيار شاخ 2، ٽنڊو سومرو شاخ 2, ھادڪي ڊسٽري ۽ ميل شاخ پڻ وھن ٿيون.

== حوالا ==
{{حوالا|2}}
[[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]]
[[زمرو:سنڌ جا تعلقا]]</text>
      <sha1>rbhpsziw25pc7w6e6gc8aa717jmksd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ائٽم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17916</id>
    <revision>
      <id>382270</id>
      <parentid>272753</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>103</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Atom.svg with [[File:Helium_atom_(not_to_scale).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Naming according meaning.).</comment>
      <origin>382270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="czg3oy85iq3grz6486v11f0ujeuj2ir" xml:space="preserve">[[فائل:Atom.jpg|thumb|''ائٽم'']]
[[فائل:Helium atom (not to scale).svg|thumb]]

''[[هوا]]، [[مٽي]]، [[پاڻي]] ۽ ڌاتو وغيره دنيا جون سڀ شيون مادي جون ٺهيل آهن. ان مادي جي ڪنهن ننڍڙي ذري جي ماليڪيول کي به ٽوڙي ايترو ننڍڙو ڪجي، جو ڏسي نه سگهجي. اهڙي ذري کي '''[[ايٽم|ائٽم]]''' چئبو آهي. ٻين لفظن ۾ ته سڄي ڪائنات ائٽمن جي ٺهيل آهي، جنهن ۾ ڪيترائي [[عنصر]] پنهنجي ڌار ڌار شڪل رکن ٿا. سائنسي تجربن کان پوءِ ائٽم کي به ٽوڙيو ويو آهي، جنهن ۾ [[اليڪٽران]]، [[پروٽان]] ۽ [[نيوٽران]] هوندا آهن.''
* '''''اليڪٽران''': اليڪٽران تي ڪاٽو بار آهي. اليڪٽران نيوڪليئس جي چوڌاري مختلف مدارن ۾ گردش ڪندا آهن.''
* '''''پروٽان''': پروٽان تي واڌو بار آهي. پروٽان ائٽم جي نيوڪليئس ۾ ملندا آهن.''
* '''''نيوٽران''': هي ائٽم جو اهڙو ذرو آهي. جنهن ۾ نه ڪاٽو نه واڌو بار آهي. هيءُ ائٽم جي نيوڪليئس ۾ ملندو آهي. ھر ائٽم ۾ نيوٽران ۽ پروٽان جو تعداد ساڳيو ھوندو آھي.. ''&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ائٽم ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون، سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد.'']&lt;/ref&gt;ڪنھن شئي جو سڀ کان ننڍڙو ذرڙو ائٽم سڏبو آهي.اھو ڪيميائي عمل دوران پنھنجي انفراديت قائم رکندو آهي.

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:طبيعيات]]
[[زمرو:ڪيميا]]</text>
      <sha1>czg3oy85iq3grz6486v11f0ujeuj2ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:وڪيپيڊيا ڊائريڪٽريز</title>
    <ns>14</ns>
    <id>32444</id>
    <revision>
      <id>382238</id>
      <parentid>363537</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="558" sha1="81ov6sjspticf7955xnoba7jcvlwo0w" xml:space="preserve">{{Wikipedia category|shortcut=CAT:DIR}}

Directory pages intended to aid navigation of Wikipedia's administration pages are listed here.
'''[[Wikipedia:Directory|ڊائريڪٽري]] صفحا''' وڪيپيڊيا جي چر پر (نيوي گيشن) [[Wikipedia:انتظاميا|انتظاميا صفحا]] مدد ڪرڻ جي ارادي سان هتي فهرست شامل ڪيا ويا آهن.

{{Wikipedia directories |state=collapsed}}
[[زمرو:وڪيپيڊيا بنيادي معلومات|Directories]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا سهائتا|Directories]]</text>
      <sha1>81ov6sjspticf7955xnoba7jcvlwo0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382239</id>
      <parentid>382238</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="7a849v6bq2qv6rnsmzb25q35lweuofz" xml:space="preserve">{{Wikipedia category|shortcut=CAT:DIR}}

'''[[Wikipedia:Directory|ڊائريڪٽري]] صفحا''' وڪيپيڊيا جي چر پر (نيوي گيشن) [[Wikipedia:انتظاميا|انتظاميا صفحا]] مدد ڪرڻ جي ارادي سان هتي فهرست شامل ڪيا ويا آهن.

{{Wikipedia directories |state=collapsed}}
[[زمرو:وڪيپيڊيا بنيادي معلومات|Directories]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا سهائتا|Directories]]</text>
      <sha1>7a849v6bq2qv6rnsmzb25q35lweuofz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جنسيت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>38048</id>
    <revision>
      <id>382322</id>
      <parentid>96324</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T09:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="h1kbazfelpu2b0ayw2xijdg35uno8wv" xml:space="preserve">{{Commons |Gender}}

{{انگ}} Gender

[[زمرو:جنس]]
[[زمرو:رويا]]
[[زمرو:سماجي سائنس]]
[[زمرو:انساني جنسيات]]
[[زمرو:جنسيات ۽ معاشرو]]</text>
      <sha1>h1kbazfelpu2b0ayw2xijdg35uno8wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خطاطي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40357</id>
    <revision>
      <id>382308</id>
      <parentid>266911</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>382308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2297" sha1="4n5zdsvgwckp3omg2u4qm4y6fixd9ce" xml:space="preserve">'''خطاطي خوشخطي'''(Calligraphy) خوبصورت هٿ لکڻي. پين يا قلم يا پينسل سان لکيل خوبصورت ۽ وڻندڙ لکت. اڳي جڏهن ڪتاب جي ڪميوٽرائيزڊ لکت يا ٽائپنگ جو بندوبست نه هوندو هو تڏهن خوشخطي جي وڏي اهميت هوندي هئي. اڄ به خطاط خوبصورت نموني قرآن شريف ۽ ٻين ڪتابن جي ڪتابت ڪري داد حاصل ڪندا آهن.&lt;ref&gt;ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Ijazah3.jpg|thumb|کاٻو|250px|(certifying competence)، عربيءَ ۾ تحرير ڪيل اجازو 1206ھ خطاطيءَ جي فن سان لاڳاپيل آھي.]]

خطاطيءَ جو فن خطاطي لکائيءَ جو ھڪ فن آھي. ھي فن دنيا جي ھر ڪنڊ اور ھر زبان ۾ ملي ٿو. ھي فن خوش خطي جي لاءِ آھي. رومن، لاطيني، عربي ٻولين ۾ ھي فن ڪافي مقبول آھي.

== پڻ ڏسو ==
* [[اسلامي خطاطي]]

== تصويرون ==
&lt;gallery&gt;
فائل:Chayyam guyand kasan behescht ba hur chosch ast small.png|&lt;!--[[Shikasta Nastaʿlīq]]--&gt;
فائل:Asemic graffiti.jpg|&lt;!--[[Asemic writing]] and abstract calligraphy--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== خارجي ڳنڍڻا ==
* [http://www.mynameinarabic.com/ My Name in Arabic] - Free Arabic Calligraphy
* [http://www.calligraphyislamic.com/ Calligraphy Islamic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608004825/http://www.calligraphyislamic.com/ |date=2012-06-08 }} - اسلامی خطاطی
* [http://arabworld.nitle.org/gallery.php?module_id=12&amp;gallery_id=4 Gallery of Arabic calligraphy] - National Institute for Technology and Liberal Education
* [http://www.islamicity.com/Culture/Calligraphy/default.HTM Samples of Islamic calligraphy]
* [http://international.loc.gov/intldl/apochtml/apochome.html Islamic Calligraphy in the Library of Congress, Washington D.C.]
* [http://www.caus.it/concorsi-caus.shtml C.A.U.S. – Alphabets and Calligraphy]

ئ

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:خطاطي]]
[[زمرو:فن]]
[[زمرو:ڪتاب هنر]]
[[زمرو:ڪتابت]]</text>
      <sha1>4n5zdsvgwckp3omg2u4qm4y6fixd9ce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382309</id>
      <parentid>382308</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>382309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2295" sha1="4f1ed05zc00gi61w3mknn63hthd7rjy" xml:space="preserve">'''خطاطي خوشخطي'''(Calligraphy) خوبصورت هٿ لکڻي. پين يا قلم يا پينسل سان لکيل خوبصورت ۽ وڻندڙ لکت. اڳي جڏهن ڪتاب جي ڪميوٽرائيزڊ لکت يا ٽائپنگ جو بندوبست نه هوندو هو تڏهن خوشخطي جي وڏي اهميت هوندي هئي. اڄ به خطاط خوبصورت نموني قرآن شريف ۽ ٻين ڪتابن جي ڪتابت ڪري داد حاصل ڪندا آهن.&lt;ref&gt;ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Ijazah3.jpg|thumb|کاٻو|250px|(certifying competence)، عربيءَ ۾ تحرير ڪيل اجازو 1206ھ خطاطيءَ جي فن سان لاڳاپيل آھي.]]

خطاطيءَ جو فن خطاطي لکائيءَ جو ھڪ فن آھي. ھي فن دنيا جي ھر ڪنڊ اور ھر زبان ۾ ملي ٿو. ھي فن خوش خطي جي لاءِ آھي. رومن، لاطيني، عربي ٻولين ۾ ھي فن ڪافي مقبول آھي.

== پڻ ڏسو ==
* [[اسلامي خطاطي]]

== تصويرون ==
&lt;gallery&gt;
فائل:Chayyam guyand kasan behescht ba hur chosch ast small.png|&lt;!--[[Shikasta Nastaʿlīq]]--&gt;
فائل:Asemic graffiti.jpg|&lt;!--[[Asemic writing]] and abstract calligraphy--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== خارجي ڳنڍڻا ==
* [http://www.mynameinarabic.com/ My Name in Arabic] - Free Arabic Calligraphy
* [http://www.calligraphyislamic.com/ Calligraphy Islamic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608004825/http://www.calligraphyislamic.com/ |date=2012-06-08 }} - اسلامی خطاطی
* [http://arabworld.nitle.org/gallery.php?module_id=12&amp;gallery_id=4 Gallery of Arabic calligraphy] - National Institute for Technology and Liberal Education
* [http://www.islamicity.com/Culture/Calligraphy/default.HTM Samples of Islamic calligraphy]
* [http://international.loc.gov/intldl/apochtml/apochome.html Islamic Calligraphy in the Library of Congress, Washington D.C.]
* [http://www.caus.it/concorsi-caus.shtml C.A.U.S. – Alphabets and Calligraphy]

ئ

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:خطاطي]]
[[زمرو:فن]]
[[زمرو:هنر]]
[[زمرو:بصري فنون]]</text>
      <sha1>4f1ed05zc00gi61w3mknn63hthd7rjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نستعليق خط</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40872</id>
    <revision>
      <id>382307</id>
      <parentid>363552</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>382307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3305" sha1="280wcl6wjvjkud7oat1rwxtv59vtqej" xml:space="preserve">[[File:Miremad-1.jpg | thumb | 220x124px | right | alt= نستعليق خط جو ھڪ نمونو | نستعليق خط جو نمونو]]'''نستعليق خط''' (Nastauleeq Script) [[عربي ٻولي|عربي]]ءَ کي جڏهن [[ايران]] ۾ ڪجهہ نون حرفن ۽ ٽٻڪن سان استعمال ڪيو ويو، ان کي نستعليق رسم الخط سڏيو ويو. [[سنڌ]] ۾ [[مڪلي|مڪليءَ جي قبرن]] کان ويندي، مسجدن جي ديوارن ۽ ڪتبن مان نستعليق خط جي رواج جي ثابتي ملي ٿي. [[ارغون|ارغونن]] ۽ [[ترخان گهراڻو|ترخانن]] جي اچڻ کانپوءِ نستعليق جو رواج وڌيو. [[شاھ ڪريم بلڙيءَ وارو|شاھ ڪريم]] جو ڪلام ”[[بيان العارفين]]“ نستعليق خط ۾ مليو آهي. اهڙي طرح مزارن جا ڪتبا، مسجدن جي ديوارن تي اتاريل قول ۽ حديثون ۽ فارسي-سنڌي ۾ لکيل ڪتاب سنڌ ۾ نستعليق جي رواج کي ثابت ڪن ٿا. موجوده [[سنڌي آئيويٽا|سنڌي لپي]] [[نسخ خط|نسخ]] ۾ آهي، جڏهن تہ [[اردو الفابيٽ|اردو لپي]] نستعليق ۾ آهي.&lt;ref&gt;ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category|Nastaliq}}
* [https://khattaatt.com/blogs/arabic-calligraphy-blog/nastaliq-script-the-poetic-flow-of-arabic-calligraphy KHATTAATT]: Nastaliq Script: The Poetic Flow of Arabic Calligraphy
* [https://web.archive.org/web/20160304133208/http://rumicode.com/greetings-info-fa.html Rumicode]: Online Service For {{transliteration|fa|Nastaliq}} Calligraphy
* [http://www.nastaliqonline.ir/ Nastaliq Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413192124/http://www.nastaliqonline.ir/ |date=2021-04-13 }}: Online Service For {{transliteration|fa|Nastaliq}} Calligraphy
* [https://web.archive.org/web/20060207192912/http://anjomankhoshnevisan.ir/en/ Iranian Calligraphers Association]
* [http://www.sil.org/computing/catalog/show_software.asp?id=32 Nastaliq Writer] for Macintosh by [[SIL International|SIL]]
* [http://www.inpage.com/ InPage Urdu]: Official InPage Urdu DTP software site
* [http://www.faiznastaliq.com/ Faiz Nastaliq]: Official Faiz {{transliteration|fa|Nastaliq}} site
* [https://web.archive.org/web/20120608004825/http://www.calligraphyislamic.com/ Profiles and works of World Islamic calligraphy] {{in lang|fr}}
* [https://web.archive.org/web/20100928182912/http://www.wegoiran.com/iran-information/iran-culture/nastaliq-script-persian-calligraphy.htm Nastaliq Script {{!}} Persian Calligraphy]
* [http://software.sil.org/awami/ Awami Nastaliq]: A Nastaliq font by SIL International
{{Islamic calligraphy}}
{{Arabic language}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Nastaliq Script}}

[[زمرو:اسلامي خطاطي]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:فارسي خطاطي]] 
[[زمرو:فارسي آرٿوگرافي]] 
[[زمرو:اردو خطاطي]] 
[[زمرو:ايراني ايجادون]] 
[[زمرو:هٿ سان لکيل مسودا]]</text>
      <sha1>280wcl6wjvjkud7oat1rwxtv59vtqej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox high court</title>
    <ns>10</ns>
    <id>43316</id>
    <revision>
      <id>382250</id>
      <parentid>150975</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2104" sha1="f5vyrb1ch45r7uri1weh6g618wvmdyp" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = {{ifempty|{{{court_name|}}}|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}
| subheader = {{{native_name|}}}
| imagestyle = padding-bottom:0.4em; border-bottom:solid 1px #aaa;
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{#if:{{{imagesize|}}}|{{{imagesize}}}|{{{width|225}}}x{{{height|250px}}}}}|sizedefault=225x250px}}
| caption = {{{caption|}}}
| data2 = {{#if:{{{image2|}}}|
{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
 | image = {{{image2|}}}
 | size = {{{imagesize2|225px}}}
 | sizedefault = 225px
}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{caption2|}}}|&lt;div style=&quot;font-size:90%; padding-top:0.3em;&quot;&gt;{{{caption2}}}&lt;/div&gt;}}
}}
| headerstyle = background-color: #E7E7FF; border-top:solid 1px #aaa;
| label1 = قيام
| data1 = {{{established|}}}
| label2 = خاتمو
| data2 = {{{dissolved|}}}
| label3 = ملڪ
| data3 = {{{country|}}}
| label4 = مقام
| data4 = {{{location|}}}
| label5 = [[جاگرافيائي بيهڪ]]
| data5 = {{{coordinates|}}}
| label6 = چونڊيل چوڻي
| data6 = {{{motto|}}}
| label7 =  نمونو
| data7 = {{{type|}}}
| label8 = {{{at|Authorized}}} by
| data8 = {{{اختياري |}}}
| label9 = [[Appeal|فيصلن خلاف اپيل ٿيندي ]]
| data9 = {{{appeals|}}}
| label10 = عھدي جي مدت 
| data10 = {{{terms|}}}
| label11 =  ججن جو تعداد
| data11 = {{{positions|}}}
| label12 = سالياني بجٽ
| data12 = {{{budget|}}}
| label13 = ويب سائيٽ
| data13 = {{{website|}}} 

| header15 = {{{chiefjudgetitle|}}}
| label16 = هاڻوڪو
| data16 = {{{chiefjudgename|}}}
| label17 = کان
| data17 = {{{termstart|}}}
| label18 = Lead position ends
| data18 = {{{termend|}}}
| label19 = Jurist term ends
| data19 = {{{termend2|}}}

| header20 = {{{chiefjudgetitle2|}}}
| label21 = هاڻوڪو
| data21 = {{{chiefjudgename2|}}}
| label22 = کان
| data22 = {{{termstart2|}}}
| label23 = Lead position ends
| data23 = {{{termend3|}}}
| label24 = Jurist term ends
| data24 = {{{termend4|}}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}

&lt;!---Please add metadata to the section on the /doc subpage, not here!---&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5vyrb1ch45r7uri1weh6g618wvmdyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382252</id>
      <parentid>382250</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2237" sha1="s4h0oiwt7z8e4yj4kdtunrzpe2u6otn" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = {{#if:{{{court_name|}}}|{{{court_name}}}|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}
| subheader = {{{native_name|}}}
| imagestyle = padding-bottom:0.4em; border-bottom:solid 1px #aaa;

| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
 | image = {{{image|}}}
 | size = {{#if:{{{imagesize|}}}|{{{imagesize}}}|225px}}
 | sizedefault = 225px
}}
| caption = {{{caption|}}}

| data1 = {{#if:{{{image2|}}}|
{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
 | image = {{{image2|}}}
 | size = {{#if:{{{imagesize2|}}}|{{{imagesize2}}}|225px}}
 | sizedefault = 225px
}}{{#if:{{{caption2|}}}|&lt;div style=&quot;font-size:90%; padding-top:0.3em;&quot;&gt;{{{caption2}}}&lt;/div&gt;}}
}}

| headerstyle = background-color: #E7E7FF; border-top:solid 1px #aaa;

| label2 = قيام
| data2 = {{{established|}}}

| label3 = خاتمو
| data3 = {{{dissolved|}}}

| label4 = ملڪ
| data4 = {{{country|}}}

| label5 = اختيار وارو علائقو
| data5 = {{{jurisdiction|}}}

| label6 = مقام
| data6 = {{{location|}}}

| label7 = [[جاگرافيائي بيهڪ]]
| data7 = {{{coordinates|}}}

| label8 = چونڊيل چوڻي
| data8 = {{{motto|}}}

| label9 = نمونو
| data9 = {{{type|}}}

| label10 = اختيار ڏيندڙ
| data10 = {{{authority|}}}

| label11 = [[اپيل]] ٿيندي
| data11 = {{{appealsto|{{{appeals|}}}}}}

| label12 = [[اپيل]] ايندي
| data12 = {{{appealsfrom|}}}

| label13 = عهدي جي مدت
| data13 = {{{terms|}}}

| label14 = ججن جو تعداد
| data14 = {{{positions|}}}

| label15 = سالياني بجيٽ
| data15 = {{{budget|}}}

| label16 = ويب سائيٽ
| data16 = {{{website|}}}

| header18 = {{{chiefjudgetitle|}}}
| label19 = هاڻوڪو
| data19 = {{{chiefjudgename|}}}
| label20 = کان
| data20 = {{{termstart|}}}
| label21 = عهدي جي پڄاڻي
| data21 = {{{termend|}}}
| label22 = عدالتي مدت جي پڄاڻي
| data22 = {{{termend2|}}}

| header23 = {{{chiefjudgetitle2|}}}
| label24 = هاڻوڪو
| data24 = {{{chiefjudgename2|}}}
| label25 = کان
| data25 = {{{termstart2|}}}
| label26 = عهدي جي پڄاڻي
| data26 = {{{termend3|}}}
| label27 = عدالتي مدت جي پڄاڻي
| data27 = {{{termend4|}}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4h0oiwt7z8e4yj4kdtunrzpe2u6otn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382253</id>
      <parentid>382252</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4242" sha1="nmwbtgs0wv341zzo8257z9obpsxx6n8" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = {{if empty|{{{court_name|}}}|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}

| abovestyle = background-color: #Ededed; color:inherit;

| subheader = {{{native_name|}}}
| imagestyle = padding-bottom:0.4em; border-bottom:solid 1px #aaa;
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{image|}}} }}|size={{{imagesize|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{alt|}}}}}
| caption = {{{caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{image2|}}}}}|size={{{imagesize2|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright2|}}}|1}} |alt={{{alt2|}}}}}
| caption2 = {{{caption2|}}}

| image3     = {{#invoke:Infobox mapframe
  | autoWithCaption
  | onByDefault = {{#if:{{{map|}}}{{{map_image|}}}|no|yes}}
  | mapframe-zoom = 13
  | mapframe-frame-width = 250
  | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{court_name|}}}|{{PAGENAME}}}}
}}

|  data1 = {{#if:{{{coordinates|}}}
 |{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark|{{#if:{{{country|}}}|region:{{Country abbreviation|{{{country}}}}}}}}} |}}

| headerstyle = background-color: #Ededed; color:inherit;
| label2 = Established
| data2 = {{{established|}}}
| label3 = Dissolved
| data3 = {{{dissolved|}}}
| label4 = Jurisdiction
| data4 = {{{jurisdiction|}}}
| label5 = Location
| data5 = {{{location|}}}
| label6 = [[Geographic coordinate system|Coordinates]]
| data6 = {{{coordinates|}}}
| label7 = Motto
| data7 = {{{motto|}}}
| label8 = Composition method
| data8 = {{{type|}}}
| label9 = {{engvar |defaultWord=Authorised |defaultLang=en-UK |en-US=Authorized |en-PH=Authorized |en-CA=Authorized |engvar={{{engvar|{{{jurisdiction|}}}}}}}} by
| data9 = {{{authority|}}}
| label10 = [[Appellate court|Appeals to]]
| data10 = {{{appealsto|{{{appeals|}}}}}}
| label11 = {{nowrap|[[Appeal|Appeals from]]}}
| data11 = {{{appealsfrom|}}}
| label12 = Judge term length
| data12 = {{{terms|}}}
| label13 = Number of positions
| data13 = {{{positions|}}}
| label14 = Annual budget
| data14 = {{{budget|}}}
| label15 = Language
| data15 = {{{language|}}}
| label16 = Type of tribunal
| data16 = {{{tribunal-type|}}}
| label17 = Website
| data17 = {{{website|}}} 

| header18 = {{{chiefjudgetitle|}}}
| label19 = Currently
| data19 = {{{chiefjudgename|}}}
| label20 = Since
| data20 = {{{termstart|}}}
| label21 = Lead position ends
| data21 = {{{termend|}}}
| label22 = Jurist term ends
| data22 = {{{termend2|}}}

| header23 = {{{chiefjudgetitle2|}}}
| label24 = Currently
| data24 = {{{chiefjudgename2|}}}
| label25 = Since
| data25 = {{{termstart2|}}}
| label26 = Lead position ends
| data26 = {{{termend3|}}}
| label27 = Jurist term ends
| data27 = {{{termend4|}}}

| header28 = {{{chiefjudgetitle3|}}}
| label29 = Currently
| data29 = {{{chiefjudgename3|}}}
| label30 = Since
| data30 = {{{termstart3|}}}
| label31 = Lead position ends
| data31 = {{{termend5|}}}
| label32 = Jurist term ends
| data32 = {{{termend6|}}}
| header33 = {{#if:{{{division_map|}}}|Division map}}
| data34  = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{division_map|}}}|size={{{division_map_size|}}}|alt={{{division_map_alt|}}}}}
| data35 = {{#if:{{{division_map|}}}|{{{division_caption|}}}}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox court with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox court]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y|mapframe_args=y| alt | alt2 | appeals | appealsfrom | appealsto | authority | budget | caption | caption2 | chiefjudgename | chiefjudgename2 | chiefjudgename3 | chiefjudgetitle | chiefjudgetitle2 | chiefjudgetitle3 | coordinates | country | court_name | dissolved | division_caption | division_map | division_map_alt | division_map_size | engvar | established | image | image_upright | image_upright2 | image2 | imagesize | imagesize2 | jurisdiction | language | location | map | map_image | motto | native_name | positions | termend | termend2 | termend3 | termend4 | termend5 | termend6 | terms | termstart | termstart2 | termstart3 | tribunal-type | type | website }}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}&lt;!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nmwbtgs0wv341zzo8257z9obpsxx6n8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382254</id>
      <parentid>382253</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1699" sha1="45y47yyd8g10qrfb9u3qxfj43knhjyp" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = {{{court_name|{{PAGENAME}}}}}
| abovestyle = background-color:#EDEDED; color:inherit;
| subheader = {{{native_name|}}}
| imagestyle = padding-bottom:0.4em; border-bottom:solid 1px #aaa;

| image = {{#if:{{{image|}}}|[[File:{{{image}}}|{{{imagesize|225px}}}|alt={{{alt|}}}]]}}
| caption = {{{caption|}}}

| data1 = {{#if:{{{image2|}}}|[[File:{{{image2}}}|{{{imagesize2|225px}}}|alt={{{alt2|}}}]]{{#if:{{{caption2|}}}|&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{{caption2}}}&lt;/small&gt;}}}}

| headerstyle = background-color:#EDEDED; color:inherit;

| label2 = قيام
| data2 = {{{established|}}}

| label3 = خاتمو
| data3 = {{{dissolved|}}}

| label4 = اختيار وارو علائقو
| data4 = {{{jurisdiction|}}}

| label5 = مقام
| data5 = {{{location|}}}

| label6 = [[جاگرافيائي بيهڪ]]
| data6 = {{{coordinates|}}}

| label7 = چوڻي
| data7 = {{{motto|}}}

| label8 = جوڙجڪ جو طريقو
| data8 = {{{type|}}}

| label9 = اختيار ڏيندڙ
| data9 = {{{authority|}}}

| label10 = [[اپيل]] ٿيندي
| data10 = {{{appealsto|{{{appeals|}}}}}}

| label11 = [[اپيل]] ايندي
| data11 = {{{appealsfrom|}}}

| label12 = جج جي عهدي جي مدت
| data12 = {{{terms|}}}

| label13 = عهدن جو تعداد
| data13 = {{{positions|}}}

| label14 = سالياني بجيٽ
| data14 = {{{budget|}}}

| label15 = ٻولي
| data15 = {{{language|}}}

| label16 = ويب سائيٽ
| data16 = {{{website|}}}

| header18 = {{{chiefjudgetitle|}}}
| label19 = هاڻوڪو
| data19 = {{{chiefjudgename|}}}
| label20 = کان
| data20 = {{{termstart|}}}
| label21 = عهدي جي پڄاڻي
| data21 = {{{termend|}}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>45y47yyd8g10qrfb9u3qxfj43knhjyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پيدائش</title>
    <ns>14</ns>
    <id>43424</id>
    <revision>
      <id>382321</id>
      <parentid>169370</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T09:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="d7ncevuyd0qsoo4elq5srd6tfpmf99i" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:رويا]]
[[زمرو:آغاز]]
[[زمرو:زندگي]]</text>
      <sha1>d7ncevuyd0qsoo4elq5srd6tfpmf99i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382327</id>
      <parentid>382321</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="7janr6ccthny3xqp8a4nwbai0vxpj7o" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:رويا]]
[[زمرو:آغاز]]
[[زمرو:زندگي]]
[[زمرو:حياتيات]]</text>
      <sha1>7janr6ccthny3xqp8a4nwbai0vxpj7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382328</id>
      <parentid>382327</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="keyzlz72fe0cm2iq5uvzihbvkpg8hje" xml:space="preserve">{{اصل مضمون|ولادت||article=ولادت}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:رويا]]
[[زمرو:آغاز]]
[[زمرو:زندگي]]
[[زمرو:حياتيات]]</text>
      <sha1>keyzlz72fe0cm2iq5uvzihbvkpg8hje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:رويا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>43457</id>
    <revision>
      <id>382313</id>
      <parentid>321653</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T09:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="764" sha1="fa73y622fdjye0fai7d955ubvpg3huq" xml:space="preserve">{{اصل مضمون|رويو|article=رويو}}
{{زمرو ڪامنز}}


[[زمرو:رويا]]
* جانورن جي قسم جي لحاظ کان رويو * انساني رويو * اخلاقيات * رويي بابت ڪم * جارحيت * پرهيزگاري * رويي * حياتياتي رابطي * ملڻ * موٽر ڪنٽرول * پيدائش * جنسيت * ننڊ * سماجي سکيا 
# 
صفحا: 
* رويي 
* جارحيت * اڪيلائي * الزام * ڪردار ڪمپيوٽنگ * عادت (حياتياتيات) * ترغيب * راند (سرگرمي) * چنچلتا * ننڊ * سماجي رويو * اڪيلائي * لکڻ


[[زمرو:عمل (فلسفو)]]
[[زمرو:نفسياتي تصورات]]
[[زمرو:اصل مقالو جماعت بندي]]</text>
      <sha1>fa73y622fdjye0fai7d955ubvpg3huq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382314</id>
      <parentid>382313</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T09:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="833" sha1="dstb7k8bbg28yra0s3x0mbasb9oye7o" xml:space="preserve">{{اصل مضمون|رويو|article=رويو}}
{{زمرو ڪامنز}}

[[زمرو:رويا بلحاظ جانورن جون قسمون]]  
[[زمرو:رويين بابت ڪم]]
[[زمرو:جارحيت]]
[[زمرو:پرهيزگاري]]
[[زمرو:حياتياتي رابطا]]
[[زمرو:جنسي ملڻ]]
[[زمرو:حرڪي ڪنٽرول]]
[[زمرو:پيدائش]]
[[زمرو:جنسيت]]
[[زمرو:ننڊ]]
[[زمرو:سماجي سکيا]]

صفحا: 
* [[رويو]]
* [[جارحيت]] 
* [[اڪيلائي]] 
* [[الزام]] 
* [[ڪردار ڪمپيوٽنگ]] 
* [[عادت (حياتيات)]] 
* [[ترغيب]]
* [[سرگرمي]] 
* [[چنچلتا]] 
* [[ننڊ]] 
* [[سماجي رويا]]
* [[لکڻ]]

[[زمرو:عمل (فلسفو)]]
[[زمرو:نفسياتي تصورات]]
[[زمرو:اصل مقالو جماعت بندي]]</text>
      <sha1>dstb7k8bbg28yra0s3x0mbasb9oye7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47604</id>
    <revision>
      <id>382222</id>
      <parentid>380969</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siddhu Talreja</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>سفائي</comment>
      <origin>382222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9537" sha1="oufnqmj0ovb4vop2srkguug0wyvh7zt" xml:space="preserve">{{Original research}}
{{Copypaste}}
{{Tone}}
{{Unreferenced}}

سڪندراعظم 326 قبل مسيح آڪٽوبر مهيني ۾ ملتان ۽ سنڌ تي حملو ڪيو. يونان جا تاريخدان لکن ٿا ته سڪندر ملتان شهر تي قبضو ته ڪري ورتو هو پر ملتان جو قلعو سندس قبضي ۾ نه پئي آيو. هو ان تي قبضو ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو. ان ڪوشش دوران پنهنجي ٽن ساٿين سان گڏ قلعي ٻاهران پهتو ۽ پنهنجي ساٿين کان ڏاڪڻ ڦري قلعي جي ڀت تي چڙهي ويو. قلعي ۾ ان وقت مالو آرمي موجود هئي جيڪا ڪافي انگ ۾ ملتان تي حملي جي وقت کان سڪندر سان جنگ ۾ رُڌل هئي. سڪندر اعظم کي ساٿي سميت قلعي جي ڀت تي ڏسي مالو آرميءَ مٿس حملو ڪري ڏنو. ان وقت دنيا جي سپرپاور جو چيف ايگزيڪيوٽو سڪندر قلعي جي ڀت تي بيٺو هو ۽ مٿس ملتان جي مالو قبيلي جي ماڻهن جي فوج حملو ڪري ڏنو. جنهن سان سڪندر جو هڪ ڪمانڊر قتل ٿي ويو. پنهنجي جان بچائڻ لاءِ سڪندر اعظم قلعي جي ڀت کان هيٺ ٽپو ڏنو ۽ هڪ وڻ کي آڙ بڻائي مالو قبيلي سان مقابلو ڪرڻ لڳو. ان مقابلي دوران ملتان جو گورنر پنهنجي شهر جي حفاظت ڪندي سڪندر هٿان قتل ٿي ويو.

پنهنجي ا&lt;span lang=&quot;AR-SA&quot;&gt;مظلوم
قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل 
وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي
حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي
ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. &lt;/span&gt;ڳواڻ جو لاش ڏسي ملتان جا ماڻهو ڄڻ ڇتا ٿي پيا. سڪندر اعظم جي دهشتناڪ فوج، جنهن هن سڄي خطي ۾ دهشت پکيڙي هئي، جي پرواهه ڪرڻ بنا سڪندراعظم تي حملو ڪري ڏنائون ۽ هڪ زهر ۾ ٻڏل تير سڪندر جي زرهه کي چيريندو سندس سيني اندر چُڀي ويو. اهو تنهن وقت جي دنيا ۾ نائن اليون کان ڪنهن طرح به گهٽ واقعو نه هو. دنيا جي سپرپاور جو چيف ايگزيڪيوٽو ملتان جي زمين تي زخمي حالت ۾ پيو هو ۽ سندس زخم مان رت وهي رهيو هو. جنهن هنڌ ملتان جي بهادر جو رت وهيو هو ان ئي هنڌ سڪندراعظم کي پنهنجو رت به وهائڻو پيو. سڪندر جو هڪ ڪمانڊر شاهي ڍال سڪندر جي مٿان رکي کيس وڌيڪ حملن کان بچائڻ جي ڪوشش ڪرڻ لڳو. پنهنجي بادشاهه کي سخت زخمي حالت ۾ بيهوش، زمين تي ڪريل، رت وهائيندو ڏسي ڇا ٿيڻو هو؟ اهو ئي جيڪو نائن اليون کان پوءِ هن خطي ۾ ٿيو. ملتان جي ماڻهن تي ڄڻ قيامت ڪڙڪي پئي. يوناني فوج پاڳلن وانگر ملتان ۽ ان جي آس پاس جي علائقن ۾ گهڙي وئي ۽ جيڪو به سامهون آيو ان کي قتل ڪري ڇڏيائون. انهن هي خيال به نه ڪيو ته عورتون گهرن ۾ ويٺيون هيون، ٻار رانديون کيڏي رهيا هئا، پوڙها ڳالهين ۾ رُڌل هئا، پر سڀ ڪجهه يونانين جي تلوارن جو کاڄ ٿيندو رهيو. هڪ ڀيرو وري ملتان جي سرزمين پنهنجي ئي ماڻهن جي رت سان رنگين ٿي وئي.مالو قبيلي جي ماڻهن جو اهو حال ڏسي ملتان  جي هيٺئين حصي جي رهاڪو کيدرڪ قبيلي جا حواس خطا ٿي ويا. اهي ان حد تائين دهشت سٽيل ٿي ويا جو هنن زخمي سڪندر جي آڏو هٿيار ڦٽي ڪري ڇڏيا. 

ملتان جي وطن پ&lt;span lang=&quot;AR-SA&quot;&gt;مظلوم
قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل 
وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي
حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي
ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. &lt;/span&gt;رست ماڻهن جي انهيءَ بهادراڻي ويڙهه ۾ گهائجي پوندڙ سپرپاور جو هيڊ آف اسٽيٽ باقي جيڪو وقت جيئرو رهيو اهو زخم سيني تي کنيو وتندو هو. تاريخدان لکن ٿا ته حقيقت ۾ ملتان ۾ هن جيڪو تير جي ڪري زخم کاڌو، سو ڪڏهن به نه ڀرجي سگهيو ۽ اڳتي هلي اهو ناسور بنجي ويو. فارس (ايران) کي فتح ڪرڻ وارو سڪندر جو خواب پورو ضرور ٿيو پر چيو وڃي ٿو ته سڪندر جي موت جو ڪارڻ ملتان واري تير جو گهاءُ هيو، جيڪو سرطان ۾ تبديل ٿي ويو هو. 

مل&lt;span lang=&quot;AR-SA&quot;&gt;مظلوم
قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل 
وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي
حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي
ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. &lt;/span&gt;تان کان پوءِ سڪندر هاڻوڪي سنڌ جي الور (اروڙ) تي حملو ڪيو. الور جي راجا موکي راج ڪا ٻي راهه نه ڏٺي ۽ سوکڙيون پاکڙيون ڏئي بنا ويڙهه جي سڪندر سامهون هٿيار ڦٽا ڪيائين. جنهن جي بدلي ۾ سڪندر الور جي مها راجا کي سنڌ جو چڪر ورتي راجا قبول ڪيو. 

&lt;span lang=&quot;AR-SA&quot;&gt;مظلوم
قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل 
وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي
حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي
ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. &lt;/span&gt;پر ٻئي طرف پنهنجي راجا موکي راج کي بزدلن وانگر هڪ ڌارئي بادشاهه اڳيان ڪنڌ جهڪائيندي ڏسي سنڌ جي عوام ۾ هڪ تمام وڏو جوش پيدا ٿيو جيڪو هڪ بغاوت جي صورت وٺي ويو. برهمڻن پنهنجي گهرن مان نڪري شهر شهر ڳوٺ ڳوٺ وڃي پنهنجي بادشاهه جي بزدليءَ خلاف تحريڪ هلائي. اها تحريڪ ان حد تائين زور وٺي وئي جو الور جي مهاراجا کي ان تي مجبور ٿيڻو پيو ته هو پرڏيهي حملو ڪندڙ اڳيان ڪنڌ جهڪائڻ بدران پنهنجي وطن جي حفاظت لاءِ مقابلو ڪري. 

پن&lt;span lang=&quot;AR-SA&quot;&gt;مظلوم
قومن ۽ طبقن جي تاريخ به مظلوم ٿيندي آهي. انهن سان منسوب تاريخ ۾ لکيل 
وڏن وڏن ڪارنامن جي به ڪا وقعت ۽ اهميت ناهي ۽ نه ئي پنهنجي وطن ۽ ماڻهن جي
حفاظت لاءِ سندن بهادري ۽ جوانمردي جي ڪارنامن کي تاريخ ۾ ڪا جڳهه ڏني وڃي
ٿي. اهڙين مظلوم قومن جي هزارين گمنام شهيدن جي ڳالهه به ڪٿي نه ٿي ملي. &lt;/span&gt;هنجي خلاف سول نافرمانيءَ جي تحريڪ هلندي ڏسي الور جي مهاراجا موکي راجا سڪندراعظم خلاف بغاوت جو جهنڊو کنيو، جڏهن سڪندر کي اها خبر پئي ته سنڌ جي عوام خاص طور برهمڻن مهاراجا موکي راج کي سڪندر خلاف بغاوت تي اڪسايو آهي ته سڪندر پنهنجي فوج کي برهمڻن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو. يوناني تاريخدان پلوٽارچ لکيو آهي ته ظالم سڪندر سنڌ جي ڪيترن ئي فلسفين ۽ برهمڻن کي جيل ۾ وڌو ۽ آخر مٿن ڪوڙا ڪيس هلائي وطن پرستي ۽ وطن سان محبت جي ڏوهه ۾ ڦاسيءَ تي چاڙهي ڇڏيو. يوناني تاريخدان چون ٿا ته سڪندر سنڌ مان گذرڻ وقت اَسي هزار کان وڌيڪ ماڻهو قتل ڪيا. پر پوءِ به هو هن علائقي جي وطن دوست جدوجهد کي ختم نه ڪري سگهيو ۽ نه پنهنجي خلاف ٿيندڙ مزاحمت کي دٻائي سگهيو.&lt;br /&gt; 

[[زمرو:تاريخ]]
[[زمرو:آڳاٽي سنڌ]]</text>
      <sha1>oufnqmj0ovb4vop2srkguug0wyvh7zt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هيومن ڊويلپمنٽ انڊيڪس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49153</id>
    <revision>
      <id>382297</id>
      <parentid>373832</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>382297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3535" sha1="8wjdem4zg5ut3wjdcjiogcpt7wujmww" xml:space="preserve">[[File:2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg|thumb|World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).&lt;ref name=&quot;UNDP2019&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf |title= Human Development Report 2019 – &quot;Human Development Indices and Indicators&quot;|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=22–25 |accessdate=9 December 2019}}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; background:none;&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#003135|0.800–1.000 (very high)}}
{{Legend|#00726a|0.700–0.799 (high)}}
{{Legend|#00bfac|0.550–0.699 (medium)}}
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#ace8d4|0.350–0.549 (low)}}
{{Legend|#a0a0a0|Data unavailable}}
|}|430px]]
'''انساني ترقي جي ڏسڻي''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Human Development Index '''}} (HDI)  [[متوقع حياتي]]، تعليم ۽ في ڪس آمدني جي انڊيڪيٽر  جو ھڪ شمارياتي اشاريو آھي جنھن جي مدد ملڪن جو انساني ترقي جي چئن درجن ۾ شمار ڪيو ويندو آھي. جيڪڏهن ڪنھن بہ ملڪ جي ماڻهن جي ڄمڻ کان  متوقع زندگي جو مدو، تعليمي سطح ۽ مجموعي قومي آمدني وڏي ھوندي آھي تہ ان ملڪ جو انساني ترقي جو اشاريو اوچو ھوندو آھي. ھي اشاريو پاڪستان جي معاشيات جي ماهر ڊاڪٽر [[محبوب الحق]] [[ييل يونيورسٽي]] جي [[گسٽاف رئنس]] ۽ [[لنڊن اسڪول آف اڪانامڪس]] جي [[ميگھناد ڊيسائي]] جي مدد سان تيار ڪيو ۽ ڪنھن بہ ملڪ جي ترقي ماپڻ لاء گڏيل قومن جي ترقي جي پروگرام جي انساني ترقي جي رپورٽ واري آفيس ۾  استعمال ۾ آندو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=A. Stanton|first=Elizabeth|date=February 2007|title=The Human Development Index: A History|url=https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&amp;context=peri_workingpapers|journal=PERI Working Papers|volume=|pages=14–15|via=|access-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228191918/https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&amp;context=peri_workingpapers|archive-date=28 February 2019|dead-url=no|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190228191918/https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&amp;context=peri_workingpapers |date=28 February 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Human Development Index|url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/human-development-index|website=Economic Times|access-date=29 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201030929/https://economictimes.indiatimes.com/definition/human-development-index|archive-date=1 December 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|title=The Human Development concept|url=http://hdr.undp.org/en/humandev/|publisher=UNDP|accessdate=29 July 2011|year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415134936/http://hdr.undp.org/en/humandev/|archive-date=15 April 2012|dead-url=no|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 


== حوالا ==

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:انساني ترقي]]
[[زمرو:انساني ڀلائي جو اڀياس]]</text>
      <sha1>8wjdem4zg5ut3wjdcjiogcpt7wujmww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382303</id>
      <parentid>382297</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>382303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3588" sha1="j8zzvaax5xz6ywcmzef4l9x0emog4kc" xml:space="preserve">[[File:2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg|thumb|World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).&lt;ref name=&quot;UNDP2019&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf |title= Human Development Report 2019 – &quot;Human Development Indices and Indicators&quot;|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=22–25 |accessdate=9 December 2019}}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; background:none;&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#003135|0.800–1.000 (very high)}}
{{Legend|#00726a|0.700–0.799 (high)}}
{{Legend|#00bfac|0.550–0.699 (medium)}}
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#ace8d4|0.350–0.549 (low)}}
{{Legend|#a0a0a0|Data unavailable}}
|}|430px]]
'''انساني ترقي جي ڏسڻي''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Human Development Index '''}} (HDI)  [[متوقع حياتي]]، تعليم ۽ في ڪس آمدني جي انڊيڪيٽر  جو ھڪ شمارياتي اشاريو آھي جنھن جي مدد ملڪن جو انساني ترقي جي چئن درجن ۾ شمار ڪيو ويندو آھي. جيڪڏهن ڪنھن بہ ملڪ جي ماڻهن جي ڄمڻ کان  متوقع زندگي جو مدو، تعليمي سطح ۽ مجموعي قومي آمدني وڏي ھوندي آھي تہ ان ملڪ جو انساني ترقي جو اشاريو اوچو ھوندو آھي. ھي اشاريو پاڪستان جي معاشيات جي ماهر ڊاڪٽر [[محبوب الحق]] [[ييل يونيورسٽي]] جي [[گسٽاف رئنس]] ۽ [[لنڊن اسڪول آف اڪانامڪس]] جي [[ميگھناد ڊيسائي]] جي مدد سان تيار ڪيو ۽ ڪنھن بہ ملڪ جي ترقي ماپڻ لاء گڏيل قومن جي ترقي جي پروگرام جي انساني ترقي جي رپورٽ واري آفيس ۾  استعمال ۾ آندو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=A. Stanton|first=Elizabeth|date=February 2007|title=The Human Development Index: A History|url=https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&amp;context=peri_workingpapers|journal=PERI Working Papers|volume=|pages=14–15|via=|access-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228191918/https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&amp;context=peri_workingpapers|archive-date=28 February 2019|dead-url=no|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190228191918/https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1101&amp;context=peri_workingpapers |date=28 February 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Human Development Index|url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/human-development-index|website=Economic Times|access-date=29 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201030929/https://economictimes.indiatimes.com/definition/human-development-index|archive-date=1 December 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|title=The Human Development concept|url=http://hdr.undp.org/en/humandev/|publisher=UNDP|accessdate=29 July 2011|year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415134936/http://hdr.undp.org/en/humandev/|archive-date=15 April 2012|dead-url=no|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 


== حوالا ==

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:انساني ترقي جو انڊيڪس]]
[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:انساني ترقي]]
[[زمرو:انساني ڀلائي جو اڀياس]]</text>
      <sha1>j8zzvaax5xz6ywcmzef4l9x0emog4kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سنڌ هاء ڪورٽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49314</id>
    <revision>
      <id>382244</id>
      <parentid>347905</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25981" sha1="0h5n8j00mm9rphh628r1hmyy3uwrl2x" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = File:PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

21سنڌ صوبي لاءِ هڪ صدر عدالت (صدر ڪورٽ) بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 تحت قائم ڪئي وئي. هي سدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ سدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935 جي حصي سوم جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، سنڌ جي چيف ڪورٽ بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: وي. ايم. فوريس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ گاڊفري ڊيوس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** روپچند بيلارام، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** داديو سي. مهتا، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** ايم. اي. هيولي والا، ايسق، بار-ايٽ-لا
** چارلس ايم. لوبو، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر حاتم بي. طيبجي، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر حاتم بي. طيبجي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر ڊينس نيل او سليوان، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر ٽي. وي. ٺاڏاني، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر حسن علي جي. آغا، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر مانيڪشا رستمجي مهر، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>0h5n8j00mm9rphh628r1hmyy3uwrl2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382245</id>
      <parentid>382244</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27478" sha1="5da4lgaaekwuj3pwoyd6etzkxbf12iy" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = File:PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

21سنڌ صوبي لاءِ هڪ صدر عدالت (صدر ڪورٽ) بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 تحت قائم ڪئي وئي. هي سدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ سدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935 جي حصي سوم جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، سنڌ جي چيف ڪورٽ بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: وي. ايم. فوريس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ گاڊفري ڊيوس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** روپچند بيلارام، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** داديو سي. مهتا، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** ايم. اي. هيولي والا، ايسق، بار-ايٽ-لا
** چارلس ايم. لوبو، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر حاتم بي. طيبجي، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر حاتم بي. طيبجي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر ڊينس نيل او سليوان، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر ٽي. وي. ٺاڏاني، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر حسن علي جي. آغا، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر مانيڪشا رستمجي مهر، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

14.رحمت حسين جعفري
(23-12-1989 کان 04-11-1990)
15. احمد يار خان 
(05-11-1990 کان 23-03-1992)
16. رانا ڀڳوانداس 
(24-03-1992 کان 05-06-1994)
17. حامد علي مرزا
(06-06-1994 کان 09-04-1995)
18. شفيع محمد رونجھو
(10-04-1995 کان )26-06-1996
19. واحد بخش بروهي 
(27-06-1996 کان 23-10-1997)
20. شبير احمد 
(24-10-1997 کان 25-05-1998)
21. واحد بخش بروهي 
(26-05-1998 کان 18-04-1999)
22. ظفر احمد شيرواني 
(19-04-1999 کان 12-03-2000)
23.تحسين احمد ڀٽي
(13-03-2000 کان 07-05-2000)
24. ظفر احمد شيرواني 
(08-05-2000 کان 30-03-2001)
25. محمد صادق لغاري 
(31-03-2001 کان 25-08-2002)
26. تحسين احمد ڀٽي 
(26-08-2002 کان 14-11-2002)
27.عبدالغفور ميمڻ
(15-11-2002 کان 03-11-2003)
28.حسين بخش کوسو 
(04-11-2003 کان 20-12-2004)
29. شوڪت علي ميمڻ
(21-12-2004 کان 20-05-2006)
30. ارشد نور خان
(20-05-2006 کان 03-01-2007)
31.امام بخش سومرو 
(03-01-2007 کان 14-02-2007)
32.عبدالمالڪ گدي
(15-02-2007 کان 04-09-2007)
33. ظھيرالدين لغاري 
(04-09-2007 کان 08-11-2007)
34. ايس ايم جميل رضا زيدي 
(08-11-2007 کان 20-11-2007)
35. لال محمد کيڙو
(20-11-2007 کان 23-02-2008)
36 . ايس ايم جميل رضا زيدي
(23-02-2008 کان 02-09-2008)

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>5da4lgaaekwuj3pwoyd6etzkxbf12iy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382246</id>
      <parentid>382245</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28391" sha1="4ybzhqjih9uu2sz0sa6ct7eos0bk21z" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = File:PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

21سنڌ صوبي لاءِ هڪ صدر عدالت (صدر ڪورٽ) بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 تحت قائم ڪئي وئي. هي سدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ سدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935 جي حصي سوم جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، سنڌ جي چيف ڪورٽ بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: وي. ايم. فوريس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ گاڊفري ڊيوس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** روپچند بيلارام، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** داديو سي. مهتا، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** ايم. اي. هيولي والا، ايسق، بار-ايٽ-لا
** چارلس ايم. لوبو، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر حاتم بي. طيبجي، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر حاتم بي. طيبجي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر ڊينس نيل او سليوان، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر ٽي. وي. ٺاڏاني، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر حسن علي جي. آغا، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر مانيڪشا رستمجي مهر، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===


01. [[ايس اشھد علي]]
(26-09-1977 کان 25-03-1981)
02.[[علي محمد کتري]]
(26-03-1981 کان 1981-06-20)
03.[[وجاھت حسين صديقي]] 
(21-06-1981 کان 08-08-1981)
04. [[جمال الدين ابڙو]]
(09-08-1981 کان 29-05-1982)
05.[[حيدر بخش]]
(30-05-1982 کان )25-03-1983
06.[[حامد علي مرزا]] 
(26-03-1983 کان 09-09-1984)
07. [[ناظم حسين صديقي]] 
(10-9-1984 کان 05-07-1985)
08.[[غلام محمد راجپوت]] 
(06-07-1985 کان 29-02-1986)
09. [[شبير احمد]] 
(01-03-1986 کان 10-03-1988)
10.[[غلام قادر بلوچ]]
(11-03-1988 کان 21-03-1988)
11. غوث محمد 
(22-03-1988 کان 22-05-1988)
12. [[صلاح الدين مرزا]]
(23-05-1988 کان 09-09-1988)
13. [[شبير احمد]]
(10-09-1988 کان 22-12-1989)
14.[[رحمت حسين جعفري]]
(23-12-1989 کان 04-11-1990)
15. [[احمد يار خان]] 
(05-11-1990 کان 23-03-1992)
16. [[رانا ڀڳوانداس]] 
(24-03-1992 کان 05-06-1994)
17. [[حامد علي مرزا]]
(06-06-1994 کان 09-04-1995)
18. [[شفيع محمد رونجھو]]
(10-04-1995 کان )26-06-1996
19. [[واحد بخش بروهي]] 
(27-06-1996 کان 23-10-1997)
20. [[شبير احمد]] 
(24-10-1997 کان 25-05-1998)
21. [[واحد بخش بروهي]] 
(26-05-1998 کان 18-04-1999)
22. [[ظفر احمد شيرواني]] 
(19-04-1999 کان 12-03-2000)
23.[[تحسين احمد ڀٽي]]
(13-03-2000 کان 07-05-2000)
24. [[ظفر احمد شيرواني]] 
(08-05-2000 کان 30-03-2001)
25. [[محمد صادق لغاري]] 
(31-03-2001 کان 25-08-2002)
26. [[تحسين احمد ڀٽي]] 
(26-08-2002 کان 14-11-2002)
27.[[عبدالغفور ميمڻ]]
(15-11-2002 کان 03-11-2003)
28.[[حسين بخش کوسو]] 
(04-11-2003 کان 20-12-2004)
29. [[شوڪت علي ميمڻ]]
(21-12-2004 کان 20-05-2006)
30. [[ارشد نور خان]]
(20-05-2006 کان 03-01-2007)
31.[[امام بخش سومرو]] 
(03-01-2007 کان 14-02-2007)
32.[[عبدالمالڪ گدي]]
(15-02-2007 کان 04-09-2007)
33. [[ظھيرالدين لغاري]] 
(04-09-2007 کان 08-11-2007)
34. [[ايس ايم جميل رضا زيدي]] 
(08-11-2007 کان 20-11-2007)
35. [[لال محمد کيڙو]]
(20-11-2007 کان 23-02-2008)
36 . [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
(23-02-2008 کان 02-09-2008)

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>4ybzhqjih9uu2sz0sa6ct7eos0bk21z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382247</id>
      <parentid>382246</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29466" sha1="hhx75k6zn8lz0ty8rps64dy69q1fsly" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = File:PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

21سنڌ صوبي لاءِ هڪ صدر عدالت (صدر ڪورٽ) بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 تحت قائم ڪئي وئي. هي سدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ سدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935 جي حصي سوم جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، سنڌ جي چيف ڪورٽ بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: وي. ايم. فوريس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ گاڊفري ڊيوس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** روپچند بيلارام، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** داديو سي. مهتا، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** ايم. اي. هيولي والا، ايسق، بار-ايٽ-لا
** چارلس ايم. لوبو، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر حاتم بي. طيبجي، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر حاتم بي. طيبجي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر ڊينس نيل او سليوان، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر ٽي. وي. ٺاڏاني، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر حسن علي جي. آغا، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر مانيڪشا رستمجي مهر، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===


01. [[ايس اشھد علي]]
(26-09-1977 کان 25-03-1981)
02.[[علي محمد کتري]]
(26-03-1981 کان 1981-06-20)
03.[[وجاھت حسين صديقي]] 
(21-06-1981 کان 08-08-1981)
04. [[جمال الدين ابڙو]]
(09-08-1981 کان 29-05-1982)
05.[[حيدر بخش]]
(30-05-1982 کان )25-03-1983
06.[[حامد علي مرزا]] 
(26-03-1983 کان 09-09-1984)
07. [[ناظم حسين صديقي]] 
(10-9-1984 کان 05-07-1985)
08.[[غلام محمد راجپوت]] 
(06-07-1985 کان 29-02-1986)
09. [[شبير احمد]] 
(01-03-1986 کان 10-03-1988)
10.[[غلام قادر بلوچ]]
(11-03-1988 کان 21-03-1988)
11. غوث محمد 
(22-03-1988 کان 22-05-1988)
12. [[صلاح الدين مرزا]]
(23-05-1988 کان 09-09-1988)
13. [[شبير احمد]]
(10-09-1988 کان 22-12-1989)
14.[[رحمت حسين جعفري]]
(23-12-1989 کان 04-11-1990)
15. [[احمد يار خان]] 
(05-11-1990 کان 23-03-1992)
16. [[رانا ڀڳوانداس]] 
(24-03-1992 کان 05-06-1994)
17. [[حامد علي مرزا]]
(06-06-1994 کان 09-04-1995)
18. [[شفيع محمد رونجھو]]
(10-04-1995 کان )26-06-1996
19. [[واحد بخش بروهي]] 
(27-06-1996 کان 23-10-1997)
20. [[شبير احمد]] 
(24-10-1997 کان 25-05-1998)
21. [[واحد بخش بروهي]] 
(26-05-1998 کان 18-04-1999)
22. [[ظفر احمد شيرواني]] 
(19-04-1999 کان 12-03-2000)
23.[[تحسين احمد ڀٽي]]
(13-03-2000 کان 07-05-2000)
24. [[ظفر احمد شيرواني]] 
(08-05-2000 کان 30-03-2001)
25. [[محمد صادق لغاري]] 
(31-03-2001 کان 25-08-2002)
26. [[تحسين احمد ڀٽي]] 
(26-08-2002 کان 14-11-2002)
27.[[عبدالغفور ميمڻ]]
(15-11-2002 کان 03-11-2003)
28.[[حسين بخش کوسو]] 
(04-11-2003 کان 20-12-2004)
29. [[شوڪت علي ميمڻ]]
(21-12-2004 کان 20-05-2006)
30. [[ارشد نور خان]]
(20-05-2006 کان 03-01-2007)
31.[[امام بخش سومرو]] 
(03-01-2007 کان 14-02-2007)
32.[[عبدالمالڪ گدي]]
(15-02-2007 کان 04-09-2007)
33. [[ظھيرالدين لغاري]] 
(04-09-2007 کان 08-11-2007)
34. [[ايس ايم جميل رضا زيدي]] 
(08-11-2007 کان 20-11-2007)
35. [[لال محمد کيڙو]]
(20-11-2007 کان 23-02-2008)
36 . [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
(23-02-2008 کان 02-09-2008)
37. [[عبدالرسول ميمڻ]]
(02-09-2008 کان 17 07-2009)
38. [[شفيق الرحمان پراچا]] (سابق پي سي ايس)
(17-07-2009 کان 24-08-2009)
39. [[نثار احمد شیخ]]
(04-09-2009 کان 18-02-2010)
40. [[عبدالقدير سومرو]] (انچارج)
 (06-03-2010 کان 20-09-2010)
41. [[عبدالرسول ميمڻ]] 
(20-09-2010 کان 31-05-2012)
42. [[عبدالغني سومرو]]
(02-06-2012 کان 05-01-2013)
43.[[عبدالمالڪ گدي]]
(07-01-2013 کان 30-08-2013)
44.[[فھيم احمد صديقي]] (انچارج)
(31-08-2013 کان 20-11-2013)
45.[[فھيم احمد صديقي]] 
(21-11-2013 کان 01-09-2015)
46. [[ظفر احمد خان شيرواني]] (انچارج)
(02-09-2015 کان 05-01-2016)
47.[[غلام مصطفي ميمڻ]] 
(05-01-2016 کان 05-04-2017)
48. [[غلام رسول سمون]]
(05-04-2017 کان 07-01-2021)
49. عبدالرزاق 
(07-01-2021 کان 27-10-2023)
50. [[سھيل احمد لغاري]]
(31-10-2023 کان 15 09-2025)
51.[[آصف احمد قريشي]]
(15-09-2025 کان.....)

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>hhx75k6zn8lz0ty8rps64dy69q1fsly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382248</id>
      <parentid>382247</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29465" sha1="ng5qhqbc2th3t6flf91z5177cctn5qq" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = File:PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

21سنڌ صوبي لاءِ هڪ صدر عدالت (صدر ڪورٽ) بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 تحت قائم ڪئي وئي. هي سدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ سدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935 جي حصي سوم جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، سنڌ جي چيف ڪورٽ بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: وي. ايم. فوريس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ گاڊفري ڊيوس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** روپچند بيلارام، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** داديو سي. مهتا، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** ايم. اي. هيولي والا، ايسق، بار-ايٽ-لا
** چارلس ايم. لوبو، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر حاتم بي. طيبجي، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر حاتم بي. طيبجي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر ڊينس نيل او سليوان، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر ٽي. وي. ٺاڏاني، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر حسن علي جي. آغا، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر مانيڪشا رستمجي مهر، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===


01. [[ايس اشھد علي]]
(26-09-1977 کان 25-03-1981)
02.[[علي محمد کتري]]
(26-03-1981 کان 1981-06-20)
03.[[وجاھت حسين صديقي]] 
(21-06-1981 کان 08-08-1981)
04. [[جمال الدين ابڙو]]
(09-08-1981 کان 29-05-1982)
05.[[حيدر بخش]]
(30-05-1982 کان )25-03-1983
06.[[حامد علي مرزا]] 
(26-03-1983 کان 09-09-1984)
07. [[ناظم حسين صديقي]] 
(10-9-1984 کان 05-07-1985)
08.[[غلام محمد راجپوت]] 
(06-07-1985 کان 29-02-1986)
09. [[شبير احمد]] 
(01-03-1986 کان 10-03-1988)
10.[[غلام قادر بلوچ]]
(11-03-1988 کان 21-03-1988)
11. غوث محمد 
(22-03-1988 کان 22-05-1988)
12. [[صلاح الدين مرزا]]
(23-05-1988 کان 09-09-1988)
13. [[شبير احمد]]
(10-09-1988 کان 22-12-1989)
14.[[رحمت حسين جعفري]]
(23-12-1989 کان 04-11-1990)
15. [[احمد يار خان]] 
(05-11-1990 کان 23-03-1992)
16. [[رانا ڀڳوانداس]] 
(24-03-1992 کان 05-06-1994)
17. [[حامد علي مرزا]]
(06-06-1994 کان 09-04-1995)
18. [[شفيع محمد رونجھو]]
(10-04-1995 کان )26-06-1996
19. [[واحد بخش بروهي]] 
(27-06-1996 کان 23-10-1997)
20. [[شبير احمد]] 
(24-10-1997 کان 25-05-1998)
21. [[واحد بخش بروهي]] 
(26-05-1998 کان 18-04-1999)
22. [[ظفر احمد شيرواني]] 
(19-04-1999 کان 12-03-2000)
23.[[تحسين احمد ڀٽي]]
(13-03-2000 کان 07-05-2000)
24. [[ظفر احمد شيرواني]] 
(08-05-2000 کان 30-03-2001)
25. [[محمد صادق لغاري]] 
(31-03-2001 کان 25-08-2002)
26. [[تحسين احمد ڀٽي]] 
(26-08-2002 کان 14-11-2002)
27.[[عبدالغفور ميمڻ]]
(15-11-2002 کان 03-11-2003)
28.[[حسين بخش کوسو]] 
(04-11-2003 کان 20-12-2004)
29. [[شوڪت علي ميمڻ]]
(21-12-2004 کان 20-05-2006)
30. [[ارشد نور خان]]
(20-05-2006 کان 03-01-2007)
31.[[امام بخش سومرو]] 
(03-01-2007 کان 14-02-2007)
32.[[عبدالمالڪ گدي]]
(15-02-2007 کان 04-09-2007)
33. [[ظھيرالدين لغاري]] 
(04-09-2007 کان 08-11-2007)
34. [[ايس ايم جميل رضا زيدي]] 
(08-11-2007 کان 20-11-2007)
35. [[لال محمد کيڙو]]
(20-11-2007 کان 23-02-2008)
36 . [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
(23-02-2008 کان 02-09-2008)
37. [[عبدالرسول ميمڻ]]
(02-09-2008 کان 17 07-2009)
38. [[شفيق الرحمان پراچا]] (سابق پي سي ايس)
(17-07-2009 کان 24-08-2009)
39. [[نثار احمد شیخ]]
(04-09-2009 کان 18-02-2010)
40. [[عبدالقدير سومرو]] (انچارج)
(06-03-2010 کان 20-09-2010)
41. [[عبدالرسول ميمڻ]] 
(20-09-2010 کان 31-05-2012)
42. [[عبدالغني سومرو]]
(02-06-2012 کان 05-01-2013)
43.[[عبدالمالڪ گدي]]
(07-01-2013 کان 30-08-2013)
44.[[فھيم احمد صديقي]] (انچارج)
(31-08-2013 کان 20-11-2013)
45.[[فھيم احمد صديقي]] 
(21-11-2013 کان 01-09-2015)
46. [[ظفر احمد خان شيرواني]] (انچارج)
(02-09-2015 کان 05-01-2016)
47.[[غلام مصطفي ميمڻ]] 
(05-01-2016 کان 05-04-2017)
48. [[غلام رسول سمون]]
(05-04-2017 کان 07-01-2021)
49. عبدالرزاق 
(07-01-2021 کان 27-10-2023)
50. [[سھيل احمد لغاري]]
(31-10-2023 کان 15 09-2025)
51.[[آصف مجيد قريشي]]
(15-09-2025 کان.....)

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ng5qhqbc2th3t6flf91z5177cctn5qq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382249</id>
      <parentid>382248</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* رجسٽرار */</comment>
      <origin>382249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30311" sha1="h5lhwwxr02xgh0azjk7ih44df9q5ge8" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = File:PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

21سنڌ صوبي لاءِ هڪ صدر عدالت (صدر ڪورٽ) بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 تحت قائم ڪئي وئي. هي سدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ سدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935 جي حصي سوم جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، سنڌ جي چيف ڪورٽ بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: وي. ايم. فوريس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ گاڊفري ڊيوس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** روپچند بيلارام، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** داديو سي. مهتا، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** ايم. اي. هيولي والا، ايسق، بار-ايٽ-لا
** چارلس ايم. لوبو، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر حاتم بي. طيبجي، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر حاتم بي. طيبجي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر ڊينس نيل او سليوان، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر ٽي. وي. ٺاڏاني، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر حسن علي جي. آغا، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر مانيڪشا رستمجي مهر، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>h5lhwwxr02xgh0azjk7ih44df9q5ge8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382256</id>
      <parentid>382249</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30306" sha1="p0f6wgy24q4mxelnyzjz24qqn16aupy" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

21سنڌ صوبي لاءِ هڪ صدر عدالت (صدر ڪورٽ) بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 تحت قائم ڪئي وئي. هي سدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ سدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935 جي حصي سوم جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، سنڌ جي چيف ڪورٽ بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: وي. ايم. فوريس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ گاڊفري ڊيوس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** روپچند بيلارام، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** داديو سي. مهتا، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** ايم. اي. هيولي والا، ايسق، بار-ايٽ-لا
** چارلس ايم. لوبو، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر حاتم بي. طيبجي، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر حاتم بي. طيبجي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر ڊينس نيل او سليوان، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر ٽي. وي. ٺاڏاني، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر حسن علي جي. آغا، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر مانيڪشا رستمجي مهر، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>p0f6wgy24q4mxelnyzjz24qqn16aupy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382257</id>
      <parentid>382256</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30332" sha1="23pqw2c2s2if312j2elrwid64bmkups" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

21سنڌ صوبي لاءِ هڪ صدر عدالت (صدر ڪورٽ) بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 تحت قائم ڪئي وئي. هي سدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ سدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935 جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، سنڌ جي چيف ڪورٽ بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: وي. ايم. فوريس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ گاڊفري ڊيوس، ايسق، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** روپچند بيلارام، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** داديو سي. مهتا، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** ايم. اي. هيولي والا، ايسق، بار-ايٽ-لا
** چارلس ايم. لوبو، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر حاتم بي. طيبجي، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>23pqw2c2s2if312j2elrwid64bmkups</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382258</id>
      <parentid>382257</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30408" sha1="fe3phu32r59g5it2r5ka1zxsjj84m00" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>fe3phu32r59g5it2r5ka1zxsjj84m00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382259</id>
      <parentid>382258</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30426" sha1="ltwci8866yhsxdv9dpb7msy002hkegf" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==
* [[جسٽس آغا علي حيدر]] – سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
*  [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس ظفر حسين مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس نعيم الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. نصرت]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس جي. ايم. شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس اجمل ميان]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس محمد ظھورالحق]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
*[[جسٽس سجاد علي شاھ]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غوث علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
* [[جسٽس ڪي. اي. غني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سليم اختر]] – نئين جج طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[جسٽس محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[جسٽس محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ltwci8866yhsxdv9dpb7msy002hkegf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382260</id>
      <parentid>382259</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* پي سي او 25 مارچ 1981 */</comment>
      <origin>382260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31206" sha1="raat2cyoxtg05hbgt08lijjex28e4yv" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
* [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] – چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس مشتاق ميمڻ]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس رشيد رضوي]] – حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
* [[جسٽس سيد ديدار حسين]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس امان الله عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس حامد علي مرزا]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالحميد ڊوگر]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس سيد سعيد اشاد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عبدالغني شيخ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس محمد روشن عيساڻي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس ايس. اي. سرور]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس زاهد قربان علوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس شبير احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس عطاالرحمٰن]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايس. اي. رباني]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس ايم. اشرف لغاري]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس واحد بخش بروهي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس رانا ڀڳوان داس]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس غلام نبي سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[جسٽس محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[جسٽس محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>raat2cyoxtg05hbgt08lijjex28e4yv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382261</id>
      <parentid>382260</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32094" sha1="nxcipfqck1edbhrr5hqdpenh6b30mr6" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
* [[جسٽس صبيح الدين احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (چيف جسٽس)
* [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس انور ظهير جمالي]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مشير عالم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري ]]– پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[جسٽس ضياءَ پرويز]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، سپريم ڪورٽ ڏانهن ترقي ڪئي
* [[ جسٽس افضل سومرو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو، چيف جسٽس بڻيو
* [[جسٽس رحمت حسين جعفري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس عزيزالله ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس خلجي عارف حسين]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس امير هاني مسلم]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس گلزار احمد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[جسٽس مقبول باقر]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس منيب احمد خان]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس ياسمين عباسي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس مسز قيصر اقبال]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو
* [[ جسٽس فيصل عرب]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس سجاد علي شاھ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
* [[ جسٽس نديم اظهر صديقي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس سلمان انصاري]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ارشد سراج ميمڻ]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]] – پي سي او هيٺ حلف نه کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس محمود عالم رضوي]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)
* [[ جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]] – پي سي او هيٺ حلف کنيو (ايڊيشنل جج)

'''[[Additional Judges Appointed under PCO|پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج]]'''
* [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
* [[ جسٽس قاضي خالد]]
* [[ جسٽس رانا شميم]]
* [[ جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
* [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
* [[ جسٽس بن يامين]]
* [[جسٽس ارشد نور]]
* [[ جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
* [[ جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
* [[ جسٽس فرخ زيا شيخ]]
* [[ جسٽس عبدالقادر خان]]

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[جسٽس محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[جسٽس محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>nxcipfqck1edbhrr5hqdpenh6b30mr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382262</id>
      <parentid>382261</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* پي سي او 3 نومبر 2007 */</comment>
      <origin>382262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33276" sha1="mf7k741zdhoymtfp87m8wghkzlces8l" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''3 نومبر 2007ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| چيف جسٽس
|-
| 2
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 6
| [[جسٽس ضياءَ پرويز]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 7
| [[جسٽس افضل سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ چيف جسٽس بڻيو
|-
| 8
| [[جسٽس رحمت حسين جعفري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عزيزالله ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس مقبول باقر]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس منيب احمد خان]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس ياسمين عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس مسز قيصر اقبال]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس سجاد علي شاھ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس نديم اظهر صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 22
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 23
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 24
| [[جسٽس ارشد سراج ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 25
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 26
| [[جسٽس محمود عالم رضوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 27
| [[جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|}

'''پي سي او هيٺ بعد ۾ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white;&quot; | '''پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | #
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | جج
|-
| 1 || [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
|-
| 2 || [[جسٽس قاضي خالد]]
|-
| 3 || [[جسٽس رانا شميم]]
|-
| 4 || [[جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
|-
| 5 || [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
|-
| 6 || [[جسٽس بن يامين]]
|-
| 7 || [[جسٽس ارشد نور]]
|-
| 8 || [[جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
|-
| 9 || [[جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
|-
| 10 || [[جسٽس فرخ ضياءَ شيخ]]
|-
| 11 || [[جسٽس عبدالقادر خان]]
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 11
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 16
|-
| بعد ۾ پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج
| 11
|-
! مجموعي تعداد
! 38
|}

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
# [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] (01-12-1976 کان 30-06-1979)
# [[جسٽس آغا علي حيدر]] (01-07-1979 کان 24-03-1981)
# [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] (25-03-1981 کان 19-01-1986)
# [[جسٽس نعيم الدين احمد]] (21-01-1986 کان 03-09-1988)
# [[جسٽس اجمل ميان]] (04-09-1988 کان 12-12-1989)
# [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] (13-12-1989 کان 04-11-1990)
# [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] (05-11-1990 کان 21-05-1992)
# [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] (23-05-1992 کان 15-04-1994)
# [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]  (16-04-1994 کان 14-04-1996)
# [[جسٽس مامون قاضي]] (15-04-1996 کان 04-11-1997)
# [[جسٽس وجيھ الدين احمد]] (05-11-1997 کان 04-05-1998)
# [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] (05-05-1998 کان 21-04-1999)
# [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] (22-04-1999 کان 03-02-2000)
# [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] (04-02-2000 کان 27-04-2000)
# [[جسٽس سيد سعيد اشھد]] (28-04-2000 کان 04-04-2005)
# [[جسٽس صبيح الدين احمد]] (05-04-2005 کان 03-11-2007)
# [[جسٽس افضل سومرو]] (03-11-2007 کان 15-05-2008)
# [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]]  (15-05-2008 کان 27-08-2008)
# [[جسٽس انوار ظھير جمالي]] (28-08-2008 کان 02-08-2009)
# [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] (03-08-2009 کان 13-02-2011)
# [[جسٽس مشير عالم]] (14-02-2011 کان 19-09-2013)
# [[جسٽس مقبول باقر]] (20-09-2013 کان 16-02-2015)
# [[جسٽس فيصل عرب]] (17-02-2015 کان 13-12-2015)
# [[جسٽس سجاد علي شاه]] (14-12-2015 کان 14-03-2017)
# [[جسٽس احمد علي شيخ]] (15-03-2017 کان 02-10-2023)
# [[جسٽس عرفان سادات خان]]  (03-10-2023 کان 02-11-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] (قائم مقام) (03-11-2023 کان 18-12-2023)
# [[جسٽس عقيل احمد عباسي]]  (19-12-2023 کان 25-06-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] (قائم مقام) (25-06-2024 کان 12-07-2024)
# [[جسٽس محمد شفيع صديقي]]  (13-07-2024 کان 14-02-2025)
* [[جسٽس محمد جنيد غفار]] (قائم مقام) (14-02-2025 07-07-2025)
* [[جسٽس محمد جنيد غفار]]  (08-07-2025 کان 13-09-2025 )
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] (قائم مقام) (15-09-2025 کان 06-12-2025)
* [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]  (06-12-2025 کان ........)

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>mf7k741zdhoymtfp87m8wghkzlces8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382263</id>
      <parentid>382262</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* اڳوڻا چيف جسٽس */</comment>
      <origin>382263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34314" sha1="mbb8tszkkyr7hxrgw4y6z0zuu8v3qby" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''3 نومبر 2007ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| چيف جسٽس
|-
| 2
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 6
| [[جسٽس ضياءَ پرويز]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 7
| [[جسٽس افضل سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ چيف جسٽس بڻيو
|-
| 8
| [[جسٽس رحمت حسين جعفري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عزيزالله ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس مقبول باقر]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس منيب احمد خان]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس ياسمين عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس مسز قيصر اقبال]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس سجاد علي شاھ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس نديم اظهر صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 22
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 23
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 24
| [[جسٽس ارشد سراج ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 25
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 26
| [[جسٽس محمود عالم رضوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 27
| [[جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|}

'''پي سي او هيٺ بعد ۾ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white;&quot; | '''پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | #
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | جج
|-
| 1 || [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
|-
| 2 || [[جسٽس قاضي خالد]]
|-
| 3 || [[جسٽس رانا شميم]]
|-
| 4 || [[جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
|-
| 5 || [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
|-
| 6 || [[جسٽس بن يامين]]
|-
| 7 || [[جسٽس ارشد نور]]
|-
| 8 || [[جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
|-
| 9 || [[جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
|-
| 10 || [[جسٽس فرخ ضياءَ شيخ]]
|-
| 11 || [[جسٽس عبدالقادر خان]]
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 11
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 16
|-
| بعد ۾ پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج
| 11
|-
! مجموعي تعداد
! 38
|}

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا اڳوڻا چيف جسٽس'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | چيف جسٽس
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو آغاز
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جي پڄاڻي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
|-
| 1 || [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] || 01-12-1976 || 30-06-1979 || مستقل
|-
| 2 || [[جسٽس آغا علي حيدر]] || 01-07-1979 || 24-03-1981 || مستقل
|-
| 3 || [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] || 25-03-1981 || 19-01-1986 || مستقل
|-
| 4 || [[جسٽس نعيم الدين احمد]] || 21-01-1986 || 03-09-1988 || مستقل
|-
| 5 || [[جسٽس اجمل ميان]] || 04-09-1988 || 12-12-1989 || مستقل
|-
| 6 || [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] || 13-12-1989 || 04-11-1990 || مستقل
|-
| 7 || [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] || 05-11-1990 || 21-05-1992 || مستقل
|-
| 8 || [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] || 23-05-1992 || 15-04-1994 || مستقل
|-
| 9 || [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] || 16-04-1994 || 14-04-1996 || مستقل
|-
| 10 || [[جسٽس مامون قاضي]] || 15-04-1996 || 04-11-1997 || مستقل
|-
| 11 || [[جسٽس وجيهه الدين احمد]] || 05-11-1997 || 04-05-1998 || مستقل
|-
| 12 || [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] || 05-05-1998 || 21-04-1999 || مستقل
|-
| 13 || [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] || 22-04-1999 || 03-02-2000 || مستقل
|-
| 14 || [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] || 04-02-2000 || 27-04-2000 || مستقل
|-
| 15 || [[جسٽس سيد سعيد اشهد]] || 28-04-2000 || 04-04-2005 || مستقل
|-
| 16 || [[جسٽس صبيح الدين احمد]] || 05-04-2005 || 03-11-2007 || مستقل
|-
| 17 || [[جسٽس افضل سومرو]] || 03-11-2007 || 15-05-2008 || مستقل
|-
| 18 || [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]] || 15-05-2008 || 27-08-2008 || مستقل
|-
| 19 || [[جسٽس انوار ظهير جمالي]] || 28-08-2008 || 02-08-2009 || مستقل
|-
| 20 || [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] || 03-08-2009 || 13-02-2011 || مستقل
|-
| 21 || [[جسٽس مشير عالم]] || 14-02-2011 || 19-09-2013 || مستقل
|-
| 22 || [[جسٽس مقبول باقر]] || 20-09-2013 || 16-02-2015 || مستقل
|-
| 23 || [[جسٽس فيصل عرب]] || 17-02-2015 || 13-12-2015 || مستقل
|-
| 24 || [[جسٽس سجاد علي شاه]] || 14-12-2015 || 14-03-2017 || مستقل
|-
| 25 || [[جسٽس احمد علي شيخ]] || 15-03-2017 || 02-10-2023 || مستقل
|-
| 26 || [[جسٽس عرفان سادات خان]] || 03-10-2023 || 02-11-2023 || مستقل
|-
| 27 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 03-11-2023 || 18-12-2023 || قائم مقام
|-
| 28 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 19-12-2023 || 25-06-2024 || مستقل
|-
| 29 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 25-06-2024 || 12-07-2024 || قائم مقام
|-
| 30 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 13-07-2024 || 14-02-2025 || مستقل
|-
| 31 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 14-02-2025 || 07-07-2025 || قائم مقام
|-
| 32 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 08-07-2025 || 13-09-2025 || مستقل
|-
| 33 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 15-09-2025 || 06-12-2025 || قائم مقام
|-
| 34 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 06-12-2025 || هاڻوڪو || مستقل
|}

&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== ججن جي ٻيهر مقرري ==
* عام چونڊن ۽ جنرل پرويز مشرف جي استعيفيٰ کان پوءِ، پاڪستان پيپلز پارٽي (PPP) جي اڳواڻي واري حڪومت 1973ع جي آئين تحت ججن کي ٻيهر مقرر ڪرڻ جو فيصلو ڪيو ۽ کين نئون حلف ڏياريو ويو۔ ڪجهه ججن آئين تحت نئون حلف کڻڻ تي اتفاق ڪيو ۽ کين **27 آگسٽ 2008ع** ۽ **6 سيپٽمبر 2008ع** تي ٻيهر مقرر ڪيو ويو۔
* **آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج**
** [[Anwar Zaheer Jamali]] – چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
**  جسٽس خلجي عارف حسين
** جسثامير هاني مسلم
**جسث فيصل عرب
** جسٽس سجاد علي شاه
**نسث عبدالرشيد ڪلوار
**جسث سلمان انصاري
**جسٽس ظفر احمد خان شيرواني
* **6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل**
** صبيح الدين احمد – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس سرمد جلال عثماني – سپريم ڪورٽ ۾ ترقي ڏني وئي
**جسٽس گلزار احمد
** نسٽمحمد اَٿر سعيد
* **ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل**
** [[جسٽس آغا محمد رفيق]] – اصل سينيئرٽي سان، وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف طور مقرر ڪيا ويا. 

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>mbb8tszkkyr7hxrgw4y6z0zuu8v3qby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382264</id>
      <parentid>382263</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* ججن جي ٻيهر مقرري */</comment>
      <origin>382264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35427" sha1="5b3fziifzswchmljrhzgf6o9tpzcxhf" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''3 نومبر 2007ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| چيف جسٽس
|-
| 2
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 6
| [[جسٽس ضياءَ پرويز]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 7
| [[جسٽس افضل سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ چيف جسٽس بڻيو
|-
| 8
| [[جسٽس رحمت حسين جعفري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عزيزالله ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس مقبول باقر]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس منيب احمد خان]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس ياسمين عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس مسز قيصر اقبال]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس سجاد علي شاھ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس نديم اظهر صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 22
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 23
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 24
| [[جسٽس ارشد سراج ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 25
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 26
| [[جسٽس محمود عالم رضوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 27
| [[جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|}

'''پي سي او هيٺ بعد ۾ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white;&quot; | '''پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | #
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | جج
|-
| 1 || [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
|-
| 2 || [[جسٽس قاضي خالد]]
|-
| 3 || [[جسٽس رانا شميم]]
|-
| 4 || [[جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
|-
| 5 || [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
|-
| 6 || [[جسٽس بن يامين]]
|-
| 7 || [[جسٽس ارشد نور]]
|-
| 8 || [[جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
|-
| 9 || [[جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
|-
| 10 || [[جسٽس فرخ ضياءَ شيخ]]
|-
| 11 || [[جسٽس عبدالقادر خان]]
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 11
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 16
|-
| بعد ۾ پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج
| 11
|-
! مجموعي تعداد
! 38
|}

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا اڳوڻا چيف جسٽس'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | چيف جسٽس
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو آغاز
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جي پڄاڻي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
|-
| 1 || [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] || 01-12-1976 || 30-06-1979 || مستقل
|-
| 2 || [[جسٽس آغا علي حيدر]] || 01-07-1979 || 24-03-1981 || مستقل
|-
| 3 || [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] || 25-03-1981 || 19-01-1986 || مستقل
|-
| 4 || [[جسٽس نعيم الدين احمد]] || 21-01-1986 || 03-09-1988 || مستقل
|-
| 5 || [[جسٽس اجمل ميان]] || 04-09-1988 || 12-12-1989 || مستقل
|-
| 6 || [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] || 13-12-1989 || 04-11-1990 || مستقل
|-
| 7 || [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] || 05-11-1990 || 21-05-1992 || مستقل
|-
| 8 || [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] || 23-05-1992 || 15-04-1994 || مستقل
|-
| 9 || [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] || 16-04-1994 || 14-04-1996 || مستقل
|-
| 10 || [[جسٽس مامون قاضي]] || 15-04-1996 || 04-11-1997 || مستقل
|-
| 11 || [[جسٽس وجيهه الدين احمد]] || 05-11-1997 || 04-05-1998 || مستقل
|-
| 12 || [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] || 05-05-1998 || 21-04-1999 || مستقل
|-
| 13 || [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] || 22-04-1999 || 03-02-2000 || مستقل
|-
| 14 || [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] || 04-02-2000 || 27-04-2000 || مستقل
|-
| 15 || [[جسٽس سيد سعيد اشهد]] || 28-04-2000 || 04-04-2005 || مستقل
|-
| 16 || [[جسٽس صبيح الدين احمد]] || 05-04-2005 || 03-11-2007 || مستقل
|-
| 17 || [[جسٽس افضل سومرو]] || 03-11-2007 || 15-05-2008 || مستقل
|-
| 18 || [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]] || 15-05-2008 || 27-08-2008 || مستقل
|-
| 19 || [[جسٽس انوار ظهير جمالي]] || 28-08-2008 || 02-08-2009 || مستقل
|-
| 20 || [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] || 03-08-2009 || 13-02-2011 || مستقل
|-
| 21 || [[جسٽس مشير عالم]] || 14-02-2011 || 19-09-2013 || مستقل
|-
| 22 || [[جسٽس مقبول باقر]] || 20-09-2013 || 16-02-2015 || مستقل
|-
| 23 || [[جسٽس فيصل عرب]] || 17-02-2015 || 13-12-2015 || مستقل
|-
| 24 || [[جسٽس سجاد علي شاه]] || 14-12-2015 || 14-03-2017 || مستقل
|-
| 25 || [[جسٽس احمد علي شيخ]] || 15-03-2017 || 02-10-2023 || مستقل
|-
| 26 || [[جسٽس عرفان سادات خان]] || 03-10-2023 || 02-11-2023 || مستقل
|-
| 27 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 03-11-2023 || 18-12-2023 || قائم مقام
|-
| 28 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 19-12-2023 || 25-06-2024 || مستقل
|-
| 29 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 25-06-2024 || 12-07-2024 || قائم مقام
|-
| 30 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 13-07-2024 || 14-02-2025 || مستقل
|-
| 31 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 14-02-2025 || 07-07-2025 || قائم مقام
|-
| 32 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 08-07-2025 || 13-09-2025 || مستقل
|-
| 33 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 15-09-2025 || 06-12-2025 || قائم مقام
|-
| 34 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 06-12-2025 || هاڻوڪو || مستقل
|}

&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== ججن جي ٻيهر مقرري ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''پي سي او 2007ع کان پوءِ ججن جي ٻيهر مقرري'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻيهر مقرري جي تاريخ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت / نوٽ
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 1
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| آگسٽ 2008ع
| چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
|-

| 2
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 3
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 4
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 5
| [[جسٽس سجاد علي شاه]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 6
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 7
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 8
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 9
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 10
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 11
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 12
| [[جسٽس محمد اَطهر سعيد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 13
| [[جسٽس آغا محمد رفيق احمد خان]]
| ڊسمبر 2008ع
| اصل سينيئرٽي بحال ڪئي وئي؛ بعد ۾ وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف مقرر ٿيو
|}

&lt;small&gt;
عام چونڊن ۽ [[جنرل پرويز مشرف]] جي استعيفيٰ کان پوءِ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جي حڪومت 1973ع جي آئين تحت ڪجهه ججن کي ٻيهر مقرر ڪري نئون آئيني حلف کڻايو. اهي مقرريون آگسٽ، سيپٽمبر ۽ ڊسمبر 2008ع دوران مختلف مرحلن ۾ ڪيون ويون.
&lt;/small&gt;

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

# جسٽس حاتم بدرالدين طيبي
# جسٽس آغا حسن علي 
#جسٽس ايم آر ميھر 
#جسٽس ويلاني 
#جسٽس ڪنسٽنٽائين 
#جسٽس او.سليوان 
#جسٽس ٺڊاني 
جسٽس محمد بچل 
#


==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>5b3fziifzswchmljrhzgf6o9tpzcxhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382265</id>
      <parentid>382264</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* سنڌ چيف ڪورٽ جا جج */</comment>
      <origin>382265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35888" sha1="dui1yl78dkw5oycxdjm1n9s6g12qash" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''3 نومبر 2007ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| چيف جسٽس
|-
| 2
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 6
| [[جسٽس ضياءَ پرويز]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 7
| [[جسٽس افضل سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ چيف جسٽس بڻيو
|-
| 8
| [[جسٽس رحمت حسين جعفري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عزيزالله ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس مقبول باقر]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس منيب احمد خان]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس ياسمين عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس مسز قيصر اقبال]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس سجاد علي شاھ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس نديم اظهر صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 22
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 23
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 24
| [[جسٽس ارشد سراج ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 25
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 26
| [[جسٽس محمود عالم رضوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 27
| [[جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|}

'''پي سي او هيٺ بعد ۾ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white;&quot; | '''پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | #
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | جج
|-
| 1 || [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
|-
| 2 || [[جسٽس قاضي خالد]]
|-
| 3 || [[جسٽس رانا شميم]]
|-
| 4 || [[جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
|-
| 5 || [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
|-
| 6 || [[جسٽس بن يامين]]
|-
| 7 || [[جسٽس ارشد نور]]
|-
| 8 || [[جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
|-
| 9 || [[جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
|-
| 10 || [[جسٽس فرخ ضياءَ شيخ]]
|-
| 11 || [[جسٽس عبدالقادر خان]]
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 11
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 16
|-
| بعد ۾ پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج
| 11
|-
! مجموعي تعداد
! 38
|}

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا اڳوڻا چيف جسٽس'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | چيف جسٽس
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو آغاز
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جي پڄاڻي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
|-
| 1 || [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] || 01-12-1976 || 30-06-1979 || مستقل
|-
| 2 || [[جسٽس آغا علي حيدر]] || 01-07-1979 || 24-03-1981 || مستقل
|-
| 3 || [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] || 25-03-1981 || 19-01-1986 || مستقل
|-
| 4 || [[جسٽس نعيم الدين احمد]] || 21-01-1986 || 03-09-1988 || مستقل
|-
| 5 || [[جسٽس اجمل ميان]] || 04-09-1988 || 12-12-1989 || مستقل
|-
| 6 || [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] || 13-12-1989 || 04-11-1990 || مستقل
|-
| 7 || [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] || 05-11-1990 || 21-05-1992 || مستقل
|-
| 8 || [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] || 23-05-1992 || 15-04-1994 || مستقل
|-
| 9 || [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] || 16-04-1994 || 14-04-1996 || مستقل
|-
| 10 || [[جسٽس مامون قاضي]] || 15-04-1996 || 04-11-1997 || مستقل
|-
| 11 || [[جسٽس وجيهه الدين احمد]] || 05-11-1997 || 04-05-1998 || مستقل
|-
| 12 || [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] || 05-05-1998 || 21-04-1999 || مستقل
|-
| 13 || [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] || 22-04-1999 || 03-02-2000 || مستقل
|-
| 14 || [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] || 04-02-2000 || 27-04-2000 || مستقل
|-
| 15 || [[جسٽس سيد سعيد اشهد]] || 28-04-2000 || 04-04-2005 || مستقل
|-
| 16 || [[جسٽس صبيح الدين احمد]] || 05-04-2005 || 03-11-2007 || مستقل
|-
| 17 || [[جسٽس افضل سومرو]] || 03-11-2007 || 15-05-2008 || مستقل
|-
| 18 || [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]] || 15-05-2008 || 27-08-2008 || مستقل
|-
| 19 || [[جسٽس انوار ظهير جمالي]] || 28-08-2008 || 02-08-2009 || مستقل
|-
| 20 || [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] || 03-08-2009 || 13-02-2011 || مستقل
|-
| 21 || [[جسٽس مشير عالم]] || 14-02-2011 || 19-09-2013 || مستقل
|-
| 22 || [[جسٽس مقبول باقر]] || 20-09-2013 || 16-02-2015 || مستقل
|-
| 23 || [[جسٽس فيصل عرب]] || 17-02-2015 || 13-12-2015 || مستقل
|-
| 24 || [[جسٽس سجاد علي شاه]] || 14-12-2015 || 14-03-2017 || مستقل
|-
| 25 || [[جسٽس احمد علي شيخ]] || 15-03-2017 || 02-10-2023 || مستقل
|-
| 26 || [[جسٽس عرفان سادات خان]] || 03-10-2023 || 02-11-2023 || مستقل
|-
| 27 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 03-11-2023 || 18-12-2023 || قائم مقام
|-
| 28 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 19-12-2023 || 25-06-2024 || مستقل
|-
| 29 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 25-06-2024 || 12-07-2024 || قائم مقام
|-
| 30 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 13-07-2024 || 14-02-2025 || مستقل
|-
| 31 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 14-02-2025 || 07-07-2025 || قائم مقام
|-
| 32 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 08-07-2025 || 13-09-2025 || مستقل
|-
| 33 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 15-09-2025 || 06-12-2025 || قائم مقام
|-
| 34 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 06-12-2025 || هاڻوڪو || مستقل
|}

&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== ججن جي ٻيهر مقرري ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''پي سي او 2007ع کان پوءِ ججن جي ٻيهر مقرري'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻيهر مقرري جي تاريخ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت / نوٽ
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 1
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| آگسٽ 2008ع
| چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
|-

| 2
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 3
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 4
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 5
| [[جسٽس سجاد علي شاه]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 6
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 7
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 8
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 9
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 10
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 11
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 12
| [[جسٽس محمد اَطهر سعيد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 13
| [[جسٽس آغا محمد رفيق احمد خان]]
| ڊسمبر 2008ع
| اصل سينيئرٽي بحال ڪئي وئي؛ بعد ۾ وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف مقرر ٿيو
|}

&lt;small&gt;
عام چونڊن ۽ [[جنرل پرويز مشرف]] جي استعيفيٰ کان پوءِ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جي حڪومت 1973ع جي آئين تحت ڪجهه ججن کي ٻيهر مقرر ڪري نئون آئيني حلف کڻايو. اهي مقرريون آگسٽ، سيپٽمبر ۽ ڊسمبر 2008ع دوران مختلف مرحلن ۾ ڪيون ويون.
&lt;/small&gt;

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ چيف ڪورٽ جا جج'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج جو نالو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-

| 1
| [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]]
|
|-

| 2
| [[جسٽس آغا حسن علي]]
|
|-

| 3
| [[جسٽس ايم. آر. مهر]]
|
|-

| 4
| [[جسٽس ويلاني]]
|
|-

| 5
| [[جسٽس ڪنسٽنٽائين]]
|
|-

| 6
| [[جسٽس او. سليوان]]
|
|-

| 7
| [[جسٽس ٺڊاڻي]]
|
|-

| 8
| [[جسٽس محمد بچل]]
|
|-

| 9
|
|
|-

| 10
|
|
|-

| 11
|
|
|-

| 12
|
|
|-

| 13
|
|
|-

| 14
|
|
|-

| 15
|
|
|}

==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>dui1yl78dkw5oycxdjm1n9s6g12qash</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382266</id>
      <parentid>382265</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35947" sha1="06rav3uymoy37zbrny6w1tqepcsfshi" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''3 نومبر 2007ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| چيف جسٽس
|-
| 2
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 6
| [[جسٽس ضياءَ پرويز]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 7
| [[جسٽس افضل سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ چيف جسٽس بڻيو
|-
| 8
| [[جسٽس رحمت حسين جعفري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عزيزالله ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس مقبول باقر]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس منيب احمد خان]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس ياسمين عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس مسز قيصر اقبال]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس سجاد علي شاھ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس نديم اظهر صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 22
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 23
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 24
| [[جسٽس ارشد سراج ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 25
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 26
| [[جسٽس محمود عالم رضوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 27
| [[جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|}

'''پي سي او هيٺ بعد ۾ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white;&quot; | '''پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | #
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | جج
|-
| 1 || [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
|-
| 2 || [[جسٽس قاضي خالد]]
|-
| 3 || [[جسٽس رانا شميم]]
|-
| 4 || [[جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
|-
| 5 || [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
|-
| 6 || [[جسٽس بن يامين]]
|-
| 7 || [[جسٽس ارشد نور]]
|-
| 8 || [[جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
|-
| 9 || [[جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
|-
| 10 || [[جسٽس فرخ ضياءَ شيخ]]
|-
| 11 || [[جسٽس عبدالقادر خان]]
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 11
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 16
|-
| بعد ۾ پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج
| 11
|-
! مجموعي تعداد
! 38
|}

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا اڳوڻا چيف جسٽس'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | چيف جسٽس
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو آغاز
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جي پڄاڻي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
|-
| 1 || [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] || 01-12-1976 || 30-06-1979 || مستقل
|-
| 2 || [[جسٽس آغا علي حيدر]] || 01-07-1979 || 24-03-1981 || مستقل
|-
| 3 || [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] || 25-03-1981 || 19-01-1986 || مستقل
|-
| 4 || [[جسٽس نعيم الدين احمد]] || 21-01-1986 || 03-09-1988 || مستقل
|-
| 5 || [[جسٽس اجمل ميان]] || 04-09-1988 || 12-12-1989 || مستقل
|-
| 6 || [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] || 13-12-1989 || 04-11-1990 || مستقل
|-
| 7 || [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] || 05-11-1990 || 21-05-1992 || مستقل
|-
| 8 || [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] || 23-05-1992 || 15-04-1994 || مستقل
|-
| 9 || [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] || 16-04-1994 || 14-04-1996 || مستقل
|-
| 10 || [[جسٽس مامون قاضي]] || 15-04-1996 || 04-11-1997 || مستقل
|-
| 11 || [[جسٽس وجيهه الدين احمد]] || 05-11-1997 || 04-05-1998 || مستقل
|-
| 12 || [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] || 05-05-1998 || 21-04-1999 || مستقل
|-
| 13 || [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] || 22-04-1999 || 03-02-2000 || مستقل
|-
| 14 || [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] || 04-02-2000 || 27-04-2000 || مستقل
|-
| 15 || [[جسٽس سيد سعيد اشهد]] || 28-04-2000 || 04-04-2005 || مستقل
|-
| 16 || [[جسٽس صبيح الدين احمد]] || 05-04-2005 || 03-11-2007 || مستقل
|-
| 17 || [[جسٽس افضل سومرو]] || 03-11-2007 || 15-05-2008 || مستقل
|-
| 18 || [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]] || 15-05-2008 || 27-08-2008 || مستقل
|-
| 19 || [[جسٽس انوار ظهير جمالي]] || 28-08-2008 || 02-08-2009 || مستقل
|-
| 20 || [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] || 03-08-2009 || 13-02-2011 || مستقل
|-
| 21 || [[جسٽس مشير عالم]] || 14-02-2011 || 19-09-2013 || مستقل
|-
| 22 || [[جسٽس مقبول باقر]] || 20-09-2013 || 16-02-2015 || مستقل
|-
| 23 || [[جسٽس فيصل عرب]] || 17-02-2015 || 13-12-2015 || مستقل
|-
| 24 || [[جسٽس سجاد علي شاه]] || 14-12-2015 || 14-03-2017 || مستقل
|-
| 25 || [[جسٽس احمد علي شيخ]] || 15-03-2017 || 02-10-2023 || مستقل
|-
| 26 || [[جسٽس عرفان سادات خان]] || 03-10-2023 || 02-11-2023 || مستقل
|-
| 27 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 03-11-2023 || 18-12-2023 || قائم مقام
|-
| 28 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 19-12-2023 || 25-06-2024 || مستقل
|-
| 29 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 25-06-2024 || 12-07-2024 || قائم مقام
|-
| 30 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 13-07-2024 || 14-02-2025 || مستقل
|-
| 31 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 14-02-2025 || 07-07-2025 || قائم مقام
|-
| 32 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 08-07-2025 || 13-09-2025 || مستقل
|-
| 33 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 15-09-2025 || 06-12-2025 || قائم مقام
|-
| 34 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 06-12-2025 || هاڻوڪو || مستقل
|}

&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== ججن جي ٻيهر مقرري ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''پي سي او 2007ع کان پوءِ ججن جي ٻيهر مقرري'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻيهر مقرري جي تاريخ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت / نوٽ
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 1
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| آگسٽ 2008ع
| چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
|-

| 2
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 3
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 4
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 5
| [[جسٽس سجاد علي شاه]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 6
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 7
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 8
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 9
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 10
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 11
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 12
| [[جسٽس محمد اَطهر سعيد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 13
| [[جسٽس آغا محمد رفيق احمد خان]]
| ڊسمبر 2008ع
| اصل سينيئرٽي بحال ڪئي وئي؛ بعد ۾ وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف مقرر ٿيو
|}

&lt;small&gt;
عام چونڊن ۽ [[جنرل پرويز مشرف]] جي استعيفيٰ کان پوءِ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جي حڪومت 1973ع جي آئين تحت ڪجهه ججن کي ٻيهر مقرر ڪري نئون آئيني حلف کڻايو. اهي مقرريون آگسٽ، سيپٽمبر ۽ ڊسمبر 2008ع دوران مختلف مرحلن ۾ ڪيون ويون.
&lt;/small&gt;

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ چيف ڪورٽ جا جج'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج جو نالو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-

| 1
| [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]]
|
|-

| 2
| [[جسٽس  حسن علي جي. آغا]]
|
|-

| 3
| [[جسٽس مانيڪشا رستمجي مهر]]
|
|-

| 4
| [[جسٽس ويلاني]]
|
|-

| 5
| [[جسٽس جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]
|
|-

| 6
| [[جسٽس او. سليوان]]
|
|-

| 7
| [[جسٽس ٽي وي ٺڊاڻي]]
|
|-

| 8
| [[جسٽس محمد بچل]]
|
|-

| 9
|
|
|-

| 10
|
|
|-

| 11
|
|
|-

| 12
|
|
|-

| 13
|
|
|-

| 14
|
|
|-

| 15
|
|
|}

==رجسٽريون==

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>06rav3uymoy37zbrny6w1tqepcsfshi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382267</id>
      <parentid>382266</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36115" sha1="bjylfs5yt8qfh5isxnh86xhwi0mraa4" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''3 نومبر 2007ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| چيف جسٽس
|-
| 2
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 6
| [[جسٽس ضياءَ پرويز]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 7
| [[جسٽس افضل سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ چيف جسٽس بڻيو
|-
| 8
| [[جسٽس رحمت حسين جعفري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عزيزالله ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس مقبول باقر]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس منيب احمد خان]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس ياسمين عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس مسز قيصر اقبال]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس سجاد علي شاھ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس نديم اظهر صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 22
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 23
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 24
| [[جسٽس ارشد سراج ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 25
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 26
| [[جسٽس محمود عالم رضوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 27
| [[جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|}

'''پي سي او هيٺ بعد ۾ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white;&quot; | '''پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | #
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | جج
|-
| 1 || [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
|-
| 2 || [[جسٽس قاضي خالد]]
|-
| 3 || [[جسٽس رانا شميم]]
|-
| 4 || [[جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
|-
| 5 || [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
|-
| 6 || [[جسٽس بن يامين]]
|-
| 7 || [[جسٽس ارشد نور]]
|-
| 8 || [[جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
|-
| 9 || [[جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
|-
| 10 || [[جسٽس فرخ ضياءَ شيخ]]
|-
| 11 || [[جسٽس عبدالقادر خان]]
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 11
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 16
|-
| بعد ۾ پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج
| 11
|-
! مجموعي تعداد
! 38
|}

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا اڳوڻا چيف جسٽس'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | چيف جسٽس
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو آغاز
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جي پڄاڻي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
|-
| 1 || [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] || 01-12-1976 || 30-06-1979 || مستقل
|-
| 2 || [[جسٽس آغا علي حيدر]] || 01-07-1979 || 24-03-1981 || مستقل
|-
| 3 || [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] || 25-03-1981 || 19-01-1986 || مستقل
|-
| 4 || [[جسٽس نعيم الدين احمد]] || 21-01-1986 || 03-09-1988 || مستقل
|-
| 5 || [[جسٽس اجمل ميان]] || 04-09-1988 || 12-12-1989 || مستقل
|-
| 6 || [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] || 13-12-1989 || 04-11-1990 || مستقل
|-
| 7 || [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] || 05-11-1990 || 21-05-1992 || مستقل
|-
| 8 || [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] || 23-05-1992 || 15-04-1994 || مستقل
|-
| 9 || [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] || 16-04-1994 || 14-04-1996 || مستقل
|-
| 10 || [[جسٽس مامون قاضي]] || 15-04-1996 || 04-11-1997 || مستقل
|-
| 11 || [[جسٽس وجيهه الدين احمد]] || 05-11-1997 || 04-05-1998 || مستقل
|-
| 12 || [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] || 05-05-1998 || 21-04-1999 || مستقل
|-
| 13 || [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] || 22-04-1999 || 03-02-2000 || مستقل
|-
| 14 || [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] || 04-02-2000 || 27-04-2000 || مستقل
|-
| 15 || [[جسٽس سيد سعيد اشهد]] || 28-04-2000 || 04-04-2005 || مستقل
|-
| 16 || [[جسٽس صبيح الدين احمد]] || 05-04-2005 || 03-11-2007 || مستقل
|-
| 17 || [[جسٽس افضل سومرو]] || 03-11-2007 || 15-05-2008 || مستقل
|-
| 18 || [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]] || 15-05-2008 || 27-08-2008 || مستقل
|-
| 19 || [[جسٽس انوار ظهير جمالي]] || 28-08-2008 || 02-08-2009 || مستقل
|-
| 20 || [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] || 03-08-2009 || 13-02-2011 || مستقل
|-
| 21 || [[جسٽس مشير عالم]] || 14-02-2011 || 19-09-2013 || مستقل
|-
| 22 || [[جسٽس مقبول باقر]] || 20-09-2013 || 16-02-2015 || مستقل
|-
| 23 || [[جسٽس فيصل عرب]] || 17-02-2015 || 13-12-2015 || مستقل
|-
| 24 || [[جسٽس سجاد علي شاه]] || 14-12-2015 || 14-03-2017 || مستقل
|-
| 25 || [[جسٽس احمد علي شيخ]] || 15-03-2017 || 02-10-2023 || مستقل
|-
| 26 || [[جسٽس عرفان سادات خان]] || 03-10-2023 || 02-11-2023 || مستقل
|-
| 27 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 03-11-2023 || 18-12-2023 || قائم مقام
|-
| 28 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 19-12-2023 || 25-06-2024 || مستقل
|-
| 29 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 25-06-2024 || 12-07-2024 || قائم مقام
|-
| 30 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 13-07-2024 || 14-02-2025 || مستقل
|-
| 31 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 14-02-2025 || 07-07-2025 || قائم مقام
|-
| 32 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 08-07-2025 || 13-09-2025 || مستقل
|-
| 33 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 15-09-2025 || 06-12-2025 || قائم مقام
|-
| 34 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 06-12-2025 || هاڻوڪو || مستقل
|}

&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== ججن جي ٻيهر مقرري ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''پي سي او 2007ع کان پوءِ ججن جي ٻيهر مقرري'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻيهر مقرري جي تاريخ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت / نوٽ
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 1
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| آگسٽ 2008ع
| چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
|-

| 2
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 3
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 4
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 5
| [[جسٽس سجاد علي شاه]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 6
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 7
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 8
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 9
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 10
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 11
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 12
| [[جسٽس محمد اَطهر سعيد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 13
| [[جسٽس آغا محمد رفيق احمد خان]]
| ڊسمبر 2008ع
| اصل سينيئرٽي بحال ڪئي وئي؛ بعد ۾ وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف مقرر ٿيو
|}

&lt;small&gt;
عام چونڊن ۽ [[جنرل پرويز مشرف]] جي استعيفيٰ کان پوءِ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جي حڪومت 1973ع جي آئين تحت ڪجهه ججن کي ٻيهر مقرر ڪري نئون آئيني حلف کڻايو. اهي مقرريون آگسٽ، سيپٽمبر ۽ ڊسمبر 2008ع دوران مختلف مرحلن ۾ ڪيون ويون.
&lt;/small&gt;

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ چيف ڪورٽ جا جج'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج جو نالو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-

| 1
| [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]]
|
|-

| 2
| [[جسٽس  حسن علي جي. آغا]]
|
|-

| 3
| [[جسٽس مانيڪشا رستمجي مهر]]
|
|-

| 4
| [[جسٽس ويلاني]]
|
|-

| 5
| [[جسٽس جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]
|
|-

| 6
| [[جسٽس او. سليوان]]
|
|-

| 7
| [[جسٽس ٽي وي ٺڊاڻي]]
|
|-

| 8
| [[جسٽس محمد بچل]]
|
|-

| 9
|
|
|-

| 10
|
|
|-

| 11
|
|
|-

| 12
|
|
|-

| 13
|
|
|-

| 14
|
|
|-

| 15
|
|
|}

==رجسٽريون==
===ڪراچي رجسٽري===

===حيدرآباد رجسٽري===

===سکر رجسٽري===

===لاڙڪاڻو رجسٽري===

===ميرپورخاص رجسٽري===

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>bjylfs5yt8qfh5isxnh86xhwi0mraa4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382268</id>
      <parentid>382267</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* رجسٽرار */</comment>
      <origin>382268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36162" sha1="l4leecmhis4wjbn74eu6m3i33n1avfl" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[Sindh|سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[Karachi|ڪراچي]]، [[Sindh|سنڌ]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[Hyderabad, Sindh|حيدرآباد]]، [[Sukkur|سکر]]، [[Larkana|لاڙڪاڻو]] ۽ [[Mirpur Khas|ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[Judicial Commission of Pakistan|پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[Constitution of Pakistan|پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[Supreme Court of Pakistan|سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[District Courts of Pakistan|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[Chief Justice|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[Muhammad Junaid Ghaffar|جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''3 نومبر 2007ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| چيف جسٽس
|-
| 2
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 6
| [[جسٽس ضياءَ پرويز]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 7
| [[جسٽس افضل سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ چيف جسٽس بڻيو
|-
| 8
| [[جسٽس رحمت حسين جعفري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عزيزالله ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس مقبول باقر]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس منيب احمد خان]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس ياسمين عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس مسز قيصر اقبال]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس سجاد علي شاھ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس نديم اظهر صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 22
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 23
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 24
| [[جسٽس ارشد سراج ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 25
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 26
| [[جسٽس محمود عالم رضوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 27
| [[جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|}

'''پي سي او هيٺ بعد ۾ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white;&quot; | '''پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | #
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | جج
|-
| 1 || [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
|-
| 2 || [[جسٽس قاضي خالد]]
|-
| 3 || [[جسٽس رانا شميم]]
|-
| 4 || [[جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
|-
| 5 || [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
|-
| 6 || [[جسٽس بن يامين]]
|-
| 7 || [[جسٽس ارشد نور]]
|-
| 8 || [[جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
|-
| 9 || [[جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
|-
| 10 || [[جسٽس فرخ ضياءَ شيخ]]
|-
| 11 || [[جسٽس عبدالقادر خان]]
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 11
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 16
|-
| بعد ۾ پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج
| 11
|-
! مجموعي تعداد
! 38
|}

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا اڳوڻا چيف جسٽس'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | چيف جسٽس
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو آغاز
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جي پڄاڻي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
|-
| 1 || [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] || 01-12-1976 || 30-06-1979 || مستقل
|-
| 2 || [[جسٽس آغا علي حيدر]] || 01-07-1979 || 24-03-1981 || مستقل
|-
| 3 || [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] || 25-03-1981 || 19-01-1986 || مستقل
|-
| 4 || [[جسٽس نعيم الدين احمد]] || 21-01-1986 || 03-09-1988 || مستقل
|-
| 5 || [[جسٽس اجمل ميان]] || 04-09-1988 || 12-12-1989 || مستقل
|-
| 6 || [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] || 13-12-1989 || 04-11-1990 || مستقل
|-
| 7 || [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] || 05-11-1990 || 21-05-1992 || مستقل
|-
| 8 || [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] || 23-05-1992 || 15-04-1994 || مستقل
|-
| 9 || [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] || 16-04-1994 || 14-04-1996 || مستقل
|-
| 10 || [[جسٽس مامون قاضي]] || 15-04-1996 || 04-11-1997 || مستقل
|-
| 11 || [[جسٽس وجيهه الدين احمد]] || 05-11-1997 || 04-05-1998 || مستقل
|-
| 12 || [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] || 05-05-1998 || 21-04-1999 || مستقل
|-
| 13 || [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] || 22-04-1999 || 03-02-2000 || مستقل
|-
| 14 || [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] || 04-02-2000 || 27-04-2000 || مستقل
|-
| 15 || [[جسٽس سيد سعيد اشهد]] || 28-04-2000 || 04-04-2005 || مستقل
|-
| 16 || [[جسٽس صبيح الدين احمد]] || 05-04-2005 || 03-11-2007 || مستقل
|-
| 17 || [[جسٽس افضل سومرو]] || 03-11-2007 || 15-05-2008 || مستقل
|-
| 18 || [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]] || 15-05-2008 || 27-08-2008 || مستقل
|-
| 19 || [[جسٽس انوار ظهير جمالي]] || 28-08-2008 || 02-08-2009 || مستقل
|-
| 20 || [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] || 03-08-2009 || 13-02-2011 || مستقل
|-
| 21 || [[جسٽس مشير عالم]] || 14-02-2011 || 19-09-2013 || مستقل
|-
| 22 || [[جسٽس مقبول باقر]] || 20-09-2013 || 16-02-2015 || مستقل
|-
| 23 || [[جسٽس فيصل عرب]] || 17-02-2015 || 13-12-2015 || مستقل
|-
| 24 || [[جسٽس سجاد علي شاه]] || 14-12-2015 || 14-03-2017 || مستقل
|-
| 25 || [[جسٽس احمد علي شيخ]] || 15-03-2017 || 02-10-2023 || مستقل
|-
| 26 || [[جسٽس عرفان سادات خان]] || 03-10-2023 || 02-11-2023 || مستقل
|-
| 27 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 03-11-2023 || 18-12-2023 || قائم مقام
|-
| 28 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 19-12-2023 || 25-06-2024 || مستقل
|-
| 29 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 25-06-2024 || 12-07-2024 || قائم مقام
|-
| 30 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 13-07-2024 || 14-02-2025 || مستقل
|-
| 31 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 14-02-2025 || 07-07-2025 || قائم مقام
|-
| 32 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 08-07-2025 || 13-09-2025 || مستقل
|-
| 33 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 15-09-2025 || 06-12-2025 || قائم مقام
|-
| 34 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 06-12-2025 || هاڻوڪو || مستقل
|}

&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== ججن جي ٻيهر مقرري ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''پي سي او 2007ع کان پوءِ ججن جي ٻيهر مقرري'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻيهر مقرري جي تاريخ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت / نوٽ
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 1
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| آگسٽ 2008ع
| چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
|-

| 2
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 3
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 4
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 5
| [[جسٽس سجاد علي شاه]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 6
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 7
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 8
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 9
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 10
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 11
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 12
| [[جسٽس محمد اَطهر سعيد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 13
| [[جسٽس آغا محمد رفيق احمد خان]]
| ڊسمبر 2008ع
| اصل سينيئرٽي بحال ڪئي وئي؛ بعد ۾ وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف مقرر ٿيو
|}

&lt;small&gt;
عام چونڊن ۽ [[جنرل پرويز مشرف]] جي استعيفيٰ کان پوءِ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جي حڪومت 1973ع جي آئين تحت ڪجهه ججن کي ٻيهر مقرر ڪري نئون آئيني حلف کڻايو. اهي مقرريون آگسٽ، سيپٽمبر ۽ ڊسمبر 2008ع دوران مختلف مرحلن ۾ ڪيون ويون.
&lt;/small&gt;

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ چيف ڪورٽ جا جج'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج جو نالو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-

| 1
| [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]]
|
|-

| 2
| [[جسٽس  حسن علي جي. آغا]]
|
|-

| 3
| [[جسٽس مانيڪشا رستمجي مهر]]
|
|-

| 4
| [[جسٽس ويلاني]]
|
|-

| 5
| [[جسٽس جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]
|
|-

| 6
| [[جسٽس او. سليوان]]
|
|-

| 7
| [[جسٽس ٽي وي ٺڊاڻي]]
|
|-

| 8
| [[جسٽس محمد بچل]]
|
|-

| 9
|
|
|-

| 10
|
|
|-

| 11
|
|
|-

| 12
|
|
|-

| 13
|
|
|-

| 14
|
|
|-

| 15
|
|
|}

==رجسٽريون==
===ڪراچي رجسٽري===

===حيدرآباد رجسٽري===

===سکر رجسٽري===

===لاڙڪاڻو رجسٽري===

===ميرپورخاص رجسٽري===

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

==ڪيس فلو مينيجمينٽ سسٽم==

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>l4leecmhis4wjbn74eu6m3i33n1avfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382269</id>
      <parentid>382268</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36067" sha1="p1japa26rcbibln45a65pf0j0rt2nrw" xml:space="preserve">
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ &lt;br /&gt; {{nq|سنڌ ھائي ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| imagesize = 
| caption = 
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچي ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[سنڌ]]
| location = مرڪزي سيٽ: [[ڪراچي]]، [[سنڌ]]&lt;br /&gt;
مستقل بينچ: [[سکر]]&lt;br /&gt;
سرڪٽ بينچون: [[حيدرآباد, سنڌ|حيدرآباد]]،  [[لاڙڪاڻو]] ۽ [[ميرپورخاص]]
| coordinates = 
| type = [[پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]]
| appealsfrom = [[سنڌ جون ضلعي عدالتون |ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[سنڌ جو چيف جسٽس|چيف جسٽس]]، سنڌ
| chiefjudgename = [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر  2025
| termend = 
}}

'''سنڌ هاءِ ڪورٽ''' ({{lang|ur|{{nq|عدالتِ عالیہ سندھ}}}}) ([[Sindhi language|en]]: Sindh High Court) [[Pakistan|پاڪستان]] جي صوبي [[Sindh|سنڌ]] جو اعليٰ ترين عدالتي ادارو آهي. هن عدالت جو قيام 1906ع ۾ ٿيو، ۽ اها صوبي جي گادي واري شهر [[Karachi|ڪراچي]] ۾ واقع آهي. سول ۽ فوجداري معاملن ۾ سنڌ لاءِ اعليٰ ترين اپيل ڪورٽ هجڻ سان گڏ، ڪراچي بابت هي عدالت اڳ ۾ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ طور به ڪم ڪندي رهي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712012228/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/history.shtml|url-status=dead|title=History of Sindh High Court|archivedate=12 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==

سنڌ صوبي لاءِ هڪ [[صدر عدالت، سنڌ|صدر عدالت]] (صدر ڪورٽ) [[بمبئي ايڪٽ XII 1866]] تحت قائم ڪئي وئي. هي صدر ڪورٽ سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هئي، ۽ ان جي صدارت هڪ جج ڪندو هو، جنهن کي “[[جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ]]” چيو ويندو هو. سن 1906ع ۾ بمبئي ايڪٽ XII سن 1866 ۾ سنڌ ڪورٽس ترميمي ايڪٽ (Bom. I of 1906) ذريعي ترميم ڪئي وئي، ۽ صدر ڪورٽ کي ٽن يا وڌيڪ ججن تي مشتمل “ڪورٽ آف دي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ” ۾ تبديل ڪيو ويو. سنڌ ۾ ديواني ۽ فوجداري معاملن ۾ سڀ کان وڏي اپيل واري عدالت هجڻ کان علاوه، هي عدالت ڪراچي لاءِ ضلعي عدالت ۽ سيشن ڪورٽ پڻ هئي. 21 آگسٽ 1926ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ (Bom. VII of 1926) منظور ڪيو ويو، جنهن تحت سنڌ صوبي لاءِ هڪ چيف ڪورٽ قائم ڪرڻ جي قانوني فراهمي ڪئي وئي.

[[گورنمينٽ آف انڊيا ايڪٽ، 1935]] جي حصي ٽئين جي نفاذ سان، 1 اپريل 1937ع تي سنڌ هڪ الڳ صوبو بڻجي ويو، ۽ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر ڪورٽ جي ججن کي برطانوي حڪومت طرفان شاهي وارنٽ ذريعي مقرر ڪيو ويو.

ڇو⁠تہ سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926 گهڻو ڪري بمبئي هاءِ ڪورٽ جي ليٽرز پيٽنٽ جي طرز تي تيار ڪيو ويو هو، ان ڪري اهو محسوس ڪيو ويو ته صوبي جي فوري ضرورت ان ايڪٽ کي نافذ ڪرڻ سان پوري ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عدالت جو درجو سنڌ جي چيف ڪورٽ تائين وڌي وڃي. آخرڪار حڪومتِ هند ايڪٽ، 1935 ۾ پارليامينٽ طرفان مناسب ترميم ڪئي وئي، ۽ 15 اپريل 1940ع تي [[سنڌ ڪورٽس ايڪٽ، 1926]] نافذ ڪيو ويو، جنهن ڏينهن سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي ڪورٽ، [[سنڌ جي چيف ڪورٽ]] بڻجي وئي.

سن 1907ع ۾ عدالت هڪ جوڊيشل ڪمشنر ۽ ٽن اضافي جوڊيشل ڪمشنرن تي مشتمل هئي. البت 1935ع ۾ اضافي جوڊيشل ڪمشنرن جو تعداد ٽن مان وڌائي چار ڪيو ويو. ان وقت هيٺيان جج خدمتون سرانجام ڏئي رهيا هئا:

* جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ: [[وي. ايم. فوريس]]، [[ايسق]]، آءِ. سي. ايس. (مئي 1935ع ۾ رٽائرڊ)، ۽ [[گاڊفري ڊيوس]]، ايسڪ، آءِ. سي. ايس. (جون 1935ع کان)
* اضافي جوڊيشل ڪمشنر آف سنڌ:
** [[روپچند بيلارام]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي
** [[داديو سي. مهتا]]، ايسق، ايم. اي، ايل ايل بي
** [[ايم. اي. هيولي والا]]، ايسق، بار-ايٽ-لا
** [[چارلس ايم. لوبو]]، ايسق، بي. اي، ايل ايل بي (عارضي)

1937ع ۾ آرڊر ان ڪائونسل ذريعي جوڊيشل ڪمشنرن کي جج نامزد ڪيو ويو. اهم ڳالهه اها آهي ته 1938ع ۾ پهريون ڀيرو هڪ مسلمان، مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]]، بار-ايٽ-لا، عدالت جو قائم مقام جج مقرر ٿيو.

1947ع ۾ مسٽر [[حاتم بي. طيبجي]] سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج بڻيو، ۽ ان وقت عدالت هيٺين ججن تي مشتمل هئي:
* آنريبل مسٽر [[ڊينس نيل او سليوان]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[ٽي. وي. ٺاڏاني]]، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]، بي. اي (آڪسفورڊ)، آءِ. سي. ايس، بار-ايٽ-لا
* آنريبل مسٽر [[حسن علي جي. آغا]]، بي. اي، ايل ايل بي
* مسٽر [[مانيڪشا رستمجي مهر]]، آءِ. سي. ايس (عارضي)

اولهه پاڪستان هاءِ ڪورٽ جي قيام وقت ڪراچي بينچ ۾ ججن جو تعداد لڳ ڀڳ ساڳيو هو، پر پوءِ ان کي وڌائي 15 ڪيو ويو. سنڌ ۽ بلوچستان هاءِ ڪورٽن جي جدا ٿيڻ بعد 12 جج سنڌ هاءِ ڪورٽ ۽ 3 جج بلوچستان هاءِ ڪورٽ کي الاٽ ڪيا ويا. هن وقت ججن جي منظور شده تعداد 40 آهي.

== عمارت جو ڪمپليڪس ==


موجوده مکيه عمارت جي تعمير 1923ع ۾ شروع ٿي، جنهن جو اندازي مطابق خرچ 39,75,248 رپيا هو، پر اها 22-11-1929ع تي مڪمل ٿي، ۽ حقيقت ۾ خرچ 30,35,000 رپيا آيو&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apnapoint.com/Place.aspx?ci=2|title=SINDH HIGH COURT, Historical Places | Apnapoint|website=www.apnapoint.com}}&lt;/ref&gt;. هي عمارت 1929ع ۾ 5 ججن لاءِ، ۽ ڪجهه واڌاري جي گنجائش سان ٺاهي وئي هئي؛ پر هاڻي ان ۾ بينچون، عدالت جا ڪمرا ۽ 18 ججن لاءِ چيمبر موجود آهن. ڪجهه ججن کي چيمبرن ۾ ئي عدالت هلائڻي پوي ٿي. ان کانسواءِ، هن عمارت ۾ اٽارني جنرل، ڊپٽي اٽارني جنرل، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري، [[ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ]]، ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ، اسسٽنٽ ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ [[هاءِ ڪورٽ بار لائبريري]] جا آفيس پڻ قائم آهن. سپريم ڪورٽ جي رجسٽري کي هاءِ ڪورٽ جي احاطي مان منتقل ڪرڻ کان اڳ، سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ٻه عدالت جا ڪمرا ۽ ٽي چيمبر استعمال ٿيندا هئا. جڏهن سپريم ڪورٽ وڏي تعداد ۾ ڪراچي اچي ٿي، ته سپريم ڪورٽ جي ججن لاءِ ڪجهه وڌيڪ چيمبر فراهم ڪيا ويندا آهن.

1974ع ۾ هاءِ ڪورٽ جي احاطي جي اتر-اوڀر پاسي هڪ اينڪسي (Annexe) عمارت 4.4 ملين رپين جي خرچ سان تعمير ڪئي وئي، پر ان سان حالتن ۾ گهڻو سڌارو نه اچي سگهيو، ڇو⁠تہ ان ۾ هن عدالت جا آفيس به آهن ۽ ان سان گڏ سيڪريٽري، وزارتِ انصاف ۽ پارلياماني معاملن، اسٽينڊنگ ڪائونسل، آفيسر اسائين، اسپيشل بئنڪنگ ڪورٽ، فيڊرل شريعت ڪورٽ جي رجسٽري ۽ [[سنڌ بار ڪائونسل]] لاءِ پڻ آفيس جي جاءِ مهيا ڪئي وئي آهي. انهيءَ ڪري، رهائش ۽ آفيسن جي گنجائش بابت شديد کوٽ موجود آهي.

صوبائي حڪومت موجوده عمارت جي ڏکڻ-اوڀر پاسي اينڪس عمارت جي تعمير لاءِ هلندڙ سال دوران هڪ لاک رپين جي علامتي رقم مختص ڪئي آهي، ته جيئن هي اسڪيم جاري اسڪيم طور شامل رهي. 1984ع ۾ هن عمارت جي اندازي مطابق لاڳت 13.35 ملين رپيا هئي. هاڻي مهانگائي سبب خرچ ٿورو وڌي سگهي ٿو. جيستائين وفاقي حڪومت فنڊ فراهم نه ڪري يا صوبائي حڪومت هن تعمير کي ترجيح ڏئي ضروري فنڊ مهيا نه ڪري، تيستائين اها عمارت هڪ يا ٻن سالن اندر مڪمل ٿيڻ جو امڪان ناهي.

== بينچ ==

پاڪستان جي آئين 1973ع ۾ 18هين ترميم بعد، هاءِ ڪورٽ جي جج جي مقرري آرٽيڪل 175(A) تحت ٿيندي آهي. هن آرٽيڪل موجب، پاڪستان جي چيف جسٽس جي سربراهيءَ ۾ هڪ جوڊيشل ڪميشن اهل اميدوارن جا نالا تجويز ڪري ٿي، جيڪي پارلياماني ڪميٽي ڏانهن موڪليا وڃن ٿا.

پارلياماني ڪميٽي چودهن (14) ڏينهن اندر اڪثريت سان اميدوارن جي توثيق ڪري ٿي، ٻي صورت ۾ اهي پاڻمرادو منظور سمجهيا وڃن ٿا. تصديق ٿيل نالا وزيراعظم ڏانهن موڪليا وڃن ٿا، جيڪو انهن کي صدرِ پاڪستان ڏانهن مقرري لاءِ موڪلي ٿو.

ڪوبه شخص هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر نٿو ٿي سگهي، جيستائين هو پاڪستان جو شهري نه هجي، عمر ۾ چاليهه سال جو نه هجي، ۽ هاءِ ڪورٽ جو وڪيل يا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه سال عدالتي عهدو سنڀالي چڪو هجي، ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٽن سالن تائين ضلعي جج طور خدمتون سرانجام ڏنيون هجن. هاءِ ڪورٽ جو جج باسٺ (62) سالن جي عمر تائين عهدي تي رهندو آهي، سواءِ ان جي جو هو اڳ ۾ استعيفيٰ ڏئي يا آئين مطابق هٽايو وڃي.  
'''نوٽ:''' آرٽيڪل 175(A) بابت وڌيڪ تفصيل سپريم ڪورٽ آف پاڪستان جي ويب سائيٽ (www.supremecourt.gov.pk) تي ڏسي سگهجن ٿا. سنڌ هاءِ ڪورٽ جو مرڪزي هنڌ ڪراچي ۾ آهي، جڏهن⁠تہ ان جي بينچ سکر ۾ ۽ سرڪٽ ڪورٽون حيدرآباد, لاڙڪاڻي ۽ ميرپورخاص  ۾ قائم آهن. گورنر، ڪابينا جي صلاح سان ۽ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس سان مشوري بعد، ٻين هنڌن تي به بينچون قائم ڪري سگهي ٿو ۽ انهن جي دائري اختيار جو تعين ڪري سگهي ٿو&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sindhhighcourt.gov.pk/Introduction.shtml |title=::. High Court of Sindh Karachi - Introduction.:: |access-date=2012-01-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126064106/http://www.sindhhighcourt.gov.pk/introduction.shtml |archive-date=26 January 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;.

== پي سي او 25 مارچ 1981 ==


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''25 مارچ 1981ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حلف برداري جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس آغا علي حيدر]]
| حلف نه کنيو
| سنڌ هاءِ ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پي سي او هيٺ حلف نه کنيو؛ بعد ۾ [[فيڊرل شريعت ڪورٽ]] جي جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس عبدالحئي قريشي]]
| حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس ظفر حسين مرزا]]
| حلف کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس نعيم الدين احمد]]
| حلف کنيو
|
|-
| 6
| [[جسٽس ايس. اي. نصرت]]
| حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس جي. ايم. شاهه]]
| حلف نه کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس اجمل ميان]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 9
| [[جسٽس محمد ظهورالحق]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 10
| [[جسٽس سجاد علي شاهه]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 11
| [[جسٽس غوث علي شاهه]]
| حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس ڊاڪٽر تنزيـل الرحمٰن]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 13
| [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 14
| [[جسٽس غلام محمد ڪوريجو]]
| حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|-
| 16
| [[جسٽس ڪي. اي. غني]]
| حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس سليم اختر]]
| نئون حلف کنيو
| نئين جج طور پي سي او هيٺ حلف کنيو
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 9
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 3
|-
| نئين ججن طور پي سي او هيٺ نئون حلف کنيو
| 5
|-
! مجموعي تعداد
! 17
|}

== پي سي او 26 جنوري 2000 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''26 جنوري 2000ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس ناظم حسين صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| چيف جسٽس طور حلف کنيو
|-
| 2
| [[جسٽس افتخار محمد چوڌري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس ڊاڪٽر غوث محمد]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 4
| [[جسٽس مشتاق ميمڻ]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 5
| [[جسٽس رشيد رضوي]]
| حلف نه کنيو
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
|-
| 6
| [[جسٽس سيد ديدار حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 7
| [[جسٽس امان الله عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 8
| [[جسٽس حامد علي مرزا]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عبدالحميد ڊوگر]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس سيد سعيد اشاد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس عبدالغني شيخ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس محمد روشن عيساڻي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس ايس. اي. سرور]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس زاهد قربان علوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس شبير احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس عطاالرحمٰن]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس غلام رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس ايس. اي. رباني]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس ايم. اشرف لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 22
| [[جسٽس واحد بخش بروهي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 23
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 24
| [[جسٽس رانا ڀڳوان داس]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 25
| [[جسٽس غلام نبي سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 26
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 23
|-
| حلف لاءِ نه سڏايو ويو / عهدي تان الڳ
| 3
|-
! مجموعي تعداد
! 26
|}

== پي سي او 3 نومبر 2007 ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white;&quot; | '''3 نومبر 2007ع جي پي سي او هيٺ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي ججن جي حيثيت'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-
| 1
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| چيف جسٽس
|-
| 2
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 3
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 4
| [[جسٽس مشير عالم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 5
| [[جسٽس محمد موسيٰ ڪي. لغاري]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 6
| [[جسٽس ضياءَ پرويز]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ڏانهن ترقي
|-
| 7
| [[جسٽس افضل سومرو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| بعد ۾ چيف جسٽس بڻيو
|-
| 8
| [[جسٽس رحمت حسين جعفري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 9
| [[جسٽس عزيزالله ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 10
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 11
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 12
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 13
| [[جسٽس مقبول باقر]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 14
| [[جسٽس منيب احمد خان]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 15
| [[جسٽس محمد اَطھر سعيد]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 16
| [[جسٽس ياسمين عباسي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 17
| [[جسٽس مسز قيصر اقبال]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 18
| [[جسٽس علي سائين ڏنو ميٽلو]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
|
|-
| 19
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 20
| [[جسٽس سجاد علي شاھ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
|
|-
| 21
| [[جسٽس نديم اظهر صديقي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 22
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 23
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 24
| [[جسٽس ارشد سراج ميمڻ]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 25
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 26
| [[جسٽس محمود عالم رضوي]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|-
| 27
| [[جسٽس عبدالرحمٰن فاروق پيرزاده]]
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| ايڊيشنل جج
|}

'''پي سي او هيٺ بعد ۾ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#38761D; color:white;&quot; | '''پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج'''
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | #
! style=&quot;background:#93C47D;&quot; | جج
|-
| 1 || [[جسٽس خواجه نويد احمد]]
|-
| 2 || [[جسٽس قاضي خالد]]
|-
| 3 || [[جسٽس رانا شميم]]
|-
| 4 || [[جسٽس آغا رفيق احمد خان]]
|-
| 5 || [[جسٽس سيد پير علي شاھ]]
|-
| 6 || [[جسٽس بن يامين]]
|-
| 7 || [[جسٽس ارشد نور]]
|-
| 8 || [[جسٽس ڊاڪٽر قمرالدين بوهرا]]
|-
| 9 || [[جسٽس غلام دستگير شاهاني]]
|-
| 10 || [[جسٽس فرخ ضياءَ شيخ]]
|-
| 11 || [[جسٽس عبدالقادر خان]]
|}

'''خلاصو'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | درجو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | تعداد
|-
| پي سي او هيٺ حلف کنيو
| 11
|-
| پي سي او هيٺ حلف نه کنيو
| 16
|-
| بعد ۾ پي سي او هيٺ مقرر ٿيل ايڊيشنل جج
| 11
|-
! مجموعي تعداد
! 38
|}

== اڳوڻا چيف جسٽس ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا اڳوڻا چيف جسٽس'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | چيف جسٽس
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو آغاز
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جي پڄاڻي
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت
|-
| 1 || [[جسٽس عبدالقادر شيخ]] || 01-12-1976 || 30-06-1979 || مستقل
|-
| 2 || [[جسٽس آغا علي حيدر]] || 01-07-1979 || 24-03-1981 || مستقل
|-
| 3 || [[جسٽس عبدالحئي قريشي]] || 25-03-1981 || 19-01-1986 || مستقل
|-
| 4 || [[جسٽس نعيم الدين احمد]] || 21-01-1986 || 03-09-1988 || مستقل
|-
| 5 || [[جسٽس اجمل ميان]] || 04-09-1988 || 12-12-1989 || مستقل
|-
| 6 || [[جسٽس سيد سجاد علي شاه]] || 13-12-1989 || 04-11-1990 || مستقل
|-
| 7 || [[جسٽس سعيد الزمان صديقي]] || 05-11-1990 || 21-05-1992 || مستقل
|-
| 8 || [[جسٽس ناصر اسلم زاهد]] || 23-05-1992 || 15-04-1994 || مستقل
|-
| 9 || [[جسٽس عبدالحفيظ ميمڻ]] || 16-04-1994 || 14-04-1996 || مستقل
|-
| 10 || [[جسٽس مامون قاضي]] || 15-04-1996 || 04-11-1997 || مستقل
|-
| 11 || [[جسٽس وجيهه الدين احمد]] || 05-11-1997 || 04-05-1998 || مستقل
|-
| 12 || [[جسٽس ڪمال منصور عالم]] || 05-05-1998 || 21-04-1999 || مستقل
|-
| 13 || [[جسٽس ناظم حسين صديقي]] || 22-04-1999 || 03-02-2000 || مستقل
|-
| 14 || [[جسٽس سيد ديدار حسين شاه]] || 04-02-2000 || 27-04-2000 || مستقل
|-
| 15 || [[جسٽس سيد سعيد اشهد]] || 28-04-2000 || 04-04-2005 || مستقل
|-
| 16 || [[جسٽس صبيح الدين احمد]] || 05-04-2005 || 03-11-2007 || مستقل
|-
| 17 || [[جسٽس افضل سومرو]] || 03-11-2007 || 15-05-2008 || مستقل
|-
| 18 || [[جسٽس عزيزالله ايم ميمڻ]] || 15-05-2008 || 27-08-2008 || مستقل
|-
| 19 || [[جسٽس انوار ظهير جمالي]] || 28-08-2008 || 02-08-2009 || مستقل
|-
| 20 || [[جسٽس سرمد جلال عثماني]] || 03-08-2009 || 13-02-2011 || مستقل
|-
| 21 || [[جسٽس مشير عالم]] || 14-02-2011 || 19-09-2013 || مستقل
|-
| 22 || [[جسٽس مقبول باقر]] || 20-09-2013 || 16-02-2015 || مستقل
|-
| 23 || [[جسٽس فيصل عرب]] || 17-02-2015 || 13-12-2015 || مستقل
|-
| 24 || [[جسٽس سجاد علي شاه]] || 14-12-2015 || 14-03-2017 || مستقل
|-
| 25 || [[جسٽس احمد علي شيخ]] || 15-03-2017 || 02-10-2023 || مستقل
|-
| 26 || [[جسٽس عرفان سادات خان]] || 03-10-2023 || 02-11-2023 || مستقل
|-
| 27 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 03-11-2023 || 18-12-2023 || قائم مقام
|-
| 28 || [[جسٽس عقيل احمد عباسي]] || 19-12-2023 || 25-06-2024 || مستقل
|-
| 29 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 25-06-2024 || 12-07-2024 || قائم مقام
|-
| 30 || [[جسٽس محمد شفيع صديقي]] || 13-07-2024 || 14-02-2025 || مستقل
|-
| 31 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 14-02-2025 || 07-07-2025 || قائم مقام
|-
| 32 || [[جسٽس محمد جنيد غفار]] || 08-07-2025 || 13-09-2025 || مستقل
|-
| 33 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 15-09-2025 || 06-12-2025 || قائم مقام
|-
| 34 || [[جسٽس ظفر احمد راجپوت]] || 06-12-2025 || هاڻوڪو || مستقل
|}

&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sindhhighcourt.gov.pk/list_ChiefJustices.php|title=Welcome to High Court of Sindh|website=www.sindhhighcourt.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== ججن جي ٻيهر مقرري ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''پي سي او 2007ع کان پوءِ ججن جي ٻيهر مقرري'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | ٻيهر مقرري جي تاريخ
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | حيثيت / نوٽ
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | آگسٽ 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 1
| [[جسٽس انور ظهير جمالي]]
| آگسٽ 2008ع
| چيف جسٽس مقرر ڪيا ويا
|-

| 2
| [[جسٽس خلجي عارف حسين]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 3
| [[جسٽس امير هاني مسلم]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 4
| [[جسٽس فيصل عرب]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 5
| [[جسٽس سجاد علي شاه]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 6
| [[جسٽس عبدالرشيد ڪلوڙ]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 7
| [[جسٽس سلمان انصاري]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 8
| [[جسٽس ظفر احمد خان شيرواني]]
| آگسٽ 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | 6 سيپٽمبر 2008ع تي ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 9
| [[جسٽس صبيح الدين احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 10
| [[جسٽس سرمد جلال عثماني]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| [[سپريم ڪورٽ آف پاڪستان]] ۾ ترقي ڏني وئي
|-

| 11
| [[جسٽس گلزار احمد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

| 12
| [[جسٽس محمد اَطهر سعيد]]
| 6 سيپٽمبر 2008ع
| ٻيهر مقرر
|-

! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#D9EAD3;&quot; | ڊسمبر 2008ع ۾ ٻيهر مقرر ڪيل جج
|-

| 13
| [[جسٽس آغا محمد رفيق احمد خان]]
| ڊسمبر 2008ع
| اصل سينيئرٽي بحال ڪئي وئي؛ بعد ۾ وفاقي سيڪريٽري قانون ۽ انصاف مقرر ٿيو
|}

&lt;small&gt;
عام چونڊن ۽ [[جنرل پرويز مشرف]] جي استعيفيٰ کان پوءِ [[پاڪستان پيپلز پارٽي]] جي حڪومت 1973ع جي آئين تحت ڪجهه ججن کي ٻيهر مقرر ڪري نئون آئيني حلف کڻايو. اهي مقرريون آگسٽ، سيپٽمبر ۽ ڊسمبر 2008ع دوران مختلف مرحلن ۾ ڪيون ويون.
&lt;/small&gt;

== ججن جي بحالي ==
وڪيلن ۽ مخالف سياسي پارٽين جي ڊگهي لانگ مارچ کان پوءِ، **16 مارچ 2009ع** تي حڪومت معزول ٿيل عدليه کي بحال ڪيو. بهرحال، ٻه جج ٻيهر بحالي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪيو:
* [[جسٽس مشير عالم]]
* [[جسٽس مقبول باقر]]

==سنڌ چيف ڪورٽ==

سنڌ چيف ڪورٽ جو قيام ۽ ارتقا (1940–1976)
15 اپريل 1940ع تي سنڌ ڪورٽس ايڪٽ 1926ع  لاڳو ٿيو، جنهن جي نتيجي ۾ سنڌ جي جوڊيشل ڪمشنر جي عدالت کي تبديل ڪري سنڌ چيف ڪورٽ (Sindh Chief Court) قائم ڪئي وئي. ان سان سنڌ ۾ برطانوي دور تحت هڪ خودمختيار اعليٰ عدالت جو بنياد وڌو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1940ع کان 1976ع تائين، ويسٽ پاڪستان ھاء ڪورٽ جي قيام ۽ خاتمي واري عرصي کان اڳ ۽ پوء, ڪم ڪندي رهي. هن دور ۾ هي عدالت سنڌ جي اعليٰ عدالتي اداري طور ڪم ڪندي رهي ۽ ان وٽ سول، فوجداري ۽ آئيني نوعيت جا معاملا ٻڌڻ جو اختيار هوندو هو. 1947ع ۾، پاڪستان جي قيام کان پوءِ، [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]] کي سنڌ چيف ڪورٽ جو چيف جج مقرر ڪيو ويو. هو ان دور ۾ هن عدالت جو سڀ کان نمايان سربراهه هو، جنهن تحت سنڌ جي عدالتي نظام کي نئين رياست پاڪستان جي آئيني ڍانچي سان هم آهنگ ڪيو ويو. سنڌ چيف ڪورٽ 1976ع تائين برقرار رهي، جڏهن ان کي ٻيهر منظم ڪري سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ تبديل ڪيو ويو، جنهن سان سنڌ جي جديد عدالتي نظام جو نئون باب شروع ٿيو.

==سنڌ چيف ڪورٽ جا جج==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ چيف ڪورٽ جا جج'''
|-
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | #
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | جج جو نالو
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نوٽ
|-

| 1
| [[جسٽس حاتم بدرالدين طيبي]]
|
|-

| 2
| [[جسٽس  حسن علي جي. آغا]]
|
|-

| 3
| [[جسٽس مانيڪشا رستمجي مهر]]
|
|-

| 4
| [[جسٽس ويلاني]]
|
|-

| 5
| [[جسٽس جارج بيڪسينڊل ڪانسٽينٽائن]]
|
|-

| 6
| [[جسٽس او. سليوان]]
|
|-

| 7
| [[جسٽس ٽي وي ٺڊاڻي]]
|
|-

| 8
| [[جسٽس محمد بچل]]
|
|-

| 9
|
|
|-

| 10
|
|
|-

| 11
|
|
|-

| 12
|
|
|-

| 13
|
|
|-

| 14
|
|
|-

| 15
|
|
|}

==رجسٽريون==
===ڪراچي رجسٽري===

===حيدرآباد رجسٽري===

===سکر رجسٽري===

===لاڙڪاڻو رجسٽري===

===ميرپورخاص رجسٽري===

===رجسٽرار===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ style=&quot;background:#0B5394; color:white; font-size:120%;&quot; | '''سنڌ هاءِ ڪورٽ جا رجسٽرار (1977ع کان هيل تائين)'''
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | نمبر
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | رجسٽرار
! style=&quot;background:#6FA8DC;&quot; | عهدي جو عرصو

|-
| 1
| [[ايس اشهد علي]]
| 26-09-1977 کان 25-03-1981

|-
| 2
| [[علي محمد کتري]]
| 26-03-1981 کان 20-06-1981

|-
| 3
| [[وجاهت حسين صديقي]]
| 21-06-1981 کان 08-08-1981

|-
| 4
| [[جمال الدين ابڙو]]
| 09-08-1981 کان 29-05-1982

|-
| 5
| [[حيدر بخش]]
| 30-05-1982 کان 25-03-1983

|-
| 6
| [[حامد علي مرزا]]
| 26-03-1983 کان 09-09-1984

|-
| 7
| [[ناظم حسين صديقي]]
| 10-09-1984 کان 05-07-1985

|-
| 8
| [[غلام محمد راجپوت]]
| 06-07-1985 کان 29-02-1986

|-
| 9
| [[شبير احمد]]
| 01-03-1986 کان 10-03-1988

|-
| 10
| [[غلام قادر بلوچ]]
| 11-03-1988 کان 21-03-1988 (اضافي چارج)

|-
| 11
| غوث محمد
| 22-03-1988 کان 22-05-1988

|-
| 12
| [[صلاح الدين مرزا]]
| 23-05-1988 کان 09-09-1988

|-
| 13
| [[شبير احمد]]
| 10-09-1988 کان 22-12-1989

|-
| 14
| [[رحمت حسين جعفري]]
| 23-12-1989 کان 04-11-1990

|-
| 15
| [[احمد يار خان]]
| 05-11-1990 کان 23-03-1992

|-
| 16
| [[رانا ڀڳوان داس]]
| 24-03-1992 کان 05-06-1994

|-
| 17
| [[حامد علي مرزا]]
| 06-06-1994 کان 09-04-1995

|-
| 18
| [[شفيع محمد رونجهو]]
| 10-04-1995 کان 26-06-1996

|-
| 19
| [[واحد بخش بروهي]]
| 27-06-1996 کان 23-10-1997

|-
| 20
| [[شبير احمد]]
| 24-10-1997 کان 25-05-1998

|-
| 21
| [[واحد بخش بروهي]]
| 26-05-1998 کان 18-04-1999

|-
| 22
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 19-04-1999 کان 12-03-2000

|-
| 23
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 13-03-2000 کان 07-05-2000

|-
| 24
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 08-05-2000 کان 30-03-2001

|-
| 25
| [[محمد صادق لغاري]]
| 31-03-2001 کان 25-08-2002

|-
| 26
| [[تحسين احمد ڀٽي]]
| 26-08-2002 کان 14-11-2002 (اضافي چارج)

|-
| 27
| [[عبدالغفور ميمڻ]]
| 15-11-2002 کان 03-11-2003

|-
| 28
| [[حسين بخش کوسو]]
| 04-11-2003 کان 20-12-2004

|-
| 29
| [[شوڪت علي ميمڻ]]
| 21-12-2004 کان 20-05-2006

|-
| 30
| [[ارشد نور خان]]
| 20-05-2006 کان 03-01-2007

|-
| 31
| [[امام بخش سومرو]]
| 03-01-2007 کان 14-02-2007 (اضافي چارج)

|-
| 32
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 15-02-2007 کان 04-09-2007 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 33
| [[ظهيرالدين لغاري]]
| 04-09-2007 کان 08-11-2007

|-
| 34
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 08-11-2007 کان 20-11-2007

|-
| 35
| [[لال محمد کيڙو]]
| 20-11-2007 کان 23-02-2008

|-
| 36
| [[ايس ايم جميل رضا زيدي]]
| 23-02-2008 کان 02-09-2008

|-
| 37
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 02-09-2008 کان 17-07-2009

|-
| 38
| [[شفيق الرحمان پراچا]]
| 17-07-2009 کان 24-08-2009 (سابق پي سي ايس آفيسر)

|-
| 39
| [[نثار محمد شيخ]]
| 04-09-2009 کان 18-02-2010

|-
| 40
| [[عبدالقدير سومرو]]
| 06-03-2010 کان 20-09-2010 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 41
| [[عبدالرسول ميمڻ]]
| 20-09-2010 کان 31-05-2012

|-
| 42
| [[عبدالغني سومرو]]
| 02-06-2012 کان 05-01-2013

|-
| 43
| [[عبدالمالڪ گدي]]
| 07-01-2013 کان 30-08-2013

|-
| 44
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 31-08-2013 کان 20-11-2013 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 45
| [[فهيم احمد صديقي]]
| 21-11-2013 کان 01-09-2015

|-
| 46
| [[ظفر احمد خان شيرواني]]
| 02-09-2015 کان 05-01-2016 (انچارج رجسٽرار)

|-
| 47
| [[غلام مصطفيٰ ميمڻ]]
| 05-01-2016 کان 05-04-2017

|-
| 48
| [[غلام رسول سمون]]
| 05-04-2017 کان 07-01-2021

|-
| 49
| عبدالرزاق
| 07-01-2021 کان 27-10-2023

|-
| 50
| [[سهيل محمد لغاري]]
| 31-10-2023 کان 15-09-2025

|-
| 51
| [[آصف مجيد قريشي]]
| 15-09-2025 کان هيل تائين

|}

==ڪيس فلو مينيجمينٽ سسٽم==

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>p1japa26rcbibln45a65pf0j0rt2nrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>50204</id>
    <revision>
      <id>382215</id>
      <parentid>382195</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="344" sha1="fqbp6r0ppj4rnj3u4jja6gwb3w18wq6" xml:space="preserve">{{catmain|Cities along the Silk Road}}
{{Commons cat|Cities along the Silk Road}}
{{lang-en|Category:Populated places along the Silk Road}}

[[زمرو:ڳتيل علائقا|ريشم روڊ]]
[[زمرو:آبادي]]
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:ريشم روڊ سان گڏ جڳھون]] 
[[زمرو:آباد جڳھون|ريشم روڊ]]</text>
      <sha1>fqbp6r0ppj4rnj3u4jja6gwb3w18wq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382216</id>
      <parentid>382215</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="onyawlxgs92nmpq36cjkehfd5ckjnt9" xml:space="preserve">{{catmain|Cities along the Silk Road}}
{{Commons cat|Cities along the Silk Road}}
{{lang-en|Category:Populated places along the Silk Road}}

[[زمرو:ڳتيل علائقا|ريشم روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ|آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>onyawlxgs92nmpq36cjkehfd5ckjnt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:وڪي منصوبو ڪووڊ-19/موت</title>
    <ns>4</ns>
    <id>58008</id>
    <revision>
      <id>382285</id>
      <parentid>381329</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>10240</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>382285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530590" sha1="hwibruac13l75rf7blfesiwfbbmy63k" xml:space="preserve">{{WikiProject COVID-19 tabs}}
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P509 wd:Q84263196 }
|section=
|sort=P39/Q15124404/P570
|sort_order=desc
|columns=label:مضمون,وضاحت,P27:ڏيھُ,P39/Q15124404/P569:تاريخ پيدائش,P39/Q15124404/P570:تاريخ وفات,P18:فوٽو
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! مضمون
! وضاحت
! ڏيھُ
! تاريخ پيدائش
! تاريخ وفات
! فوٽو
|-
| ''[[:d:Q2124|Valéry Giscard d'Estaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Valéry Giscard d'Estaing (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26776|Momčilo Krajišnik]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q44752|Angelo Sodano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ويٽيڪن سٽي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Angelo Cardinal Sodano in 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q45495|Elmar Fischer]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57343|Pierre Nkurunziza]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Nkurunziza - World Economic Forum on Africa 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57446|Pranab Mukherjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71823|George Bălan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75019|Aleksandr (Ishein)]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр (Ищеин).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q81758|Jan Niemiec]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Niemiec.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88876|Klaus Emmerich]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| [[فائل:2014 Klaus Emmerich (14274003686).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92819|Edmund M. Clarke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edmund Clarke FLoC 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94333|Michael Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95926|Wilhelm Knabe]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Wilhelm Knabe (15782113727).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97616|Dan van Husen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:DanvanHusenMar2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100419|Stefan Lippe]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Stefan Lippe - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107319|Ferdinand Kinsky]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110986|Maggie Mae]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117141|Marc-André Bédard]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Marc-André Bédard01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117439|Ioannis Zizioulas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:John Zizioulas at IOCS Westcott House.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117448|Luigi Snozzi]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Snozzi 01m.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118199|Flavio Cotti]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dodis-P25146-F4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q118915|Isao Suzuki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Isao Suzuki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127219|Casimir Oyé-Mba]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132193|Jožef Smej]]''
| 
| [[سلووينیا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]
| 
| 
| [[فائل:Smej.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q150851|Colin Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Colin Powell official Secretary of State photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q152929|Meat Loaf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Meatloaf 1971 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q173923|Ilija Petković]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ilija Petković in 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q200015|Vladimir Zhirinovsky]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q202807|Henrique Soares da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Por Suas Chagas fomos Curados, D. Henrique Soares (Repare, SH Aju - Abril de 2014), cropped.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q212990|Kim Ki-duk]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Ki-duk at the 69th Venice International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q213793|Phil Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Spector 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q215351|Fidel Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Valdez Ramos Official Photo as President of the Philippines (1995).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q226030|Irena Veisaitė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Irena Veisaite 2009 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q249251|Sándor Puhl]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Plaque of association football referee Sándor Puhl, Eger.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q259722|Yuichiro Hata]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yūichirō Hata 20190516.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q268961|John Horton Conway]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John H Conway 2005 (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q269014|Milkha Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Milkha Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q283351|Selma Gürbüz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Selma Gürbüz01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q296724|Mahmoud Jibril]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mahmoud Jibril - World Economic Forum Special Meeting on Economic Growth and Job Creation in the Arab World cropped GNC.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q299161|Javier Marías]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Javier Marías (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q303293|Aarón Padilla Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Aarón Padilla Gutiérrez.jpg|center|128px]]
|-
| [[عبدالقدیر خان|عبدالقدير خان]]
| 
| ''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Qadeer Khan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q310886|Hissène Habré]]''
| 
| [[چاڊ]]
| 
| 
| [[فائل:President Hissène Habré of Chad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q314338|Stanislaw Shushkievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Šuškievič bchd.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q316413|Ricardo Bofill]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo bofill levi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q318424|Abel Gabuza]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q319350|Enzo Mari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Enzo Mari 1974b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q323501|Adalberto Álvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q324831|Dick Rutan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DickRutan.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q326508|Matheus Shikongo]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q329644|Giuseppe Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppe Ros 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q334126|Luis Sepúlveda]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Luis Sepúlveda 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q336711|Irinej]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Патриарх Сербский Ириней 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q342045|Đorđe Balašević]]''
| 
| [[سربيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:2010-11-03 Balašević Arena Zagreb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q343378|Wallace Roney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wallace Roney Pori Jazz 2012.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q348565|Mile Bogović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bogovic mile biskup.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q349212|Adam Dyczkowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Biskup Adam Dyczkowski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q350075|Jan Nowicki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Nowicki2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q351732|Sonny Chiba]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Sonny Chiba 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q352030|Jiří Menzel]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jiří Menzel III (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q353036|Henry Orenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q360348|Toots Hibbert]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Toots Hibbert (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q367017|Kenneth Colley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth Colley Gen SW 2010 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q370560|David Crosby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:CrosbyDavid1983 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q372086|Leopoldo Luque]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Leopoldo Luque 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q373408|Raymond Cauchetier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Cauchetier.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q375290|Robert Hossein]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Hossein Cannes 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q380916|Pierre Buyoya]]''
| 
| [[برونڊي]]
| 
| 
| [[فائل:Pierre Buyoya at Chatham House 2013 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q384616|Petar Fajfrić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q386235|Dante Crippa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC (1962) - Salvadore, Crippa, Catella, Giordanetti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q386550|Fausta Morganti]]''
| 
| [[سان مارينو|سان مرينو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q387953|Sadiq al-Mahdi]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| [[فائل:Sadiq AlMahdi 12-06-2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q389831|Aga Mikolaj]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q401433|Ahmad Radhi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:احمد راضي (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q403471|Muhammad Mustafa Mero]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q428966|Muharrem Fejzo]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dede Ahmeti (Baba Madhi).jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q430746|Norman Hunter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Norman Hunter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q432274|Robert L. Carroll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q432916|Zoran Simjanović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoran Simjanovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q434588|Gerardo Vera]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q436664|Ben Bova]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben Bova at Minicon 8(1974).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q436869|Philip Tartaglia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Tartaglia1 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q442768|Reanna Solomon]]''
| 
| [[نائورو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q443823|Antonio Sabàto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sabàto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q445829|Manu Dibango]]''
| 
| [[ڪيمرون]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:LesEscales2019ManuDibango 03 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q447509|Hal Willner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hal Willner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q450643|Ernest Vinberg]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:VinbergEB-wiki-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q451302|Nur Hassan Hussein]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Hassan Hussein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q452606|Irina Antonova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Irina Antonova 03-06-2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q453393|Lee Konitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lee Konitz Bad Mergentheim.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q454927|Kenzō Takada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Kenzo Takada cropped 2 Kenzo Takada 20170310.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q455728|Charles Konan Banny]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Visit by Charles Konan Banny, Ivorian Prime Minister, to the EC 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q458290|Barbara Shelley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rasputin the Mad Monk (1966) trailer - Barbara Shelley 3.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q459130|Ali Bozer]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Bozer (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q460071|Hayko]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:ESC 2007 Armenia - Hayko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462276|Tahani al-Gebali]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:تهاني الجبالي - مستشارة مصرية 2014.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q462990|Ion Mihai Pacepa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ion Mihai Pacepa 1975cr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q464186|Fatma Girik]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q469523|Samantha Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q470007|Dawn Wells]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dawn Wells Gilligan's Island 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q470463|Amfilohije Radović]]''
| 
| [[مونٽي نيگرو]]
| 
| 
| [[فائل:Amfilohije Radovic-mc.rs (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q481801|Ambrosius of Dorostol]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Доростолски митрополит Амвросий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487043|Ellis Marsalis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ellis Marsalis (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q487927|Anatoly Alyabyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q491019|Herman Cain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Herman Cain by Gage Skidmore 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q498025|Segismundo Martínez Álvarez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q499944|João Alves Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Alves Filho governador Sergipe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508497|Fernando Solanas]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Solanas, 1985.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q508658|Mauro Bellugi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Bellugi 1973.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q509775|Kadir Topbaş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Kadir Topbas at 38th Istanbul Vodafone Marathon (2) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520296|John Prine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Prine by Ron Baker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q520761|Florentín Giménez]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q523020|Peter Sutcliffe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q525806|Eric Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Wagner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q527026|Vincent Malone]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q528421|Nelly Kaplan]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Nelly Kaplan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q530205|Oscar Cruz]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q532632|Jorge Liberato Urosa Savino]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Liberato Urosa Savino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q536199|Angelo Moreschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q540134|Trini Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Aankomst Trini Lopez op Schiphol voor bijwonen Grand Gala du Disque Aankomst T, Bestanddeelnr 915-6212 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q542162|Johnny Crawford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Chuck Connors Johnny Crawford The Rifleman 1960.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546817|José Freire Falcão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Freire Falcão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q546904|Eusébio Scheid]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q553410|Romell Broom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q556533|Mauro Aparecido dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Aparecido cropped 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q558837|Lars Norén]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Lars Norén 2012-10-24 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q567965|Abdul Rehman Malik]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Foreign Secretary in Pakistan (4727720266) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q572992|Anthony Casso]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyCassoNJmugshot.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q577242|Alfred Leslie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q579253|Jaime Murrell]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q582727|Uruguay Graffigna]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q587249|Lee McNeill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q592160|Antonio Ángel Algora Hernando]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Ángel Algora Hernando.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q596515|János Kóbor]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kóbor János (Stekovics Gáspár).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q606354|Szilveszter Csollány]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q607219|Franco Marini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Franco Marini 4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q609559|Líviusz Gyulai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Gyulai Líviusz 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q610544|Antón García Abril]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q642708|Giulio Giorello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorello4.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q658507|Jan Gałecki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Galecki 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q659494|Boris Chochiev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ اوسيتيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q665951|J. R. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:JR Richard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q676051|Corey Yuen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q679049|Vittorio Gregotti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vittorio Gregotti - Festival Economia 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q679377|Joseph Benz]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q693875|Arnie Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arnie Robinson 1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q699412|Otto Barić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q706629|Marko Radosavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Артемије Радосављевић.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q710123|Arthur Keaveney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q712058|Christian Wiyghan Tumi]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Wiyghan Tumi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q713358|Lewis Wolpert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lewis Wolpert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715328|Arturo Lona Reyes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. Arturo Lona Reyes en la Parroquia del Espinal Orizaba 2019 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q715633|Yevhen Marchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yevhen Marchuk.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q716656|Alfredo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q719759|Henry Grimes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry grimes 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q720068|Allen Daviau]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Deyellspielbergdaviau (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726105|Vladimir Menshov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q726615|Alex Kurzem]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q728029|Harold Budd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Harold Budd (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q729048|Olavo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Olavo de Carvalho em 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732062|Ali Mahdi Muhammad]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Али Махди Мохамед 08 (2020).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q732608|Michel Kilo]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Kilo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q740411|Joachim Yhombi-Opango]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q750714|Sandor Zicherman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Zicherman Sandor Robert.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q758097|Attila Horváth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q768776|Phyllis Eisenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phyllis.eisenstein.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q778094|Fred Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q782651|Michel Parisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Parisse.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q789843|Ferenc Balázs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Balázs Fecó fortepan 125621.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q798810|Badal Roy]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q809046|Barry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Barry Harris 1981.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q809978|Bashkim Fino]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bashkim Fino 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q810460|Bassam Saba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q826422|Chris Karrer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q838648|Diána Igaly]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Igaly Diána 2017 RTG 3213.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q852791|György Bálint]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Bálint György.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q862274|Bill Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q888222|Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:King Goodwill Zwelithini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q889224|John Y. Brown Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Y. Brown Jr. (KY).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q890445|Bogdan Wojtuś]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bogdan Wojtuś.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q893179|Bootsie Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q893817|Borisav Jović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]
| 
| 
| [[فائل:Borisav Jović.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q897432|Géza Szőcs]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Geza Szőcs (poet) - Transylvanian Hungarian politician.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q904365|Daniel S. Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q909047|Dorce Gamalama]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dorce Gamalama on Interview Halo Selebriti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q914201|Tim Brooke-Taylor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Brooke-Taylor 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q923365|Khosrow Sinai]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosro Sinaei 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927269|Yukhym Zvyahilskyi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Yukhym Zvyahilsky 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q927918|Stephen Sulyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q928356|Miroslav Tuđman]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Miroslav Tuđman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q928446|Reynaert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932204|Allen Garfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q932779|Donald Machholz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Machholz.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q943520|Karel Loprais]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Karel Loprais.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q944421|Dmitri Smirnov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dmitri N Smirnov ©Kompozitor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q948295|Daviz Simango]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| [[فائل:Daviz Simango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q957463|Peter M. Neumann]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Peter-Neumann.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q959434|Victoria Kovalchuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Wirawika.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q964474|Philippe Nahon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Philippe Nahon, Porto, 1999.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q965475|John Richardson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Richardson (actor).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q969048|Yehoshua Kenaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q970706|Saeb Erekat]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Saeb Erekat December 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q973020|Víctor Víctor]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Victor Victor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q974836|Henryk Hoser]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Henryk Hoser 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q983418|Kamala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:KamalaWrestler2009Cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q987791|Egbert Mulder]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Scheidsrechter Mulder met gele kaart, Bestanddeelnr 932-4211 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q996436|Dénes Farkasfalvy]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q999960|Jean-Laurent Cochet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:IMG 20180508 154623 edit1 edit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1000366|Bucky Pizzarelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bucky Pizzarelli (14925973538) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1001162|Buddy Deppenschmidt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Buddy Deppenschmidt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1008502|Josep Maria Benet i Jornet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:BenetiJornet MAE 313002-2.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1029381|Dobby Dobson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1033478|György Handel]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1040340|Paul Nihill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Nihill.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1043133|Carlos Pedro Zilli]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Potapov in 2004.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1066772|Charley Pride]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charley-Pride 1981.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1067412|Lorenzo Sanz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:LorenzoSanz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1086279|Christophe]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Festival des Vieilles Charrues 2014 - Christophe - 027.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1088901|Abdullahi Ibrahim]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdullahi Ibrahim (died 24 January 2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1089108|Chuck Deardorf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1093350|Germano Celant]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1106138|Csaba Kelemen]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1124093|Mehrdad Minavand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Mehrdad Minavand 139410121224417216831434.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1133900|Benito Boldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1135233|Corrado Olmi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Corrado Olmi 74.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1139415|André Leon Talley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Leon Talley at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1149821|Cástor Oswaldo Azuaje Pérez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1165610|Gábor Maros]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Maros Gábor egy Seress Rezső-emlékkoncerten, a slágerszerző szerepében.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1172509|Giovanni Sacco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Juventus FC 1967-1968 Giovanni Sacco.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1174220|David Dias Pimentel]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1193243|John Houghton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1196262|Fou Ts'ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]
| 
| 
| [[فائل:Fou Ts'ong 1965b.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1216185|Michel Host]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1218992|Reginald Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Reginald Foster in Arpinum (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1232708|Dmitry Kovtun]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1237349|Jiří Toman]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1240022|Donald Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Donald Kennedy photo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240701|Donato Bilancia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Bilancia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1240726|Donato Sabia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Donato Sabia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1241220|Juan Francisco Sarasti Jaramillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1248209|Harvey Goldstein]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1249194|Juan del Río Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Mons. del Rio (30279527124).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1249774|Ivan Klajn]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ivan Klajn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1250218|Ismael Ivo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:AW BU TAN 4690-9 1609.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1260657|Aldo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Giordano par Claude Truong-Ngoc juin 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1261293|Tarcísio Meira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Meira, sem data.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1267921|Igor Zhelezovski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Zjelezovski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1285622|József Sas]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Sas Jozsef 2007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287084|Tom Seaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Seaver 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1287976|Júlia Sigmond]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1291091|Eduardo Mirás]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:EVM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1295235|Edén Pastora]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Edén Pastora en 2020.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1320080|Ken Shimura]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1327911|Elena Pulcini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1337533|Emilio S. Allué]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1338254|Emmanuel Félémou]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| [[فائل:Emmanuel Félémou.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1340521|Henri Weber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Weber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1344922|Yvon Douis]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Yvon Douis (1966).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1349129|Robert Opron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1355980|Alijan Ibragimov]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1356172|Ernemann Sander]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:ErnemannSANDER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1360086|Rafael Albrecht]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael Albrecht.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1361912|Viačasław Kiebič]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Вячеслав Францевич Кебич.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1362757|Alber Elbaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1363756|Paul Goma]]''
| 
| ''[[:d:Q842794|Socialist Republic of Romania]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q203493|Kingdom of Romania]]''
| 
| 
| [[فائل:Placa memorială Paul Goma din s.Mana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1370390|Alfredo Bosi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1372228|Marc Ferro]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Historian Marc Ferro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1373340|Eugenio Scarpellini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379110|Tulio Manuel Chirivella Varela]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1379351|Eva Maria Pracht]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:EPseoul1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1380592|Krzysztof Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Krawczyk 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381158|Gustavo Peña]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Gustavo Peña.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1381809|Hamed Karoui]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Hamed karoui (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382152|Joël Robert]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:MX Spanish GP 250cc 19730408 Joel Robert (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1382825|Fausto Gresini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Fausto Gresini 1992 Japanese GP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1383590|Patrick Devedjian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:UMP regional elections IlM 2010-02-18 n04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1392426|Philaret]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1393978|Mohamed El Ouafa]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Louafa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1398571|Luis Eduardo Aute]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aute recogida premio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1401982|Anikó Varsányi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1402238|Gábor Vass]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Vass Gábor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1406740|Fernando Mario Chávez Ruvalcaba]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Fernando Chávez Ruvalcaba (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1411944|Jaroslav Mostecký]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1423970|Juan Guillermo López Soto]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Juan Guillermo López Soto en la Catedral de Cuauhtémoc, Chihuahua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1426480|Manuel Felguérez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:EL MAESTRO FELGUEREZ Y SANTIAGO POLVOS..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1427902|Frank Klötzli]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:ETH-BIB-Klötzli, Frank (1934-2020)-Portr 16637.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1433175|Giovanni D’Alise]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1441576|Francis Rapp]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Francis Rapp par Claude Truong-Ngoc février 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1441997|Francisco Haghenbeck]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Haghenbeckfoto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1442590|Franco Giraldi]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1453045|Armando Manzanero]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Bustos de Armando Manzanero (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1475741|Juraj Filas]]''
| 
| [[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1485817|Tarcísio Padilha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Tarcísio Padilha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1509146|Georgi Ananiev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi Ananiev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1528752|Giuseppi Logan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Giuseppi Logan 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1531997|Marco Dino Brogi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1545256|Goyo Benito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Goyo Benito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1558046|Atanasije Jevtić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Atanasije (Jevtić) crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1559010|Gérard Mulumba Kalemba]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1562744|Milutin Knežević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bishop Milutin (Knežević) photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565285|Predrag Živković Tozovac]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Predrag Zivkovic Tozovac crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1565966|Gordon Forbes]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1566335|Terrence McNally]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Terrence McNally.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1576705|Vlastimil Zábranský]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1585971|Haroldo Rodas]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Rodas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1603952|Helmut Nanz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1610862|Juventino Kestering]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1625817|James Cross]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1634290|Walter Hooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1653757|Moses M. Costa]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1665644|Ryszard Ronczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Ronczewski.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1667744|Oscar Rizzato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Oscar Rizzato (cropped, 2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1680315|James E. Humphreys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1680463|James Gordon, Baron Gordon of Strathblane]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Official portrait of Lord Gordon of Strathblane crop 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1682267|Jan Szarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Szarek (ur. 1936).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1688700|Marcus Lamb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1691384|Joe Diffie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Diffie 10-14-17 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1699253|John Baptist Kaggwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| [[فائل:John Baptist Kaggwa Bischof Uganda Masaka Besuch Pfarrei Hannberg Deutschland 2018 Foto Stefan Reinmann.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1700895|John Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lutz, John (WGA).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1701415|John Pfahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1703488|Vadim Abdrashitov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Вадим Абдрашитов (19-09-2020) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709139|José Daniel Falla Robles]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709264|José Isidro Guerrero Macías]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709475|Suhaila Seddiqi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sohaila sediq.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1709485|José María de la Torre Martín]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1709519|José Murilo de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Josemurilo tvbrasil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1710489|Juan Giménez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Giménez, dibuixant de còmic (2006).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1730056|Karl-Josef Neukirchen]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1733939|Rémy Julienne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Rémy Julienne 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1738072|Keith Nichols]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1738970|Michel Murr]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1753869|Silas Silvius Njiru]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1770882|Ali Akbar Mohtashamipur]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Akbar Mohtashamipur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1771679|Vadim Kapranov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1787758|Onésimo Cepeda]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Onésimo Cepeda Silva.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1789955|Carlos Lessa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Lessa economist.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1791614|Duda Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:DudaMendonca117188.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1805539|Marc Meneau]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1814289|Martin Ros]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martin Ros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1818693|Leo Panitch]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Leo Panitch.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1824877|Cléber Arado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1850695|Ahmed Patel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Ahmed Patel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1868688|Mark Blum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1869884|Khalil el-Moumni]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''&lt;br/&gt;[[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1872988|Zaccaria Cometti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1874119|Pierluigi Consonni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876296|Luis Adriano Piedrahita Sandoval]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876339|Luis Armando Bambarén Gastelumendi]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1876397|Luis Feito]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1890518|Aldo Moser]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Aldo Moser 1964.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1893368|Marcelo Angiolo Melani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1898700|Mario Cecchini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1903976|Willy Kuijpers]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1933279|Mike Longo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1937666|Ricardo Brennand]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Brennand, Armando Monteiro e Jarbas Vasconcelos (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1968297|Soumitra Chatterjee]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Soumitra Chatterjee - Kolkata 2011-05-09 2856.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1973622|Necdet Üruğ]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q1975824|Danilo Lim]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:D LIM.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q1985869|Joe Williams]]''
| 
| [[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Williams 7 April 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2016538|José Luis Cruz]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2034293|Osman Öcalan]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Osman Öcalan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2035589|Sven Wollter]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Sven Wollter (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2045019|Alexander Vedernikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Alexander Vedernikov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2049688|S. P. Balasubrahmanyam]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2061560|Paul Oscher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2068950|Guy N. Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2069522|Bart de Vries]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2092123|Harmoko]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Harmoko, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2093605|Pierre Lacroix]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2147327|Reşit Karabacak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2154782|Marijke Harberts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2157518|Robert Hellwarth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2212292|Ot Louw]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Ot louw-1676624202 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2221582|Sanford Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2243275|Dirk Mudge]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2252474|Frits Flinkevleugel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Frits Flinkevleugel (1965).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2268878|Bob Lazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bob-Lazier-SVRA-IMS-2018-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2328723|Anto Kovačević]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2332562|Tatyana Lolova]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Tatyana-Lolova-20101208-cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2343159|Loris Dominissini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2348185|Renê Weber]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2360635|Anatoly Kvashnin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2369235|Pyotr Mamonov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Pyotr Mamonov, April 2019-6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2371573|Milenko Savović]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q37024|Serbia and Montenegro]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2376704|Olexander Omelchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Олександр Омельченко.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2378031|Bram van der Vlugt]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Bram van der Vlugt (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2386112|Marcel Moreau]]''
| 
| [[بيلجيم]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Portrait Moreau brouillons wik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2394296|Tarek El-Bishry]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2405235|Marc Wilmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2421842|Marco Maciel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marco Maciel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2434130|Tim Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2439627|Tom Dempsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Dempsey 1975.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2441262|Tomás Osvaldo González Morales]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Monseñor Tomás González.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2444480|Vlasta Velisavljević]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vlasta Velisavljević (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2450102|Dave Greenfield]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dave-Greenfield (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2458606|Nadhum Shaker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2462506|Ty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2470863|Porfirio Betancourt]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Armando betancourt iu 1981 750.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2484956|Vincent Logan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2512048|Howard Finkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Finkel WrestleMania 28.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2521512|Alfons Verplaetse]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Fons verplaetse-1602852523.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2524068|Vigolvino Wanderley Mariz]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2524635|Elsa Joubert]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2530501|Nadeem-Shravan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shravan Kumar at the special screening of 'Bol Bachchan' 20.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2567189|James Forbes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2579054|William H. Gerdts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2580286|William R. Fey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2586848|Wittko Francke]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Wittko Francke.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2587259|Vladimir Fortov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2602273|Yves Ramousse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Yves Ramousse 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2609597|Charles Siebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Siebert, 2006 (b&amp;w).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:LanovoiV2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2629787|Yevgeny Shaposhnikov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Shaposhnikov170.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640005|Yevgeny Nesterenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:EENesterenko.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2640500|Aldo Andretti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Andretti pre-flight 070713-F-1234N-003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2655701|Harry Aarts]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Tweede Kamer, CV ontwikkelingssamenwerking, voorzitter Aarts, Bestanddeelnr 933-2539 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2658232|Cristina Calderón]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristina Calderón (8639878993) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2682651|Claes Borgström]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Claes Borgström 2012-06-05 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2705740|Suleiman Mahmoud]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2717789|Dzyanis Kowba]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Denis Kovba 2007.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2727991|Luc Versteylen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2746785|Claude Goasguen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Goasguen, gymnase Japy 2008 02 27 n7.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2750504|Linda de Suza]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Linda De Suza en 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2756943|Chetan Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:The Union Minister for Textiles, Smt. Smriti Irani lighting the lamp at the convocation ceremony of the National Institute of Fashion Technology (NIFT), in New Delhi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2777120|Hasu Yajnik]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Hasu Yagnik.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784407|Hans Prade]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Hans Prade (1981).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2784436|Hasan al-Lawzi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2798280|Ing Yoe Tan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821111|Abdelkhalek Louzani]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2821348|Abdoul Aziz Mbaye]]''
| 
| [[سينيگال]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2824007|Adam Schlesinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Adam-Schlesinger-(in-Tinted-Windows).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2830175|Alain Pluchet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2830569|Alan Pastrana]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Pastrana.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2831441|Alberto Carpani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2848905|Andréa Guiot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2850116|Anis al-Naqqash]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Anis Al-Naqash.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2862088|Armando Romero Manríquez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2863379|Arnold Sowinski]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2871915|Aurlus Mabélé]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2886724|Baselios Mar Thoma Paulose II]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Catholicos Patriarch H.H. Baselius MarThoma Paulose II.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2894948|Leib Groner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahron Daum Schneerson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2896274|Meshulam Dovid Soloveitchik]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:רבי משולם דוד הלוי סולובייצ'יק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2898193|Carlos Escudé]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos escude.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2907092|Nawaf Massalha]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Nawaf Massalha, 1993 Dan Hadani Archive.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2909679|Yehuda Barkan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Dan Hadani collection (990044478710205171).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915906|Teruyuki Okazaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Teruyuki Okazaki 2006 07 17.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2915985|Denis MacEoin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2918270|Alan Merrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Merrill 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2919712|Víctor Crisólogo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2920357|Otar Patsatsia]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2926450|Bruce Myers]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2929679|Béchir Ben Yahmed]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:PortraitBechirBenYahmedAvril1984.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2949959|Lev Shcheglov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2961945|Chedly Ayari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| [[فائل:Chadly ayari.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q2964883|Chris Trousdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q2977352|Claude Evrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Identite-ClaudeEvrard-1974-Sacem.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3002872|Cristina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3013834|Daniel Cauchy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Cauchy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3015089|Danilo Barozzi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3032232|Paul Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Johnson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3032943|Djibril Tamsir Niane]]''
| 
| [[گني|گائينا]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3047247|Eddie Borysewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie &quot;Eddie B&quot; Borysewicz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3048569|Edward Jay Epstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Jay Epstein (32802723452) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3050992|Elijah Moshinsky]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3051483|Ellinah Wamukoya]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ellinah Wamukoya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3054705|Enrique Múgica]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Múgica en la rueda de prensa posterior al Consejo de Ministros.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3081861|Francisco Hernando Contreras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco Hernando en Alcalá de Henares.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3084441|Steve Dalkowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3093517|Gabi Luncă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3100743|Genival Lacerda]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Genival Lacerda (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3104996|Ghyslain Tremblay]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Ghyslain Tremblay.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3111408|Gosaku Ota]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121597|Guy Brice Parfait Kolélas]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3121620|Guy Camberabero]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy Camberabero (1971).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3121642|Guy Chaty]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Guy-chaty.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124154|Gérard Mannoni]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gerard Mannoni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3124366|Gérard Voulouzan]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Voulouzan.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3126373|Hamdi Benani]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3131533|Henri Madelin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Madelin-FIG 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3131915|Henri Richelet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:RicheletAutoportrait.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3132075|Henri Tincq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3144732|Hélène Châtelain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3157537|Jacob Desvarieux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacob DESVARIEUX 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3158941|Jacques Frémontier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159292|Jacques Le Brun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3159696|Jacques Oudin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Oudin-IMG 3689.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159726|Jacques Pellen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques Pellen - Festival de Cornouaille 2018 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3159913|Jacques Rosny]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3165934|Jean-François Voguet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-François Voguet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3166986|Jean-Louis Servan-Schreiber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-louis Servan-Schreiber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3167959|Jean-Michel Boris]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3169816|Jean-Pierre Vincent]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Pierre Vincent - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329544j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3172048|Jean Fontaine]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173461|Jean Matouk]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3173769|Jean Obeid]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Obeid - 1988.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3173832|Jean Panisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3179571|Joan Dougherty]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180252|Joel M. Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joel M. Reed at his apartment December 2018.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3180277|Joeli Vidiri]]''
| 
| [[فجي]]&lt;br/&gt;[[نيوزيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3180917|Ebrahim Amini]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ebrahim Amini in Ministry of Interior 1394.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3187822|Juan de Dios Castro Lozano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3189161|Julie Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Julie Bennett.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3191682|Kabran Appiah]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3192352|Kambuzia Partovi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kamboziya Partovi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3216625|Lambert Amon Tanoh]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3219186|Laurent Dona Fologo]]''
| 
| [[آئيوري ڪوسٽ]]
| 
| 
| [[فائل:Fologo1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3229123|Lehlohonolo Ledwaba]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265068|Waldir Lucas Pereira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3265525|Lucien Gourong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Lucien Gourong.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3265723|Lucien Sève]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3282984|Koos van den Berg]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Koos van den Berg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3285700|Mangala Samaraweera]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mangala Samaraweera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3288102|Marc Hamilton]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3289453|Marcel Uderzo]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Uderzo - Salon du livre de Paris 2010 bis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3289573|Marcelle Ranson-Hervé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3290692|Marguerite Aucouturier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3297752|Massimo Cuttitta]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MausCuttitta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3300367|Maurice Barrier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3303356|Franciszek Kokot]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3306991|Messaoud Nedjahi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Messaoud Nedjahi et le groupe Iwal (espoire) 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3308616|Mikhail Studenetsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310166|Michel Lelong]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3310736|Michel Robin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Michel Robin - portrait de Fernand Michaud - btv1b10329519j.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3312928|Miguel Angel Castellini]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Castellini-Perez-Galindez-10DIC1976.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3313368|Mike Huckaby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3318485|Mohand Cherif Hannachi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3326196|Moussa Benhamadi]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3339641|Hassan Firouzabadi]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hassan Firouzabadi 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3340026|Nicolas Alfonsi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3348270|Obren Joksimović]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3349343|Tarun Gogoi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4885.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3355833|Adam Alsing]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Adam Alsing 2015-09-17 001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3356966|Oscar Castro]]''
| 
| [[چلي]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Castro Ramírez (25966264435) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362625|Paolo Giordano]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3362634|Paolo Graziosi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Paolo Graziosi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3362788|Pape Diouf]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3379373|Philippe Bodson]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3380286|Philippe Malaurie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3386032|Pierre Lumbi Okongo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| [[فائل:MONUSCO Headquarters, Kinshasa, RD Congo- president of the G7, Pierre Lumbi. (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3386113|Pierre Marcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Les Tannants Brossard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3390432|Benito Joanet]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3399496|Justo Jorge Padrón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3421020|Raymond Lévesque]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3427126|Renée Claude]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Renée Claude.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3430000|Riad Ismat]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| [[فائل:Riad Ismat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3433512|Joe Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Long musician (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434303|Tommy DeVito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Tommy DeVito (musician) (1966) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3434789|Robert Chaudenson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3435833|Roviros Manthoulis]]''
| 
| [[يونان]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3436216|Robert Saint-Cricq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3443079|Jens Erik Fenstad]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3453638|Ruth Roberta de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3471309|Samvel Gasparov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3473390|Sarah Maldoror]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Maldoror.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3479678|Sergio Onofre Jarpa]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Onofre Jarpa (1965) cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3491740|Soumaïla Cissé]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| [[فائل:Soumaïla Cissé 2013 Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3498879|Steve Carver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3513750|Marina Tucaković]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3515979|Tasso Adamopoulos]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Tasso Adamopoulos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3532513|K. V. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:KV Anand at MovieBuff First Clap Awards Function (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3533955|Touriya Jabrane]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Touriya Jabrane.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3547896|Ezio Vendrame]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ezio Vendrame.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3551677|Victor Wood]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3569608|Abraham J. Twerski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Twerski (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3570660|Xavier Dor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Xavier Dor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3572419|Santiago Lanzuela]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Santiago Lanzuela) José María Aznar recibe al presidente de la Diputación General de Aragón. Pool Moncloa. 16 de mayo de 1996 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3575702|Zoltan Sabo]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3592141|Étienne Draber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3593648|Óscar Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Óscar Chávez en el Zócalo 2016 - 6.JPG|center|128px]]
|-
| [[وحيدالدين خان|مولانا وحيدالدين]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Maulanawahiduddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3608395|Alberto Malavasi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Malavasi Palermo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615732|Andrea Galasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Andrea Galasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3615807|Andrea Lo Vecchio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3618360|Ansley Truitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3622555|Juan Carlos Copes]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Carlos Copes Día del Tango.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3634905|Raghuvansh Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghuvansh Prasad Singh briefing the press about various achievements of Total Sanitation Campaign highlighting the revised unit cost norms under TSC, in New Delhi on August 22, 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645774|Bruno Ghedina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bruno Ghedina 1970.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3645814|Bruno Longhi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3651544|Camillo Milli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Amore in 4 dimensioni - Giuffré Milli.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3656048|Leonid Bujor]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Leonid Bujor (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659617|Carlo Meliciani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Meliciani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3659902|Carlo Tognoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Carlo Tognoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3664107|Cecilia Fusco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cecilia Fusco - collezione Tino Barindelli.tif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3680239|Claudio Sorrentino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3694250|Corrado Lamberti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:CorradoLamberti.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3700324|Piotr Machalica]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Piotr Machalica2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3703087|David Anthony Kraft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3706229|Detto Mariano]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Detto Mariano.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3731997|Ermes Polli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732244|Ernesto Galli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3732324|Ernesto Ros]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3737689|Fabio Enzo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3743804|Ferruccio Pisoni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Ferruccio Pisoni daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3745178|Umbu Landu Paranggi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3749916|Francesco Di Carlo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco di carlo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3750130|Francesco La Rosa]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3751683|Raghunath Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raghunath Mohapatra.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3753357|Carlos Seco Serrano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3757094|Gaetano Rampin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Gaetano Rampin 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3758095|Gangchen Tulku Rinpoche]]''
| 
| [[چين]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lama Tulku Gangchen Rimpoche.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3761230|Geronimo Meynier]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Totò, Fabrizi e i giovani d'oggi 05.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3762524|Giampiero Grevi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762585|Gian Battista Odone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3762710|Gian Mario Bravo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3764085|Gigi Dall'Aglio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3766838|Giovanni Blandino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3772436|Gloria Piedimonte]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3788117|Héctor Luis Silva]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Hector silva pumas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3798974|Innocenzo Donina]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3804395|Italo De Zan]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Italo de Zan 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3810475|José Luis Capón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3816656|Rodolfo González Rissotto]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3817497|Kurt Stettler]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Kurt-stettler.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3829209|Lea Vergine]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Vergine 1974.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3832043|Lidia Menapace]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lidia Menapace (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3836866|Lorenzo Acquarone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Lorenzo Acquarone.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3837545|Lou A. Kouvaris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3838576|Luciano Federici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3845680|Federico Roncoroni]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| [[فائل:Federico Roncoroni 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3845853|Marcio Veloz Maggiolo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| [[فائل:MARCIO vELOZ mAGGIOLO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3846460|Marco Santagata]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3848217|Marino Quaresimin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Marino Quaresimin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3848323|Mario Benedetti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3849205|Mario Valdemarin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Nata di marzo 5 (Mario Valdemarin).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3852649|Maurizio Mattei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3852820|Mauro Favilla]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Mauro Favilla datisenato 1987.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3854273|Melo Mafali]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Melo Mafali.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3857269|Miguel Jones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3858870|Mirko Pavinato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bologna FC - 1961 Mitropa Cup - Renato Dall'Ara, Mirko Pavinato.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3892458|Ron Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:1985 Nashville Ron Johnson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3894504|Paolo Taggi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3903362|Piero Schlesinger]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3905292|Pino Scaccia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3920003|Roman Viktiuk]]''
| 
| ''[[:d:Q207272|Second Polish Republic]]''&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Roman Viktuk 2-1 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3929115|Raffaele Masto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3930163|Raoul Casadei]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Raoul Casadei.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938207|Robert Beck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Lee Beck 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938263|Robert Durst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Alan Durst.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3938637|Roberto Brivio]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3938885|Roberto Lavorenti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3939577|Rocco Filippini]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Rocco Filippini ©Cosimo Filippini 2009.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3941597|Rossana Di Bello]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3956022|Sergio Bassi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:SergioBassi2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3956296|Sergio Staino]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Sergio Staino - Lucca Comics &amp; Games 2016 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3960891|Silvio Lega]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Silvio Lega daticamera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3972445|Stefano D'Orazio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Stefano (primo priano).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q3981101|Tarcisio Stramare]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q3993232|Tony Fuochi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4006322|Urano Navarrini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4059734|Hakob Hakobyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4067585|Nikolay Antoshkin]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4069097|Gregory Areshian]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:GEA istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4072594|Anatoly Afanasyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4073544|Baloğlan Əşrəfov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4074396|Valeriy Babych]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 3 Бабич Валерій Георгійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4084007|Maurice Berger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maurice Berger PR (centré).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4095066|Patricia Bosworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4095606|Douglas Bravo]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Bravo 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4098970|Sergej Aleksandrovič Bulyga]]''
| 
| [[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Sergey Bulyha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4100792|Bhakti Charu Swami]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Bhakti Charu Swami at Santiago de Compostela.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4107168|Beniamin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4112721|Anatoly Vishnevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Vishnevsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4121380|Sol Tolchinsky]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4128446|Alexander Vustin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vustin2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4135231|Vladimir Gendlin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4148136|Boris Grachevsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Boris Grachevskiy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4152147|Sven Gundlakh]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4152247|Seyfaddin Gurbanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4162412|Sixto Brillantes]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Sixto Brillantes (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4167363|Yury Dokhoian]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Yury Dokhoian 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173011|Eulogius (Smirnov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Eulogius (Smirnov).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4173593|Gurgen Yeghiazaryan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gurgen Yeghiazaryan 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4195359|Aydin Ibrahimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4197538|Mikhail Ignatyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mikhail Ignatyev (2013-10-30).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219061|Gulnazar Keldi]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Gulnazar Keldi 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4219653|Hennadiy Kernes]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Кернес Геннадий.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4221830|Vladimir Kirsanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kirsanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4232862|Vladimir Korenev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Владимир Коренев 01 (13-04-2019) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4233774|Caesar Korolenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Короленко Цезарь Петрович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4234678|Irina Koryukina]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Корюкина Ирина Петровна.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4236363|Ryszard Kotys]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Ryszard Kotys 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4262971|Farida Pasha]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4264242|Viktor Likhonosov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Likhonosov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4264879|Martin Lovett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AmadeusQuartet1.gif|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4267240|Vladimir Loskot]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4269192|Anatoly Lukyanov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Anatoly Evgenievich Lukyanov.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4273958|Arif Musa oğlu Məhərrəmov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4281196|Vitaly Margelov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vitaliy Margelov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4284352|Ben Masters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ben masters.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4290811|Viktor Merezhko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Merezhko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4302604|Nicette Bruno]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nicette Bruno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4319727|Viktor Nikitin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4334832|Chylgychy Ondar]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Chylgychy Ondar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4355718|Maria Piątkowska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:MariaPiatkowska.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4356594|Scott Erskine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Scott T. Erskine 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4357649|Raghunandan Lal Bhatia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:R. L. Bhatia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4365356|Boris Plotnikov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Борис Плотников 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4382246|Tatyana Protsenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4404372|Kenzhegaly A. Sagadiyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4416595|Seraphim (Glushakov)]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4420621|Sergey Sinyakin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4422543|Anatoly Skripkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4442473|Alexander Stefanovich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4443470|Gennady Strakhov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4464627|Anatoly Trushkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Trushkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4468157|Billie Lee Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4477044|Andreï Ouritski]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Andrey Uritsky.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4517602|Marietta Chudakova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Mariehtta Chudakova 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4525695|William Schmidt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Шмидт В. В.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4527351|Viktor Shudegov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Shudegov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4528002|Valentin Shurchanov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Valentin Shurchanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4540413|Abd as-Sattar Qasm]]''
| 
| [[اردن]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4662382|Aaron Rubashkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4669126|Abraham Palatnik]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Abraham palatnik cni.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4669133|Avrohom Pinter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Rabbi Avrohom Pinter Z’L.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4681741|Adelaide João]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4683852|Adnan Abdallat]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4684841|Adrian Barber]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4687771|Aeneas Chigwedere]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4695942|Ahmed Mumin Warfa]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Mumin Warfa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4699805|Ajit Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Ajit Singh at press conference.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4703486|Al Angrisani]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4710395|Albert Hale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1783171|Navajo Nation]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4713827|Aldir Blanc]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4720226|Alexander Thynn, 7th Marquess of Bath]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4722019|Alfonso Cortina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4724658|Ali Ansarian]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Ansarian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4738568|Aly Zaker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Aly-Zaker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4746478|Aminu Isa Kontagora]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4757445|Andrew Jack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andrew Jack, Dialect Coach.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4760733|Andy Gray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Andy Gray, Perth born Actor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4764670|Anil Panachooran]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4765474|Anisuzzaman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:আনিসুজ্জামান ২০১০.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4768323|Anne Feeney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4769295|Annie Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Annie Glenn in 1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4770680|Anshuman Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776555|Antonio Cuenco]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Rep. Antonio V. Cuenco (8th Congress).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4776662|Antonio Giménez-Rico]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4776961|Antonio Sanchez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Sanchez Politician 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4792170|Arlene Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4794109|S. I. Padmavati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Si-padmavati.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4795016|Arnold Demain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4804549|Ashalata Wabgaonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4808284|Hasan Muratović]]''
| 
| [[يوگوسلاويا]]&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:HasanMuratovic.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4822123|Haydar Baş]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Prof. Dr. Haydar Baş.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4831235|Ayhan Ulubelen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ayhan Ulubelen during her 60 years.pdf|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4832169|Azam Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4838863|Bachi Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4841138|Badruddin Shaikh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4889708|J. Bennett Johnston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Bennett Johnston.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4893517|Bernard P. Randolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard P Randolph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4900648|Bhagirathi Majhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900699|Bhagwati Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4900762|Nirmal Singh Khalsa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Nirmal Singh Khalsa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4907449|Bikramjeet Kanwarpal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kanwarpal Bikramjit.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4910396|Bill Olner]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4910565|Bill Pursell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4928876|Frank Mdlalose]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4932376|Bob Enyart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4934739|Bobby Ball]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Bobby Ball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q4941401|Ingamay Bylund]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4949186|Rosita Sokou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4960104|Annette Kullenberg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4966749|Bridget Rowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q4977068|Rita Sargsyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rita Sargsyan nimg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5000739|Burt Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Burt Wilson 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5015068|C M Chang]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5026605|Camilla Wicks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:25806 Camilla Wicks.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5043614|Carmen Vázquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carmen Vasquez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5057941|Celestino Bonifacio Bacale]]''
| 
| [[ايڪوئٽوريل گني|استوائي جيني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5067804|Chaim Dov Keller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5069439|Chaman Lal Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071333|Robert M. Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5071476|Chandrawati]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5082746|Charles Stuart Bowyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5103384|Cho Se-hui]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5104483|Abla al-Kahlawi]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5105543|Chowdhury Kamal Ibne Yusuf]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5112720|Christopher Lee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5121945|Ciro Pessoa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Ciro Pessoa 2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5128707|Claude Beauchamp]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5128778|Claude Crabb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5162670|Conrado Miranda]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5171422|Cornelius Mwalwanda]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5172694|Corra Dirksen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5173979|Cosmas Magaya]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Cosmas-Magaya-Zim2010.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181398|Craig Ruddy]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Craig Ruddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5181443|Craig Shergold]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5212769|Damodar Barku Shingada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213280|Dan Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5213508|Dan Foster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5219264|Daniele Cioni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5228272|Dave Bacuzzi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231508|David Boe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5231741|David Bright]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5232007|David Driskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David C. Driskell.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5233307|David Egerton]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5234349|David Green]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:David Greenwiki 1983.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5237631|David Mixner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:15.DavidMixner.NEM.Rally.USC.WDC.11October2009 (53581387587) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5239194|David Romero Ellner]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5248630|Debu Chaudhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Pandit debu chaudhuri 2014-06-24 10-36.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5253272|Henk Overgoor]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Henk Overgoor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5273153|Dick Lucas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5274838|Diego Verdaguer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Verdaguer en junio de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5276823|Dilipkumar Mansukhlal Gandhi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5294991|Donald Perry Polsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5295091|Donald Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dee Rowe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300456|Doug Ericksen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Ericksen in 2021.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5300613|Doug Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Doug Jones Indians.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5304908|Dragan Vučić]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5305018|Dragoljub Đuričić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dragoljub Đuričić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336214|Eddie Large]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eddie Large.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5336223|Eddie Lee Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5350512|Eknath Gaikwad]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5362050|Eliyahu Bakshi-Doron]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Eliyahu Bakshi-Doron.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5362067|Eliyantha White]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr-eliyantha-white-treats-sachin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5367651|Elsimar Coutinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dr.Elsimar Coutinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5379762|Enrique Molina]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Enrique Molina4 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5386649|Eric Hall]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5435227|Fariborz Raisdana]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5441062|Federico Salas]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5444074|Fereshteh Taerpour]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fereshteh Taerpour.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5470446|Forrest Compton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5476150|Luisa Molina]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5484875|Frank A. Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frank Howard 1956.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5485058|Frank Arok]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5493306|Mohammad Shahabuddin]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammad shahabuddin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5495767|Fred Levin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred Levin - Pensacola, Florida - 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5496221|Fred Sasakamoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5497310|Frederick B. Chary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5498180|Frederick K. C. Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5512123|G. Anand]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531217|Gene Fraise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gene Fraise - Official Portrait - 84th GA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5531445|Gene Shay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5531517|Gene Ward Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5534035|Geoff Barnett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:GeoffBarnett1972.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5540004|George H. Carley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5542916|George Nock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5543953|George Robertson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:GeoRobertson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549047|Daniel Velázquez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Velázquez (1975).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5549344|Gerald Locklin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5561073|Gilbert Centina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Authorgilbertluisrcentinaiii.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5562310|Gillian Wise]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569175|Glenn Wheatley]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5569181|Erik Belfrage]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5574061|Isael Villa Villa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5576708|Ramón Martínez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:RAMON MARTINEZ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5586441|Hassan Brijany]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5596280|Grant Jackson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Grant Jackson Orioles.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5618246|Heherson Alvarez]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Heherson Alvarez.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5628238|H. G. Carrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5628624|H. Vasanthakumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:H. Vasanthakumar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5644603|Hamid Jasemian]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hamid Jasemian 139209021934598431597814.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5650308|Hans Knudsen]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5657289|Haribhau Jawale]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5662859|Alberto Canapino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Canapino (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5663596|Alberto Szpunberg]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Alberto Szpunberg.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5665087|Alejandro Guzmán Brito]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5670811|Harry M. Rosenfeld]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5679000|Riay Tatary]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:(Riay Tatary) El Arzobispado de Valencia y la Comisión Islámica colaboran en la atención de refugiados (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5697713|Antonio Alcántara]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5702560|Helen Jones Woods]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5703827|Helène Aylon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Helene Aylon (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710392|Kioumars Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Kioumars Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5710665|Khosrow Seif]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Khosrow Seif 2006-09-13 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5711988|Aurelio Iragorri Hormaza]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aurelio Iragorri Hormaza.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5717242|Balfre Vargas Cortéz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728387|Henry Slaughter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5728685|Henry Stephen]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5736171|Herbin Hoyos]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Herbin Hoyos ceremony.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5744458|Hershel Shanks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5749726|Carlos Armando Biebrich]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5750208|Carlos Eduardo Enríquez Maya]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5757661|Csaba Szabó]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Szabó Csaba.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5760952|Hilary Dwyer]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Hilary Dwyer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5791581|Cristián Cuturrufo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristián Cuturrufo - 2247945022 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5798779|Daniel Vélez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5799587|Darío Vivas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Darío Vivas, Vicepresidente de la Asamblea Legislativa de Venezuela y miembro del Grupo Geopolítico de Latinoamérica y el Caribe (GRULAC), en compañía de José Gavidia, diputado de Venezuela e (8486684250) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5808715|Manuel Dammert]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Dammert Ego Aguirre.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5830829|Emilia Currás]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5833760|Enrique Rodríguez Galindo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5836757|Ernesto Contreras]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Ernesto Contreras - El Gráfico 1942.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5846421|Rinat Ibragimov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5848817|Estanislao de Grandes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Estanislao de Grandes Pascual (13423607215).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5865148|Francisco Aritmendi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5865636|Ezzatollah Mehravaran]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ezzat-mehravaran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5879998|Gino Renni]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Gino Renni (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5886305|Esmail Shangaleh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Shengeleh 3476646.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5888565|Guillermo Galeote Jiménez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5896244|Hernán Pinto]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hernán Pinto (2009) 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5902375|Horacio González]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Horacio gonzález.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5904665|Hugo Stuven Cangas de Onís]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Hugostuven2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5906851|Abbas Saffari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:عباس صفاری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5908946|Hossam Mohammed Amin]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5918706|Houshang Seddigh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Houshang Seddigh-Official photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5922098|Howie Pyro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5922865|Israel Beltrán Montes]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5930117|Jesús Fichamba]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Fichamba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5932104|Hugh Newell Jacobsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Hugh Newell Jacobsen.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5937444|Gunnar Larsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5938530|Changiz Jalilvand]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Changiz Jalilvand 13920408.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939731|José Folgado]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:José Folgado 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5939778|José Francisco Gallardo Rodríguez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5940793|José Joaquín Puig de la Bellacasa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5941462|Siamak Atlasi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Siamak Atlasi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5942704|José María Calleja]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Presentación del libro ‘Cómo informar sobre violencia machista’.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5943690|Parviz PoorHosseini]]''
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:1828481-parviz pour hoseini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5945510|Badr al-Zaman Gharib]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Badrzaman Gharib 139610041445358512884434.jpg|center|128px]]
|-
| [[فاطما رهبر]]
| 
| ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Fatemeh Rahbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5950619|Kambiz Derambakhsh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:کامبیز درمبخش - Kambiz Derambakhsh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q5955737|Hassan Zare Dehnavi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5966302|Mats Lundegård]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5971996|Lazarus Takawira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5973562|Stig Malm]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5976814|Sigvard Marjasin]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5979729|Roger Matthews]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5997337|Ildegarda Taffra]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q5999378|Marissa Garrido]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Marisa Garrido 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6001514|Ilya Shtemler]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6009560|Allan Nilsson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6019655|Olle Nygren]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Olle Nygren.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6026759|Ayla Karaca]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6027175|Indu Jain]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Indu-jain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6042168|İrfan Gürpınar]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6044824|Norberto Oyarbide]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Norberto Oyarbide.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6051778|Yılmaz Atadeniz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6055650|Ayten Erman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6059131|Tuncay Mataracı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6063093|Haydar Dümen]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6065858|Ülkü Azrak]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6068274|Pedro Bastidas]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Bastidas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6070306|Iris M. Zavala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Iris Zavala.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6073889|Luran Ahmeti]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6074227|Irvin Baxter Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6089269|Aytaç Yalman]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6096528|Iván Izquierdo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:IvanIzquierdo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6097742|Rafael Navarro González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6097749|Burhanettin Uysal]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6104592|J. Anbazhagan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6105727|René Juárez Cisneros]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Rene Juarez Cisneros 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6117269|Jackson Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120010|Sandro Cohen]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120818|Jacques Puisais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6120996|Santiago Manuin Valera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Santiago Manuín Valera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6122347|Jagdish Singh Rana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6140367|Yukio Okamoto]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Yukio Okamoto 2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6148664|Tomás Vidiella]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tomás Vidiella 2000.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6150166|Jan Waszkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6165767|Víctor Valencia de los Santos]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Victorvalenciadelossantos.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6166387|Jay Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6166776|Jay Johnstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jay Johnstone Dodgers.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6169679|Jean-Michel Bokamba-Yangouma]]''
| 
| [[جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6182507|Jerold Ottley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6183301|Jerry Brandt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6195534|Jim Henderson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6197321|Jim Pace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6210297|Joe Hernandez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6214060|Thorleif Torstensson]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6220532|John Bangsund]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6240700|Kay Wiestål]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Kay Wiestål, IFK Holmsund 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6243015|John Keston]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6244212|John Laws]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Lord Justice Laws 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6246730|Jhon Mario Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6248589|John Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6251147|John Ogilvie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6267108|Johnny Leeze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6268369|Johnson Mlambo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6278435|Jorge Oñate]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jorge Oñate.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6285854|Joseph Nyagah]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6293085|José Maranhão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Maranhão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6297452|Joyce Davidson]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6300926|Juan Roldán]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Domingo Roldán.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324079|K. T. Oslin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:K.T. Oslin 1987 Promo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6324114|K. Thangavel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6344324|Kabori Sarwar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Sarah Begum Kabori Receives Lifetime Achievement Award National Film Awards Dhaka 2013-04-04 (PID-0060031) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6356800|Kamen Tchanev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Kamen Chanev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6373666|Karuna Shukla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6388519|Ken Snow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6389975|Kenneth Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6390090|Ken Farnum]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6396195|Kevin Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kevin Duffy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6408465|Kim Chernin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kimchernin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6414812|Kiran Maheshwari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416282|Kirunda Kivejinja]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6416528|Kishan Rungta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6419024|Kiyoko Ono]]''
| 
| ''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Kiyoko Ono 1964d.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6444091|Kumutha Rahman]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6445132|Kunwar Bechain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Kunwar Bechain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6455079|Kōbō Kenichi]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6474309|Lajim Ukin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480359|Lalit Behl]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6480683|Lam Quang Thi]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:General Lâm Quang Thi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6490204|Larry Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6491294|Larry Willoughby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6517024|Lefteris Hapsiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:LefterisHapsiadisNew.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6520721|Leland Christensen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6524568|Leon Claire Metz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6550228|Linah Mohohlo]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| [[فائل:Linah Mohohlo - Closing Plenary- Africa's Next Chapter - World Economic Forum on Africa 2011 crop.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6552990|Lindy McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lindy McDaniel Yankees.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6555796|Hashem Bathaie Golpayegani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Hashem Bathaie Golpayegani 2160728.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6557470|Rahnaward Zaryab]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Rahnaward Zaryab (2016, cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6587520|Yitzchok Scheiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב יצחק שיינר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6711768|Lệ Thu]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Lệ Thu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6733203|Maharaj Krishan Kaushik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733563|Mahaveer Bhagora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6733859|Mahesh Kumar Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6752754|Manuel Morato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6756606|Marcelo Peralta]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6757838|Marcos Cruz Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6762954|Hassan Abdullah al-Sharafi]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| [[فائل:الشاعر حسن عبدالله الشرفي- من اليمن.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6766164|Marjan Lazovski]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6769832|Mark Steiner]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6771327|Shamsur Rahman Faruqi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Shamsur Rahman Farooqi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6776522|Martin Sandoval]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6778086|Marv Luster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marv Luster - Southern Campus 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6781944|María Colombo de Acevedo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:María Colombo de Acevedo - Diputados.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6791209|Matthew Seligman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Matthew Seligman, Alexandra Arms, Cambridge, UK (April 2018).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6793091|Nazem Naim]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6814633|Abdul Hadi Majali]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6817775|Meor Aziddin Yusof]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6830619|Michael Gilkes]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6831484|David Refael ben Ami]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:דדי בן עמי 1.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6832740|Michael McKinnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6834517|Michael Sorkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Sorkin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6835123|Elias Rahbani]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Elias Rahbani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6844641|Miguel Lifschitz]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Lifschitz en conferencia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6845046|Mihai Cotorobai]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6851247|Milena Jelinek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6853968|Muhammad Tariq Al-Khadra]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6885751|Mluleki George]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6893246|Mohammed Nasim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohammed Nasim in New Delhi on April 13, 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6893292|Mohammed Sabila]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6909686|Mordechai Yissachar Ber Leifer]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Mordechai Yissachar Ber Leifer.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6917707|Motilal Vora]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Motilal Vora.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6939760|Murtoza Bashir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mortaza Bashir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6944629|Mwalimu Masudi Mwahima]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6947701|Itzhak Ilan]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:יצחק אילן.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6957551|Nader Dastneshan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nader Dastneshan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6963057|Nancy Walker Bush]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6963293|Nandi Yellaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6965785|Narendra Kohli]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narendra Kohli (Dec. 2008).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q6965830|Naresh Kanodia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6980389|Natty Hollmann]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q6986729|Neela Satyanarayanan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7000421|Omar Pirrera]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Omar-Maria.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7035671|Nikola Spasov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Nikola spasov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7044225|Itzhak Jacky Edry]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:גקי אדרי.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7045291|Noach Dear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7046976|Noel Guzmán Boffil Rojas]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Noel Guzmán Boffil Rojas.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7063903|Noureddine Saâdi]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7070307|Nurul Islam Babul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Nurul Islam Babul, Jamuna Group.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7085856|Olle Holmquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7106297|Oscar W. McConkie, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7121484|Paatje Phefferkorn]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Paatje Phefferkorn.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7143415|Pat Dye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Pat Dye on His Homestead Before Christmas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7151698|Paul Karslake]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7154144|Paul Varelans]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7155119|Paulinho Paiakan]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7167845|Perence Shiri]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173124|Peter C. Clapman]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7173657|Peter DiFronzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:DiFronzo Pete.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7173914|Peter F. Secchia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Peter F. Secchia &amp; Gerald Ford.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7174885|Peter J. N. Sinclair]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7174966|Peter Jenkins]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7177692|Peter Whiteside]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7181551|Phi Nhung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| [[فائل:Phi Nhung (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7182506|Phil Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Phil Valentine in 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184198|Philip Paul]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Philip Paul at The Cincinnatian Hotel in Cincinnati, Ohio, USA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7184510|Philip Voss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7193787|Pilar Pellicer]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Pilar Pellicer publicity photo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7225858|Pollycarpus Priyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7228895|Poovachal Khader]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Poovachal-Khader.jpg.image.845.440.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7262061|Kakhi Kavsadze]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| [[فائل:Kakhi Kavsadze in R. Harwood's &quot;Quartet&quot; 2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7277337|Aleksandr Dubyansky]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Dubyansky1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7279488|Rachhpal Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7282307|Rafael Roncagliolo]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Rafael roncagliolo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7283319|Rahat Indori]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Rahat Saab At Ahmedabad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7287844|Ralph McGehee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7292463|Randy Tate]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Randy Tate Mets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7294844|Rasheed Masood]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7295860|Ratnakar Matkari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A still of Shri Ratnakar Ramakrishna Matkari Rest.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7302790|Abdul Ghani Gilong]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7322819|Ricardo Silva Elizondo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Ricardo Silva en 2014.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7324359|Richard L. Brodsky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7325646|Richard Fenno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7331216|Rick Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rick Baldwin 1978.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7333210|Rifat Chadirji]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:Rifaat-jaderji.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7347307|Robert Mandell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Mandell American Conductor.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7352565|Robin Jackman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7364094|Ron Lurie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7369214|Ross Browner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7373072|Roy Lester]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Lester 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7373430|Roy Torrens]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7395978|Sabbam Hari]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7399497|Sahara Khatun]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ms. Sahara Khatun in New Delhi on 24 February 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7403307|Sal Rocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sal Rocca.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7404974|Salleh Abas]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7406368|Shivajirao Patil Nilangekar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7407423|Sam Domoni]]''
| 
| [[فجي]]
| 
| 
| [[فائل:PNC2010 (40).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7408775|Samar Banerjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Samar Badru Banerjee.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7423706|Sardar Muhammad Aslam]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7423826|Sardool Sikander]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426286|Satish Kaul]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7426298|Satish Prasad Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7438419|Siti Sarah]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7442806|Sebouh Chouldjian]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:BishopSebouh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7446652|Seif Sharif Hamad]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Seif Sharif Hamad.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7461426|Shahadat Hossain Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7462294|Shahrum Kashani]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shahrum Kashani.webp|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7488743|Shankha Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 2833.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7505951|Shyama Charan Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7508832|Sidik Mia]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sidik Mia 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7518233|Simon Barrington-Ward]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Simon Barrington-Ward 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7557756|Soli Sorabjee]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7562042|Sonny Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sonny-fox.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7599168|Stanisław Kogut]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Stanisław Kogut Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7609172|Stephen F. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Stephen Fain Williams.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7612166|Steve Carter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7612907|Steve Ingle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7613158|Steve Lightle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| [[اسٽيو ولھائيٽ]]
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635072|Sugathakumari]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sugathakumari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7635151|Sugrib Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7635912|Sukumar Hansda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645674|Surendra Prakash Goyal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7645718|Suresh Angadi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ambigara chouwdayya jayanti procession mp suresh angadi.jpg|center|128px]]
|-
| [[سید منور حسن]]
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7660970|Sylvia Murphy]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7666107|Sérgio Sant'Anna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Feira de Frankfurt 2013 (10276676994).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7679487|Talib Jauhari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7804179|Tim Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tim Robinson photo by John Drever.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7814981|Tom Blackwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816000|Tom Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7816917|Tom Moody]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7822149|Tony Curcillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Football player Tony Curcillo, no. 99 Le joueur de football Tony Curcillo, no 99.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7822625|Tony Ingle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7824296|Tootie Robbins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7827796|Toshiro Kandagawa]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| [[فائل:Toshiro Kandagawa famous Japanese Cook 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7916745|Vasilis Botinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7924918|Vic Stelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Vic Stelly (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7931761|Vincent Di Maio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7932723|Vinod Dua]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vinod Dua.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7938377|Vladimir Ivanov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q7945731|W. J. M. Lokubandara]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WJM Lokubandara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7966917|Wambali Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| [[فائل:Wambali Mkandawire in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q7970391|Warren Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Warren Mitchell basketball.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8003575|Willem Konjore]]''
| 
| [[نميبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8009341|William Frankland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Bill Frankland.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8018795|William Stern]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8040173|Wynn Handman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wynn Handman Studio photo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8046301|Yaakov Perlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:הרב מנובומינסק.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8053832|Yisa Sofoluwe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8059945|Yu Lihua]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q8061948|Yusuf Grillo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Yusuf Grillo, 'Yoruba Bride'.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8066134|Zanele kaMagwaza-Msibi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Zanele KaMagwaza Msibi (NFP President).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8201895|Antonio Álvarez Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Alvarez Solis 2012an.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q8353446|Daisy Lúcidi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Daisy Lucidi cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012220|Joaquín Carbonell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Joaquín Carbonell cantando en el acto de recogida medalla de oro de los amantes CITT Teruel 2020 -primer plano (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9012935|Jorge Trías Sagnier]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9015433|Juan Cotino]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Juan Cotino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9025128|Luis Ibero]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9026939|Maguito Vilela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ELEIÇÕES- MAGUITO VILELA FALA SOBRE PLANO DE GOVERNO.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9055167|Papaléo Paes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Papaléo Paes em 2015.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9066796|Raymundo Capetilo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Raymundo Capetillo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9139800|Adam Kopczyński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9147802|Alfred Rzegocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9152862|Andrzej Maryniarczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9179979|Bronisława Kowalska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Bronisława Kowalska w swoim biurze poselskim 1997.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9200218|Célio Taveira Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9202000|Dariusz Gnatowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Dariusz Gnatowski 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9250881|Edward Gnat]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9319012|Yaghoub Zoroofchi]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9324836|Ryszard Miazek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9341835|Stanisław Dulias]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9375799|Witold Paszt]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Witold paszt.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9376370|Wojciech Borowik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9388447|Zbigniew Zysk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9621049|Antônio Bivar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9630040|Arolde de Oliveira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arolde de Oliveira em abril de 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q9631197|Artenir Werner]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9674168|Calane da Silva]]''
| 
| [[موزمبيق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697014|Carlos Eduardo Cadoca]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q9697147|Carlos José Ramos dos Santos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10263911|Daniel Azulay]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Lançamento da cartilha do artista Daniel Azulay “Juntos, dizemos não ao crack e outras drogas”.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10267669|Djalma Bastos de Morais]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Placa Correio (Altos).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10270686|Eduardo Galvão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Eduardo Galvão cropped.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278098|Euclides Scalco]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aécio Neves - Caminhada em Curitiba - 02 08 2014 (14625368348).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10278404|Evaldo Gouveia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:00 evaldo gouvea bsb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10280059|Farid Abrahão David]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Neguinho da Beija-Flor and Farid Abrahão David.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10285766|Frederico Campos]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Frederico Campos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10286851|Fábio Campana]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10287856|Gabriel Donato de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10289133|Gerardo Juraci Campelo Leite]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293304|Gésio Amadeu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10293637|Hamilton Carvalhido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Hamilton carvalhido.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10293964|Haroldo Lima]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Haroldo Lima ANP.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294485|Helenês Cândido]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Crédito Obrigatório-Carlos Costa da ALEGO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10294895|Henrique do Rego Almeida]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10303554|Irani Barbosa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Iranibarbosa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10304355|Ivair Nogueira do Pinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10306865|Jesús Martín-Barbero]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jesús Martín Barbero &amp; Manuel Ángel Vázquez Medel (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10306940|Jimy Raw]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10308683|José Adauto Bezerra]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Adauto Bezerra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310137|José Mentor]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Mentor141122.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10310270|José Paulo de Andrade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10312042|João Peixoto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Dom João Câncio Peixoto.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10320776|Luiz Humberto Carneiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10321916|Irmão Lázaro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Cantor evangélico Lazáro.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10321989|Líber Gadelha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10325015|Marcelino da Mata]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelino da Mata.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10325178|Marcelo Veiga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Marcelo Veiga (2019).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326164|Maria de Sousa]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria de Sousa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10326942|Martinho Lutero Galati]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Luther kingw.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336064|Nelson Bornier]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Nelson Bornier 2016.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10336108|Nelson Proença]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10336785|Nicolau dos Santos Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10340557|Olga Savary]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10341534|Orlando Duarte]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10346369|Paulinho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulinho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346618|Paulo Gustavo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Paulo Gustavo em novembro de 2019 no Humor Multishow (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346700|Paulo Medina]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:João Paulo Medina, presidente do conselho e fundador da Universidade do Futebol.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10346832|Paulo Stein]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10347522|Pedro Ivo Ferreira Caminhas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10349697|Pietro Mário]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10358966|Reinaldo Rayol]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10359396|Renato de Jesus]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361058|Ricardo Akinobu Yamauti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10361074|Ricardo Archer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363213|Robert de Almendra Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10363935|Rodrigo Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10364607|Roseli Machado]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10365459|Ruy Scarpino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10370805|Severiano Mário Porto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10371761|Simão Sessim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Simão Sessim em novembro de 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10390246|Vicente Fialho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10393782|Wilson Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10395021|Zenóbio Toscano]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10515493|Ian Palmer]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10554334|John Rowlands]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10857537|Zdeněk Hoření]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Horení foto z pohrbu (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10920570|Zhou Qingjun]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]&lt;br/&gt;[[تائيوان]]
| 
| 
| [[فائل:周慶峻.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10951750|Sunnam Rajaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q10964510|Myoma Myint Kywe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Myoma Myint Kywe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q10999909|Dalal Abdel Aziz]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11101097|Yang Xiaobo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11154007|Ragaa Al Geddawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ragaa El Geddawy 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11299490|Gurbanmuhammet Kasymow]]''
| 
| [[ترڪمانستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11417946|Shū Wada]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11423265|Takashi Tsuchiya]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11437791|Fujio Ōmaki]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11451301|Sanechika Andō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11460203|Hideo Kojima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11467981|Tsutomu Yamazaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Yamazaki Tsutomu (Parliamentary Secretary).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11473366|Kumiko Okae]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11605203|Yukio Beniyama]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11632964|Tomoichi Tanimura]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685350|Alfred Kucharczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11685938|Andrzej Koprowski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Koprowski SJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11686026|Andrzej Owczarek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Andrzej Owczarek 2015.08.24.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11699820|Gildardo García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gildardo Garcia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11720447|Janusz Sanocki]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Janusz Sanocki Sejm 2016.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11724981|Jerzy Limon]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jerzy Limon.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11765368|Maciej Grubski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Maciej Grubski VII kadencja Kancelaria Senatu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11779890|Mieczysław Morański]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11865551|Jaakko Syrjä]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jaakko Syrjä (1958) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11912441|Carles Trullols i Clemente]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11915238|Vlastimil Marek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:AutoportretWiki.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11928824|Josep Mussons i Mata]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JosepMussons.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q11952113|Toni Coromina]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q11954665|Vicenç Capdevila]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017014|František Filip]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12017274|František Lízna]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frantisek Lizna 2009.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12022755|Jan Křen]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jan-Křen-(2014).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023229|Jan Vodňanský]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Vodnansky 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12023238|Jan Vrba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12023387|Jana Andresíková]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12024163|Jaroslav Šaroun]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12026421|Josef Nekl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12032649|Ladislav Štaidl]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:L.Štaidl.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036766|Michal Mejstřík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| [[فائل:Michal Mejstřík (1952-2021).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12036789|Michal Polák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Brno, Šelepka, Synkopy 61 (02).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12040463|Naďa Urbánková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Nada Urbankova 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12044941|Petr Kužel]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12073214|Vladislav Yegin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12098532|Vitaliy Hurnak]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12104430|Viktor Zhenchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Viktor Zhenchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12111312|Oleksandr Kozarenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Oleksandr Kozarenko in Krushelnytska museum 02.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12118151|Timur Litovchenko]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Forum vydavtsiv 2017.235.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12120757|Vitalii Malakhov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Віталій Малахов.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12122416|Anatolii Melnyk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12124173|Anatolii Mokrousov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:НДУ 4 Мокроусов Анатолій Олексійович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12130376|Mykola Moshyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12140136|Mykola Petrenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12146863|Vasyl Raichynets]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Райчинець В.Ф..jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12153381|Ihor Skochylias]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12165467|Vasyl Fedoryuk]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178780|Ahmed bin Yahya Al-Bahkali]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12178851|Ahmed Khalil]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Khalil 1.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12199735|Bahjat Suleiman]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| [[فائل:السفير د- بهجت سليمان في مكتبه 2013-10-25 23-05.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12205315|جريس سماوي]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205653|Galal El-Sharkawy]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12205887|Jamal Salameh]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12208000|Hassan Alwan]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12211513|Dakhil Allah bin Shilwan]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12215887|Saad Al Tmami]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12216684|Souleymen Bakhelili]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12217290|Sawsan Rabie]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12218187|Shākir ʻAbd al-Ḥamīd]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219578|Saleh al-Shehi]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12219707|Sabah Abdul-Jalil]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12220206|Salah Abdel-Fattah Al-Khalidi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية صلاح عبد الفتاح الخالدي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12222428|ʻAbbas Tarabili]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12222559|عبد الحكيم الطاهر]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12223917|Abdul Wahab Al-Dailami]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224294|Abeer Al Khader]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12224793|Eizzaldin al-Manasrah]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| [[فائل:عز الدين المناصرة.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12228063|Ali Hasan al-Halabi]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12240387|Muhammad Hasan al-Amin]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Mhmdhassanamine02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12240900|Mohammed Atassi]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12241232|Mahmoud Khedri]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12242111|مرزوق سعيد]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12243038|Mashari Al-Ballam]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| [[فائل:Mashari Al-Ballam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12247638|Nadia Al-Iraqia]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12249124|Noureddine Saïl]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Noureddine Saïl, Al Jasra Cultural and Social Club - Apr 10, 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12249589|Hady El Gayar]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:هادي الجيار - مسلسل شطرنج.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12250383|Wael el-Ebrashy]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:Wael El-Ebrashy.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12252122|Youssef Chaban]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276288|Georgi Belev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12276521|Georgi Koritarov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Georgi koritarov.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12282041|Ioannis Tassias]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Metropolitan Bishop of Lagada Ioannis.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12293596|Seraphim Papakostas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Serafeim Papakostas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12297558|Fidel Beev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Fidel Beev (40NS).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12344974|Anatoly Goncharov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Анатолий Гончаров.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12355047|Sen Rodin]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12383193|Araceli Herrero Figueroa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Araceli Herrero Figueroa (AELG)-3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12447464|Mridula Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Governor Mridula Sinha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12470547|Abdul Gafur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Gafur, The DPR-RI Stance on the Reform Process and the Resignation of President Soeharto, p39.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472162|Anicetus Bongsu Antonius Sinaga]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Mgr Anicetus Bongsu Antonius Sinaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12472429|Aria Baron]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12480859|Dani Anwar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dani Anwar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12487277|Jane Shalimar]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jane Shalimar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12496129|Mahyuddin N.S]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Vice Governor of South Sumatra Mahyuddin NS.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12499829|Naek Lumban Tobing]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12507600|Rachmawati Sukarnoputri]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Rachmawati Soekarnoputri, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12508669|Rina Gunawan]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12511451|Saefullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Saefullah as the Administrative Mayor of Central Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12512106|Santosa Doellah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12515951|Soraya Abdullah]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12520062|Tasiman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Pati 2001 - 2011 H. Tasiman SH.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12572362|Gaziza Abdinabiyeva]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12636953|Milka Babović]]''
| 
| ''[[:d:Q15102440|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]]''&lt;br/&gt;[[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Milka Babović 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12647422|Albinas Stankus]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Albinas Stankus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12687567|Harussani Zakaria]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12720803|Anton Gămurari]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12722975|Bruce Williamson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12723353|Camil Marinescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12725593|Constantin Simirad]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12736493|Nelu Ploieșteanu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12737850|Petrică Mîțu Stoian]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Petrică Mâțu Stoian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12746078|Miloš Šobajić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Miloš Šobajić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12748222|Sanja Ilic]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aleksandar Sanja Ilić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755511|Miodrag Lazić]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Mural dedicated to dr Lazić in Inđija.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12755659|Mićo Mićić]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Mićo Mićić (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12803861|Tadej Hrušovar]]''
| 
| [[سلووينیا]]
| 
| 
| [[فائل:Tadej Hrušovar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12808962|Burhan Kuzu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Burhankuzu.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12835999|Arif Ali Guliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12840776|Kamil Ibrahimov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12842530|Məcnun Hacıbəyov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12844831|Rafael Cəbrayılov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12845273|Rasmi Dzhabrailov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12846537|Teymur Əhmədov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12848564|Çingiz Briya]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12850214|Amiraslan xan Avsar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12861745|Anzor Erkomaishvili]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Anzor Erkomaishvili 2025 stamp of Georgia.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12875379|Giorgos Tragas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12877939|Theodoros Katsanevas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12880973|Metropolitan  Aetolia και Acarnania Cosmas]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Μακαριστός Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κοσμάς.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12906548|Zafir Hadžimanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12906617|Zoran Dzhorlev]]''
| 
| [[اتر مقدونيا]]
| 
| 
| [[فائل:С.Спасовска и З.Џорлев во вториот блок на концертот.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q12960757|Đurđa Ivezić]]''
| 
| [[يوگوسلاويا جي بادشاهت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q153128|Independent State of Croatia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12963488|Douglas Cagas]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q12969927|Reynaldo Umali]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13024946|Sergio Víctor Palma]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Elgrafico 3314 palma duran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13028014|Ivan Pratasenya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13028248|Aleh Makušnikaŭ]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13050762|Aharon Adibekjan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13054711|Sergo Karapetyan]]''
| 
| [[آرمينيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sergo-Karapetyan-Armenia-Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13055374|Ranjit Sinha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13057474|Kamal Lohani]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Lohani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13058789|Badar Uddin Ahmed Kamran]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13059317|Mahbubey Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Mahbube alam 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13071314|Min Yu Wai]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13110295|Alleppey Ranganath]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Alleppey ranganath DSC 0671.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13112872|Narayan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Narayan DSW.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13159219|Chennaveera Kanavi]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Chennaveera Kanavi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13207856|Fäyrüzä Möslimevä]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13512620|Hamish Wilson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q13560249|Lucille Times]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Times &amp; Historical Marker.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13570123|Lalli Partinen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Lalli-Partinen-1965.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q13742419|Kees Bakker]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14492130|Leo Goodman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q14857056|Wout Holverda]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Wout Holverda (1984).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14949590|Augustine Mahiga]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| [[فائل:Augustine Mahiga (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14950917|Jim Fraser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jim Fraser - Germantown Academy 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q14981932|Patrick Hanks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077049|Sergej Sokolkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15077313|Blas Camacho Zancada]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15131268|Michel Tibon-Cornillot]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15141208|Marco Ferrari]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:MarcoVirgilioFerrari.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15260378|Carlos Casamiquela]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Casamiquela.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15379160|Beatriz Yamamoto Cázarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15429090|Joel Shatzky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15442290|Joel J. Kupperman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15443253|Swapan Kumar Chakravorty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Swapan Kumar Chakravorty - Kolkata 2011-08-02 4503.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15445520|Judy Irola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15455926|Manuel Juárez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Manolo Juárez at Biblioteca Nacional 2014 (15701603999).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15485954|Nicholas Rinaldi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15531146|Roza Sabiryankyzy Akkuchukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15618745|Manglesh Dabral]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Manglesh Dabral. Dec 1993. New Delhi. By Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15636630|Marek Pivovar]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Marek Pivovar 2015.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15711854|Jan Veentjer]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:HockeyNL-HDM1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15723603|Ajit Das]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15723647|Amarendra Mohanty]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Amarendra Mohanty Odia Film Music Director.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15724226|Tapu Mishra]]''
| 
| [[اوڙيسا|اوڙيسيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tapu Mishra Bengaluru Odia Ganesa Puja1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15725319|Shantiraj Khosla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15730390|Kamal Rani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15731459|Turi Simeti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Turi Simeti.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15819842|Ibrahim Mbombo Njoya]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| [[فائل:Ibrahim Mbombo Njoya KdfsultanIb.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15835700|Moses Hamungole]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15876044|Jarmila Rýznarová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15883033|Yauhien Anischanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15896972|Ho Chau-chu]]''
| 
| [[تائيوان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15921673|Franz Marx]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q15942109|Eugenio Minasso]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Minasso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15943581|Bartolomeo Pepe]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Bartolomeo Pepe datisenato 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q15994807|Michael Wakelam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16046136|Houshang Mansourkhaki]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16052047|Karim Akbari Mobarakeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Karim akbari mobarake 02.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16052285|Mohammad Mirmohammadi]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Seyyed Mohammad Mirmohammadi 2018-06-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16053060|Hossein Sheikholeslam]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''
| 
| 
| [[فائل:Hossein Sheikholeslam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16090540|M. Narasimham]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16091761|Aurora Cornu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16093542|Anthony Bailey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:AnthonyBailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16093633|Stanley Chera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104508|Janos Mohoss]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104930|Shyam Bihari Misra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16104964|Renzo Gattegna]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105298|Roger Chappot]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105431|Basil Pesambili Mramba]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105794|Stephen Susman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16105925|Robert H. Garff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106394|John Palmer]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16106734|Aubrey Mokoape]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16116741|Željko Mavrović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''
| 
| 
| [[فائل:Zeljko Mavrovic Sarastro.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16117386|David Shepard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:David Shepard (13860572183) (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16118380|Abdelkader Jerbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16119295|Ahmed Halawa]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:أحمد حلاوة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16121789|Mahmoud El Idrissi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16123725|Kamal Amer]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16124469|Marwan Mahfouz]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:Marouan Mahfouz, Damascus Opera House - Aug 13, 2020.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16124968|Saleh Abdullah Ali Al-Sanabani]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16128982|Oleg Zalotnev]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138667|Thanwa Raseetanu]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16138911|Somsak Jaikaew]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16143657|Agnaldo Timóteo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Agnaldo Timóteo (8488377495).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16144880|Abdul Hamid Sebba]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16145812|Ferenc Tóth]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151657|Nand Kumar Singh Chauhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16151874|Benny Napoleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Benny Napoleon.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16162589|Mohamed Nejib Berriche]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16166855|Yaakov Schwei]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16184437|Jeanne PMR Winaktu]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16185240|Miša Aleksić]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q838261|Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| [[فائل:Misa Aleksic 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16191015|Isidro Pedraza Chávez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16195218|Olan Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16197612|Gerry Cottle]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16200336|Eve Branson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Eve Branson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16202862|Lance Carson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16204248|José Alberto Ciurana]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16205288|David Cook]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16207131|Little Walter DeVenne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Little Walter Devenne.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16215977|Lee Nurse]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16263095|André Manaranche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16269511|Howard Schoenfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16297882|Heikki Aarva]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16301834|Eugenio Rojas Apaza]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Eugenio Rojas Apaza en 2019.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16307459|Boonruen Choonhavan]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1081620|Siam]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16327525|Dimitris Talaganis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16328064|Sakēs Totlēs]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336402|Almeida Henriques]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336608|André Zacharow]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16336792|Arnaldo Faria de Sá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Arnaldo Faria de Sá ABr.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16336946|Bonifácio José Tamm de Andrada]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Bonifácio Andrada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337113|Cecília Guimarães]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337360|Domingos de Freitas Diniz Neto]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337378|Dulce Nunes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16337681|José de Oliveira Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Museu da Cidade de Manaus - 15.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337792|Lúcia Braga]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Plenário do Congresso (39777958125).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16337889|Maria José Valério]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Maria José Valério, 1968 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16366590|Elbrus Abbasov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16371865|Nizameddin Quliyev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16376838|Zöhrab Alıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16377555|Ingilab Nasirov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16382689|Leon Adyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16466511|Laxman Giluwa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16485758|Antonio González Pacheco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16490286|Carlos Holmes Trujillo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Holmes Trujillo.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16493623|Aritana Yawalapiti]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16494414|Artur Portela Filho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16498472|Kerstin Behrendtz]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16518797|Sabina de la Cruz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Sabina de la Cruz.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16526878|André Osi]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Andre Osi 20100207 Bagnols-sur-Ceze 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16530501|Aslanbek Fidarov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16534529|Aron Atabek]]''
| 
| [[قازقستان|قازڪستان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Aron Atabek imprisoned poet Kazakhstan Astana 2012.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16538862|Danil Khalimov]]''
| 
| [[قازقستان|قازڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16559534|Giorgio Gatti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16562408|Guido Stagnaro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16595738|Marianne Lundquist]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| [[فائل:Marianne Lundquist SOK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16624314|Ramón Romero Roa]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| [[فائل:RamonRomeroRoa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16625708|Roberto Valcárcel]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Valcarcel.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16631776|Vladimir Voronov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Voronov i Aleksandr Michkov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16632989|Kjell Grane]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16647536|Arthur Whistler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16656949|Mishik Kazaryan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kazaryan Mishik, cutted.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16670158|Pino van Lamsweerde]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Pino van Lamsweerde 3.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16672105|Vladimir Lopukhin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Lopukhin Vladimir.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16701731|Roy Horn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q713750|West Germany]]''
| 
| 
| [[فائل:Las Vegas, Nevada's headlining illusionists Siegfried &amp; Roy (Roy Horn cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16727899|Ben Chafin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728415|Bill C. Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728630|R. Doraikkannu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16728723|Nasir Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729376|Gordon Van Wylen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729793|Marlene Herrera Díaz]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16729954|Hudeidi]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730231|Omar Jazouli]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16730710|Brandis Kemp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16732661|José Babel Mireles Valverde]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:José Manuel Mireles Valverde.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16732956|Alia Muhammad Baker]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16744309|Butana Komphela]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16746913|Mykola Myatlitski]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16842006|Corky Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Corky Lee at the Chinese American Museum DC in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16847056|Nick Cordero]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16865759|Enrico Comba]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16885966|Suresh Kumar Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910068|Florentino Domínguez Ordoñez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16910076|Gilberto Ensástiga]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16912496|Philippe Lécrivain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16939853|Cláudio Petraglia]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940061|Dinaldo Medeiros Wanderley]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940336|Nelson Meurer]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:NELSON MEURER.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16940411|José Itamar de Freitas]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16940797|Sérgio Olímpio Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Major Olimpio no Senado 2 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16977833|Syed Muhammad Fazal Agha]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q16979865|Azmeera Chandulal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Chandulal Ajmeera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16979978|Neil D. Jones]]''
| 
| ''[[:d:Q756617|Kingdom of Denmark]]''&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Neil D. Jones.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q16999679|Rafel Tur i Costa]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17032692|África Lorente Castillo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Africa Malaga.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17034981|Trần Ngọc Châu]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q180573|South Vietnam]]''
| 
| 
| [[فائل:Dân-biểu đơn-vị Kiến-Hòa Trần Ngọc Châu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17123751|Ismail Bhamjee]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17126490|Tullio Abbate]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Tullio Abbate and Ayrton Senna.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17154848|Паращенко Владимир Михайлович]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Паращенко Владимир Михайлович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17198221|Dennis Johnson]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17279336|Robert Martin Gumbura]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17285375|Luigi Reitani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17305968|Henry Graff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry F. Graff.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17322473|Iris Love]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17370650|Jean-Pierre Jossua]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17388929|Dinesh Chandra Yadav]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17395359|Arianna W. Rosenbluth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arianna W Rosenbluth.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410598|Imam Suroso]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR RI Komisi IX, Imam Suroso.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17410704|Masud Yunus]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Mojokerto Mas'ud Yunus.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17411404|Soegiharto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:KIB Sugiharto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17453217|Vinicio Bernardini]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Vinicio Bernardini.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17486036|Henri Kichka]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Henri Kichka au Ciné-Club Educatif et Culturel le 11 mars 2010 à Mons (Crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17489803|Nipper Read]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q17505073|Amaranth Ehrenhalt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Étienne Hajdu et Amaranth Ehrenhalt photo Olivier DUMAY.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17505980|Muhammad Amin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub NTB Muhammad Amin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17622463|Miguel Ángel Furones]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel angel furones.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17632923|William Izarra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:William Izarra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17661487|Unnikrishnan Namboothiri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Unnikrishnan Namboothiri.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17746498|Kanybek Isakov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| [[فائل:Kanybek Abduvasitovich Isakov. 14.05.2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q17859863|Kalsoom Perveen]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18037895|Chrístos Sikánis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18057030|Bennie G. Adkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Medal of Honor (15257829652).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18129450|Daniel Yuste]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18209595|Oyewusi Ibidapo Obe]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18217421|Rao Dharampal]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18236146|Yulyen Balmusov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18246554|Enio Mainardi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249366|Theodore Bugas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18249465|Othón Cuevas Córdova]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18275399|Gláucio Ary Dillon Soares]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18280349|Vladimir Shnitke]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18327523|György Snell]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:SnellGyorgyFotoThalerTamas.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18350877|Alberto Amador Leal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18390781|Roberto Leitão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Leitão.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18391983|Sekhar Basu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sekhar Basu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18405881|Nikiforos]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18421453|Subiakto Tjakrawerdaya]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Subiakto Tjakrawerdaya.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18538499|Adrian Bărar]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Adi Barar (Cargo) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18539289|Cornelia Catangă]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18546585|Hilary S. Chapman]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18549704|Nicolae Sabău]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18618827|Igor Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Igor Bogdanov.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18618829|Grichka Bogdanoff]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Grichka B, Présentation équipe DMBC, 10 septembre 2016 - 6.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18634038|Anfim (Tudos)]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18649004|Avelino Méndez Rangel]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Avelino Mendez Rangel 1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18683826|Krishan Kumar Aggarwal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685775|Jim Dornan]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18685824|Ayatullah Durrani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18687827|Morris Hood III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18688035|Jitendra Nath Pande]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18738911|Mack Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18747673|Reynaldo Salazar]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750351|Maulana Ameer Zaman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18750460|Ram Lal Rahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18752973|Tiit Lilleorg]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18764064|Martin S. Fox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18810088|Elidio Espinoza]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Elidio Espinoza Quispe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q18811939|Terry Doran]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q18921500|Felicia F. Campbell]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19271880|Sami Hasan Al Nash]]''
| 
| [[يمن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19281555|Manzoor Ahtesham]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19301055|María Araujo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19361829|Giovanni Battista Rabino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giovanni Battista Rabino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19517945|Pir Noor Muhammad Shah Jillani]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19518853|Luis Enrique Mercado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19547762|Munirathna Anandakrishnan]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Anandakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19547902|கோ. இளவழகன்]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19561531|Nolan Mettetal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19564424|Dietmar Seyferth]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19605243|Ashok Kumar Walia]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19608131|Caio Narcio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Caio Narcio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19609869|Chandro Tomar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19611679|Yusuf Kenan Sönmez]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19635577|Dimitris Kremastinos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:KremastinosDimitris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19665021|Helen Damico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667174|Shingoose]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19667683|Kim H. Veltman]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Kim Veltman at EVA London 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19668626|Rajkumar Keswani]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19710290|José Carlos Schiavinato]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19725072|Dadang Wigiarto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Situbondo Dadang Wigiarto periode kedua.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19787577|Rubén Anguiano]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19871563|Frank Brew]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19872432|Ken Colvin]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19880661|Miguel Ángel Gutiérrez Machado]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19895787|Brijendra Singh Rathore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19915711|Abdulmanap Nurmagomedov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Абдулманап Нурмагомедов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q19942870|Dadang Hawari]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19953017|Abd ar-Rahman ibn Khalifa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q19974584|Lukman Niode]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004583|Josep Ferrer Peris]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20004758|Josep Sala i Mañé]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Primera actuacio castellers de barcelona.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20016600|Alberto Sonsol]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20045601|Antônio de Jesus Dias]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20048117|José Júlio Venâncio Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:José Júlio VFXira 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20049141|Mário Coelho]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| [[فائل:Monumento a Mário Coelho, Vila Franca de Xira 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20054063|John M. Squire]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20064152|Kuo Nan-hung]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20069206|Vasyl Pisnyi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20090063|Vakha Agaev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vaha Agaev.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20403285|Tony Moussa]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20418100|Riyāḍ Najīb Al-Rayyis]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426392|Bens Leo]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20426512|Hilmi Aminuddin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20479636|Venelin Mitev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20480938|István Kozma]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Kozma István NB.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20501917|Avraham Yeshayahu Heber]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:הרב הבר.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20507884|Karen Babayan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20509962|Grigor Brutyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20513641|Harutyun Topikyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20525356|Benjamin Tolić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Benjamin Tolić.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20528490|Tõivo Sarmet]]''
| 
| [[اسٽونيا]]
| 
| 
| [[فائل:Toivo sarmet2.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20533125|Dositeo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20559646|A. Yunus Kunju]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:A younus kunju x mla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20560624|Mehman Aghayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20560807|Naini Narshimha Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Nayini Narsimha Reddy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20565316|Alasgar Gurbanaliyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20605416|Bakari Mwapachu]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20610736|Tasoltan Mamsurov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20665651|Pydikondala Manikyala Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20670029|Dalenda Abdou]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20685591|Troy Sneed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20751292|Mostafa Khorramdel]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:دوستان دکتر خرمدل، کمال مولودپوری و سایر دانشجویان مهاباد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20856252|Giorgio Mondino]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Giorgio Mondino.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20871871|José Ramón Fernández Gordo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20873631|Kanstancin Sieviaryniec]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20888651|Mikhail Vinogradov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q20891855|Elena Hrenova]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| [[فائل:Elena Hrenova (2015-01-19).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q20985282|Aqel Biltaji]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| [[فائل:Hayder Murad Death anniversary 75 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21002307|Abba Kyari]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21035340|Rick May]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21039937|Anatoli Bondarenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21064276|Gertrude Rwakatare]]''
| 
| [[تنزانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21074108|Jaugen Bialassin]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Jaugen Bialassin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21104193|Achyut Madhav Gokhale]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21338525|Pakshirajan Lakshminarasimhan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:6472-Image-32531-1-17-20200727.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21339879|Zlatko Kvaček]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21341636|Nina I. Strelnikova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21391159|Amnon Freidberg]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:אמנון פרידברג, סירה.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21400588|Hafez Abu Seada]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:HafezAbuSeada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21405631|Hamid Kahram]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21440948|Jerzy Zacharko]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21463610|Walter Spitzer]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21464665|Philip Morsberger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21467243|David Leverett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21480753|Juanjo Rocafort]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21513748|Edayathumangalam Kandaswamy Ganesan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21515658|Edman Ayvazyan]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21572745|Firsat Sofi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:فرسەت سۆفی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21597734|Georges Trussart]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21651710|Nomula Narsimhaiah]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663093|Musa Yerniyazov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21663972|Alexander Vasserman]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21674648|Mohammad Kiavash]]''
| 
| ''[[:d:Q207991|Pahlavi dynasty]]''&lt;br/&gt;[[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:سید محمد علوی تبار.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21682616|కె.కె.రంగనాథాచార్యులు]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21685126|Narendra Kumar Swain]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:NKS2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21747070|Dan Tătaru]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21827250|Sarat Kumar Kar]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Sarat Kumar Kar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q21833015|Gaetano Rebecchini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21933841|Suresh Gore]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q21974445|Charan Ramdas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22003024|Riyaz Ahmad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22004843|Nate Hawkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22006946|Mita Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Mita haque cropped from the image of Sheikh Hasina presents Ekushey Padak 2020, Osmani Memorial Auditorium, Dhaka, 2020-02-20 (PID-0034166) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22087194|Baddegama Samitha Thero]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22095691|Thandika Mkandawire]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22277578|Rajendra Devlekar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22690302|Michel Tabet]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22812069|Θανάσης Αγγέλου]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22921036|Sergio Rossi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q22926728|Cristopher Mansilla]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Cristopher Mansilla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q22947427|Abdul Hameed Abu Al-Naeem]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23062821|Mahamane Jean Padonou]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23302699|Yosiwo George]]''
| 
| [[مائڪرونيشيا جون فيڊريٽيڊ اسٽيٽس]]
| 
| 
| [[فائل:Federated States of Micronesia Opening Ceremony 150622-N-MK341-013 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23304286|P. R. Krishna Kumar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23561648|Bernd Grimmer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:2015 Bernd Grimmer (Landesparteitag AfD Baden-Württemberg) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23674715|Edward Sienkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23753137|Salvador Vives]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23815604|Carol Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23837608|Rubén Tierrablanca González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23887677|Dhanare Paskal Janya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23893571|Angelo Perugini]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Perugini.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23908916|K. V. Vijayadas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:K.V. Vijayadas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23914052|Nelu Bălășoiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23920645|Ömer Döngeloğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:Ömer Döngeloğlu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927424|Želimir Altarac Čičak]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Želimir Altarac Čičak .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q23927812|Claudio Zupo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q23930665|Daniel-Ștefan Drăgulin]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24009927|Yuri Ponomarev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Пономарёв Юрий Иванович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24021020|Ion D. Aliman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24083233|Ionel M. Michiu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24230776|Lyavon Hryshuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24248306|Orlando McDaniel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24251127|Joel Otim]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24294484|Ducange Sylvain]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24351545|Abrek Ayupov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Abrek Ayupov 03.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24431331|Andrzej Jan Noras]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24525349|Vasile Gherasim]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24565738|Joe Hand Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Hand, Sr. at Joe Hand Promotions, Inc. 40th Anniversary Party.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24572394|Appaji M. J.]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24572544|Tanveer Akhtar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24809974|Vladimir Gerdt]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24852023|A. M. M. Safiullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q24877346|Jiří Ventruba]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:JiriVentruba.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24940009|Miguel Ángel Troitiño]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Troitiño.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24941932|Michele Serio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Michele Serio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q24949382|Asit Bandopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25111059|Anusuya Prasad Maikhuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25136946|Kamel Lemoui]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25189922|Colin Jones]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25423626|Ali Soleimani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Soleimani at the Eighth Ammar Film Festival (01).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25438009|Danilo Pertsov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Д. Перцов.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25463188|Neta S. Pane]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25463883|Edy Oglek]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25466692|Ade Firman Hakim]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25468009|Frederik Batti Sorring]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Frederik Batti Sorring, Bupati Toraja Utara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468371|Nadjmi Adhani]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nadjmi Adhani, Wali Kota Banjarbaru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25468378|Sudjati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Sudjati Bupati Bulungan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25469512|Kuryana Azis]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Drs. H. Kuryana Azis.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471296|Muharram]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Muharram berau.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25471771|Shazni Munir Mohd Ithnin]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25473657|Irena Alijošiūtė]]''
| 
| [[لٿوينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25542625|Knyaz Hacıyev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25588647|P. Gopinathan Nair]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q25640123|Guus Smeets]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Guus Smeets.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q25998965|Marius Dinulescu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26251738|Shamsuzzaman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Shamsuzzaman Khan - Kolkata 2016-02-02 0543.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q26256181|Sálvio Dino]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26466079|Onkar Nath Srivastava]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26677234|David Stypka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26856800|Muhammad Hamza]]''
| 
| [[پاڪستان]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26923140|Emil J. Freireich Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26924548|Rohit Sardana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q26971502|Jan Žižka]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27022448|Adlin Mair-Clarke]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27044994|Hooshang Mirzaee]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27062983|Muhammad Mohaiminul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063489|MA Hashem]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27063631|B.J. Marsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27195991|Valeria Gagealov]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| [[فائل:Valeria Gagealov 2014 Romania stamp.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27207944|Najma Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Najma Chowdhury speaking.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27514682|Samuel Wembé]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27525876|Gyula Horvath]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27589327|Pablo Cámbar]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| [[فائل:Pablo José Cámbar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27662830|Ann Katharine Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27664982|Carlos Falcó, 5th Marquess of Griñón]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Falcó.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27690287|Ruth Lewis]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27734548|Bill Bullard, Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27804545|Maqbul Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27835309|Félix Mendonça]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:BA10200 div Felix Mendonça 2006.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q27862807|Walmir Oliveira da Costa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27950616|Munir Al-Aboushi]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]&lt;br/&gt;[[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q27975003|Alícia Guri i Canivell]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28001421|Jerry Relph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Minnesota State Senator Jerry Relph.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28007795|Hella Brock]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28039797|Nicolaie-Sebastian-Valentin Radu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28086077|Kebby Maphatsoe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28121682|Arpik Hasratyan]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Arpik Asratyan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28122480|Brian Arrowsmith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28370205|Surendra Singh Jeena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Jeena Bhaiya.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28370231|Gopal Singh Rawat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Gopal Singh Rawat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28403467|Jaybee Sebastian]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28420151|Buruji Kashamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:Buruji Kashamu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28485065|Aptripel Tumimomor]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Aptripel Tumimomor.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q28498255|David Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28555913|José Carlos da Silva Júnior]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28664898|Mikhail Plotkin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28708192|Llorenç Cassi i Morató]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28716759|حمد الريح]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28843094|Luís Macedo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28867793|Jacques Thobie]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28911753|Branislav Blažić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q28962630|Gladys Beckwith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29078601|Nedal Abu Tabaq]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Nedal Abu Tabaq portret 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29079958|Bogusław Cygler]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29358941|Vladimir Zuykov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29370558|Ujwal Thapa]]''
| 
| [[نيپال]]
| 
| 
| [[فائل:Ujwal Thapa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29452463|Pradeep Maharathy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Pradeep Maharathy.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29462882|Alan Abel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alan Abel of The Philadelphia Orchestra (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29505408|Lew Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29525790|Marc Engels]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29527515|Abdul Mahdi Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29568123|Tohami Khaled]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29639760|Luis Arias Graziani]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29640879|Surat Mathur]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29727768|Francesco Perrone]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francesco perrone Olimpiadi Roma 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q29887876|Israel Zelitch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q29944026|Richard Mendani]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30081749|Hadi Khosroshahi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:هادي خسروشاهي.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30231744|Piotr Wowry]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30320385|Walter Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30404445|José Évrard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Saint-Laurent-Blangy - Congrès fondateur des Patriotes le 18 février 2018 (061).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687590|Vijay Kumar Kashyap]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vijay Kashyap BJP Minister.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30687834|G. P. Venkidu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:GPV Gobi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q30728097|Yves Vander Cruysen]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30729040|Jean-Marc Manducher]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30789633|Huba Rozsnyai]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30930334|Gil Vianna]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30934103|Ibsen Henrique de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q30935116|Herzem Gusmão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Herzem Gusmão em 23 de julho de 2019 (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q31199474|Baldo Podić]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31201089|Subhadra Sen Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31296778|Anvar Nahmadov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31451910|Mukar Cholponbayev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724199|Sadek Bachchu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31724856|Mirza Mazharul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q31741007|Pearson Jordan]]''
| 
| [[بارباڊوس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32291770|Thomas H. Kunz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q32362040|Olga Domuladzhanova]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33236658|Jean-Philippe Ruggieri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q33239234|Fábio Hissa Vieira Hazin]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34113948|Giovanni Pretorius]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q34970774|Olga Levko]]''
| 
| ''[[:d:Q2895|Byelorussian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q35342309|Tawfiq al-Yasiri]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36489247|Muhammad Jadam Mangrio]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36514477|Brian J. Axsmith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q36657949|R.Y. Anderson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38002088|Cesare Leonardi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q38583129|N. Appaji Gowda]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q39058126|Anand Mohan Zutshi Gulzar Dehlvi]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Gulzar dehlvi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q39070358|Habib ur Rahman]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40038189|Naoteru Nabeshima]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q40232921|Hasna Begum]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Hasna Begum 2.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q40331041|Rajan Mishra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q41596279|Johan van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Johan Van Zyl 1 (Toyota Motors Europe) at Toyota Press Conference IAA 2017 by Nicolas Völcker.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q41791790|Debashis Panigrahi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Dr. Debasis Panigrahi (Author).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q42303508|Marius van Heerden]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42331566|Hamid Rashid Ma`ala]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42389822|Waldemar Silva]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42428973|Jamshed Uddin Kakakhel]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42429343|Waldemar Post]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42571276|Gita Ramjee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q42800040|Elizabeth Muyovwe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43106474|Henri-Thomas Lokondo]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43180489|Sibusiso Moyo]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| [[فائل:Sibusiso Moyo, Minister of Foreign Affairs and International Trade, Republic of Zimbabwe (28014487638) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43210860|Farida Mansurova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[تاجڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q43274270|Rodela]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Rodela (Luiz Carlos Ribeiro).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q43377246|Joshua Kyeremeh]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781300|James Kamwambi]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781379|John Chikalimba]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45781626|Lingson Belekanyama]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45843259|Leïla Menchari]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q45996744|Kwadwo Owusu Afriyie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| [[فائل:Kwadwo Owusu Afriyie - 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q46250843|Danial Jahić]]''
| 
| [[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46644655|Konstantin L. Ivanov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q46995325|Hans Cohen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47011474|Asdrubal Bentes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Asdrubal Bentes 2014.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47011506|Roberto Torres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47030659|Narinder Bragta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47357805|Ole Hansen-Løve]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47387297|Sardar Dur Muhammad Nasar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389631|Ghulam Murtaza Baloch]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47389945|Jam Madad Ali Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47392395|Muhammad Adil Siddiqui]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47402338|Lea Harpaz]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:לאה הרפז.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47411298|Shaukat Manzoor Cheema]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47465350|Shani Mahadevappa]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47507023|Tamás Böröndi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47528906|Carl Tighe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529646|Priscilla Tozama Mantashe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529773|Martha Mmola]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47529782|Esteban Bocaranda]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47537495|Amdi Bajram]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Амди Бајрам.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q47544874|Sabbaruddin Chik]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47639046|Antonín Nedbal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q47668952|Duan Zhengcheng]]''
| 
| [[جمھوريا چين (1912ء–1949ء)]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48167728|Indra Mohan Rajbongshi]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48315912|Bernard Stalter]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Bernard Stalter.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48719857|Ramu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q48872746|Naomi Munakata]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Naomi Munakata (2011).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q48951979|Viktor Koval]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:2007-01-26 kovalskie 1010450 .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49250207|Muladi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Menteri Sekretaris Negara Muladi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49254213|Adang Sudrajat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Adang Sudrajat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q49561853|Anwarul Kabir Talukdar]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50049590|A. K. M. Mosharraf Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50396635|Sindisiwe van Zyl]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dr Doreen Sindisiwe van Zyl.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q50660601|AKM Jahangir Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q50828767|Moisés Mamani Colquehuanca]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Moisés Mamani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51048751|Angela Salazar]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51120523|Christine McHorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51336938|Fiona Denison]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51461749|El Príncipe Gitano]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670534|Teimuraz Tsiklauri]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q51881137|Katalin Korinthus]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52274178|Dave Nalle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Davenalle.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52315000|Md. Israfil Alam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q52369511|Lorina Kamburova]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Lorina Kamburova in Bulgaria promotional video.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q52723219|SK. Md. Nurul Haque]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53086459|Ugo Tessitore]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q53544897|Antonio Beneyto]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Antonio Beneyto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54861257|Nizar al-Haraki]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54862182|Fayeq Azab]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q54875090|Kamal Ballan]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Kamal Ballan in Durova Theater.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q54932411|Sandra Nyaira]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55020621|François de Gaulle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55178473|Tauba Katzenstein]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55459951|Alí Humar González]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55585267|Lefteris Mytilineos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55622382|Massoud Achkar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55624059|Muhammad Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55628232|P. Vetrivel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55641249|Neville Fernando]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55688673|Manuel Domecq Zurita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55694390|Ziauddin Ahmed Bablu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:Ziauddin Ahmed Bablu.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694406|Abdul Matin Khasru]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Abdul Matin Khasru.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55694715|Mahmud Us Samad Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55943735|Mario Roberto Morales]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55971501|Adolf Lüchinger]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q55998474|Princess María Teresa of Parma]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:María Teresa of Bourbon Parma (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q55999120|Antonio García-Moreno]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:AGMoreno2003.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56000305|Jacqueline Rubellin-Devichi]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065281|Munira Yamin Satti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56065399|Shaheen Raza]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56173541|Margarita Lambrinou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56195647|Vitor Sapienza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56223573|Milan Hurtala]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56248458|Cyril Lawrence]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56257287|Fabio Restrepo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:Fabio Restrepo.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56299115|Nomvuzo Francisca Shabalala]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56393467|Jalaludin Rakhmat]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jalaludin Rakhmat.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56399697|Yopie Latul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56399754|Burhan Abdurahman]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Ternate Burhan Abdurahman.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56410339|Camille Bonnet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:L'équipe du SU Agen finaliste du championnat de France de rugby, en mars 1943 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q56600042|Younus Soomro]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56630743|Vincent Mhlanga]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56641288|László Gróf]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56651269|Waqar Ahmed Seth]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678261|Bernie Juskiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56678450|Dick Hinch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56743555|Martha Sánchez Néstor]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56841045|Mongameli Bobani]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q56862871|Brian Crowe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57037216|Marcello Brunelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:Brunelli Marcello.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57342370|Nikhil Nandy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57617645|Fernand Turcotte]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57829968|Faith Alupo]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57903860|Elmer Pato]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q57973856|Ambrose Mandvulo Dlamini]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:10.08 總統接見「史瓦帝尼王國總理戴安伯伉儷」 (48863175906).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q57986405|Ndifor Afanwi Franklin]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58004322|Ulfat Mustafin]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q58175439|Ajay Kumar Tripathi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Justice Ajay Kumar Tripathi.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59226203|Cabo Almi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59245275|Silvio Favero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q59327278|Raj Mohan Vohra]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| [[فائل:Raj Mohan Vohra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59387154|Dennis G. Peters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dennis G. Peters (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59594563|Shin So-gol]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| [[فائل:신소걸.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q59822632|David Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:David Corrêa na Tradição 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60048453|Carlos Burga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60428775|Ron Wright]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Wright, official portrait, 116th Congress.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60578644|Khaled Al Amir]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676275|Anthony Mwamba]]''
| 
| [[زيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60676348|István Turu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60682885|Nikolay Petrunin]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Петрунин Н.Ю.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60684463|Hussain Ahmed]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:The Minister of State (Independent Charge) for Youth Affairs &amp; Sports, Dr. M.S. Gill felicitated the Indian Football Heroes, who reached the semi - finals of Melbourne Olympics, 1956, in New Delhi on February 23, 2009 (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q60734385|Jim Cross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60734833|Danny Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60735860|Jack Page]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60829798|Rebeca Guber]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q60944987|Roger Maes]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61029386|Gérard Gire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080701|Abu Hena]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61080791|Sheikh Md Abdullah]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:State Minister for Religious Affairs Alhaj Advocate Sheikh Md Abdullah delivers speech at Hajj management meeting 2019-05-16 (PID-0038640) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61101983|מנחם מנדל]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61161331|Stephen Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61221263|Jean Luc Rosat]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61229497|SM Mohsin]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| [[فائل:S. M. Mohsin cropped Prime Minister Sheikh Hasina awards Ekushey Padak 2020 at Osmani Memorial Auditorium Dhaka 2020-02-20 (PID-0034165) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61283036|Azmi Mohamed Megahed]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| [[فائل:عزمي مجاهد.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61314646|Kartikeswar Patra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61355370|Godfrey Grima]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61375379|Skariah Thomas]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Scariah Thomas.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61481724|Luigi Roni]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61556012|Bikram Keshari Barma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61625027|Mac Jack]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61670448|Leanid Dziejka]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Пасведчанне дэпутата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання на імя Леаніда Дзейкі.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q61707992|Stephen C. de St. Jeor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61746483|Pierre Housieaux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61781035|Hans Grotz]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61893591|Ravi Shankar Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q61945598|Marc Pilcher]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62072676|Adebayo Osinowo]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62081852|José Daniel Guccione]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Guccione.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62126551|Roberto Rivas Reyes]]''
| 
| [[نڪاراگوا]]
| 
| 
| [[فائل:Roberto Rivas 2013.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q62381879|Nick Mourouzis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62570988|John Obiero Nyagarama]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62691119|Mutko Tsvetkov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q62713325|Viktor Kelner]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63004552|Wilberforce Kisamba Mugerwa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63197527|Florence Ridley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63198327|Dora Werzberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63342260|Miguel Ángel Giubergia]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Giubergia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q63381257|Pascal Monkam]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63457716|Mohammed Oreibi Majid al Khalifa]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q63999140|Sangram Keshari Jena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64019473|Ludwig Wiedenmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64095652|Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64097038|Jos De Man]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64141250|Balli Durga Prasad Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64149281|Bernard Grégoire]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64348965|Nitsa Tsitra]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399281|Zamuxolo Joseph Peter]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399294|Pumza Patricia Dyantyi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399328|Jacqueline Mofokeng]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399347|Dorah Dunana Dlamini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64399408|Tandi Gloria Mpambo-Sibhukwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64681381|Rayyān, Aḥmad ʻAlī Ṭāhā]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64855254|Alexandros Isaris]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64859158|Gouri Sankar Dutta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64860750|Anish Deb]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Anish Deb - Kolkata 2015-10-10 5402.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q64918366|Zdeněk Preclík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64929872|Joseph Ferris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q64949184|Aminul Islam Mintu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65030790|Richard Laird]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65038140|Svatopluk Kasalý]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Svatopluk Kasalý 28. 3. 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65166902|Joselito Falcão de Amorim]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Joselito Falcao de Amorim.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65174387|Flaviola]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65199622|Saeid Tashakkori]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:تشکری.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65275379|Zaur Kantemirov]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65428531|Chavalit Soemprungsuk]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65548621|Suresh Amonkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65561109|Satya Deo Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587383|Jacques Lajeanne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65587693|François Lantz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65590587|Alain Lescouet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Hazan Lescouet Quénard Pinon 743 (M Lescouet).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65592292|Gérard Marulier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65600672|Muslihan DS]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602099|Claude Schoettel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65602496|Patrick Simon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Patrick Simon 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65602566|Fernande Singer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65606835|Jean-Marie Zoellé]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jean-Marie Zoellé 18122010.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q65925031|Karim Salman]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q65945406|Miguel Ángel Tábet]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| [[فائل:Miguel Angel Tabet.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66087270|Lakhdar Bouregaa]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:لخضر بورڤعة.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66124526|Ubong King]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Ubong King in 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q66144602|István Bérczi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66765131|Ramesh Tikaram]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q66777086|Ma. Bernardita Ramos]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67100745|Myron J. Echenberg]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q67930607|Giovanni Gastel]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| [[فائل:2017 02 03 Pizzarotti Ferraris mostra le 100 facce della musica italiana Giovanni Gastel-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q68213462|Quarto Pianesi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68696106|Samsuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q68797025|Ada Bello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ada C. Bello-LSU-1961.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q69802933|Ziaur Rahman Khan]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q69908032|Charles Bukeko]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70250846|Felix Malyarenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| [[فائل:Felix Malyarenko (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q70278592|William B. Helmreich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70554553|Amzad Hossain Sarker]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q70991299|Marcel Meys]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Marcel Meys1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q71965647|Vassilis Sevastis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| [[فائل:Sevastis long-jump.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q74477144|Meyer Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q74751689|René Sylvestre]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75313948|Jocelyn Feilding]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75388941|Princess Diana of Bourbon-Parma]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75390661|Lord David Douglas-Hamilton]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75599416|Michael Conybeare Sender]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75620301|Clotilda Douglas-Yakimchuk]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75661811|Alexander Brunton Badenoch]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75866189|Sally Yolanda England]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75904125|Maria-Alice de Marsillac Plunkett]]''
| 
| [[برازيل]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q75936458|Melanie Forestier-Walker]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76044131|Raja Kollure]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76079057|Andrew Moncreiff]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76120799|Morgan Rees-Williams, 3rd Baron Ogmore]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76170613|Christopher Sanders]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76367719|Ostap Lozynsky]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76429596|Kostas Kleftogiannis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76433189|Farid Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76814385|AKM Amanul Islam Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76836042|Mockbul Hossain]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q76945602|Theo Jubitana]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Theo Jubitana.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q76947388|Osvaldo Cochrane Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77058159|Fernando Sandoval]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77254925|Jean-Charles Nègre]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q77324578|Geoff Makhubo]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Geoff Makhubo, Mayor of Johannesburg.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q77353829|Mohamed Melehi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Mohamed Melehi, Le360 - May 4, 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q78575739|Bhekizizwe Peterson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78626233|Ana Magdalena]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q78933325|Charles Ehlinger]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79275451|Ricardo Valderrama Fernández]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q79666066|Kiing Shooter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q80253264|Carlos Marincovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Marincovich 1970s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80308776|Marc Daniëls]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Marc daniels-1720510798 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q80505957|Horacio Luis López]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82504773|Mohammed Yaseen Mohammed]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q82925403|Pino Grimaldi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83135813|Morris J. Viljoen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83214686|San'yūtei Takasuke]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83618559|Jean-Claude Menand]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q83630761|Francisco Daniel Rivera Sánchez]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84138873|Caterina Emili]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84174794|Lorna Irungu]]''
| 
| [[ڪينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84497471|Li Wenliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| [[فائل:LiWengliang.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q84596019|Michel Rosenblatt]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84737258|Hong Ling]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q84975812|Yoshio Tateishi]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85005219|Lin Zhengbin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85098459|Mohammad-Reza Rahchamani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:MohammadReza RahChamani 1397-08-23.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85245727|Liang Wudong]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85332141|Liu Shouxiang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85354114|Wang Xianliang]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85504174|Liu Zhiming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85755827|Roy Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85770058|Isaac Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853174|Liu Xiaoxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853305|Xu Defu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853522|Xiao Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85853556|Peng Yinhua]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85861427|Grzegorz Guziński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85867731|Robert Znajomski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Znajomski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85873158|José Gentil Rosa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85877322|Simão Almeida]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85881430|Liu Fan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85967536|Azizur Rahman]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85969531|Habibullah Peiravi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q85991636|Ibnu Saleh]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ibnu Saleh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85991691|Imran]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Imran.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q85994920|Tengku Zulkarnain]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Tengku Zulkarnain.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86206276|Xia Sisi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86206710|Huang Wenjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86426444|Sami Shousha]]''
| 
| [[مصر]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q86550970|Carlos Tapia García]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Tapia en LaMula.pe 2-38 screenshot.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q86709709|Mohammad Ali Ramazani Dastak]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87066622|Ahmad Songi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87072653|Gonzalo Cerezo Barredo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87186121|Buchanan Sharp]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87205979|Dukha Bhagat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87219910|Valerio Moro]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87451176|Benon Magezi]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87495680|Ikenwoli Godfrey Emiko]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| [[فائل:The Olu of Warri, Ogiame Ikenwoli.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87511491|Lee Cha-su]]''
| 
| [[ڏکڻ ڪوريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87558710|Roberto Stella]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87652750|Nasser Shabani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Nasser Shabani.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87697765|Wen Zengxian]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87830378|Francesco Saverio Pavone]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87849018|Jiang Xueqing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87967184|Aris Dijksman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975501|Narjes Khanalizadeh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87975990|Reza Mohammadi Langroudi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q87976706|Esmail Yazdi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Esmaeil Yazdi 2017-09-04.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q87999700|Hipólito Chaiña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88036515|Ashutosh Mohanta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88094808|Antonio Michele Stanca]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88179804|Joan Cuadrench i Aragonès]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88181154|Aileen Baviera]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Aileen Baviera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88196412|António Vieira Monteiro]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88206609|Jean Leber]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88209709|Larry Edgeworth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88223813|Admir Džubur]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88326495|Jean-Jacques Razafindranazy]]''
| 
| [[فرانس]]&lt;br/&gt;[[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88332749|Sérgio Trindade]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88364089|José María Loizaga Viguri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373250|Sylvain Welling]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88373576|Jean-Marie Boegle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88376163|María José Rubio Fuentes]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88382284|Calogero Rizzuto]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88386281|Nashom Wooden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387865|Hassan Milani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88387896|Peter Myles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88394294|Zororo Makamba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88420752|Olivier Schneller]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88430796|Borja Domecq Solís]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88461558|Maroof Afzal]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465219|Dez-Ann Romain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465409|David Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88465891|Lee Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88471669|Qiu Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88505446|Orlando Staton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Orlando Staton with the Fabulous Flemtones on February 28, 2020 at Tierney's Tavern in Montclair, New Jersey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88529356|Abraham Levy Bressler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88552871|Black N Mild]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88553411|Floyd Cardoz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Floyd Cardoz demonstrating Indian cuisine (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88564303|Lillo Venezia]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88592566|Jenny Polanco]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88602759|Giuseppe Berardelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88605041|Steven Dick]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88660090|Mohamed Farah]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88696349|Vasile Ouatu]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88719792|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720437|Kious Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88720923|Rose Marie Compaoré]]''
| 
| [[برڪینا فاسو|برڪينا فاسو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88788580|Alan Finder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88799719|Usama Riaz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88862963|Ruben Melogno]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88866458|Jésus Gayoso Rey]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88876722|Narciso Arranz Cerezo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88919704|Jörn Kubicki]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88928087|Jacob Plange-Rhule]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88946519|Romi Cohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88948586|Freddy Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88960423|Chato Galante]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Chato Galante Premios Goya 2019 - Mejor Película Documental (cropped) (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88961624|Daniel Davisse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Daniel Davisse, Journée mémoire Holocauste, Esch-sur-Alzette-103.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q88963159|Angelo Rottoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88974861|Amged S. El-Hawrani]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88975447|Adil El Tayar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88978483|Maria Mercader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q88979371|Javier Docampo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89018986|Denise Millet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89034303|Manuel Adolfo Varas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89043679|Peregrine Broadbent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89044367|Lorena Borjas]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89047239|David Hodgkiss]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89058562|James T. Goodrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89090767|Viktar Dashkevich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| [[فائل:Viktar daszkievicz 01.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89107781|Tomas Oneborg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89108362|Ángel Sánchez Mendoza]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89118435|Rafael Gómez Nieto]]''
| 
| [[اسپين]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Inauguración del Jardín de los Combatientes de la Nueve en Madrid 14.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89126458|Pat Midgley]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89127551|Antonio Nonato Lima Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89190157|John Hartwall]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89193385|José Antonio Martínez Bayo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Jose Antonio Martinez Bayo en Villel de Mesa.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89250938|April Dunn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89251950|Bernardita Catalla]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89266944|Cemil Taşcıoğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89271759|Bob Glanzer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89272139|Reggie Bagala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89277337|Miquel Àngel Vaquer]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89278617|José Luis González Novalín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89284961|Jacques F. Acar]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Jacques-F-Acar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89290024|Constantino Juri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89300558|William Wolf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89328137|Chang Kai]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336547|Liu Li]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89336556|Mei Zhongming]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89337077|Zhu Heping]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89355538|Avram Goia]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89358641|Bernard Epin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388448|Omar Quintana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89388934|Rodrigo Pesántez Rodas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89392342|Carlo Colombara]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89412554|Florindo Corral]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89416505|Ismail Mohamed Abdulwahab]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89417365|Montserrat Sabater Bacigalupi]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89444493|Yang Jun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89445395|Carlos González-Artigas]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89452309|Jorge Orlando Semería]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89455052|Muhammad Sirajul Islam]]''
| 
| [[بنگلاديش]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89465759|Ito Curata]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Ito Curata in his Mansion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89469646|Silvio Devoto]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89472100|Sa'ad Galadiman Patigi]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477474|Mel Boyaner]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89477590|Arlene Stringer-Cuevas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499451|Anick Jesdanun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89499594|Shona Ferguson]]''
| 
| [[بوٽسوانا]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Shona Ferguson.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89499996|Cyril Boulanger]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89500010|Fernando Labra Hidalgo]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89501894|Ahmad Taheri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502052|Fuad Nahdi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89502662|Kalil Haché]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89503586|Mary Roman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89514702|Feriha Öz]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89520802|Giovanni Coppiano]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89526192|Wilhelm Burmann]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89532539|Patrick Gibson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Gibson Brothers - 2018082190008 2018-03-23 Radio Regenbogen Award 2018 - Sven - 1D X MK II - 0178 - AK8I9908.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89552274|Abhay Bhardwaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Abhay Bharadwaj.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89559728|Wilson Villa]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89562034|Jorge Chica]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89564475|Lee Fierro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89573517|Ahmad Tuyserkani]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89575597|Hervé de Buyer]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89579907|Seyed Mohsen Habibi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580542|Ali Khalafi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580736|Farzad Tazari]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580754|Jean-Jacques Gressier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89580995|Shahriar Sharifi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582186|Ezzat Khamoshi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582543|Seyed Abdullah Zavieh]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582558|Plato Sohrabi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582564|Reza Neghaban]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89582569|Frida Wattenberg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584157|Jean-Jacques Siegel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584521|Terry Cutmore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89584637|Brian Lambert]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89588532|Henri Ecochard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Ecochard.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89589522|Laurent Gruson]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89590162|Ron Rich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89592254|Israel Carrera]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89599147|Jitendra Rathod]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89620524|Michael Yun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89637292|Dolors Sala Carrió]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89656990|Juan Martín Velasco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89666393|Ruben Burks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89669404|Vincent Lionti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89679283|Vicente Villagrá Blanco]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89690342|Eli Velder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89697563|Anton Sebastianpillai]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703537|Anita Fial]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89703948|Patrick Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89768813|Charlotte Figi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89795205|Marguerite Lescop]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89799501|Art Paleczny]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819791|Joaquim Tosas i Mir]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89819849|Conrad Buchanan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89826765|Rebecca Mack]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89860442|Marcelino García Pérez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89888640|Christophe Pras]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89898390|Alex Layne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89912075|Eddy Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eddy Davis Lisbon 2006.JPEG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89918324|Abdul Mabud Chowdhury]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89918929|Manolo Navarro]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919082|Laneeka Barksdale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919363|Ricardo Castaneda]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89919484|Roberto Román Valencia]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89924623|Liliane Marchais]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89932032|Sam McGhee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89933671|Lee Bossom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89934267|Ronnie A. Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89936212|Kiminobu Okada]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89938688|Giorgio Valoti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89939488|Raimondo Balicco]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89952002|Leila Benitez-McCollum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89957906|Ronald William Lewis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q89986954|Sento Masià]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:SentoMasia.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q89998424|Ben Hirschmann]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025534|TM Giasuddin Ahmed]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90025619|Ugo Rozzo]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90027431|Hannes Schopf]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90030093|Edoardo Valli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90046004|L. Douglas James]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90060899|Santiago Llorente Fernández]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90078508|Gonzalo Dasilva]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90121082|Ho Kam Ming]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90136425|Frank Gabrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90143887|Burt Ballanfant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90153083|Abdurakhman Martazanov]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90162943|Richard Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90250643|Hamid Manouchehri]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90251510|Ali Behzad]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90274240|Elio Armas Nahón]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90278503|Kapil Deo Kamat]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Kapil Deo Kamat during his term as Panchayati Raj minister (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90314365|Syed Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324980|Azar Ahrabi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324982|Fayaz Ayache]]''
| 
| [[شام]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90324987|Habib Zaidi]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90347409|Gustavo Orellana]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90404814|Eulàlia Amorós Solà]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90405588|Kishen Bholasing]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Kishen Bholasing 2015 - 3.PNG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90409657|Lionel Longueville]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90412083|Bas Mulder]]''
| 
| [[سورينام]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90415987|Leilani Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90416143|Zafar Sarfraz]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419272|Lila Fenwick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90419878|Baldiri Alavedra]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90424601|Victor Batista Falla]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90433310|Valeria Viveros]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90435726|Maria Krier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90457604|J. Ronald Verrier]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90463320|Jaime Ruiz Sacristán]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90465882|Fevzi Aksoy]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90478547|Alby Kass]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90479494|Ann Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90482625|Jason Hargrove]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90509901|Marylou Armer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90515325|Jacqueline Cruz]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90531405|Gerald O. Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90561312|Tom Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Tom Moore (soldier) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90605392|Robby Browne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90642033|John Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90683696|David Katzenstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90701193|Jorge Sebá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90723872|Jerzy Eligiusz Główczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Witkacy - Jerzy Główczewski - 1931-12.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90732093|Clida Martinez Ellison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90792247|Gabriele Baldassini]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90812370|David Méresse]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90849569|Glider Ushñahua]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90852078|Gil Bailey]]''
| 
| [[جميڪا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gil Bailey.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q90855527|Richard Passman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90878164|Julio Andrade Malde]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90902581|Elio Peretto]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90909454|Ernesto Gutiérrez Vera]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90925826|Rajesh Jayaseelan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90959889|Alexander Ivan Bedini Guthrie]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90961853|Margit Feldman]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q90963525|Anjanette Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91017527|Gian Carlo Ceruti]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023351|Brian R. Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91023739|Deon M. Crowell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024228|James Norvell Flowers Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024238|Annis Creese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[سينٽ ونسنٽ ۽ گريناڊائنز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024446|Dave Roland]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91024806|Kenneth J. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025303|Sterling Matthews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025490|Jerry Manley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91025565|Gary Holmberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gary Holmberg - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91025695|John-Sebastian Laird-Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91027383|Marie-France Chabanel]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91033075|Chad Capule]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91036102|Augusto Itúrburu]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91073092|Louis Wilsenach]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91075109|Eastern Stewart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077024|Terrance Burke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91077402|Noel Sinkiat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079038|Maria Linda Villanueva Sun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079360|George Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079952|Keith Redding]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91079959|Susan Rokus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91080484|Sterling Maddox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sterling Ruffin Maddox, Jr. - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91083307|Krishan Arora]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91085228|Jane Murphy]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087157|Gladys Mujajati]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91087664|Mary Agyeiwaa Agyapong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088331|Gérard Willocq]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088373|Amrik Bamotra]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91088921|René Rosset]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089299|Peter Tun]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089367|Maureen Ellington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089388|Cheryl Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91089696|Josiane Zauma Ebonja Ekoli]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090296|Melujean Ballesteros]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090318|Yves Latour]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090338|Sara Trollope]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91090369|Julie Omar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91102468|Gareth Roberts]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91106049|Edmond Adedeji]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91110677|ATM Alamgir]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91115657|Louis Jeannin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91116120|Joseph Djivélékian]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91118642|Elsie Sazuze]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120080|Alice Kit Tak Ong]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91120760|Leilani Dayrit]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121189|Janice Graham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121613|Syed Zishan Haider]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91121930|Aimee O'Rourke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122088|Areema Nasreen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91122861|Lynsay Coventry]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91146921|Ted Monette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:FEMA - 40478 - Ted Monette, FEMA's Director of the Office of Federal Coordinati.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91151546|John Percy Leon Lewis]]''
| 
| [[گيانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91159963|Jerry Givens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91167491|Claude Lafortune]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:Claude Lafortune - 04 (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91231278|Hamza Pacheeri]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231280|Fayez Ayache]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231284|Eric Labeja-Acellam]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231288|Alfa Saadu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231290|Liz Glanister]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231294|Rahima Bibi Sidhanee]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231299|Barbara Sage]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231302|Linda Clarke]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231306|Liz Shale]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231311|Mandy Siddorn]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231314|Glen Corbin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231316|Thomas Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231319|Andrew Treble]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231321|Michael Allieu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231325|Barbara Moore]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231330|Donna Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231333|Abdul Gellaledin]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231338|Donald Suelto]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231341|Stephen Pearson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231346|Linnette Cruz]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231351|Elvira Bucu]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231354|Amor Padilla Gatinao]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231356|Andy Howe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231361|Ade Raymond]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231364|Leilani Medel]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231368|Pooja Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231371|Emily Rose Perugia]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231375|John Alagos]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231379|Jenelyn Carter]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231384|Joan Grimshaw]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231386|Amanda Forde]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231391|Elbert Rico]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231394|Oscar King Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231398|Gilbert Barnedo]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231399|Charles Kwame Tanor]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231403|Kevin Smith]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231406|Gladys Nyemba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231408|Amarante Dias]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231411|Lourdes Campbell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231414|Barry England]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231416|Ruben Muñoz Jr.]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231420|Brian Mfula]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231424|Simon Guest]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231426|Brian Darlington]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231430|Rajesh Kalraiya]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231432|Wilma Banaag]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231435|Nick Joseph]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91231774|Jayne Harvey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91245547|Martin Loveday]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91250620|Guri Melleby]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| [[فائل:Guri Melleby - Skytterprinsesse (1967) (14495766559).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91252955|Manjeet Singh Riyat]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91262852|José Marroquín Yerovi]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91290519|Mahen Ramloll]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91308531|Skylar Herbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332046|André Charon]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91332579|Pierre Gilet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333378|Jean Pouaha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91333451|Ali Djemoui]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91334108|Sami Reda]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91336641|Gerallt Davies]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91381549|Saburō Matsushita]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91383699|Philippe Lerche]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91384778|Kabkéo Souvanlasy]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91388450|Guy Pfister]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91389053|Serge Bokobza]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91428965|Benjamin Levin]]''
| 
| [[لٿوينيا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91437271|Beryl Bernay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91449519|Rino Clerici]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91461341|Alain Le Garrec]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91503406|Ella King Russell Torrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91584337|Sudhir Sharma]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595066|Keith MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91595238|Jean MacVicar]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91621670|Belco Bah]]''
| 
| [[مالي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91655944|Shahin Shahablou]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91665169|Joel Rogosin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91669146|Khalif Mumin Tohow]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91670963|Jérôme Valette]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672058|James Hakim]]''
| 
| [[زمبابوي]]&lt;br/&gt;[[ڏکڻ سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672124|Patrick Delalaing]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91672457|Mohammad Hassen Hossenbux]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91686786|Sékou Kourouma]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91693470|Donald Reed Herring]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91707058|Danny Delaney]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91717351|Éric Loupiac]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91719339|Ton van den Heuvel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91756690|Fred the Godson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Fred the Godson, late 2016.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q91756983|Jean-Paul Michel]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91767492|Emeterio Gómez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91769815|Shree Vishna Rasiah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91776753|Tom Scully]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91783720|Annette Blier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91789659|Hannes Schedel]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91824964|Anthony Tsai Brooks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91840218|Ceybil Jefferies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91861707|Julian Perry Robinson]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91892839|Melonie Mitchell]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91893996|Angie Cunningham]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91911557|Mario César Romero]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91962972|Burton Rose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91964956|Carole Brookins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976803|Philip Kahn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976807|Bertha LaForest]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q91976809|Kenneth Saunders III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92022576|Mark Appelbaum]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92037433|Ronald Newman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92041406|Marco DiFranco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92045123|Clifford Martin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92054378|Noureddine Zidouni]]''
| 
| [[الجزائر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92059713|Gunnar Seijbold]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92079066|Valentina Blackhorse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92104585|Joyce Pacubas-Le Blanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92106989|Thomas Wetzen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92110448|Kenneth Roseman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92152403|Princy Xavier]]''
| 
| [[اٽلي]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92157950|Milan Stevanovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q240592|Socialist Republic of Macedonia]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92158826|Robert Francisco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92159374|Mohamed Ben Omar]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92168119|Martine Crefcoeur]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Martine Crefcoeur 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92174131|Fernando Miteff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92179738|Peter Gill]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92196478|Jonathan Coelho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92197171|Jack Lotz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jack Lotz.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92199833|Sher Enriquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92202893|Nicholas Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92203480|Leslie Pieroni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92204901|Jeffrey Pendleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205981|Katy Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92205988|Emma Davis]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92206621|Zafar Rasheed Bhatti]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92208184|Édith Arnoult-Brill]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| [[فائل:Édith Arnoult-Brill-FIG 2001.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92212507|Celia Yap-Banago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92215337|Zoe Mungin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92216910|Jacques Fribourg]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92219835|Gonzalo Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92262595|Alicia Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92264934|Celia Lardizabal Marco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92279689|Richard Charles Canazzi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92304326|Corliss Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92307070|Francisco Méndez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92310023|Janissa Delacruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92359243|Claude Barouch]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92378558|Madhvi Aya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92391135|Robert E. Proell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92394499|Joseph M. Assyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92409837|Syahrul]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syahrul Wali Kota.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q92419043|Wilford Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92419274|Mary Kepler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92455638|Andrea Circle Bear]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92464475|Edgar Heidorn]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92472344|Conrad Buckley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92474565|Barbara Gaines]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92476562|Wayne Haskell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92480593|Cherie La Pelusa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92495796|Dieter Hofmann]]''
| 
| ''[[:d:Q16957|German Democratic Republic]]''&lt;br/&gt;[[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92518002|Henry Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92539116|Daniel S. Paletko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92541835|Luis Modesto Páez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92542838|Deborah Gatewood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92545047|Matthew Stehr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92548855|Antonio Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92594539|Louise Coles]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92606215|Juan Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92611638|Louise Endel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92620791|William Nguyen]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92624775|Pamela Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92635842|Jun Maeda]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92637621|Sławomir Sokół]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92649435|Gulshan Ewing]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92715252|T. Norman Van Cott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92732453|Daniel Demetrius Newell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92750722|Mark Barisonek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92751809|Francis Boccabella III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92766758|Victor Chung]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768859|Dian Phipps]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768870|Alberto Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92768893|Ketty Herawati Sultana]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92771548|Joseph Feingold]]''
| 
| [[پولينڊ]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774800|José Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92774810|Orlando Moncada]]''
| 
| [[پيرو]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92776593|Idris Bey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92777833|Matteo De Cosmo]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92780896|Brittany Bruner-Ringo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92790696|Bill Gladstone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92791254|Sylvie Vincent]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92798976|Miguel Marte]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800215|Alfonso Salazar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92800742|B. Narayan. Rao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92801627|Paul Cary]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92805303|Randall French]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92826239|Samuel Hargress II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92843284|Yang Chongqi]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92849109|Ke Huibing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92861205|Don DiPetrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92864552|Don Osceola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92865607|Calvin Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92867489|David Goulette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92878926|Madeline Kripke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92891982|Ed Schilling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92896391|Li Yangbo]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92901064|Allah Yar Ansari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92920768|Boualem Benkhelouf]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92934641|Robert Suit]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92949314|David Beyl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92957910|Josephine Seier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92967426|Marie June Skender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92968758|Annelda Holtkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92972473|Bernadette Kelter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974044|Mary Francele Sherburne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92974147|Mary Regine Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92977116|David Berg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92985221|Irvin Herman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q92987708|Dan Spano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93075844|Rien Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93076125|Rina Smits]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93088160|Kyle Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93096025|Jim Kearnan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93115047|Venko Kanev]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93120505|Cornelius Watkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93122022|Muhammad Ahmad Asha]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93129383|Adamu Suleiman]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130940|Mary Hackett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93130944|Jessie Ancona]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93142529|Lamoyne King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146061|Tadashi Tsufura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93146187|Justa Barrios]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93160858|Sérgio Bueno de Camargo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93169354|Altamiro Moyses Zimerfogel]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93171213|Philip Foglia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93211513|Kareem Haji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93222035|Daniel Thomas Carr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93233292|Beppe Del Colle]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93242709|Nyla Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93244599|Willem Balke]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93245406|Cosimo Semeraro]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93267085|Preston Olive]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270562|Glenn Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93270951|Beverly Wefel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93275468|Jesse Willard Hathorne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93278657|Joan Cunnane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93295914|Gary Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93296429|Rafael Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93297721|Priscilla Carrow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93298301|Edward Becote]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93299047|Wayne Edwards]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93300107|Derik Braswell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93303617|Anita Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93309744|Mehmet Şah Demirhan]]''
| 
| [[جرمني]]&lt;br/&gt;[[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93338240|Eduardo Robles-Holguin]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93340743|Leonard Auerbach]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93341845|Stephen Cino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345570|Rex Damon Begay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345895|Bradley James Ghilarducci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93345899|Michael Fleming]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93351605|André Egri]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377076|Suleiman Adamu]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93377516|Rory Price]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93380491|Clifford Childs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93394215|August Pauger]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93395406|Roman Stadelmann]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93421326|Jack Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93427505|Pedro Tenorio Matanzo]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Pedro Tenorio Matanzo 2017.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431342|Antonio Rodríguez de las Heras]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RH en Zafra.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93431362|Johnny Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93436209|Fryni Arvaniti]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93443209|Raquela Mesa-Acosta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93449034|Barry Webber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93453945|Conrad Razidlo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93473479|Carlos Ernesto Escobar Mejía]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93488824|Gerald Glisson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93494556|Mohamed Hamud Omar]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93498853|Gerald Slater]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93506856|Gerson Peres]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Deputado Federal Gerson Peres.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93512574|Maureen Ciolek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93512807|Aharon Walkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93514005|Jorge Ortiz-Garay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93521975|Anthony Szczygielski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93525826|Helen Molina]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93530184|Eli Klausner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93584226|Jimmy Glenn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93587125|Maria Lopez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93593932|Wendy Bishop]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93598095|William Dean Brame]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93607966|Raymond Scholwinski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93614577|Yoshio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93615558|Nancy Bisschop]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93630916|Kim Blanchar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93633102|Willie Levi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93636186|Raymond Mitchell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93641586|Eric Frazier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93643731|Antonia Leon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93683887|Tam Mai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93698550|Abdelmajid Ben Aicha]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93705140|Jacques Reymond]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93707459|Paul Alloun]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93768263|Sushil Kumar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93774007|Daniel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93776347|Raymond Geraci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93784704|Murat Dilmener]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93838244|Vicente André Gomes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93860270|Sue Gargett]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93868410|Jesus Chediak]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93875993|Sandy Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93876058|Johannes Beck]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93881569|Abdelfattah Abdrabbo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93898822|Unique Clay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93903544|Guadalupe Ramos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93929514|Noel Walsh]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93939001|Hari Vasudevan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943136|Michael Clegg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93943796|Joan Neudecker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93956977|Paul Vasquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Bear Vasquez by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q93957499|Rose Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93962279|Celso Mendoza]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q93967506|Gérard Cocrelle]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94016601|James Andres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94018988|Tiffany Mofield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94019590|Tom Omaña Luna Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94043719|Anna Mohr]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94061081|Jack Berg]]''
| 
| [[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94070745|Alan Ortiz]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94073090|Charles Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94087538|Belly Mujinga]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94096258|Dorothy Pearl Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94128948|Motoko Fujishiro Huthwaite]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Monuments Men Honored - Heroes protected art work in WWII-(2015) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94217572|Magomed Aliomarov]]''
| 
| [[روس]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94249876|Shōbushi Kanji]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| [[فائل:Shokiri-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94311480|Denith Deason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94349561|Marion Goldetsky Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94353812|Maurice Dotson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94365464|Clayton Snare]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94412286|Óscar López Acosta]]''
| 
| [[هونڊورس|هنڊوراس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94434142|Edward Crogan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94440981|Munir Mangal]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| [[فائل:Defense.gov News Photo 100707-F-7552L-006 - Commander of the International Security Assistance Force Gen. David H. Petraeus 3rd from left U.S. Army speaks with Afghan Minister of Security.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94477252|Marie Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94477711|Abdikani Mohamed Wa’ays]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94511714|Richard Cramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94523479|John Paul Eberhard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94524203|Marcus Pino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94528806|Hellyn Moore Pawula]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94530576|Genyte Dirse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94531325|Billy Farrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94547938|Mary Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94550864|Nino Cassanello]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94567016|Gloria Jameson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94572548|Alex Ruperto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94573130|Bobby McCoskey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94574829|Halil Karabulut]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94575477|Paul Odighizuwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579153|Douglas Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas Roberts - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94579402|Henry Camacho]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94579891|Ruth Median]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94580968|Tendol Gyalzur]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94583822|Hans Bär]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94613962|Jim Pruett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94616677|Ernesto Guzman Lara]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94643983|unnamed medical worker]]''
| 
| [[مڊگاسڪر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94648405|Benjamin Smalls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94657640|James Mahoney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94690321|Mojibur Rahman Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94694236|Georgia Litwack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94699977|Tin Aye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700336|Randy Narvaez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94700689|Joseph Santaguida]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94709855|Berisford Anthony Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94713622|Peggy Ndubisi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94799520|Donnell Kirchner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94864655|Joey Giambra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94924250|Frankline Ndifor]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94941476|Patricia Forster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94944470|Esteban Yáñez Pazos]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94945959|Hatsy Yasukochi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94966479|Lenora Garfinkel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94972710|Wilson Roosevelt Jerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Wilson Roosevelt Jerman (crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94973282|William Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94981721|Vanessa Mackey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94987056|Mark Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994278|Miquéias Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994310|João Kabeção]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994337|Lourdes Catão]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Foto de Lourdes..png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q94994347|Mário Chermont]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994352|Rafael Fragoso]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94994691|Joshua Yasuo Suzuki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995489|Rommel Bernarte]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94995575|Ralphy Campos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997568|Rachel Verbaan]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997852|Hernán Alemán]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94997878|Alberto Tejedor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q94998033|Reber Zandi]]''
| 
| [[سويڊن]]&lt;br/&gt;[[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95128547|Ken Nightingall]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95147136|Alyce Chenault Gullattee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95151336|Petr Šmaha]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Petr-Šmaha.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95152882|Trevor Belle]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95153930|Keith Wade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95155945|Jaromír Joo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95175836|Vladimír Řehořek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95176753|Jiřina Kumstátová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95190573|Carlos Arturo Garcia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95207707|Charlie Burrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95216366|Sorin Iftimi]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95232940|Eugene J. Sayfie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95250542|Donna M. Morrissey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95345195|Emilio DiPalma]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95377523|Daniel Kopál]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381440|Libuše Holečková]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95381819|Miroslav Jirounek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95390382|Sally Rowley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Sally Rowley - freedom rider arrest 1961 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95391797|Lydia Baštecká]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95393540|Marie Mudrová]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95399285|Edith Irvine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95416463|Hussain Ahmad Kanjo]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95423359|Kamrun Nahar Putul]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95434619|Wegene Debele]]''
| 
| [[ايٿوپيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95446434|Stephen P. A. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95491073|Fred Westbrook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95502391|Santiago Baten-Oxlaj]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95507915|Jose Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95573131|Judith Bemis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577004|Wang Bing]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577281|Feng Xiaolin]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95577358|Zhang Kangmei]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95578805|Douglas Linn Hickok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95579452|Elizabeth Fulop]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95613600|Salvatore Pica]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95629701|Pepe Tapia]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95638573|Jeffrey Ronald Henry Muzljakovich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95645973|James Leach Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95650616|Samuel Joseph Lococo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95660168|Paul McCurrie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95670840|Hugo Ryckeboer]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95676290|Fakhruddin Syed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95692819|David Ford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95694247|Yehudah Jacobs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95701122|Brahm Kanchibhotla]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Brahm Kanchibhotla.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95702276|Zubair Ahmed]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95727053|Barbara Ossenkopp]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95737055|Mário Veríssimo]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95747603|Flossie Lee Bournes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880217|Alan Michael Twofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880218|Ronald R. Erdman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880219|Charles Robert Keal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880220|Shirley Crute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880221|Kenneth Richard Coombs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880222|Bobby Joseph Hebert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880229|Robert N. Winsor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880231|Andrew Kowalczyk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880233|David F. Savitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880234|Thomas William Campbell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880239|Lawrence Littig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880243|Antoinette Tosco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880244|Marvin L. Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marvin Thomas - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880245|Dalma Holloway Torres]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880246|Ethel R. Fonti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880247|Michael Giangrande Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880248|Philip Braverman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880255|Ralph Plaisance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880258|Pierina D. Borsoi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880259|Willard John Hoyt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880260|Timothy J. Liszewski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880265|Barbara J. Norris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880269|Donald Raymond Haws]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880270|Mattie F. Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880271|Ruth E. Shinn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880272|Robert Dugal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880274|Roberta Gulick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880283|Carol Davis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880284|Gomer Richards Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gomer Richards Jr. - high school graduation 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880285|Steven L. Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880286|Vincie Teresa DeRose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880292|Delia Regina DiTullio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880295|Ken Caley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880296|Jean-Claude Henrion]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880297|Grace Lee Hargrave Cradeur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880298|Ronnie Estes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880303|Mary Ellen Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880307|Patrick C. Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880308|Daniel S. Pincu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880309|Norman Gulamerian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880310|Patricia L. Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880311|Angel Escamilla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880317|Russell D. Green]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Russell Dale Green - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880325|Scott Douglas Woodard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880337|Russell Arnold Nielsen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880362|Helen Wall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880375|Richard Edward Rutledge]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Richard Rutledge - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880383|Daniel Blume]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880778|Richard J. Conway III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880779|Betty M. Bradshaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880780|John C. West Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880781|Dorothy Alma Ennis D'Ostilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880782|Karen Kay Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Karen Kugler - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880783|Thomas Kevin Milo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880791|Donald Martin Puffer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880792|Danny Ray Bierman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880793|Paul Francis Siefert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Paul Seifert - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880794|Richard M. Glidden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880800|Lela Reed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880803|Ruth Skapinok]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880804|Conrad Ifill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880805|Betty Sue Harber Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880807|Edward Ciocca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880808|Pilar Molina Reyes Rodriques]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880811|Corinne Rhodes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880817|Richard Kiddle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880818|Frank Miszkiewicz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880819|John Joseph Crowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880820|Roger Liddell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880827|Michael Wrotniak Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880829|John Poleon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880830|Joan M. Heaney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880831|Stephen J. Clinton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880833|Antoinette Marie Lutz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880834|Charles Jernigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880843|Jean M. Winterbottom]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880844|Juanita Sanchez-Valdez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880845|Robert Bruce Harrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880846|Paul Edward Herbst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880847|John Francis McClintock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880851|Robert C. Moen Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880862|Alice Glazer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880874|Jean Marie Hazelwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880886|Alice Louise Trout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Alice Lukens - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880897|Norton A. Kent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880909|Paul Shelden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880920|Jeanne Stone Rusnak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880930|John Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880940|Huguette Dorsey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880948|Harold Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880956|Carl Robert Bentley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880957|Bette Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Marie McTague - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95880958|Alan A. Potanka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880964|Robert P. Rust]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880969|Anthony J. Valdati Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880970|Hal Upjohn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95880971|Samuel Kramer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881335|Thomas I. Atwood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881336|Vinton Timely Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881337|Dorthe J. Flick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881338|Arlene Chesley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881339|Roger Lehne]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881340|George Freeman Winfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881345|Donald J. Horsfall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881349|Barbara Stack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881351|Thomas E. Anglin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881352|Rose Mary Infantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881359|Vince Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881360|Elaine Cupka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881363|Doris Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881364|Harley E. Acker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881365|Veil David DeVillier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881368|Joyce Posson Winston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881373|Arnold Obey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881375|Ethel Hamburger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881376|Marjorie L. Goolsby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881377|Luiza Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881385|Pio Mactal Vilar Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881394|Richard C. Schug]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881405|Adelfo Ruiz Calvo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881413|Stanley Moser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881425|Joseph J. Ingram Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881435|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881452|Carl J. Hebert Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Carl John Hebert - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881461|Larry Rathgeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881468|John McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881479|Douglas Hanby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881485|Teresa A. Olbrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881486|John F. Cannon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881487|William U. Roulette III]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881488|Dawn M. Peryer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881489|Elaine Jeannette Beaulieu]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881497|Ronald Boccacio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881499|Peter Crisanti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881500|Ellen Elizabeth Fabry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881501|Clarence Robert Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Robert Ellis - 1944.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881504|Celestino Padilla Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881510|Mary A. Cole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881511|Earl Avers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881512|Cindy Lou Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881513|Julia Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881514|Frederick Anthony Palazzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881522|Yvonne S. Orlando]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881523|Marie Virginia Leto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881524|Evelyn Gertrude Brant-Graf]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Evelyn Russell - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95881525|Patricia A. Carrigan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881920|Audrey LeMaire Morvant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881921|Michael I. Sumergrad]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881922|Sean Christian Keville]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881923|Carol A. Castle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881926|Jean Munson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881932|Irene S. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881933|Carmen Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881934|Helen Sutton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881935|Deloris C. Traver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881939|Richard L. Houle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881954|Thomas A. Adamavich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881962|Gaetano Lombardo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881970|Kenneth L. Jewel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881982|Gloria Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881988|Robert Lee Amos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95881998|John J. Valentine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882005|Edward J. Deasy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882017|Vera Flint]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882040|Clementine E. Jamgochian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882045|Beverly J. Plessinger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882046|Robert Michael Sedor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882047|John Cassano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882048|Jean Adele Walkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882049|Milton Sivels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882055|Terrence George Driscoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882058|Janice Lin Bisley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882059|Anna Sternik Warren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882061|Melford Henson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882062|Gene Zahas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882066|Krist Angielen Guzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882071|Diana G. DeVito Swist]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Diana G. DeVito - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882072|Fred J. Felella Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882073|Mike Field]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882074|Anne Turner Gaillard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Cornelia Annette Turner - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882075|Marlene B. Mandle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882081|Constance M. O'Connor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882084|Peter Bainum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882085|Zoao Makumbi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882087|Charlie Hopper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882088|Bettie London Traxler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882093|Herbert Nygren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882097|Marsha Lee Holiday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882098|Bruce W. Sowalski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882099|Amelia Scott Dougherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Amelia Martha Scott - 1953.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882100|Janice Preschel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice Preschel - 1977.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882104|Maxwell M. Mozell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882109|Joseph Migliucci]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882110|Philip A. Scardilli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882111|Theodore Robert Zaterka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882112|Barbara E. Woznicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882522|Torrin Jamal Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882529|Robert Steven Seldin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882542|Rocco Anthony Ward Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882551|Lynne Sierra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882559|William Brett Tracy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882564|Marion Krueger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882565|Kenneth R. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882566|Robert C. Blades]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882567|Jolene Blackburn Robison Wahgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882576|Richard Daniel Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882577|Russell Aucott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882578|Kelly Doyle Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882579|Walter Everett Barton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882580|Joyce Roberts]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882581|Adrienne Eugina Doolin Howard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882584|John Robert Oglesbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882590|Jean D. Tobin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jean Nilson - 1947.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882591|Howard J. Bender]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882592|Randolph Maitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882593|Donald Geoffrey Helliwell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882601|Wilfred Jay Sikkema]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882602|Anna Elizabeth Pearson Lugg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882603|Ronald Burdette Culp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882604|Robert Charles Bazzell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882605|Jose Vitelio Gregorio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882607|Edward Russell Helfrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882615|Dorothy Spanos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882616|Nancy A. Richard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Nancy Nutter - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882617|Mary Ann Yazzie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882618|Nancy Taylor]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882620|Mary Ann Scata]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882627|Virginia Bettencourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Virginia Navarra - 1945.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882628|Dolores A. Vail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882629|Marguerite M. Horgus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marguerite Wolanski - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882630|Brenda Lee Orebaugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882631|Alice Fraher-Mason]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882639|Linda L. Orendorff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882640|Nora Malis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882641|Marie A. Detrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882642|Michael L. Trombley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael Lee Trombley - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95882643|Edith Costanzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882645|Ronald Wilfred LePage]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882652|Edward A. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882653|Dante Dennis Flagello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882654|Raymond W. Wilkinson Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882655|Stewart Markham Fish]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882660|Barry G. Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882664|Carl Gunther Reiss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1206012|German Reich]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882665|Luke Workoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95882666|Janet M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883101|Linda Nute]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883102|John E. Broadly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883107|Florence Marks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883111|Carmen Lydia Muniz Rodriguez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883112|Calvin E. Messner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883113|Charles Willis Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883114|Thomas Neal Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883115|Steve Joltin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883116|Marie Caronia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883124|Marion Klein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883125|Liudas Karolis Mikalonis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883126|Alice Coopersmith Furst]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883127|Stephen J. Chamberlin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883132|Maclear Jacoby Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Maclear Jacoby Jr. - 1989.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883136|Barry Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883137|Joraine Sieber Groat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883138|Douglas H. Diamond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Douglas H. Diamond - 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883139|Walter M. Eagles Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883143|James Ventrillo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883148|Melita Baker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883149|Jim J. Wolf Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883150|Frances M. Pilot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Frances Macho - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883151|Merlene Sue Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883152|Helen Silvia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883156|James Lowell Miller Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883161|Joan Cecile Berngen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883162|Laura Yopp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883163|Carole Montalbano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883164|Wesley Richard Fahrbach II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883169|Craig Franken]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883173|Anthony V. Racka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883174|Stanley Marvin Grossman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883175|Francis A. Kennedy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Francis A. Kennedy - 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883176|Raymond Paul Janssen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883185|Bob Barnum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883186|Katherine Ann Birkmaier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883187|Carol Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883188|John B. Lynch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883189|Richard Alexander Ross Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883193|John B. Ahrens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883196|Leon Martin Beels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883199|Tonna Lee Pratt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883200|Martha Eddy O'Brien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883202|Patricia Plante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883206|Carl A. Philipp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883213|Crystal LaBelle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883222|Fred Walter Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883231|Frederick Brown Starr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883241|Dolores M. Madera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883253|Michael Angelo Church]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Michael A. Church - 1968.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883651|Frank McClellan Worthington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883659|James Ronald Conley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ron Conley - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95883660|Florence Ethel Buenzly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883661|Sandra McCauley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883662|Gertrude Clemmer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883663|Beverly J. Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883664|Ronald P. Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883665|Paul Martinez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883673|Cheryl E. Petty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883674|Monica Maley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883675|Carla Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883676|Joan M. Cargill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883682|Robert M. Shaw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883685|Jeanne Madden Cibroski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883686|Elizabeth Harris Tirrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883687|Steven J. Huber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883688|Billie Jean Michael Habermehl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883689|Darla Eileen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883698|James W. Landis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883699|Arthur Louis Thibault]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883700|Gary Tillery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883701|Michael James Reagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883708|Tony Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883710|Tracie L. Heverly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883711|Roxana Griswold Foreman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883712|Peggy Rakestraw]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883713|Norman Leslie Jenkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883714|John Fusco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883721|Harry P. Misthos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883723|Allen Joseph Spinner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883724|Salomon S. Podgursky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883725|Ellen Marie Pauze]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883726|JoAnn Stokes-Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883735|Joseph Colasurdo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883744|Carol Sue Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883754|Irvin Alder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883769|Denise Camille Buczek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883780|Richard J. Rome]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883795|Eileen Marie Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883807|Susan McPherson Gottsegen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883820|Londia Viola Mongold Deavers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883829|Deyrold Arteaga]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883834|Paul James Nagy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883835|Joseph T. Cappello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883836|Maria Tassiopoulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883837|Alberto Castro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883838|Helen Boles Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883846|Carole Kaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883847|Richard Joseph Lenihan Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95883848|Luther Coleman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884214|JoAnne Katherine Walther]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884215|Durlene Clontz Shuffler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884216|Jeanette Gilmour]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jeanette Gilmour - 1960.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884217|John Joseph Christiana Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884218|Fritz Wilhelm Reisgies]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884226|Ronald Jacobus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ronald Jacobus - 1956.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884227|Bernard David Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884228|Clifford J. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884229|Bette Allred Weatherly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884232|Robert Manley Argo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884238|Phil Langley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884239|Mary Frances Parsels Dennis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884241|Mary M. Desole]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Margaret Thomas - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884242|John F. Von Sternberg Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884244|Thomas Tarbell Russell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884246|Myrtha Celifie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884254|Norma Hoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Norma Lenore Bratschi - 1937.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884256|Nita Pippins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884259|Gloria Allen Moskowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884261|Edward J. Bridgeford Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884268|Billy Ostland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884283|Rodrick Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884292|Rita Paas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884301|Israel Sauz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884313|Paul R. McQuade]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884322|Robert L. Crahen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884332|Daniel James Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884351|Robert Grant Conner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884362|Merrick Dowson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884373|Verla L. Courey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884380|Patricia Gibbons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884382|Thomas Allen Catron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884384|Isaias Mendoza]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884385|Charles Donald Neal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884387|Wanda Bailey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884392|John Herman Clomax]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884400|Emmanuel Demetri]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884402|Bruce P. Biesenbach Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bruce P. Biesenbach, Sr.-(1945 - 2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884404|Artemis Nazarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884407|Bill Mantell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884416|Merle C. Dry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884418|Harold L. Hayes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884420|Rosemarie Theresa Torrance]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884422|Rachel Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884423|Carol Carey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884426|Vincent G. Frainee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884432|Lucille Marie Resto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lucille Marie Stavola - 1961.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884433|Mercedes Santiago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884434|Gerald Cassidy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884435|Lula Fitzpatrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884796|John Joseph Reed Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884797|Edgar Orlando De La Roca]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884799|Jimmy Walters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884805|James O'Brien Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884807|Mari Jo Davitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884808|Nancy Reid]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884809|Elaine Menchel Marcus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Elaine Cheryl Menchel - 1962.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884810|Sean Boynes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884811|Theodore Gaffney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884824|Sharyn Lynn Vogel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884835|Sidney Siegel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884848|Larry Sylvester Hutchinson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884861|Deane K. Felter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884880|Joan M. Hackney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884888|Landon Spradlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884897|Rocco Patrick Ursino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884910|Nola Kathleen LaBudde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884918|Ellen Spencer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884919|Paul Nathan Fontenot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884920|Charles Goodstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Charles Goodstein - 1954.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884921|Roger Mckinney-Wagner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884925|Henry Burk Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Henry B. Sullivan - 1963.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884930|Duane G. Vock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884931|Robert M. Sullivan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884932|Dorothy Cembrano Jay]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884933|Arlene Muriel MacIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884940|Louvenia Henderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884943|Chester Dwulet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884944|Jorge F. Casals]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884945|Mary Gilbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884946|Alan F. Krupp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884950|Michael A. Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884955|Robert Woodward]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884956|Mary Therese Loughery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884957|Peter Sakas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884958|Elsie Rossitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884959|Shirley S. D'Stefan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884967|Jeanne Hammond Byrnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884968|Melvin Pumphrey]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884969|Anna M. Gayton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884970|Owen Moreland Parks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884971|Roy Northway Stephens]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884976|Jeanette Marie Baldwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884980|John Pearson Brucher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:John Brucher - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884981|Michael Lee Jordan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884982|Timothy E. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Timothy E. Murray - high school graduation 1955.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95884983|Joseph J. Deren Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95884987|Loida Cruz Arroyo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885433|Charles Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885444|Cynthia Whiting]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885454|Arlene M. Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Arlene M. Fratkin - 1959.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885462|John Larry Sartain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885472|James Kevin Malloy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885483|Clara Louise Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885491|Patricia H. Thatcher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885500|Peter J. Brancazio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885510|Bobby Lee Barber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885518|Joan A. Lenhart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885519|Ruth Hunter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885521|Estelle Kestenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Estelle B. Greenwald.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885528|Judith Lee Arkerson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885530|Tommie Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885532|Irene Ann Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885533|Kenneth A. Rago]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885535|Maria Gibbs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885536|James C. Whittemore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885546|Anna Marie Lopiccolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885547|Allen Francis Tinkham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885549|Charles Walter Calhoun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885550|Guy A. LaVignera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885551|Kenneth K. Skoog]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885560|James E. Mann Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885561|Paul Ronald Joseph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885563|Louis B. Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885564|Arthur Rogers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885566|Randy Wichlacz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885575|Frankie L. Morris Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885576|José Díaz-Ayala]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885577|Paul A. Hamel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885579|Cornelius Lawyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885581|Dorothy Murphy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885582|Norman Walker Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885590|Florence Cahill Flaherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885592|Barbara Yazbeck Vethacke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885594|Nikima Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885595|Kerry Lehman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885597|Mary Minervini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885605|Frances A. Orsini]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885606|Mae T. Roser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885609|Regina D. Cullen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885611|Elizabeth Tevenan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885612|Dolores Marie DeLaurentis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Dolores Marie DeLaurentis - 1949.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885615|Jana Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885622|Malcolm C. Shaw Jr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885624|Sheena Renee Comfort Miles]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885625|Martha Leroy Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95885626|James David Gewirtzman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James David Gewirtzman - 1966.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95885628|Regina Dix-Parsons]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886139|Henry N. Dubois]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886140|Robert H. Westphal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886141|Audrey L. Ercha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886142|Edward L. Ghidotti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edward Ghidotti - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886150|Edith Gallo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886151|Ron Frangipane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886152|Ferdi German]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886153|Richard M. Cieslak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886155|Mildred W. Blough]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886163|Randy G. Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886164|Rosalie J. Downes Emrich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886165|John Bradford Hubert II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886167|Robert R. Stout]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886174|Eva Charlotte Julewitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886175|Dale E. Thurman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886176|Horace Saunders]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886178|Mary T. King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886179|Joseph Angeline]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886180|Muriel E. Lundgren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886187|Barbara Ann Loreck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886189|Kathleen Domenick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886190|Muriel M. Going]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886191|Charles Dow Long]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886192|Dorothy V. Indeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886200|Ina Macko]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Ina Place - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886201|Julia Maye Alexander]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886202|Virginia Alice Rauth]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886204|Cynthia Jean Falle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886205|Johnnie D. Veasley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886206|William Jonathan Glenney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886213|Mary E. Mack]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886215|Calvin Richardson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886216|Arthur Winthrop Barstow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886217|Raymond Kenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886223|Susan Grey Hopp Crofoot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886226|Robert F. Brady Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886227|Antoinette Meyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886229|Barbara Helen Richardson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886230|Michael Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886232|Luis Juarez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886240|Jeffrey Stanley Lin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886241|Stanley L. Morse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886242|John A. Bailargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886243|Steven P. St. Laurent]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886244|Lawrence W. Stedl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Larry Stedl - 1969.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886252|John Timothy Barr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886261|Patrick Conran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886273|Leroy Perryman Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886282|Jonathan Adewumi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886297|Elizabeth Batista]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886713|Peter S. Miguel Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886714|Betty Jo Barney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886716|Nelson Perdomo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886717|Randolph Warren Whipple]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886718|Jane Krumrine]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886724|Bennie Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886727|Dean Leroy Drake]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886728|William E. Jackman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886729|John Schoffstall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886730|Hilda R. Nagel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886737|Manda Klancir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886739|Margueritte Martha McCain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886740|Edie Morello]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Edith Elizabeth Spanish - 1941.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886743|Lillian Kimura]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886744|Thomas A. Real]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886745|LaKisha Willis White]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886751|John P. Derrico]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886754|Lucy Yanushefski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886755|Angeline Michalopulos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886756|Jonathan Crachat Carreira Ferreira]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886758|Patricia Yanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886765|Elizabeth N. Updegrave]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886766|Clark Osojnicki]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886767|Linda Benedict]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886769|Rosemary Hoell Rushka]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886770|Paul Warech]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886771|Judy Therrian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886781|Jermaine Ferro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886783|Dennis Alan Bradt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886786|Marcia Rushford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886788|Andrea Ruth Ludgin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886791|Susan C. Menoche]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886801|Shirley Eileen Zimmerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886813|Charles Constantino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886822|Eric F. Anderson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Eric Anderson - 1957.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886831|Quentin Cormell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886852|Sandra Piotrowski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886861|Betty Eleanor Fennelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Bette Nelson - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95886874|Ida Esposito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886883|Kerri Ann Kennedy-Tompkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886891|Scott Melter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886892|Barbara Mae Barham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886893|Michael Albert Shubak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886894|Davis Begaye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886895|Suchendra Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فجي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886904|Edna Saikkonen Alve]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886905|Stanley M. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886906|Catherine Drouin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886907|William G. Bennett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95886908|Justin Liuba]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887280|Ross L. Saddlemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887281|Grace Nutland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887282|Timothy H. Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887287|John Pope]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887291|Robert J. LeBlanc]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887292|Rosemary Ann Hughes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887293|Ralph R. Loranger]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887294|Wee Chu Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887295|Albert H. Irwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887303|Laurie Appell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887305|Viraf Darukhanawalla]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887306|Jeannette M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887307|David E. Carman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887308|Ina Shaw Mirviss]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887314|Margaret Busha]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887321|Jerry Alford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887332|Marion Lucille Kujda]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887363|Kimarlee Nguyen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887373|Ronaldo Ferrari]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887384|Sawarrelita Redmond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887394|Loretta Mendoza Dionisio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887405|Patricia Frieson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887417|Michael Mika]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887418|Alan Lund]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887419|John Cofrancesco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887420|Carl Redd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887421|Alvin Elton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887428|Kevin Charles Patz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887431|Theresa Elloie]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887432|Joseph Graham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887434|Robert Earl Schaefer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887437|Gerald Anthony Morales]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887443|Frederick Carl Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887445|Christine McLaurin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887446|Mary Virginia McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887447|Andreas Koutsoudakis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887455|James Quigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887456|Sherman Pittman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887457|Harvey Bayard]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887459|Alice Chavdarian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887460|Bassey Offiong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887462|Jéssica Beatriz Cortez]]''
| 
| [[ايل سيلويڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887469|Cedric Dixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887470|Freda Ocran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887471|Julian Anguiano-Maya]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887472|Minette Goff Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887473|Joseph Micajah Thomas II]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887837|Herman Boehm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887838|Phillip Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887846|Robert M. Weintraub]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887854|Joseph Yaggi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887862|David Reissig]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887872|Angelo Piro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887883|Sandra Lee deBlecourt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887892|Jose Vazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887899|Clair Dunlap]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887926|Sandra Santos-Vizcaino]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887935|Roger Eckart]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887945|Daniel Spector]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887947|Antonio Checo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887948|Albert Petrocelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887949|Florencio Almazo Morán]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887950|Jennifer Robin Arnold]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887951|Jesus Roman Melendez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887955|Audrey Malone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887960|Azade Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887961|Nancy Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887962|Lucius Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887963|Glenn Daniel Bellitto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887970|Judith Plotkin-Goldberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887972|Coby Adolph]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887973|Don Whan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887974|Albert K. Webster]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Albert K. Webster, Manager of Far East Tour of Harvard Glee Club (13563366944) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95887975|Kevin J. Masterson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887983|Ronald Willenkamp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887985|Lloyd Paul Leftwich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887986|Ann Kolb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887987|Helen Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887988|Julie Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887990|Antonio Nieves]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887996|Ann Youngerman Smoler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887998|Thomas J. Waters]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95887999|Kyra Michelle Swartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888000|Rhoda Hatch]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888001|Eugene Lamar Limbrick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888009|June Beverly Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888010|Kamal Ahmed]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888011|Raymond Copeland]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888012|Lester Eber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888013|Leo Sreebny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888015|Robert Barghaan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888022|Howard Alexander Nelson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Howard Nelson - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95888023|Allan Joseph Dickson Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888024|Timothy Branscomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888025|Reuben Gutoff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888026|Gerard Rosenberg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888034|Marty Derer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888463|Harold Reisner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888464|Kevin John Cahill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888465|Mario Araujo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888466|James V. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888474|William D. Greeke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888475|Beatrice Rubin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888476|Jack Butler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888477|Hailey Herrera]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888478|Joseph F. Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888486|Perry Buchalter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888487|Faralyn Havir]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888488|Marlon Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888489|Joseph W. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888490|Peter Kafkis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888491|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888499|Myra Helen Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888501|Conrad Duncker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888502|Chianti Jackson Harpool]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888503|Ilona Murai Kerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888511|Stuart Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888512|George J. Foerst Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888513|Mauricio Valdivia]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888514|Claudia Obermiller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888515|Myles Coker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888523|Marcus Edward Cooper Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888524|Rosemarie Amerosi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888525|Marie Scanlan Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888526|Parker Knoll]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888527|Rosemarie Franzese]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888528|Arlola Rawls]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888536|Adam Kovacs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888537|Peter M. Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888538|Irene Gasior]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888539|Margaret Laughlin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888540|Doris Mae Burkhart Kale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888548|Ben Doherty]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888549|Josephine Posnanski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888550|John Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888551|Maria Garcia-Rodelo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888552|Harold Davis Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888553|Timothy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888561|Sherrell Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888562|Larry Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888563|Billy Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888564|Edmon C. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888565|Tom Ferguson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888573|Gwendolyn A. Carmichael]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888574|Shidao Wang]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95888575|Levie Barkley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889010|Saul Moreno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889011|Philemon Najieb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889012|Jerome Michael Zottolo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889014|Benjamin DiGiovanni]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889021|Nancy M. Allen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889022|Onielo De Luzio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889023|Lawrence Nokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889024|James Merle Weaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889025|Cathryn Wood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889033|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889034|Paul J. Foley Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889035|Joseph J. Angi Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889036|Ruthie Jacqueline Stephens Turner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889037|Gerry Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Gerry Norris - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889043|Emma Seifrit Weigley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Emma Seifrit - 1950.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889046|Yuet Ming Wong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1054923|British Hong Kong]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889047|Josephine Tapiru]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889048|Norma Jean Knight]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889049|Patricia McGowan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889055|David Toren]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889058|Joseph M. Kissane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889059|Boro Lalich]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889060|Richard Emmett Powers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889062|Ron Waxman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889069|Frederick Koerner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889071|Herb Baum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889072|Peter Laker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889073|Suzanne Raynal Gijsbers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889074|Willie Gene Whitaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889081|William F. Latimer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889085|Peter P. DeLuise]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889086|Retha Elizabeth Contri Sharp]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889087|Robert Adam Burns]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889097|Alma M. Carney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889098|Mark Schroeder]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889099|Lucille Dolores Romer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889100|Gerald Ringdahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889106|Ed Smrekar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889117|William Harrison Goldman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889127|Anibal Francisco de Brito]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڪيپ ورڊي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889138|Clyde Addison Reichelderfer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889152|Betty Jean Ringle]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889166|Oluwayemisi Ogunnubi]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889178|Helen Demetoglous]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889186|Calvin Tompkins Lucy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889195|Margaret Skaliotis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889560|Latasha Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889561|Rona Iris Gertz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889562|Patricia Rowe]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889563|Terry G. Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889564|Luis A. Frias]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889565|Edith Richemond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889570|Raphael Kaminer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889574|Eve Rudin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889575|Louise N. Walsh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889576|Britta Lou Miller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889581|Robert C. Samuels]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889585|Lillian Press]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889586|Kenneth James Godwin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Kenneth James Godwin - 1943.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889587|Linda Joy Nassif]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889588|Emmy Falta]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889593|Wayne L. Wolford]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889598|Leslie Kalmus]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889602|Daniel James Callahan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:James Callahan - 1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889607|Alexander Webster Cruden Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889613|Ann Bonville Trombly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889617|Asela E. Gejo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889627|Georgianna Glose]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889638|Ijeoma Afuke]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889653|Jerome Berrien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889663|Floyd Bluntson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889676|Dorothy May Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889688|Nicholas Modugno]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889697|Thomas Cotton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889705|David Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889706|Myra Janet Headley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889707|Mary Elizabeth Parr]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mary Elizabeth Gribbin - 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889708|Marjorie P. Tabechian]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889716|Robert William Dietz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889717|Arthur Charles Lindholm]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889718|Frank M. Goewey Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889719|Harrison Solliday]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889720|Michael Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889722|Mary Doyle Hovanec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889729|Rosa Luna]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889730|Geraldine Marie McGovern]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889731|Gerald Alton Cook]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Jerry Cook - 1951.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95889733|Wilma Ruth Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889741|Thomas F. McDermott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889743|Wayne Drye]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889744|Hildur T. Stanton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889745|Jaimala Singh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889746|Richard Lynn Heggen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889747|Terri Lynn Clark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95889754|Alexander Leon Lloyd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890143|Lloyd Cornelius Porter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890147|Wilman Sánchez Cabrera]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890156|Alexandra Louise Polansky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890167|Dale A. Boston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890176|Claude Reno Doucette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890187|Janice L. McNelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Janice L. Nelson 1958.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890196|Nelson Henry Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890206|P. Michael Baillargeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890214|Margaret MacVeagh Schweers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890245|Raymond Gayle Burgett]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Raymond Burkett - 1952.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q95890252|Michael J. Mchugh]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890253|Mary Ann Bregar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890254|Marilyn Luella Tayse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890255|Roland Henry Lacasse]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890256|Marguerite Peyser]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890257|Thomas A. Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890264|Genowefa Kochanek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890267|Joel I. Sneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890269|Cornelia Ann Hunt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q95890270|William Hrabnicky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96024601|Hu Weifeng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96041028|Wajid Ali Khan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96042027|Miss Biá]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96051461|Dominique Boutet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96056565|Celine Fariala Mangaza]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067499|Rafael Leonardo Black]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96067751|Turhan Kaya]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96072211|Fabiana Anastácio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96096540|Charles Hertel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96098113|Paul Kuentzmann]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96099070|Luis Tapiru II]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102105|Marcos Montero]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96102692|Ismail Gamadiid]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96130472|Malcolm Kela Smith]]''
| 
| [[پاپوا نيو گني]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| [[فائل:Malcolm Smith-Kela (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96133142|Tom Mulholland]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96169315|Afwerki Abraha]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96172631|Ashok Gasti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96175697|Laura Bernal]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96180005|Mary J. Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96186936|Luis Repetto Málaga]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Los museos son espacios culturales que reafirman nuestra identidad.mp4 snapshot 05.16 (2020.08.04 11.49.56).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96200463|Adriano Silva]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96209239|Christian Bousquet]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96215909|Eva Konrad Hawkins]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96241334|Juan Sanabria]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96252244|Ali Hadi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96274278|Aslam Baba]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96312941|Nasir Ajanah]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96323819|Abdul Ghafar Atan]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96324008|David Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96357188|Aurelio Desdentado Bonete]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96370232|Nur Omar Mohamed]]''
| 
| [[صوماليا|سوماليا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96391530|Mahmoud Hammoud]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| [[فائل:2020-21 Chabab Ghazieh vs Shabab Sahel 02 (Mahmoud Hammoud).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96405149|Marie A. Turzo]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405150|Nola Schwartz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405152|Marilyn Alston]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405153|Abraham Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405154|Richard Erlichman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405155|Florencio Cruz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96405156|Barbara Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96436881|Robert Washington]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459616|Ross Mordecai]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459620|Edward Magliocco]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459622|Ying Kao Lee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459624|Larry Singer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459628|Lou Pompilio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459630|Michael McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96459633|John Charles Diaz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96461719|Leonidas Pelekanakis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463203|John Treen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96463631|José Ramón Ónega]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464297|Cathy Apothaker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464298|Rosemary Thompson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464300|Kathleen Duffy]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464301|Sylvia Millrood]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464302|Rosemary W. Tucker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464303|Lysa Dawn Robinson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464304|Ruth Rosenstock]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464305|Irene Loretta Cassady]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464306|Patti Kelly-Peightal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464307|Mildred McLean-Terrell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464308|Paddy McNichol]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464309|Karen Kelly]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464310|Ramona Thomas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464311|Peggy Crane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464312|Sarah Nader]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464313|Rochelle King]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464314|Walter Bohn Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464315|Vito A. Cosmo Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464316|John F. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464318|Avraham MacConnell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464319|Craig TenBroeck]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464320|Luka A. Marano Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464322|Helen B. Days]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464323|Ronald Jamison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464324|William Collins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464325|Kevin Bundy Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464326|Robert Doubet]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:R. Doubet —1946.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96464327|Francis Dufner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464328|Joseph W. Murray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464329|Barry Gelman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464330|Hal Stein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464331|L. Theodore Lawrence Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464332|Joseph Zingaro]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464334|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464335|Richard Coppola]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464337|Bob Griffith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464338|Bernice Teller]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464339|Michael R. Walker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464340|Jasper Daniels Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464341|Dennis Small Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464342|Joe Perrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464343|George Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464344|Edward Horowitz]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464345|Joe Tunney]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464346|Mary Schneider]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464430|June McIntyre]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464431|Lena Sims]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464432|Eric M. Gore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464433|Brian Holcomb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464435|Richard Aronson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464436|Mike Forrest]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464437|Theodore Nixon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96464510|Eileen Atkins]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96470807|Lynika Strozier]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Lynika Strozier 2011.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96473280|Mary Wilson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96575383|Clarence Mini]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96587386|Mary Tiffen]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96606866|Jampel Lodoy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624229|Sergio Jacobo Gutiérrez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96624928|Pablo Puente Aparicio]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96656030|Manaf Taleb]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96678709|Marconi Alencar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96695037|Md. Shahjahan Ali Talukder]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96710071|Haidari Wujodi]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:حیدری وجودی.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96756329|Anthony Obiagboso Enukeme]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96758970|Mohamed El Milahi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96774796|Syed Aal E Imran]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96789500|Eurídice Moreira]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96979351|Yupadee Kobkulboonsiri]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q96987607|Soepriyatno]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Anggota DPR Soepriyatno.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96987964|Bambang Suryadi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bambang Suryadi, Member of the People's Representative Council.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988315|Jimmy Demianus Ijie]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Jimmy Demianus Ijie.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96988673|Gatot Sudjito]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Gatot Sudjito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989495|Ali Taher]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Ali Taher.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q96989513|John Siffy Mirin]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:John Siffy Mirin Family (cropped face).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97011238|Inuwa Abdulkadir]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97011316|Mamadou Bamba Ndiaye]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97012125|Mahendra Yadav]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013763|Sylvio Capanema]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97013788|Aristoteles Atheniense]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Aristoteles Atheniense.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97015683|Julio Jimenez Llanque]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016566|Howard Croft]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97016619|Godwin Achinge]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97036815|Gordon Kegakilwe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97045148|Charles Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97101228|Richard di Liberto]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97105191|Reyna Marlene de los Ángeles Catzín Cih]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119149|Noloyiso Sandile]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97119870|Liao Jianjun]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129077|Ghaida Kambash]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97129737|Ricardo Mthembu]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97137136|Faqir Nabi]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97138189|Abdullah al Mohsin Chowdhury]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97143554|Mohamed Kouradji]]''
| 
| [[الجزائر]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97176731|Amadou Salif Kebe]]''
| 
| [[گني|گائينا]]
| 
| 
| [[فائل:Me Amadou Salif Kébé en 2019.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97183473|Gopal Krishna Saxena]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97194729|Alireza Raheb]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217254|Etibar Babayev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97217357|Fərman Bağırov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97220091|Sayyad Alizade]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97306828|Iwan Dwiprahasto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97317138|Qainan Al-Zahrani]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97321345|Alfred Mtsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97338873|Noh Gil-nam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97342569|Mário Calixto Filho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345163|Jose Alfredo Moron]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345165|Michael Aubrey Wiskur]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345166|Nellie B. Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345167|L. B. Perry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345168|David Buffington Wham]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345169|Gloria Cervantes Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345172|Walter J. Blase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345174|Lisette Kohn Gale]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345175|Christopher L. Hammond]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345176|Mohammad Riad Hussain Ismat]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345177|Maria Rita Ripa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345178|Diana T. Jun]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345179|Gregori V. Armstrong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345180|Kai Wong Sam]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345181|Saul Ben-Zeev]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345182|Ramiro Barcena]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345183|Diane Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345184|Dalis Ramonas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345186|Gerald Boerman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345187|Bridget Bahal]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345188|Patricia Ciametti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345189|Simon Zamudio]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345190|Julie Maldonado]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345191|Raymond Niwa]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345192|Gabrail Ismayl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345194|Nicolasa Estrada]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345195|Phillip Cooper]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345196|Carol DeWitt]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345198|Edward Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345199|Albert Stokes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345200|Robert Brieske]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345202|Willie Hall]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345204|Steve Hudson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345205|Mary McKeon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345207|John LaPlante]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345208|Virginia Gray]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345212|Mary Christien]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345213|Luigi Pierpaoli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345215|Hecky Powell]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345216|Richard Moenning]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345217|John Johnson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345218|Francisco Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345219|Maria Gomez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345240|Saul Velazquez]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345241|Crystal Cantrell-Barbee]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345243|Charley Hill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345245|Lambros Karkazis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345247|Lillian Nakawatase]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345248|George Parrott]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345250|Esperanza Ugalde]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345252|Morris Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345330|Roselind Barsevick]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345333|Larry Harris]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345334|William Hollaar]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345336|Debbie Decker]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345340|Marvin Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345341|Albert Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345343|Feliks Ogorodnik]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345345|Kathleen Takash]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345347|Jim Schwark]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345348|Safa Suleyman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345350|Elizabeth Cota]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345351|James Gettings]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345353|Bernadine Summers]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345354|Ronald Landsman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345355|James Bragiel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345356|Martha Singleton]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345357|Elizabeth Henry]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345358|Moses Jones]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345359|John Mazzucchelli]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345361|Joseph Carnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345367|Elwyte Gardner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345369|Tommie Adams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345371|Brenda Bolden]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345372|Philman Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345373|Nancy Halbauer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345574|Mary Duggan Philbin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345575|William Griffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345576|Roger Griggs]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97345577|Asberry Stoudemire]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97372585|Hanna Palska]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97388797|Mohamed Mounir]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97400267|Domingos Mãhörõ]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97440861|Irene Lalji]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Irene Lalji (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97466640|Яўген Уладзіміравіч Мядзько]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97467461|Manoel da Lenha]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97495832|Angela von Nowakonski]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97500756|Norberto Padilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97578686|César Salinas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97579656|Jorge Villavicencio]]''
| 
| [[گواتيمالا|گوئٽي مالا]]
| 
| 
| [[فائل:Ex ministro Villavicencio (Nómada) (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97590799|Bahrum Daido]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bahrum Daido (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97670845|Lloyd Cafe Cadena]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:GUILTY or NOT GUILTY! FT. LLOYD CADENA 5s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q97671575|Patrick Ellis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704644|Homayoun Reza Atardi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97704692|James Rudd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97750531|Steve dePyssler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97774567|Pamela Rush]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97824637|Salko Bukvarević]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97930996|Katherine B. Hoffman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q97940401|Kōichi Yokono]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98036542|O'ktam Barnoyev]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[ازبڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98041231|Bill Montgomery]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065588|Alieu Mboge]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98065792|Mohammad Barkatullah]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98072664|Satyanarayan Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Satyanarayn Singh.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98083027|Masaru Ezaki]]''
| 
| [[جاپان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98092502|Carlos Rosas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98106246|Manabendra Bandyopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108040|Arun Guhathakurta]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98108920|Shyamal Chakraborty]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;[[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98145736|German (Chesnokov)]]''
| 
| [[روسي سوويت وفاقي سوشلسٽ جمهوريه]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98149217|Mohamed Adib Slaoui]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98240163|M. I. Sambou-Gassama]]''
| 
| [[گيمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98247997|Pierre Boubarne]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98382520|Tjandermatie Soekhai]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98449532|Bernaldina José Pedro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98457692|Jamyang Choegyal Kasho]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jamyang Choegyal Kasho.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98459576|Konstantin Markov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| [[فائل:Legendite 2016 06.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98514406|Raúl Rubio Burgos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98514941|Theodore Corcoran]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98518138|Lungile Pepeta]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98527416|Jorge Flores Ochoa]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:JAFO.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98527646|Umesh Dastane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98543285|Tariq Shafi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98545382|Kesar Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98561146|Ahmed Badouj]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Badouj - Argan.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98596471|Nina Popova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98600373|John Cooke]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98637362|Vergillio Rebin]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Vergillio Rebin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98690717|Paddy Garritty]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]&lt;br/&gt;[[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98714288|Evelyn Nicol]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98761510|Harry Seager]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98844761|Cecilia Romo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98889006|Ramón Silva Bahamondes]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98908359|Ahmed Al-Qadri]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98914210|Vimala Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Vimala Sharma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98918949|Johny Bakshi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924391|Kris Heggenhougen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98924502|William Neikirk]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:WILLIAM R. NEIKIRK.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q98931500|Raosaheb Antapurkar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98971880|Karim Kamalov]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q98994281|KS Firoz]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99052066|Luisa Revilla]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Luisa Revilla (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99198811|Yousef Abu-Safieh]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99244285|Kendal Royo]]''
| 
| [[پاناما]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99300113|Rubén Corimayo]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99306278|Juan Carlos Alcoba]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:JUAN CARLOS ALCOBA.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99316693|Valery Semanzo]]''
| 
| ''[[:d:Q133356|Ukrainian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99409157|Miguel Acundo González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99421575|Eddie Mosley]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:EddieMosley.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99432805|Margaret Waterchief]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99438633|Andrés Abt]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| [[فائل:Alcalde del Municipio CH Andres Abt - imf8381v1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99439541|Donald Keith Duncan]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99454945|Florent Pereira]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99485311|Adeline Fagan]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99574699|Bernard Fils-Aimé]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| [[فائل:2009 Secretary of State's Award for Corporate Excellence (portrait crop).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q99756227|Tony Tenpenny]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99767788|Brandi Christine Case-Wallace]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99800397|Mirza Shahi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99845647|Datta Ekbote]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99851329|Mncedisi Filtane]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99857265|Andréia de Olicar]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q99911656|Ziad Al-Zaza]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146088|Barbara Ann Davis Prince]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146338|Sandy Oldfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146445|Chanesh Ram Rathiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100146617|Esther Morales]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Esther Morales.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100272881|Rick Todd]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100275270|Father Stanislaus Lourduswamy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Stan Swamy (2010).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100339816|Yevhen Cherednichenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Євген Чередніченко (2017).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100537333|Lambert Kreekels]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100548537|Ахметов, Рашит Ракипович]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Рашит Ракипович Ахметов (1954—2020), основатель и редактор газеты «Звезда Поволжья».JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100580192|Rabbi Osher Yaakov Westheim]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591633|Piotr Francuz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100591978|Wojciech Stachurski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Wojciech Stachurski.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100627627|Ilana Rovina]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| [[فائل:Ilana Rovina (1963).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100716099|Gusztáv Adorján]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100742561|Ayachi Afilal]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100751723|Kayla Williams]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100783678|Jonathan Duck]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100784502|Christian Gatoux]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100795028|Joel Molina Ramírez]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100797042|Matt Gras]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100890925|Parrerito]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Parrerito.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q100941027|Ted Vartelas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100975270|Chad Dorrill]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q100995846|Abdul Ilah Nabhan]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101022194|Angeline Bernadel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101054234|Pablo Lozano Martín]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101069330|H. Tati Santiesteban]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101080038|Pedro Mario Pereyra]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101089316|Adi Darma]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wali Kota Bontang Adi Darma.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101116145|Dharsibhai Khanpura]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101120800|David Andahl]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101149176|Moncef Ouannes]]''
| 
| ''[[:d:Q2017684|French protectorate of Tunisia]]''&lt;br/&gt;[[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204200|Marc Frasez]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101204530|Bernard Ducruet]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101208374|Aniel Kienno]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101229866|Anatoliy Fedorchuk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101245795|Mutodi Neshehe]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101362178|Andrzej Prawda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101423791|Irving Pressley McPhail]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101434569|Notis Lalaitis]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Notis1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101542315|Willie Salcedo]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101579664|Leandro Resurreccion III]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101584214|Jacek Polak]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Mr. Pollack.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q101711396|János Gróz]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101818266|Géza Lajhó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q101873866|Lynn Kellogg]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047464|Marek Umiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047761|Óscar Akira Yasser Noriega]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102047806|Mewalal Chaudhary]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102076923|Anton Filipov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102078444|Mariano Valdés Chávarri]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102097529|Mustafa Canlı]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102104819|Radamés Salazar Solorio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| [[فائل:Radamés Salazar Solorio.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102113504|Andrzej Bręczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102122799|Raymond Taylor Hoobler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102132780|Bruce Richard Buzby]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102146937|Khyson Swong]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102157745|Euda Edward Dean]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102158397|Romuald Koliński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164597|Barnett Weil Glickfield]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102164680|Charles J. Mode]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102166137|Joseph Bertorelli]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102189950|Alfonso Gracia-Saz]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102192043|Carl Hanson Fitzgerald]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102198254|Patrick Denis Barry]]''
| 
| [[جمھوريا آئرلينڊ|ريپبلڪ آف آئرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102276262|Cordula Heß]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102305241|Lay Nam Chang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102334622|Reinaldo Teles]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102343281|Rajendrasingh Baghel]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Rajendrasingh Baghel.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102357959|Hussein Al-Zuhairi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102361877|Jose Luis Garayoa]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102378274|Honestie Hodges]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102391013|Jean Lau Chin]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Dr Jean Lau Chin.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q102416147|Bharat Bhalke]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102450473|Jan Krawiec]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102490912|David Maas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q102859580|Eleanor Schano]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103414626|Pavel Čech]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Pavel Čech, 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103512342|Hryhoriy Arshynov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103574159|Hanna Stadnik]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Hanna Stadnik grób (cropped)1 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103742338|Raja Mukhopadhyay]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103766157|Adil Ismayilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| [[فائل:Adil Ismayilov in 2020 (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q103815009|Fadma Abi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103820311|Jacek Włodyga]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103828682|Rafael Pražák]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103863018|Ramzi Najjar]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q103928233|Luke Letlow]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104005260|Gastón Lemaitre]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104028901|Leanid Zaika]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104049729|Valery Vinakurov]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104057606|Timoteo Ofrasio]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:OfrasioSJ.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104062635|Zbigniew Jurkiewicz]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104062775|Lise Funck-Brentano]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104094383|Donal Leace]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104123083|Pavel Hečko]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104126171|Jean Saliba]]''
| 
| [[لبنان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128390|Divya Bhatnagar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104128876|Judit Egerszegi]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104132756|Božidar Milenković]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104145641|Fazlul Haque Montu]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104147083|Omar Khashram]]''
| 
| [[اردن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150437|Brittanya Karma]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150471|Lillian Elena Blancas]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104150631|Damir Kukuruzović]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104155741|Dawn Lindberg]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104176273|Jerrold Post]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104178897|Lucio Moderato]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104192199|Jerzy Steckiewicz]]''
| 
| [[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104205652|D. Vijayamohan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244526|Bolivia Suárez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104244720|Christina Rodrigues]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104253395|Aitor Etxarte]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Aitor Etxarte Berezibar.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104376876|Jan Błoński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Jan Kidawa-Błoński.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104389005|Delfino López Aparicio]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104398451|Jethro]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| [[فائل:Jethro october 2008.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104398468|Oleksandr Arkadin-Shkolʹnyk]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Александр Аркадин-Школьник.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104414777|Evelyn Alda Seckler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104432992|Humberto Trujillo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104438339|Anghel-Adrian Popa]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104439610|Kim Lee]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:02018 0146 KatowicePride-Parade, Kim Lee.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104439738|Ahmad Toyserkani Ravari]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:احمد تویسرکانی راوری.jpeg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104442727|Monzur-I-Mowla]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104450555|Dorothy Gill Barnes]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104464302|Nur Supriyanto]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Nur Suprianto.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104470971|Marcin Dramiński]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104518546|Loyiso Mpumlwana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104522108|Thoriq Husler]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Luwu Timur Muhammad Thorig Husler.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104522420|Muhammad Al-Saeedi Al-Jardi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104525399|Ismail al-Shamali]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528006|Krzysztof Pajewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104528447|Susan Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104531513|Benedicto Bravo]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104532204|Carlos Levy]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:Carlos Levy 2018.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104537223|Arnold D. Gruys]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104541175|Jean-Claude Bohain]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104556343|Dudu Duswara]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Dudu Duswara.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104557820|طلال باغر]]''
| 
| [[سعودي عرب]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104595284|Issaka Assane Karanta]]''
| 
| [[نائيجر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104621154|William T. Beaver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104628566|Sead Gološ]]''
| 
| [[بوسنيا ۽ ھرزگوينيا|بوسينيا ۽ ھرزگوينيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104629341|Paul Etyang]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104637633|Veronica Oliver]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640108|Aylin Özmenek]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104640624|Abdul Hakim Al-Taher]]''
| 
| [[سوڊان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104666469|Tawauna Averette]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104695839|Jarod Nandin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104701628|George Whitmore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:George Whitmore Climber.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104717282|Julius Schachter]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104760616|Valentin Sushko]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764484|Alan Cairns]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:AlanCairns2005.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104764596|Fabrizio Soccorsi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104764599|Theodore Lumpkin Jr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Theodore Lumpkin - 1940s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104771406|Pradip Ghosh]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104772253|Abid Hussain]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104776005|Oleg Danilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104787172|Iancu Țucărman]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104807971|John Condrone]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104812380|João Henrique de Souza]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104813246|Mizanur Rahman Khan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104816462|Ali Saleh Mohammed Ali Jaber]]''
| 
| [[يمن]]&lt;br/&gt;[[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Syekh Ali Jaber, 00.02.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104833709|Jairo Castillo]]''
| 
| [[ڊومينيڪن ريپبلڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843609|Hijn Bijnen]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104843792|Tapan Ghosh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Tapan ghosh hs.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104848615|Alejandro Galvis Ramírez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104852520|Bheki Ntuli]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104856962|Martin Addison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104864449|Ganesh Shankar Vidyarthi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Ganesh Shankar Vidyarthi.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104866691|William Z. Good]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104870829|King Victor Thulare III]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104903655|Nombulelo Hermans]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104904509|Ivan Metelytsya]]''
| 
| [[يوڪرين]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104905111|Barbara N. Benson]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104906836|Joe Guerra]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Joe Guerra - 1980.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104911977|Meghrig Parikian]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Meghrig-Parikian.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q104949139|Krzysztof Łuszczewski]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q104989956|Calixto Avena]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105027958|Stephen Lungu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105037528|Raisuddin Ahmed]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105043758|Pavel Hanták]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047205|Gordinho do Surdo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105047246|Carlos Antunes]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105061229|Jaroslava Janderová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| [[فائل:Praha, Magistrát, Jaroslava Janderová (2).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105061721|Vitaly Maksimov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105063128|Bernard Papánek]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105069826|Kenneth Z. Altshuler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071466|Suhail Zaheer Lari]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105071475|Joel Matiza]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105076376|Richard West]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105078440|Falah Mandkar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105083943|Martha Madrigal]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105084390|Marius Swart]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Marius Swart.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105085298|Georgeta Luchian Tudor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105085435|Sekou Smith]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105097673|Anita R. Schiller]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105098482|Paradzai Zimondi]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105099966|Wahab Adegbenro]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105100101|Muspandi]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105120942|Abbas Khan]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Nawab Ali Abbas khan (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105183759|Ray Rayburn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105184059|Dennis Mileti]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105198678|Percy Tucker]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105208032|Julio Roberto Gómez]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105222367|John Gibbons]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105223109|Kwasi Sainti Baffoe-Bonnie]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105229566|Octavian Cojan]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105263600|Ismail Kijo]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105295115|Vicent Raga]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:RAGA Vicent foto VW.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105297032|Maria Andrea Gaspar]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105319487|Mathoor Govindan Kutty]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105337022|Sylvia Lieber]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105346796|Zezinho Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Zezinho Corrêa - 1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105399622|Steve Turney]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105404824|László Huszár]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105414316|Robb Webb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105421772|Patricia Healey]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105424134|Cynthia Turner]]''
| 
| [[مالٽا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105426998|Manuel Salinas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:ManuelSalinas2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452340|Zoila Águila Almeida]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| [[فائل:Zoila Águila Almeida.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105452765|Javier Neves]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105517287|Purificación Atrián Jordán]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105532898|Zaire Rezende]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105581015|Jaleel Smith-Riley]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105586692|James Medhurst]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105620263|Pastor Heydra]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105627376|Quoc Anh]]''
| 
| [[ويٽنام]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105637139|Consuelo Rodríguez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105640581|Enrico Obletter]]''
| 
| [[آسٽريليا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105641786|Barbara Ann Rowan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105646427|B. Raghavan]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105659455|Madeleine Humbertclaude]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105675497|Élida Rasino]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105679224|Sofia Zhukova]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105696486|Bob Pixel]]''
| 
| [[گھانا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105710323|José Manuel Cortizas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105722839|Mike Bradner]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Mike Bradner.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105727602|Erica Watson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105729922|Jorge Marticorena Cuba]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105730949|Víctor Espinoza Peña]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105737171|Anna Majani]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105746143|Marta Martin Carrera-Ruiz]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105748342|Diego Gómez]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:Diego Gómez Cabrera.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105753833|Kenneth Mthiyane]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105755145|Karima Brown]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105756142|Rachel Cathoud]]''
| 
| [[سوئيزرلينڊ|سوئيٽزرلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105782944|Osvaldo Mércuri]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105841567|Peter Matlare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105871502|Daniel Voisin]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105943521|Jiří Engliš]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105954720|Algaci Tulio]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:ALGACIT2002.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105954938|Asongo Alalaparu]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Asongo Alalaparu (2020).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q105969816|Malak Ismael]]''
| 
| ''[[:d:Q124943|Kingdom of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105977858|Esteban Gómez Rovira]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105978052|Marco Bogarelli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q105987426|Jaroslav Střeštík]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009569|František Prošek]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009696|Edgar García]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106009916|Jaromír Vytopil]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Jaromir Vytopil.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106011242|Miloslav Čechura]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106044069|Eyrolles Michel Mvunzi Meya]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106084284|Katyayani Shankar Bajpai]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106099414|Edson Montenegro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106109480|Wojciech Krawczyk]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106112793|Antonio Pérez González]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106122752|Natale Bozzo]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106163378|Hanna Lypkivska]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106175318|Toabur Rahim]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106194747|İmran Kılıç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106204763|Abu Asif Barghouti]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218592|Rito Jiménez]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106218656|Theresa M. Korn]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106228708|Yousef Ozreil]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106230021|Francis Pelekamoyo]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106241908|Kombo James Moyana]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106269407|Ellen Gwaradzimba]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106272177|Christian Ntshangase]]''
| 
| [[اسواتيني|سوازي لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106297174|Karel Vávra]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106309840|Gurupada Mete]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106317446|Márton Brády]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106334361|Nemam Ghafouri]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106366913|Yinka Odumakin]]''
| 
| [[نائيجيريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106423215|Jacquiline Chikuta]]''
| 
| [[ملاوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106434042|Nestor Torre Jr.]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106463233|Füzuli Javadov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106466070|Hans Kristian Gaarder]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106472216|François Matheron]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473570|Babar Tadvi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106473583|Dugyala Srinivas Rao]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106474359|Irondi Mantovani Pugliesi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106477709|Hebert Axel González]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106484252|László Rákoskerti]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106508488|Aslam Qureshi]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106515434|Mao Ayuth]]''
| 
| [[ڪمبوڊيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106518107|Ludmila Guzun]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519193|Lois Sasson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106519588|Mahmoud al-Khalidi]]''
| 
| ''[[:d:Q193714|Mandatory Palestine]]''&lt;br/&gt;[[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106533280|Dário de Castro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542493|Muṣṭafá Muslim]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106542784|Theodore Lambrinos]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Greek-American baritone Theodore Lambrinos, 1960s.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106572313|Ludovico Badoy]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| [[فائل:Director Ludovico D. Badoy (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106585096|Pang Xiong Sirirathasuk Sikoun]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106587775|Teresa Majchrzak]]''
| 
| ''[[:d:Q211274|Polish People's Republic]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106588720|Àngel Pla]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592192|Johny Lal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106592198|Lea Dali Lion]]''
| 
| [[اسٽونيا]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| [[فائل:Lea Dali Lion 2014 (1).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106595478|Robin Fransman]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| [[فائل:Robin Fransman-1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106600819|Alípio Freire]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:Alípio Freire.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106602162|Thakur Puran Singh]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106602515|Bhitali Das]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2227470|Majgaon]]''
| 
| 
| [[فائل:Assamese singer Vitali Das.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106611255|Satwant Kaur Sandhu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611259|A Elumalai]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611265|M. AS Subramanian]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611278|Kailash Chandra Trivedi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611282|Sukhdarshan Singh Marar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611287|Bishnu Prasad Bhaiya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611773|Purnmasi Pankaj]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611774|Kalawati Bhuria]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106611776|Ramesh Diwakar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613228|Vira Sathidar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106613406|Diana S. Rabinovich]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106617169|Zoram Sangliana]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106618445|Kunti Devi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106626688|Kishore Nandlaskar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106629259|David Núñez]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106634443|Jaga Rout]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106637349|Somnath Juwarkar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106648138|Amris]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wakil Walikota Dumai Amris.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106648215|Celso Dayrit]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106650087|Chittabbai Kudupudi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106651586|Kom Chuanchuen]]''
| 
| [[ٿائيلينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106652376|Vasyl Obleschuk]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106659864|Olena Lytovchenko]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| [[فائل:Письменниця Олена Литовченко з книжкою &quot;Пустоцвіт&quot;.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106675659|Jagdish Lad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106675731|Kanupriya]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687272|Williams Santamaría Valdera]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106687902|Seturam Gopalrao Neginhal]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Sethuram Gopalrao Neginhal.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106689691|Gilmar de Carvalho]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106689926|Boddu Bhaskara Ramarao]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690199|Challa Rama Krishna Reddy]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690208|Sudhakar Paricharak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106690211|Dauji Gupta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106691558|Ricardo Alberto Ramírez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106702173|James Purify]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106707423|Fred Fitz-James]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106714989|Ajay Sharma]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106727289|Sriprada]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106730125|Baldur Beyer]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| [[فائل:Baldur Beyer (2021).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106764462|Omar Hugo Gómez]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106768454|Javier Rondón]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106771906|James Williams]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106784040|Roy Ristie]]''
| 
| [[سورينام]]
| 
| 
| [[فائل:Roy Ristie 2017.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q106784902|Fathul Allah Ahmad]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106835512|Estefano Starepravo]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106837129|Tony Tolbert]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106869478|Rajendrasinh Jadeja]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106873455|Anjan Bandyopadhyay]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106885286|Saad Sharar]]''
| 
| [[ڪويت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906609|Prashant Mohapatra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106906993|Karen Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q106947545|Qadir Haji Ali]]''
| 
| [[عراق]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q41470|Kurdistan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021764|Ryan Stephen]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107021889|Basant Das]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107103451|Yann Gontard]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107119906|Kiyomoto Yoshijirō]]''
| 
| [[جاپان]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q188712|Empire of Japan]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107128059|Paul Freedman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107187433|Taha Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107192015|Lin Fang-I]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107207790|Aldo Moltifiori]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107249689|Maurice Tsalefac]]''
| 
| [[ڪيمرون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107289272|Rehema Watongola]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107300156|Rodrigo Munilla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107309769|Emin Saraç]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| [[فائل:صورة شخصية محمد أمين سراج.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107343331|Abd al-Nasir Najjar]]''
| 
| [[فلسطين جي رياست|فلسطين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107358646|Ahmed Bilal Shah]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| [[فائل:Ahmed Bilal Shah VOA (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107359033|Hind Chelbi]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107380310|Goolam Rajah]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387549|Nomandla Yako]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387562|Lungile Tom]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387566|Henry Jansen]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387578|Patrick Jaji]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387591|Moonyeenn Lee]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387600|Paul Dobson]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387618|Sbusiso Mseleku]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387717|Patrick Bayo Mkhize]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387822|Mohammad Karaan]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107387850|Leslie Ponnusamy]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107398923|Robert P. Cohen]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399015|Gianni Colajemma]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399425|Charles Gregory Ross]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399519|Tony Greer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399637|Wilmer Ato]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399863|Edmundo Martinez Zaleta]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399866|Eric Salas González]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107399870|Toshi Wungtung]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400559|Reinaldo Ortega]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107400988|Steven Manios Sr.]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401694|Josh Wallwork]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107401977|Shankanada Aravind]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420703|Fridon Aslanyan]]''
| 
| ''[[:d:Q132856|Armenian Soviet Socialist Republic]]''&lt;br/&gt;[[آرمينيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107420799|Abel Pienaar]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107423669|Fazl-e-Khuda]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107453228|Diratsagae Alfred Kganare]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107487454|Francisco Astorga]]''
| 
| [[چلي]]
| 
| 
| [[فائل:Francisco &quot;Pancho&quot; Astorga Foto- © Rodrigo Pardo .jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107488620|Eka Supria Atmaja]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Bupati Bekasi Eka Supria Atmaja.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107491716|Luke Masamvu]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107491736|Peter Haritatos]]''
| 
| [[زمبابوي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107524326|Ricardo Corrêa]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528488|Machchindra More]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528549|Alfredo Fraile]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528659|Parvesh C. Mehta]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107528924|K Balu]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529167|Sai Balaji]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529220|Kumar Vatti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529305|Anil Suri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529386|Venugopal Kosuri]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529447|Shyam Dehati]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107529490|Vamsi Rajesh Kondaveeti]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107539497|Zhypar Zheksheev]]''
| 
| [[ڪرغزستان|ڪِرگزِستانُ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545906|José Maria Batalla]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107545938|Jeremy Silvester]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107550001|Kä Mana]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107563913|Eliaser Yentji Sunur]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Eliaser Yentji Sunur.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107569124|John Mukasa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107570435|Arun Chaudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107581777|Enny Sri Hartati]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107583322|Arief Harsono]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Arief Harsono1.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107583643|Mohamad Assegaf]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107584187|Nurul Almy Hafild]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107600902|Audrey Marie Ellis]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613304|Hamadi Ghawar]]''
| 
| [[تيونس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107613344|Michael Lejong]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107625371|Atful Hye Shibly]]''
| 
| [[بنگلاديش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107630308|Rodolfo Peña Flores]]''
| 
| [[ڪوسٽا ريڪا|ڪوسٽاريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Rodolfo-rodrigo-pea-flores 40240716480 o.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107645871|Hasip Kalimuddin Syam]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| [[فائل:Wagub Jambi Hasip Kalimuddin Syam.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q107672808|Ribeiro da Ciclo Ribeiro]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107785573|Jean-Claude Kazembe Musonda]]''
| 
| [[عوامي جمهوريا ڪانگو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107877832|María Teresa Marú Mejía]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q107921203|José Alberto Hermógenes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:José Alberto Hermógenes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108005947|Dick Farrel]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108017856|Saranya Sasi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108043685|Luis Peláez Campomanes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108076821|Issa Abdel Hafeez]]''
| 
| [[لبيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083120|Alan Neville Clements]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108083418|Sheham Siddik]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108110670|Pamela Valenzuela]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| [[فائل:Pamela Geraldine Valenzuela Rengel. Trans Volvimos a nacer 0-55 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108265582|Alexandre Pagès]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108282132|Aris Skiadopoulos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108284809|Mohamed Saad]]''
| 
| [[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108296947|Filippo Maria Gambàri]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108320943|Giraldo González]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108368015|Francisco Monterrosa]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108384012|Iván Colás Costa]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108405918|Enakshi Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108410750|Marc Bernier]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108434832|Dan Montsitsi]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108462281|Georgi Vanyan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108529212|Bernardino Cano Radil]]''
| 
| [[پيراگوئي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108532938|Saviana Scalfi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108535646|Michael Halkias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108537193|Veronica Wolski]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108541641|Hai Shaulian]]''
| 
| [[اسرائيل|اسرائيل جي رياست]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108600909|Laura Hartman]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108664482|Anthony Zane]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108670697|Manuel Román Fernández]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108695225|Haru Rajwar]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108702519|Joachim Hellmich]]''
| 
| [[جرمني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108709551|Francesco Mattesini]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108731108|Massimo Ampola]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108791869|Ramiro Larrea]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108800539|Samantha Epasinghe]]''
| 
| [[سري لنڪا|سريلنڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108817495|Naomi Kori Pomat]]''
| 
| [[نيو گني]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108839344|Reggie Parks]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| [[فائل:WWE - Wembley Arena 140994 (8).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q108860941|Dimo Stoyanov]]''
| 
| [[بلگاريا|بلغاريه]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108899282|Claude Mouton]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108900259|Muḥammad Aḥmad al-Dālī]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108916068|Pablo Rodríguez]]''
| 
| [[ايڪواڊور]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108920565|Ugo Falesiedi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q108940885|Elnur Ashrafoglu]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109000898|Svetlana Căpățină]]''
| 
| [[مالدووا|مولدووا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109031824|Manuel de Jesus Tahay Gomes]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109218129|Jan Hilgen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109258630|Abdul Jawad Dhanuun]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| [[فائل:عبدالجواد ذنون.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109258978|Dzmitry Liebiadzievich]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109259050|Mbak You]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109270014|Adib al-Jarf]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109280531|Vladimir Sytchanka]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[بيلاروس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109331719|Lenka Angelová]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109335700|Ḥusayn Asad]]''
| 
| ''[[:d:Q146885|Second Syrian Republic]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109385274|Orhan Çoban]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109398170|Ali Cem Köroğlu]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109423757|Roberto José Ábalos]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| [[فائل:José Roberto Ábalos.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q109463224|Josip Uhlik]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109486992|Yuri Evtushenko]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109551692|Akbar Nikzad Afghani]]''
| 
| [[افغانستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109552845|Bijan Afshar]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109588694|Julie Le Galliard]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109623606|William Breisky]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109649898|Aziz El Fadili]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109655703|Wallker Wollber Bezerra de Medeiros]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678716|Fetty Dzul]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109678864|Ahmad Mohd Nor]]''
| 
| [[ملائيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109744750|Lars Egil Mogård]]''
| 
| [[ناروي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109805144|Steven Milligram]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109835297|Vince Lelkes]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[سلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109836022|Pius Mujuzi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109852630|Parthena Koutmeridou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109869417|Ludwig Ladstätter]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q109941647|Alberto Berardi]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110062761|Vangelis Vasileiadis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110088289|Fernando Gutierres Reis]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110113207|Gramoz Abedinaj]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110125587|Josep Maria Castelló i Mateu]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| [[فائل:JM CASTELLO HOMENATGE CASTELL (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110150593|Alicja Tysiąc]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| [[فائل:Alicja Tysiąc.JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110165407|Boris Zozulya]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110215649|Tina Rinaldi]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110221514|Evgenia Hristopoulou]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110226536|Jenni Crain]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110246082|Adil Xasayev]]''
| 
| [[آذربائيجان]]&lt;br/&gt;[[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110271712|Frédéric Sinistra]]''
| 
| [[بيلجيم]]
| 
| 
| [[فائل:Frédéric Sinistra dans un match le 24 mars 2012.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110275982|Roland Damu]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110286763|Christos Diamantis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110400616|Jan Čermák]]''
| 
| [[چيڪوسلوواڪيا]]&lt;br/&gt;[[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110401833|Kenny J]]''
| 
| [[ٽرينيڊاڊ ۽ ٽوباگو|ٽرنيڊاڊ اينڊ ٽبيگو]]
| 
| 
| [[فائل:Kenny J at Dimanche Gras 1993.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110402492|Ibrahim Hegazy]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110409615|Baktash Abtin]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| [[فائل:Baktash Abtin (3).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110422948|Joan Vinyals]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110451924|Stewart Gilray]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110496140|Umar Zahir]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Umar Zahir (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110540805|Andrzej Rusek]]''
| 
| [[پولينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110597021|Hana Horká]]''
| 
| [[چيڪ جمهوريا|جمهوريہ چيڪ]]&lt;br/&gt;[[چيڪوسلوواڪيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110646860|Ankica Lepej]]''
| 
| [[ڪروشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110778559|Mykola Malkov]]''
| 
| [[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110815959|Izidorio Oliveira]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110826613|Martin B. Moore]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110854189|Petipán]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| [[فائل:Petipán en 1967.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q110861744|Gareer Mansour]]''
| 
| ''[[:d:Q3087763|Republic of Egypt]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110883731|Roberto Scudero]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110901608|Edmur Mesquita]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110938790|Jorge Conti]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110955245|Hervé Mombo Kinga]]''
| 
| [[گيبون]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q110975000|Martin Tichý]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111080749|Ananias Koustenis]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111128104|Bessie Hendricks]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111149838|Nurlan Agha]]''
| 
| [[آذربائيجان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111288450|Oliver Crewe]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111366741|Carlos Cano Vieira]]''
| 
| [[پورچوگال|پرتگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111377122|Aleksandr Suvorov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111448515|رشیدہ عیاں]]''
| 
| [[پاڪستان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111449480|Ahmet Ceni]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111513142|Manuel Machado Alvarez]]''
| 
| [[ڪيوبا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Manuel Alvarez CDCR (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q111763387|Jack Dowling]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q111913676|Yusuf Hussain]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112036971|Ivan Gavrilov]]''
| 
| [[سوويت يونين]]&lt;br/&gt;[[يوڪرين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112117043|Mohammed Makhlouf]]''
| 
| [[شام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112119460|Richárd Látó]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112133146|Gideon Badagawa]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112134792|David M. Robb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112136783|Gui.Giling]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112378516|Moshe Augenstein]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112506278|Juris G. Draguns]]''
| 
| [[ليٽويا]]&lt;br/&gt;[[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112689682|Cecilia Wang]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112742832|Nikolaos Vernezos]]''
| 
| [[يونان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112800314|James Fisher]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972599|Adelmo Rivas]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q112972601|Juan José Martel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113027291|Ramón Ojeda Mestre]]''
| 
| [[ميڪسيڪو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113273570|Nanda Kishore Patnaik]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113323854|Fred Nijs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113411338|Sergey Borisovich Lebedev]]''
| 
| [[روس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113443989|Albert Woodfox]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| [[فائل:Angola Three event, Manchester Metropolitan University, November 2016 (07) (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q113481015|B. Sathyanarayana]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113485982|Gautam Lal Meena]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501104|D.A. Sathya Prabha]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501384|Marco Brown]]''
| 
| [[جميڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113501563|Gordon Arinda]]''
| 
| [[يوگنڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113502533|Omar Garmil]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113504240|Howard D. Weinbrot]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509778|Irengbam Ibohalbi Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113509780|Marie-Line Lesdéma]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113553302|John M. Murrin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q113658209|Liu Shunsong]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114051142|Abdulsamad al-Ghurairi]]''
| 
| [[عراق]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435943|Raja Madangopal Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435946|Govardhan Dangi]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114435953|Jyoti Dutt]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114554103|Ferdy Nico Yohannes Piay]]''
| 
| [[انڊونيشيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114567435|Hari Narayan Choudhary]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114776280|Noël Bélanger]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136458233|דוד אלעווסקי]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136465052|Eric Cohen]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136471378|מאיר זעליג ריספלער]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137204967|Alioune Badiane]]''
| 
| [[سينيگال]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137290904|Віктор Талащук]]''
| 
| 
| 
| 
| [[فائل:Талащук Віктор Флорович.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q137644949|Jimmy Gamonet]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137784699|Elizabeth R. Duff]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137828518|Robbert Keegel]]''
| 
| ''[[:d:Q29999|Kingdom of the Netherlands]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q137942344|Mitchell Andrews]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138341440|Abu Ubayda Ahmad al-Muhrizi]]''
| 
| [[مراڪش]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q138412915|Николай Матрачийски]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q139069633|Jānis Kaijaks]]''
| 
| [[ليٽويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007277|Milen Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q140007287|Neven Belchev]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865038|Rohit Patel]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114865049|Shakrajit Nayak]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q114876246|Madhava Chandra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056055|Wangkheimayum Brajabidhu Singh]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115056059|Bedri Çollaku]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091370|SRS Yadav]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091407|Jamuna Prasad Bose]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115091447|Naseeb Pathan]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129602|Choudhary Fateh Muhammad]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115129933|Chuni Lal]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115322537|Marcus Birks]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115367980|Lee Lung-chuan]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115653493|Joseph M. Masling]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115696126|Luis Hugo Apolo]]''
| 
| [[يوراگوائي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115709280|Anja Kanninen]]''
| 
| [[فنلينڊ|فن لينڊ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115712095|Edwin Bennett Shostak]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q115943625|Ruggero Boschi]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038073|Chu Lanlan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038416|Hong Mu]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038464|Xu Lanlalan]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038510|Cheng Qingao]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038570|Yu Yuheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038606|Jiang Yingheng]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116038836|Ni Hen]]''
| 
| [[چين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116151283|Emilio Locurcio]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116182265|Achille Mauri]]''
| 
| ''[[:d:Q172579|Kingdom of Italy]]''&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116452339|Katharine Clare Manning Loeb]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116616040|Teoman Alili]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116812358|James M. Polachek]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116971082|Juan Chico]]''
| 
| [[ارجنٽائن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q116994772|Pamela Hibbs]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117025085|Juan Astorga Junquera]]''
| 
| [[وينيزويلا|وينزويلا]]&lt;br/&gt;[[ايڪواڊور]]
| 
| 
| [[فائل:JuanAstorgaJunquera2.png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q117485502|Roberto Ambrosoli]]''
| 
| [[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117845780|Muriel Brown]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q117846318|Behçet Güler]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118120596|André Poulidor]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118454861|Rekha Chattopadhyay]]''
| 
| [[برطانوي راڄ]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q118522965|Ainslie Leslie]]''
| 
| [[بيليز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121571277|Guiller]]''
| 
| [[پيرو]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q121798149|Gary Friedkin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122225804|Paul Coffin]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122508425|József Sipos]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q122956959|Fereydoun Shayah]]''
| 
| [[ايران]]&lt;br/&gt;[[سويڊن]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123562957|Bob Contant]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123575621|Jaime Fernandes]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| [[فائل:74001.jpgmaior Jaime Fernandes.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q123745963|Neuza Freitas Dias]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q123987299|Luis de Blas]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124031636|葉明水]]''
| 
| [[تائيوان]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254829|Valter Gjoni]]''
| 
| [[البانيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124254912|Leah Bernstein]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124290122|Tony Metoyer]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124371974|James Geraty Harrison]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124423502|Alice Mackler]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480612|Arnold Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124480763|Lorlee Tenenbaum]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124517966|Ygona Moura]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q124799497|Ezekiel Koren]]''
| 
| [[گڏيل بادشاھت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125117241|Laura Weinstein]]''
| 
| [[ڪولمبيا]]
| 
| 
| [[فائل:La historia de Laura Weinstein para Sentiido 0-43 screenshot (cropped).png|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q125469336|Frank Olson]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q125895230|Swami Omkarananda]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126465852|Layla El-Iskandaraniyyah]]''
| 
| ''[[:d:Q170468|United Arab Republic]]''&lt;br/&gt;[[مصر]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q126712872|Anna Fehér]]''
| 
| [[هنگري|ھنگري]]
| 
| 
| [[فائل:Feher Anna nover 1984 fortepan 124217.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q127416432|Kenan Akın]]''
| 
| [[ترڪي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q127639331|Ronald K. O’Dor]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q128382746|Minoo B. Madon]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129167054|Elena B. Muzrukova]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q129176723|ဝိသာရဒ မဟာထေရ်]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:Visarada.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q129693028|Vinesh Kumar Kalra]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| [[فائل:Shri Vinesh Kalra, Consul General, Mazar-e-Sharif.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q130480285|Bạch Mai]]''
| 
| [[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q130718411|Deloris Dockrey]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131323028|Giorgi Beridze]]''
| 
| [[جارجيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131369881|Chilakam Ramachandra Reddy]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131386787|Pavuluri Sivaramakrishna]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131390242|Min Thein Swe]]''
| 
| [[ميانمار]]
| 
| 
| [[فائل:TheinSwe.jpg|center|128px]]
|-
| ''[[:d:Q131674590|Dana Konya-Petrișor]]''
| 
| [[رومانيا|رومانيہ]]&lt;br/&gt;[[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131754455|Bernardo Saavedra Pita]]''
| 
| [[اسپين]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131763189|احمد گل‌محمدی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q131794484|ابومحمد عسگرخانی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132125661|Ginette Rivière Lubin]]''
| 
| [[هيٽي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132398047|Anton Holič]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132471275|Bhishma Guhathakurta]]''
| 
| [[ڀارت]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q1775277|Dominion of India]]''
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q132733138|Ngọc Đáng]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]&lt;br/&gt;[[ويٽنام]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133457873|Bill Follis]]''
| 
| [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133574003|پرویز اسکندرپور خرمی]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133858013|Madhavi Gogate]]''
| 
| [[ڀارت]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133879482|Bengt Sprinzl]]''
| 
| [[آسٽريا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q133884170|Yasinjan Ghopur]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134002433|Chaim Mertz]]''
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134276406|Jules Houllier]]''
| 
| [[فرانس]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134283271|اشکان منصوری]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q134634105|Laura Hermosa]]''
| 
| [[فلپائن|فلپائينز]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135110412|Mikica Zdravković]]''
| 
| ''[[:d:Q83286|Socialist Federal Republic of Yugoslavia]]''&lt;br/&gt;[[سربيا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135455342|Bruno Villata]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]&lt;br/&gt;[[اٽلي]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135459263|Gérard Beaulieu]]''
| 
| [[ڪينيڊا|ڪئناڊا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135548080|Eurípedes Balsanulfo de Freitas e Abreu]]''
| 
| [[برازيل]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135919372|Cosme Proenza]]''
| 
| [[ڪيوبا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135971389|Hasan Riyazi]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q135985383|Javier Ojalvo]]''
| 
| [[بوليويا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136210886|Herman Bailey]]''
| 
| [[ڏکڻ آفريڪا]]
| 
| 
| 
|-
| ''[[:d:Q136236318|زهرا استادزاده]]''
| 
| [[ايران]]
| 
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>hwibruac13l75rf7blfesiwfbbmy63k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انساني ترقياتي انڊيڪس جي لحاظ سان ملڪن جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62461</id>
    <revision>
      <id>382299</id>
      <parentid>343047</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>382299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37786" sha1="ahjtfn2ekeip9pw39qf0zxaax6m0e31" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
[[File:HDI2023Incrimental2.svg|upright=1.2|alt=World map|thumb|&lt;small&gt;انساني ترقي جي اشاري (HDI) جي لحاظ کان ملڪن يا علائقن جو عالمي نقشو، %0.050 تائين جي واڌ تي ترتيب ڏنل (سال 2023ع جي ڊيٽا جي بنياد تي، سال 2025ع ۾ شايع ٿيل): {{div col|colwidth=9em|style=vertical-align:top; text-align:right;}}
{{Legend|#003C00|≥ 0.900}}
{{Legend|#007F00|0.850–0.899}}
{{Legend|#00C400|0.800–0.849}}
{{Legend|#00F900|0.750–0.799}}
{{Legend|#D3FF00|0.700–0.749}}
{{Legend|#FFFF00|0.650–0.699}}
{{Legend|#FFD215|0.600–0.649}}
{{Legend|#FFA83C|0.550–0.599}}
{{Legend|#FF852F|0.500–0.549}}
{{Legend|#FF5B00|0.450–0.499}}
{{Legend|#FF0000|0.400–0.449}}
{{Legend|#A70000|≤ 0.399}}
{{Legend|#C0C0C0|ڊيٽا دستياب ناهي}}
{{div col end}}]]
گڏيل قومن جي اداري جو ترقياتي پروگرام (UNDP) سالياني انساني ترقي جي رپورٽ ۾ 193 قومن جي انساني ترقي جي اشاري (HDI) کي مرتب ڪري ٿو. انڊيڪس، هڪ ڏنل ملڪ ۾، انساني ترقي جو اندازو مهيا ڪرڻ لاءِ، صحت، تعليم، آمدني ۽ رهائش جي حالتن تي غور ڪري ٿو، جئين ته ملڪن جي وچ ۾، وقت سان گڏ، مقابلو ڪري سگهجي.&lt;ref name=&quot;2022 components2&quot;&gt;[https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf UNDP Human Development Report 2025]&lt;/ref&gt;

ايڇ ڊي آءِ انساني ترقي جو سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ اشارو آهي ۽ اها تبديل ٿيندو رهندو آهي ته ماڻهو هن تصور کي ڪيئن ڏسن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ivanova|first1=I.|last2=Arcelus|first2=F. J.|last3=Srinivasan|first3=G.|date=February 1999|title=An Assessment of the Measurement Properties of the Human Development Index|url=https://www.jstor.org/stable/27522364|journal=Social Indicators Research|volume=46|issue=2|pages=157–179|doi=10.1023/A:1006839208067|issn=0303-8300|jstor=27522364|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606201856/https://www.jstor.org/stable/27522364|archive-date=6 June 2021|access-date=6 June 2021|url-status=live|s2cid=142628010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;quartz2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qz.com/1456012/the-3-key-problems-with-the-uns-human-development-index/|title=The best country to live in might not be Norway after all|last1=Sanderson|first1=Warren|last2=Scherbov|first2=Sergei|date=8 November 2018|website=Quartz|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123084607/https://qz.com/1456012/the-3-key-problems-with-the-uns-human-development-index/|archive-date=23 January 2021|access-date=6 June 2021|last3=Simone|first3=Ghislandi|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بهرحال، انڊيڪس جي ڪيترن ئي پهلوئن تي تنقيد ڪئي وئي آهي. ڪجهه عالمن تنقيد ڪئي آهي ته، ڪئين خاص طور تي فيڪٽرن کي وزن ڏنو ويندو آهي؟ ملڪن جي وچ ۾ زندگي جي توقع جي اضافي سال کي ڪيئن مختلف انداز ۾ قدر ڪيو ويندو آهي؟&lt;ref name=&quot;quartz3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qz.com/1456012/the-3-key-problems-with-the-uns-human-development-index/|title=The best country to live in might not be Norway after all|last1=Sanderson|first1=Warren|last2=Scherbov|first2=Sergei|date=8 November 2018|website=Quartz|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123084607/https://qz.com/1456012/the-3-key-problems-with-the-uns-human-development-index/|archive-date=23 January 2021|access-date=6 June 2021|last3=Simone|first3=Ghislandi|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ivanova|first1=I.|last2=Arcelus|first2=F. J.|last3=Srinivasan|first3=G.|date=February 1999|title=An Assessment of the Measurement Properties of the Human Development Index|url=https://www.jstor.org/stable/27522364|journal=Social Indicators Research|volume=46|issue=2|pages=157–179|doi=10.1023/A:1006839208067|issn=0303-8300|jstor=27522364|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606201856/https://www.jstor.org/stable/27522364|archive-date=6 June 2021|access-date=6 June 2021|url-status=live|s2cid=142628010}}&lt;/ref&gt; ۽ محدود ڪرڻ وارا فيڪٽر جيڪا ان تي غور ڪن ٿا؟&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ivanova|first1=I.|last2=Arcelus|first2=F. J.|last3=Srinivasan|first3=G.|date=February 1999|title=An Assessment of the Measurement Properties of the Human Development Index|url=https://www.jstor.org/stable/27522364|journal=Social Indicators Research|volume=46|issue=2|pages=157–179|doi=10.1023/A:1006839208067|issn=0303-8300|jstor=27522364|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606201856/https://www.jstor.org/stable/27522364|archive-date=6 June 2021|access-date=6 June 2021|url-status=live|s2cid=142628010}}&lt;/ref&gt; ورڇ ۽ صنفي عدم مساوات جي سطحن جهڙن فيڪٽرن جي ڇڏڻ کي نوٽ ڪندي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ivanova|first1=I.|last2=Arcelus|first2=F. J.|last3=Srinivasan|first3=G.|date=February 1999|title=An Assessment of the Measurement Properties of the Human Development Index|url=https://www.jstor.org/stable/27522364|journal=Social Indicators Research|volume=46|issue=2|pages=157–179|doi=10.1023/A:1006839208067|issn=0303-8300|jstor=27522364|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606201856/https://www.jstor.org/stable/27522364|archive-date=6 June 2021|access-date=6 June 2021|url-status=live|s2cid=142628010}}&lt;/ref&gt; هن جي جواب ۾،  يو اين ڊي پي پنهنجي سال 2010ع جي رپورٽ ۾ عدم مساوات سان ترتيب ڏنل انساني ترقي جو اشاريو (IHID) متعارف ڪرايو ۽ پوء واري جي جواب ۾ سال 1995ع جي رپورٽ ۾ صنف جي لحاظ کان ترقي جو اشاريو(GDI) متعارف ڪرايو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/270/hdr_2010_en_complete_reprint.pdf|title=Human Development Report 2010|date=2010|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-0-230-28445-6|page=87|access-date=23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722055435/http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/270/hdr_2010_en_complete_reprint.pdf|archive-date=22 July 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/270/hdr_2010_en_complete_reprint.pdf|title=Human Development Report 2010|date=2010|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-0-230-28445-6|page=87|access-date=23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722055435/http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/270/hdr_2010_en_complete_reprint.pdf|archive-date=22 July 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سمجھي ويندڙ حد کان وڌيڪ سادگي اختيار ڪرڻ ۽ هر ملڪ لاءِ هڪ ئي انگ استعمال ڪرڻ جي ڪري، ٻين تي تنقيد ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/270/hdr_2010_en_complete_reprint.pdf|title=Human Development Report 2010|date=2010|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-0-230-28445-6|page=87|access-date=23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722055435/http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/270/hdr_2010_en_complete_reprint.pdf|archive-date=22 July 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ملڪن اندر ترقياتي فرق کي ظاهر ڪرڻ لاءِ، هڪ ذيلي قومي ايڇ ڊي آءِ (SHDI) جيڪا 1,600 کان وڌيڪ علائقن لاءِ ڊيٽا جي خاصيت رکي ٿي، سال  2018 ۾، گلوبل ڊيٽا ليب، ريڊباؤڊ يونيورسٽي، هالينڊ پاران متعارف ڪرائي وئي.&lt;ref name=&quot;SHDI2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/subnational-human-development-index-moving-beyond-country-level-averages|title=The Subnational Human Development Index: Moving beyond country-level averages|last1=Iñaki|first1=Permanyer|last2=Jeroen|first2=Smits|date=31 May 2018|publisher=United Nations Development Programme|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606201859/https://s7.addthis.com/js/300/addthis_widget.js|archive-date=6 June 2021|access-date=15 December 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سال 2020ع ۾، يو اين ڊي پي هڪ ٻيو انڊيڪس، سياروي دٻاءُ سان ايڊجسٽ ٿيل انساني ترقي جو اشاريو (PHDI) متعارف ڪرايو، جيڪا وڌيڪ ماحولياتي طور تي خرابي  واري ملڪن جي اسڪور کي گهٽائي ٿو۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/270/hdr_2010_en_complete_reprint.pdf|title=Human Development Report 2010|date=2010|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-0-230-28445-6|page=87|access-date=23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722055435/http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/270/hdr_2010_en_complete_reprint.pdf|archive-date=22 July 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==طول و عرض ۽ اشاريا==
==فهرست==
انساني ترقي جي رپورٽ ۾ گڏيل قومن جي سڀني 193 ميمبر رياستون ۽ انهي سان گڏ فلسطين جي رياست ۽ هانگ ڪانگ خاص اقتصادي علائقو (SER) جو ڊيٽا شامل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/en/about-us/member-states|title=Member States|last=Nations|first=United|publisher=United Nations|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629090000/https://www.un.org/en/about-us/member-states|archive-date=29 June 2022|access-date=2023-04-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  بهرحال،  انساني ترقي جي انڊيڪس کي گڏيل قومن جي ٻن ميمبر رياستن، موناڪو ۽ اتر ڪوريا، لاءِ نه ڳڻيو ويو آهي. انڊيڪس جا صرف ڪجهه حصا انهن ٻن ملڪن لاءِ ڳڻيا ويندا آهن. ڪڪس آئيلينڊز، ويٽيڪن سٽي ۽ نايئو جي رياست، گڏيل قومن جي نظام اندر صرف ٽي رياستي پارٽيون آهن، جيڪيون رپورٽ ۾ شامل نه آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/en/about-us/member-states|title=Member States|last=Nations|first=United|publisher=United Nations|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629090000/https://www.un.org/en/about-us/member-states|archive-date=29 June 2022|access-date=2023-04-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڪل 192 ملڪن ۽ هڪ علائقي لاءِ اشاريو موجود آهي. 

* '''☆☆☆ ڊيٽا سال 2023ع لاءِ آهي.'''&lt;ref name=&quot;2022 components32&quot;&gt;{{cite book|url=https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2025|title=Human Development Report 2025 - A matter of choice: People and possibilities in the age of AI|date=6 May 2025|publisher=United Nations Development Programme|isbn=|publication-date=6 May 2025|pages=|access-date=6 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506064128/https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2025|archive-date=6 May 2025}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable sticky-header sort-under&quot; {{right}} |
|+{{sronly|Human Development Index by country}}ملڪن جي لحاظ کان انساني ترقي جو اشاريو
|-
&lt;!-- Very High, High, Medium, and Low HDI labels should not be added due to accessibility and sorting issues, mainly [[WP:DTAB]]. See also [[Talk:List of countries by Human Development Index#Very High, High, Medium and Low HDI labels]] for more details. --&gt;
! scope=&quot;col&quot; | &lt;small&gt;درجو&lt;/small&gt;
! scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |&lt;small&gt;2015ع کان تبديلي (%)&lt;/small&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:17em;&quot; | ملڪ/علائقو
! scope=&quot;col&quot; | &lt;small&gt;اشاريو (HDI) جو انگ&lt;/small&gt; 
! scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | &lt;small&gt;&lt;sub&gt;في سيڪڙو سالياني واڌ&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; 
&lt;small&gt;&lt;sub&gt;(2010–2023)&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
|-
|1|| {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! {{flag|Iceland}}
|| 0.972 || {{sort|0.28|{{increase}} 0.28%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2|| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! {{flag|Norway}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.970 || {{sort|0.25|{{increase}} 0.25%}}
|-
| {{sort|0|{{steady}}}}
! {{flag|Switzerland}}
| {{sort|0.24|{{increase}} 0.24%}}
|-
| 4|| {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! {{flag|Denmark}}
| 0.962 || {{sort|0.35|{{increase}} 0.35%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |5
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! {{flag|Germany}}
| rowspan=&quot;2&quot; |0.959
| {{sort|0.19|{{increase}} 0.19%}}
|-
| {{sort|0|{{steady}}}}
! {{flag|Sweden}}
| {{sort|0.38|{{increase}} 0.38%}}
|-
|7
| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! {{flag|Australia}}
|0.958
| {{sort|0.20|{{increase}} 0.20%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 8|| {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! {{flag|Netherlands}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.955 || {{sort|0.26|{{increase}} 0.26%}}
|-
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! {{flag|Hong Kong}}
| {{sort|0.38|{{increase}} 0.38%}}
|-
|10
| {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Belgium}}
|0.951
| {{sort|0.26|{{increase}} 0.26%}}
|-
| 11|| {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Ireland}}
| 0.949 || {{sort|0.38|{{increase}} 0.38%}}
|-
|12
| {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Finland}}
|0.948
| {{sort|0.27|{{increase}} 0.27%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |13|| {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Singapore}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.946 || {{sort|0.25|{{increase}} 0.25%}}
|-
| {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|United Kingdom}}
| {{sort|0.24|{{increase}} 0.24%}}
|-
|15|| {{sort|27|{{increase}} (27)}}
! scope=row {{left}} {{flag|United Arab Emirates}}
|| 0.940 || {{sort|1.04|{{increase}} 1.04%}}
|-
|16|| {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Canada}}
|| 0.939 || {{sort|0.22|{{increase}} 0.22%}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 17|| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Liechtenstein}}
| rowspan=&quot;3&quot; | 0.938 || {{sort|0.23|{{increase}} 0.23%}}
|-
| {{sort|-5|{{decrease}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|New Zealand}}
| {{sort|0.13|{{increase}} 0.13%}}
|-
| {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|United States}}
| {{sort|0.10|{{increase}} 0.10%}}
|-
|20|| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|South Korea}}
| 0.937 || {{sort|0.36|{{increase}} 0.36%}}
|-
| 21|| {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Slovenia}}
| 0.931 || {{sort|0.33|{{increase}} 0.33%}}
|-
|22
| {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Austria}}
|0.930
| {{sort|0.21|{{increase}} 0.21%}}
|-
|23
| {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Japan}}
|0.925
| {{sort|0.16|{{increase}} 0.16%}}
|-
|24
| {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Malta}}
|0.924
| {{sort|0.50|{{increase}} 0.50%}}
|-
|25
| {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Luxembourg}}
|0.922
| {{sort|0.14|{{increase}} 0.14%}}
|-
|26|| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|France}}
|| 0.920 || {{sort|0.28|{{increase}} 0.28%}}
|-
| 27|| {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Israel}}
| 0.919 || {{sort|0.26|{{increase}} 0.26%}}
|-
|28|| {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Spain}}
|| 0.918 || {{sort|0.40|{{increase}} 0.40%}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |29|| {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Czechia}}
| rowspan=&quot;3&quot; | 0.915 || {{sort|0.22|{{increase}} 0.22%}}
|-
| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Italy}}
| {{sort|0.30|{{increase}} 0.30%}}
|-
| {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|San Marino}}
| {{sort|-0.32|{{decrease}} 0.32%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |32|| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Andorra}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.913 || {{sort|0.20|{{increase}} 0.20%}}
|-
| {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Cyprus}}
| {{sort|0.45|{{increase}} 0.45%}}
|-
|34|| {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Greece}}
|| 0.908 || {{sort|0.18|{{increase}} 0.18%}}
|-
|35
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Poland}}
|0.906
| {{sort|0.35|{{increase}} 0.35%}}
|-
|36|| {{sort|-5|{{decrease}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Estonia}}
|| 0.905 || {{sort|0.33|{{increase}} 0.33%}}
|-
|37
| {{sort|9|{{increase}} (9)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Saudi Arabia}}
|0.900
| {{sort|0.70|{{increase}} 0.70%}}
|-
|38|| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Bahrain}}
|| 0.899 || {{sort|0.80|{{increase}} 0.80%}}
|-
|39
| {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Lithuania}}
|0.895
| {{sort|0.32|{{increase}} 0.32%}}
|-
| 40 || {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Portugal}}
| 0.890 || {{sort|0.42|{{increase}} 0.42%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |41
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Croatia}}
| rowspan=&quot;2&quot; |0.889
| {{sort|0.53|{{increase}} 0.53%}}
|-
| {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Latvia}}
| {{sort|0.51|{{increase}} 0.51%}}
|-
| 43|| {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Qatar}}
| 0.886 || {{sort|0.45|{{increase}} 0.45%}}
|-
|44
| {{sort|-6|{{decrease}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Slovakia}}
|0.880
| {{sort|0.14|{{increase}} 0.14%}}
|-
|45|| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Chile}}
|| 0.878 || {{sort|0.47|{{increase}} 0.47%}}
|-
|46|| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Hungary}}
|| 0.870 || {{sort|0.22|{{increase}} 0.22%}}
|-
|47|| {{sort|-7|{{decrease}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Argentina}}
|| 0.865 || {{sort|0.15|{{increase}} 0.15%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |48|| {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Montenegro}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.862 || {{sort|0.38|{{increase}} 0.38%}}
|-
| {{sort|13|{{increase}} (13)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Uruguay}}
| {{sort|0.47|{{increase}} 0.47%}}
|-
|50
| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Oman}}
|0.858
| {{sort|0.22|{{increase}} 0.22%}}
|-
| 51|| {{sort|7|{{increase}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Turkey}}
| 0.853 || {{sort|1.10|{{increase}} 1.10%}}
|-
|52|| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Kuwait}}
|| 0.852 || {{sort|0.36|{{increase}} 0.36%}}
|-
|53|| {{sort|-5|{{decrease}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Antigua and Barbuda}}
|| 0.851 || {{sort|0.18|{{increase}} 0.18%}}
|-
| 54 || {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Seychelles}}
| 0.848 || {{sort|0.30|{{increase}} 0.30%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |55 || {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Bulgaria}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.845 || {{sort|0.09|{{increase}} 0.09%}}
|-
| {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Romania}}
| {{sort|0.14|{{increase}} 0.14%}}
|-
|57
| {{sort|6|{{increase}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Georgia}}
|0.844
| {{sort|0.54|{{increase}} 0.54%}}
|-
|58|| {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Saint Kitts and Nevis}}
|| 0.840 || {{sort|0.49|{{increase}} 0.49%}}
|-
|59
| {{sort|6|{{increase}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Panama}}
|0.839
| {{sort|0.47|{{increase}} 0.47%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |60|| {{sort|-12|{{decrease}} (12)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Brunei}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.837 || {{sort|+0.13|{{increase}} 0.13%}}
|-
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Kazakhstan}}
| {{sort|0.38|{{increase}} 0.38%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |62
| {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Costa Rica}}
| rowspan=&quot;2&quot; |0.833
| {{sort|0.39|{{increase}} 0.39%}}
|-
| {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Serbia}}
| {{sort|0.39|{{increase}} 0.39%}}
|-
|64|| {{sort|-12|{{decrease}} (12)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Russia}}
|| 0.832 || {{sort|0.25|{{increase}} 0.25%}}
|-
|65
| {{sort|-10|{{decrease}} (10)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Belarus}}
|0.824
| {{sort|0.12|{{increase}} 0.12%}}
|-
| 66|| {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Bahamas}}
| 0.820 || {{sort|0.21|{{increase}} 0.21%}}
|-
|67|| {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Malaysia}}
| 0.819 || {{sort|0.41|{{increase}} 0.41%}}
|-
|68
| {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|North Macedonia}}
|0.815
| {{sort|0.21|{{increase}} 0.21%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |69|| {{sort|9|{{increase}} (9)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Barbados}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.811 || {{sort|0.18|{{increase}} 0.18%}}
|-
| {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Armenia}}
| {{sort|0.52|{{increase}} 0.52%}}
|-
|71 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Albania}}
|| 0.810 || {{sort|0.25|{{increase}} 0.25%}}
|-
|72|| {{sort|-10|{{decrease}} (10)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Trinidad and Tobago}}
|0.807|| {{sort|0.30|{{increase}} 0.30%}}
|-
|73 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Mauritius}}
|| 0.806 || {{sort|0.44|{{increase}} 0.44%}}
|-
| 74 || {{sort|7|{{increase}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Bosnia and Herzegovina}}
| 0.804 || {{sort|0.68|{{increase}} 0.68%}}
|-
| 75 || {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Iran}}
| 0.799 || {{sort|0.26|{{increase}} 0.26%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |76
| {{sort|11|{{increase}} (11)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Saint Vincent and the Grenadines}}
| rowspan=&quot;2&quot; |0.798
| {{sort|0.17|{{increase}} 0.17%}}
|-
| {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Thailand}}
| {{sort|0.65|{{increase}} 0.65%}}
|-
|78 || {{sort|16|{{increase}} (16)}}
! scope=row {{left}} {{flag|China}}
|| 0.797 || {{sort|1.02|{{increase}} 1.02%}}
|-
|79
| {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Peru}}
|0.794
| {{sort|0.42|{{increase}} 0.42%}}
|-
|80 || {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Grenada}}
|| 0.791 || {{sort|0.15|{{increase}} 0.15%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 81 || {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Azerbaijan}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.789 || {{sort|0.30|{{increase}} 0.30%}}
|-
| {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Mexico}}
| {{sort|0.37|{{increase}} 0.37%}}
|-
| 83 || {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Colombia}}
| 0.788 || {{sort|0.29|{{increase}} 0.29%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |84
| {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Brazil}}
| rowspan=&quot;2&quot; |0.786
| {{sort|0.43|{{increase}} 0.43%}}
|-
| {{sort|-17|{{decrease}} (17)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Palau}}
| {{sort|0.23|{{increase}} 0.23%}}
|-
| 86 || {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Moldova}}
|| 0.785 || {{sort|0.53|{{increase}} 0.53%}}
|-
|87
| {{sort|-10|{{decrease}} (10)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Ukraine}}
|0.779
| {{sort|-0.35|{{decrease}} 0.35%}}
|-
| 88 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Ecuador}}
| 0.777 || {{sort|0.32|{{increase}} 0.32%}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |89
| {{sort|6|{{increase}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Dominican Republic}}
| rowspan=&quot;3&quot; |0.776
| {{sort|0.67|{{increase}} 0.67%}}
|-
| {{sort|33|{{increase}} (33)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Guyana}}
| {{sort|1.11|{{increase}} 1.11%}}
|-
| {{sort|-8|{{decrease}} (8)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Sri Lanka}}
| {{sort|0.50|{{increase}} 0.50%}}
|-
|92
| {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Tonga}}
|0.769
| {{sort|0.35|{{increase}} 0.35%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 93 || {{sort|10|{{increase}} (10)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Maldives}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.766 || {{sort|0.81|{{increase}} 0.81%}}
|-
| {{sort|16|{{increase}} (16)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Vietnam}}
| {{sort|0.60|{{increase}} 0.60%}}
|-
|95
| {{sort|8|{{increase}} (8)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Turkmenistan}}
|0.764
| {{sort|0.52|{{increase}} 0.52%}}
|-
|96
| {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Algeria}}
|0.763
| {{sort|0.27|{{increase}} 0.27%}}
|-
| 97 || {{sort|-16|{{decrease}} (16)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Cuba}}
|| 0.762 || {{sort|-0.16|{{decrease}} 0.16%}}
|-
| 98 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Dominica}}
| 0.761 || {{sort|0.06|{{increase}} 0.06%}}
|-
|99
| {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Paraguay}}
|0.756
| {{sort|0.36|{{increase}} 0.36%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |100 || {{sort|15|{{increase}} (15)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Egypt}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.754 || {{sort|0.73|{{increase}} 0.73%}}
|-
| {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Jordan}}
| {{sort|0.10|{{increase}} 0.10%}}
|-
|102 || {{sort|-12|{{decrease}} (12)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Lebanon}}
|| 0.752 || {{sort|-0.29|{{decrease}} 0.29%}}
|-
|103 || {{sort|-11|{{decrease}} (11)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Saint Lucia}}
|| 0.748 || {{sort|-0.07|{{decrease}} 0.07%}}
|-
| 104 || {{sort|-11|{{decrease}} (11)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Mongolia}}
|| 0.747 || {{sort|0.48|{{increase}} 0.48%}}
|-
|105 || {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Tunisia}}
|| 0.746 || {{sort|0.22|{{increase}} 0.22%}}
|-
|106 || {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|South Africa}}
|| 0.741 || {{sort|0.50|{{increase}} 0.50%}}
|-
|107 || {{sort|7|{{increase}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Uzbekistan}}
| 0.740 || {{sort|0.62|{{increase}} 0.62%}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |108
| {{sort|8|{{increase}} (8)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Bolivia}}
| rowspan=&quot;3&quot; |0.733
| {{sort|0.45|{{increase}} 0.45%}}
|-
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Gabon}}
| {{sort|0.46|{{increase}} 0.46%}}
|-
| {{sort|11|{{increase}} (11)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Marshall Islands}}
| {{sort|-1.0|N/A}}{{efn|name=olddata|HDI not available before 2011 in latest report}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |111 || {{sort|9|{{increase}} (9)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Botswana}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.731 || {{sort|0.69|{{increase}} 0.69%}}
|-
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Fiji}}
| {{sort|0.35|{{increase}} 0.35%}}
|-
|113 || {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Indonesia}}
| 0.728 || {{sort|0.56|{{increase}} 0.56%}}
|-
|114
| {{sort|-6|{{decrease}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Suriname}}
|0.722
| {{sort|-0.07|{{decrease}} 0.07%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |115 || {{sort|-9|{{decrease}} (9)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Belize}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.721 || {{sort|-0.23|{{decrease}} 0.23%}}
|-
| {{sort|-14|{{decrease}} (14)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Libya}}
| {{sort|-0.31|{{decrease}} 0.31%}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |117|| {{sort|-6|{{decrease}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Jamaica}}
| rowspan=&quot;3&quot; |0.720|| {{sort|-0.06|{{decrease}} 0.06%}}
|-
| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Kyrgyzstan}}
| {{sort|0.49|{{increase}} 0.49%}}
|-
| {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Philippines}}
| {{sort|0.45|{{increase}} 0.45%}}
|-
| 120 || {{sort|7|{{increase}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Morocco}}
| 0.710 || {{sort|1.21|{{increase}} 1.21%}}
|-
|121
| {{sort|-37|{{decrease}} (37)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Venezuela}}
|0.709
| {{sort|-0.68|{{decrease}} 0.68%}}
|-
|122 || {{sort|-9|{{decrease}} (9)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Samoa}}
|| 0.708 || {{sort|-0.02|{{decrease}} 0.02%}}
|-
|123 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Nicaragua}}
|| 0.706 || {{sort|0.76|{{increase}} 0.76%}}
|-
|124
| {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Nauru}}
|0.703
| {{sort|1.84|{{increase}} 1.84%}}
|-
|125 || {{sort|9|{{increase}} (9)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Bhutan}}
|| 0.698 || {{sort|1.32|{{increase}} 1.32%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |126
| {{sort|16|{{increase}} (16)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Eswatini}}
| rowspan=&quot;2&quot; |0.695
| {{sort|1.70|{{increase}} 1.70%}}
|-
| {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Iraq}}
| {{sort|0.57|{{increase}} 0.57%}}
|-
|128
| {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Tajikistan}}
|0.691
| {{sort|0.61|{{increase}} 0.61%}}
|-
|129 || {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Tuvalu}}
|0.689|| {{sort|0.39|{{increase}} 0.39%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |130 || {{sort|9|{{increase}} (9)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Bangladesh}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.685 || {{sort|1.54|{{increase}} 1.54%}}
|-
| {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|India}}
| {{sort|0.99|{{increase}} 0.99%}}
|-
|132 || {{sort|-7|{{decrease}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|El Salvador}}
|| 0.678 || {{sort|0.21|{{increase}} 0.21%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |133 || {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Equatorial Guinea}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.674 || {{sort|0.54|{{increase}} 0.54%}}
|-
| {{sort|-21|{{decrease}} (21)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Palestine}}
| {{sort|0.33|{{increase}} 0.33%}}
|-
|135 || {{sort|-7|{{decrease}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Cape Verde}}
|| 0.668 || {{sort|0.15|{{increase}} 0.15%}}
|-
|136
| {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Namibia}}
|0.665
| {{sort|0.36|{{increase}} 0.36%}}
|-
|137 || {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Guatemala}}
|| 0.662 || {{sort|0.21|{{increase}} 0.21%}}
|-
|138 || {{sort|-6|{{decrease}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Republic of the Congo}}
|| 0.649 || {{sort|0.17|{{increase}} 0.17%}}
|-
|139 || {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Honduras}}
|| 0.645 || {{sort|0.38|{{increase}} 0.38%}}
|-
|140 || {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Kiribati}}
|| 0.644 || {{sort|0.61|{{increase}} 0.61%}}
|-
|141
| {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|São Tomé and Príncipe}}
|0.637
| {{sort|0.86|{{increase}} 0.86%}}
|-
|142 || {{sort|-5|{{decrease}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Timor-Leste}}
|| 0.634 || {{sort|-1.01|{{decrease}} 1.01%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |143 || {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Ghana}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.628 || {{sort|0.44|{{increase}} 0.44%}}
|-
| {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Kenya}}
| {{sort|0.82|{{increase}} 0.82%}}
|-
|145 || {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Nepal}}
| 0.622 || {{sort|0.85|{{increase}} 0.85%}}
|-
|146 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Vanuatu}}
| 0.621 || {{sort|0.50|{{increase}} 0.50%}}
|-
|147 || {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Laos}}
|| 0.617 || {{sort|0.90|{{increase}} 0.90%}}
|-
|148 || {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Angola}}
|| 0.616 || {{sort|1.14|{{increase}} 1.14%}}
|-
|149 || {{sort|-6|{{decrease}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Micronesia}}
|| 0.615 || {{sort|-0.13|{{decrease}} 0.13%}}
|-
|150 || {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Myanmar}}
|| 0.609 || {{sort|1.54|{{increase}} 1.54%}}
|-
|151 || {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Cambodia}}
|| 0.606 || {{sort|0.85|{{increase}} 0.85%}}
|-
|152 || {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Comoros}}
|| 0.603 || {{sort|0.94|{{increase}} 0.94%}}
|-
|153
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Zimbabwe}}
|0.598
| {{sort|1.12|{{increase}} 1.12%}}
|-
|154 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Zambia}}
|| 0.595 || {{sort|0.63|{{increase}} 0.63%}}
|-
|155 || {{sort|-5|{{decrease}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Cameroon}}
|| 0.588 || {{sort|1.10|{{increase}} 1.10%}}
|-
|156 || {{sort|-7|{{decrease}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Solomon Islands}}
| 0.584 || {{sort|0.13|{{increase}} 0.13%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 157 || {{sort|10|{{increase}} (10)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Ivory Coast}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.582 || {{sort|1.07|{{increase}} 1.07%}}
|-
| {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Uganda}}
| {{sort|0.80|{{increase}} 0.80%}}
|-
| 159 || {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Rwanda}}
| 0.578 || {{sort|1.02|{{increase}} 1.02%}}
|-
|160 || {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Papua New Guinea}}
|| 0.576 || {{sort|1.12|{{increase}} 1.12%}}
|-
|161 || {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Togo}}
| 0.571 || {{sort|1.29|{{increase}} 1.29%}}
|-
|162
| {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Syria}}
|0.564
| {{sort|-1.42|{{decrease}} 1.42%}}
|-
|163
| {{sort|-5|{{decrease}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Mauritania}}
|0.563
| {{sort|0.51|{{increase}} 0.51%}}
|-
|164
| {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Nigeria}}
|0.560
| {{sort|0.97|{{increase}} 0.97%}}
|-
|165
| {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Tanzania}}
|0.555
| {{sort|0.64|{{increase}} 0.64%}}
|-
|166 || {{sort|-9|{{decrease}} (9)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Haiti}}
|| 0.554 || {{sort|1.74|{{increase}} 1.74%}}
|-
|167 || {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Lesotho}}
|| 0.550 || {{sort|0.86|{{increase}} 0.86%}}
|-
|168
| {{sort|-5|{{decrease}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Pakistan}}
|0.544
| {{sort|0.71|{{increase}} 0.71%}}
|-
|169 || {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Senegal}}
|| 0.530 || {{sort|0.80|{{increase}} 0.80%}}
|-
|170 || {{sort|5|{{increase}} (5)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Gambia}}
|| 0.524 || {{sort|0.82|{{increase}} 0.82%}}
|-
|171 || {{sort|8|{{increase}} (8)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Democratic Republic of the Congo}}
|| 0.522 || {{sort|1.06|{{increase}} 1.06%}}
|-
|172 || {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Malawi}}
|| 0.517 || {{sort|0.81|{{increase}} 0.81%}}
|-
|173 || {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Benin}}
|| 0.515 || {{sort|0.39|{{increase}} 0.39%}}
|-
|174 || {{sort|2|{{increase}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Guinea-Bissau}}
|| 0.514 || {{sort|0.76|{{increase}} 0.76%}}
|-
|175 || {{sort|6|{{increase}} (6)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Djibouti}}
|| 0.513 || {{sort|1.67|{{increase}} 1.67%}}
|-
|176 || {{sort|-3|{{decrease}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Sudan}}
|| 0.511 || {{sort|0.45|{{increase}} 0.45%}}
|-
| 177 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Liberia}}
| 0.510 || {{sort|0.48|{{increase}} 0.48%}}
|-
|178 || {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Eritrea}}
|| 0.503 || {{sort|0.62|{{increase}} 0.62%}}
|-
|179 || {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Guinea}}
|| 0.500 || {{sort|1.06|{{increase}} 1.06%}}
|-
|180 || {{sort|4|{{increase}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Ethiopia}}
|| 0.497 || {{sort|1.55|{{increase}} 1.55%}}
|-
|181 || {{sort|-7|{{decrease}} (7)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Islamic Emirate of Afghanistan|name=Afghanistan}}
|| 0.496 || {{sort|0.24|{{increase}} 0.24%}}
|-
|182 || {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Mozambique}}
|| 0.493 || {{sort|1.04|{{increase}} 1.04%}}
|-
|183
| {{sort|-11|{{decrease}} (11)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Madagascar}}
|0.487
| {{sort|-0.02|{{decrease}} 0.02%}}
|-
|184 || {{sort|-4|{{decrease}} (4)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Yemen}}
|| 0.470 || {{sort|-1.30|{{decrease}} 1.30%}}
|-
|185 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Sierra Leone}}
|| 0.467 || {{sort|0.80|{{increase}} 0.80%}}
|-
|186 || {{sort|1|{{increase}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Burkina Faso}}
|| 0.459 || {{sort|1.37|{{increase}} 1.37%}}
|-
|187 || {{sort|-2|{{decrease}} (2)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Burundi}}
|| 0.439 || {{sort|0.32|{{increase}} 0.32%}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |188 ||  {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|Mali}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.419 || {{sort|0.08|{{increase}} 0.08%}}
|-
| {{sort|3|{{increase}} (3)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Niger}}
| {{sort|1.34|{{increase}} 1.34%}}
|-
|190
| {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Chad}}
|0.416
| {{sort|0.66|{{increase}} 0.66%}}
|-
|191 || {{sort|-1|{{decrease}} (1)}}
! scope=row {{left}} {{flag|Central African Republic}}
|| 0.414 || {{sort|0.58|{{increase}} 0.58%}}
|-
|192 || {{sort|-1.0|N/A}}{{efn|HDI not available before 2022}}
! scope=row {{left}} {{flag|Somalia}}
|| 0.404|| {{sort|-1.0|N/A}}{{efn|HDI not available before 2022}}
|-
|193 || {{sort|0|{{steady}}}}
! scope=row {{left}} {{flag|South Sudan}}
|| 0.388|| {{sort|-0.61|{{decrease}} 0.61%}}
|}

==علائقا ۽ گروپ==
==پڻ ڏسو==
[[File:2020 UN Human Development Report.svg|thumb|World map representing [[هيومن ڊويلپمنٽ انڊيڪس]] categories (based on 2019 data, published in 2020).
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; background:none;&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#12394b|Very high (≥ 0.800)}}
{{Legend|#358993|High (0.700–0.799)}}
{{Legend|#5dc3cb|Medium (0.550–0.699)}}
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#c1e6e6|Low (≤ 0.549)}}
{{Legend|#b9b9b9|Data unavailable}}
|}|upright=1.9|alt=World map]]
[[File:Countries by Human Development Index (2019).svg|thumb|World map of countries by [[هيومن ڊويلپمنٽ انڊيڪس]] scores in increments of 0.050 (based on 2019 data, published in 2020){{div col|colwidth=9em|style=vertical-align:top; text-align:left;}}
{{Legend|#003C00|≥ 0.900}}
{{Legend|#007F00|0.850–0.899}}
{{Legend|#00C400|0.800–0.849}}
{{Legend|#00F900|0.750–0.799}}
{{Legend|#D3FF00|0.700–0.749}}
{{Legend|#FFFF00|0.650–0.699}}
{{Legend|#FFD215|0.600–0.649}}
{{Legend|#FFA83C|0.550–0.599}}
{{Legend|#FF852F|0.500–0.549}}
{{Legend|#FF5B00|0.450–0.499}}
{{Legend|#FF0000|0.400–0.449}}
{{Legend|#A70000|≤ 0.399}}
{{Legend|#C0C0C0|Data unavailable}}
{{div col end}}|upright=1.9|alt=World map]]

هي فهرست [[گڏيل قومون|گڏيل قومن]] طرفان جاري ڪيل انساني ترقي بابت رپورٽ ۾ شامل آهي 24 جولاءِ 2014 تي. اها فهرست 2013 جي شماريات جي مطابق مرتب ڪئي وئي آهي

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://hdr.undp.org UN Human Development Reports]
[[زمرو:انساني ترقي جو انڊيڪس]]
[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:حڪومت]]
[[زمرو:انساني ترقي]]
[[زمرو:آبادي جي ڀلائي]]
[[زمرو:انساني ترقي جي انڊيڪسن جي لحاظ کان ملڪن جون فهرستون]]

==نوٽ==</text>
      <sha1>ahjtfn2ekeip9pw39qf0zxaax6m0e31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انساني ترقي جي انڊيڪس جي لحاظ کان پاڪستان جي انتظامي اڪائين جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87257</id>
    <revision>
      <id>382302</id>
      <parentid>373828</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>382302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5737" sha1="q5s3d2nnrpdywedrr4h9muhzryfk8tp" xml:space="preserve">اها انساني ترقي جي انڊيڪس جي لحاظ کان پاڪستان جي انتظامي يونٽن جي فهرست آهي.

==انساني ترقي جي اشاري جي لحاظ کان صوبا==
هي سال 2023ع جي انساني ترقي جي اشاري (HDI) جي ترتيب سان پاڪستان جي صوبن ۽ انتظامي علائقن جي فهرست آهي.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!درجو
!صوبو/انتظامي علائقو 
!اشاريو  (2023)&lt;ref name=&quot;Subnational HDR&quot;&gt;{{Cite web |title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/PAK/?levels=1+4&amp;years=2022+2010+2005+2000+1995+1990&amp;interpolation=0&amp;extrapolation=0 |access-date=27 April 2025 |website=hdi.globaldatalab.org |language=en}}&lt;/ref&gt;
!مقابلي وارو ملڪ  (2023)&lt;ref name=&quot;Subnational HDR&quot; /&gt;
|-
| colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;color:#00FFFF;&quot; |'''{{color|orange|وچيون}}'''
|-
| align=&quot;center&quot; |1
| align=&quot;center&quot; |[[اسلام آباد راڄڌاني علائقو|اسلام آباد]]
| align=&quot;center&quot; |0.656
|[[ٽوالو|ٽووالو]]
|-
| align=&quot;center&quot; |2
| align=&quot;center&quot; |[[آزاد ڪشمير|آزاد جمو ۽ ڪشمير]]
| align=&quot;center&quot; |0.600
|[[ڪمبوڊيا]]
|-
| align=&quot;center&quot; |3
| align=&quot;center&quot; |[[گلگت بلتستان]]
| align=&quot;center&quot; |0.586
|[[ڪوموروس|قمر جا ٻيٽ]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |4
| align=&quot;center&quot; |[[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]
| align=&quot;center&quot; |0.551
|[[هيٽي]]
|-
| colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; |'''{{color|red|ھيٺيون}}'''
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |–
| align=&quot;center&quot; |'''[[پاڪستان]]'''
| align=&quot;center&quot; |'''0.544'''
|–
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |5
| align=&quot;center&quot; |[[سنڌ]]
| align=&quot;center&quot; |0.518
|[[سوڊان]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |6
| align=&quot;center&quot; |[[خيبر پختونخوا]]
| align=&quot;center&quot; |0.515
|[[سوڊان]]
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |7
| align=&quot;center&quot; |[[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]]
| align=&quot;center&quot; |0.464
|[[افغانستان]]
|}

===پنج سال جو رجحان===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |انتظام ايڪائي
! colspan=&quot;8&quot; |انساني ترقي جو اشاريو (HDI)&lt;ref name=&quot;UNDP&quot;/&gt;
|-
!1990
!1995
!2000
!2005
!2010
!2015
!2020
!2023
|-
|-
|[[اسلام آباد]]
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.498
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.525
| style=&quot;background:#FFA83C;&quot; |0.552
| style=&quot;background:#FFD215;&quot; |0.610
| style=&quot;background:#FFFF00;&quot; |0.663
| style=&quot;background:#FFFF00;&quot; |0.676
| style=&quot;background:#FFD215;&quot; |0.646
| style=&quot;background:#FFFF00;&quot; |0.656
|-
|[[آزاد ڪشمير]]
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.481
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.505
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.531
| style=&quot;background:#FFA83C;&quot; |0.584
| style=&quot;background:#FFA83C;&quot; |0.592
| style=&quot;background:#FFA83C;&quot; |0.592
| style=&quot;background:#FFA83C;&quot; |0.582
| style=&quot;background:#FFD215;&quot; |0.600
|-
||[[گلگت بلتستان]]
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.417
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.435
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.455
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.498
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.508
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.546
| style=&quot;background:#FFA83C;&quot; |0.577
| style=&quot;background:#FFA83C;&quot; |0.586
|-
|[[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]]
| style=&quot;background:#A70000;&quot; |0.384
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.403
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.422
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.464
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.498
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.534
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.542
| style=&quot;background:#FFA83C;&quot; |0.551
|-
||[[سنڌ]]
| style=&quot;background:#A70000;&quot; |0.383
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.403
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.424
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.468
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.494
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.514
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.510
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.518
|-
|[[خيبر پختونخوا]]
| style=&quot;background:#A70000;&quot; |0.387
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.405
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.424
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.466
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.489
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.506
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.507
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |0.515
|- 
|[[بلوچستان، پاڪستان|بلوچستان]]
| style=&quot;background:#A70000;&quot; |0.375
| style=&quot;background:#A70000;&quot; |0.393
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.412
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.453
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.443
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |0.448
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.457
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |0.464
|-
![[پاڪستان]]
| style=&quot;background:#A70000;&quot; |'''0.396'''
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |'''0.415'''
| style=&quot;background:#FF0000;&quot; |'''0.436'''
| style=&quot;background:#FF5B00;&quot; |'''0.480'''
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |'''0.500'''
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |'''0.527'''
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |'''0.536'''
| style=&quot;background:#FF852F;&quot; |'''0.544'''
|
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:حڪومت پاڪستان]]
[[زمرو:آبادي جي ڀلائي]]
[[زمرو:انساني ترقي]]
[[زمرو:انساني ترقي جو انڊيڪس]]
[[زمرو:انساني ڀلائي جو اڀياس]]
[[زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست جي فهرست]]
[[زمرو:پاڪستان جي معيشت بلحاظ انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:انساني ترقي جي انڊيڪسن جي لحاظ کان ملڪن جون فهرستون]]</text>
      <sha1>q5s3d2nnrpdywedrr4h9muhzryfk8tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انساني ترقي جي انڊيڪسن جي لحاظ کان ملڪن جون فهرستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87263</id>
    <revision>
      <id>382301</id>
      <parentid>343040</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="nwm53j1ubm5ntjcbyfub7w4ozfkmg6s" xml:space="preserve">[[زمرو:انساني ترقي جو انڊيڪس]]
[[زمرو:ملڪن جون فهرستون]]</text>
      <sha1>nwm53j1ubm5ntjcbyfub7w4ozfkmg6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:حياتياتي رابطا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>89603</id>
    <revision>
      <id>382318</id>
      <parentid>353753</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T09:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="sk3hn902bwaa0grhnvvlhbz8je10kmw" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]
[[زمرو:حياتيات]]</text>
      <sha1>sk3hn902bwaa0grhnvvlhbz8je10kmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اسلامي خطاطي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>92030</id>
    <revision>
      <id>382306</id>
      <parentid>361952</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="iv52tl6athzguv3hecpzwoghfupzj1w" xml:space="preserve">[[زمرو:خطاطي]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]</text>
      <sha1>iv52tl6athzguv3hecpzwoghfupzj1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلامي فن تعمير</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98094</id>
    <revision>
      <id>382305</id>
      <parentid>381994</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>382305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8389" sha1="7hdhelo678zlnz3iindzsj4y5v7qhqg" xml:space="preserve">{{Short description|Architectural styles of buildings associated with Islam}}
{{Infobox settlement 
| name = Islamic architecture
|image = {{photomontage
|photo1a= Jerusalem DomeoftheRock J65.JPG
|photo2a= 20180301124354 IMG 4179And6more Interior 3.jpg
|photo3a= Selimiye Mosque, Dome.jpg
|size = 250
|color_border = #AAAAAA
|color = #F9F9F9
}}
| caption = {{unbulleted list
|'''Top:''' [[Dome of the Rock]] in [[Jerusalem]]
|'''Middle:''' [[Jameh Mosque of Isfahan|Jameh Mosque]] in [[Isfahan]] (Iran)
|'''Bottom:''' dome of the [[Selimiye Mosque, Edirne|Selimiye Mosque]] in [[Edirne]] (Turkey)
}}
| yearsactive =
|location = [[Middle East]], [[North Africa]], [[Indian subcontinent]], [[Southeast Asia]], [[West Africa]], [[East Africa]], [[Central Asia]]
}}
'''اسلامي فن تعمير''' ۾ اسلامي تهذيب سان لاڳاپيل عمارتن جي اڏاوتي انداز شامل آهن. اهو اسلام جي شروعاتي تاريخ کان وٺي اڄ تائين مذهبي ۽ غير مذهبي انداز ٻنهي کي شامل ڪري ٿو. اسلامي دنيا تاريخي طور تي اولهه آفريڪا ۽ يورپ کان اوڀر ايشيا تائين هڪ وسيع جاگرافيائي علائقو شامل ڪري ٿي. انهن سڀني علائقن ۾ اسلامي فن تعمير جي اندازن ۾ ڪجهه هڪجهڙائيون آهن، پر وقت سان گڏ مختلف علائقن مقامي مواد ۽ ٽيڪنڪ، مقامي خاندانن ۽ سرپرستن، فنڪارانه پيداوار جي مختلف علائقائي مرڪزن ۽ ڪڏهن ڪڏهن مختلف مذهبي وابستگين جي مطابق پنهنجا انداز ٺاهيا آهن.&lt;ref name=&quot;:05223&quot;&gt;{{Cite book |last=Tabbaa |first=Yasser |title=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill |year=2007 |isbn=978-90-04-16165-8 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |location= |pages= |language=en |chapter=Architecture |editor-last2=Krämer |editor-first2=Gudrun |editor-last3=Matringe |editor-first3=Denis |editor-last4=Nawas |editor-first4=John |editor-last5=Rowson |editor-first5=Everett}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Bloom|Blair|2009|loc=&quot;Architecture&quot;}}

ابتدائي اسلامي فن تعمير رومن، بازنطيني، ميسوپوٽيميائي ۽ ايراني فن تعمير ۽ ٻين سڀني زمينن جي فن تعمير کان متاثر هو جيڪي شروعاتي مسلمان فتحن ستين ۽ اٺين صدي ۾ فتح ڪيا هئا. &lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{harvnb|Petersen|1996|p=295}}: &quot;As the Arabs did not have an architectural tradition suited to the needs of a great empire, they adopted the building methods of the defeated Sassanian and Byzantine empires. Because they ruled from Syria, Byzantine influence was stronger, although Sassanian elements became increasingly important.&quot;&lt;/ref&gt; {{sfn|Ettinghausen|Grabar|Jenkins-Madina|2001|p=7}} &lt;ref name=&quot;:24132&quot;&gt;{{Cite book |last= |first= |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |location= |pages=74, 78 |chapter=Architecture |quote=Although Syria remained the center of the Islamic empire for less than 90 years, its role in the development of Islamic architecture was crucial. The region's own ancient civilization, unified and transformed by Hellenization and overlaid with Roman and Christian elements, provided the basis for the new architectural style. The forms and conventions of Classical architecture were better understood in Syria than in the lands further east, and as a result some of the vocabulary of Umayyad architecture—of column and capital, pointed arch and dome, rib and vault—is familiar to a Western observer. These traditions declined in importance, however, as Muslim builders began to adopt the architectural styles of the newly conquered lands to the east—in Mesopotamia, Iran, Central Asia and even India. (...) The Abbasid dynasty of caliphs, founded in 749, ruled most of the Islamic lands from capital cities in Iraq during a golden age that lasted at least until the end of the 9th century. New styles of architecture were characterized by forms, techniques and motifs of Iraqi and Iranian origin. Some features of these styles, such as brick vaults and stucco renderings, had already appeared in buildings erected late in the Umayyad period (661–c. 750; see §III above), but they became increasingly widespread as a result of the power and prestige of the Abbasid court. In the Islamic lands around the Mediterranean, Late Antique traditions of stone construction roofed with wood continued, although new techniques and styles were eventually introduced from Iraq. |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:152&quot;&gt;{{Cite book |last=Grabar |first=Oleg |title=Islam: Art and Architecture |publisher=h.f.ullmann |year=2011 |isbn=978-3-8480-0380-8 |editor-last=Hattstein |editor-first=Markus |location= |pages=36–37 |chapter=Art and Culture in the Islamic World |quote=At this stage of scholarly knowledge, however, it is probably fair to say that Islam's Arabian past, essential for understanding the faith and its practices, and the Arabic language and its literature, is not as important for the forms used by Islamic art as the immensely richer world, from the Atlantic Ocean to Central Asia, taken over by Islam in the 7th and 8th centuries. Even later, after centuries of independent growth, new conquests in Anatolia or India continued to bring new local themes and ideas into the mainstream of Islamic art. |editor-last2=Delius |editor-first2=Peter}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{harvnb|Flood|Necipoğlu|2017|p=30|loc=Frameworks of Islamic Art and Architectural History: Concepts, Approaches, and Historiographies}}: &quot;Thus, it is increasingly being recognized that the mutual Roman–Byzantine architectural heritage of the Mediterranean, which had played an important role in the formation of early Islamic art, continued to mediate the shared histories of European and Islamic art long after the medieval period.&quot;&lt;/ref&gt; بعد ۾ ان عمارتن جي صورت ۾ اسلامي خطاطي ۽ جاميٽري نقشن سان مٿاڇري جي سينگار ۾ مختلف خاصيتون پيدا ڪيو ويون.{{sfn|Bloom|Blair|2009|loc=Ch.s &quot;Architecture&quot;, &quot;Ornament and pattern&quot;}} نئين فن تعمير جا عنصر جهڙوڪ محرابون،  مينار، مقبرا ۽ گهڻ سطحي صحن ايجاد ڪيا ويا. اسلامي فن تعمير ۾ عام يا اهم قسمن جي عمارتن ۾ مسجدون، مدرسا، مقبرا، محل، حمام (عوامي غسل خانا)، صوفي خانقاهون ۽ زوايا، چشما ۽ ​​سبيلون، تجارتي عمارتون، مثال طور ڪاروان سرائي ۽ بازار ۽ فوجي قلعا شامل آهن.{{sfn|Bloom|Blair|2009|loc=&quot;Architecture&quot;}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://www.ne.jp/asahi/arc/ind/engl.htm ARCHITECTURE OF ISLAM by Takeo Kamiya] (Half in English and half in Japanese)
* [https://web.archive.org/web/20080516013538/http://archnet.org/ ARCHNET] Open access, online resource on architecture and art of Muslim societies, globally and throughout history to our times
* [https://web.archive.org/web/20111114213156/http://archive.cyark.org/bab-albarqiyya-intro Fatimid-era Ayyubid Wall of Cairo Digital Media Archive] ([[creative commons]]-licensed photos, laser scans, panoramas), data from an [[Aga Khan Foundation]]/[[CyArk]] research partnership
* [https://web.archive.org/web/20170708023138/http://islamic-arts.org/ Islamic Arts and Architecture website]
* [https://web.archive.org/web/20121114074909/http://tehranimages.org/ Tehranimages. Contemporary photos taken in some of the oldest districts of Tehran.]
* [http://spmarchitecture.com/islamic-art-and-architecture 10,000+ Architectural collections worldwide ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507184242/http://spmarchitecture.com/islamic-art-and-architecture/ |date=2020-05-07 }} Islamic Art And Architecture designs worldwide.

{{Islamic architecture}}
{{Islamic art}}
{{Islamic studies}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Islamic Architecture}}
[[زمرو:اسلامي فن تعمير]]
[[زمرو:فن تعمير]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:اسلامي ثقافت]]</text>
      <sha1>7hdhelo678zlnz3iindzsj4y5v7qhqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382342</id>
      <parentid>382305</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9067" sha1="d1dvrf4n1jxesbncw6iyob4pw6wzk6r" xml:space="preserve">{{Short description|Architectural styles of buildings associated with Islam}}
{{Infobox settlement 
| name = اسلامي فن تعمير
|image = {{photomontage
|photo1a= Jerusalem DomeoftheRock J65.JPG
|photo2a= 20180301124354 IMG 4179And6more Interior 3.jpg
|photo3a= Selimiye Mosque, Dome.jpg
|size = 250
|color_border = #AAAAAA
|color = #F9F9F9
}}
| caption = {{unbulleted list
|'''Top:''' [[Dome of the Rock]] in [[Jerusalem]]
|'''Middle:''' [[Jameh Mosque of Isfahan|Jameh Mosque]] in [[Isfahan]] (Iran)
|'''Bottom:''' dome of the [[Selimiye Mosque, Edirne|Selimiye Mosque]] in [[Edirne]] (Turkey)
}}
| yearsactive =
|location = [[Middle East]], [[North Africa]], [[Indian subcontinent]], [[Southeast Asia]], [[West Africa]], [[East Africa]], [[Central Asia]]
|image_skyline={{photomontage
|photo1a= Jerusalem DomeoftheRock J65.JPG
|photo2a= 20180301124354 IMG 4179And6more Interior 3.jpg
|photo3a= Selimiye Mosque, Dome.jpg
|size = 250
|color_border = #AAAAAA
|color = #F9F9F9
}}|image_size=250px|image_caption=مٿي: يروشلم ۾ پٿر جو گنبد وچ: اصفهان (ايران) ۾ جامع مسجد هيٺ: ادرني (ترڪي) ۾ سليميه مسجد جو گنبد|subdivision_type=جڳھ|subdivision_name=[[وچ اوڀر]]، [[اتر آفريڪا]]، [[هندستان]]، [[ڏکڻ اوڀر ايشيا]]، [[اولهه آفريڪا]]، [[اوڀر آفريڪا]]، [[وچ ايشيا]]|native_name=Islamic architecture}}
'''اسلامي فن تعمير''' ۾ اسلامي تهذيب سان لاڳاپيل عمارتن جي اڏاوتي انداز شامل آهن. اهو اسلام جي شروعاتي تاريخ کان وٺي اڄ تائين مذهبي ۽ غير مذهبي انداز ٻنهي کي شامل ڪري ٿو. اسلامي دنيا تاريخي طور تي اولهه آفريڪا ۽ يورپ کان اوڀر ايشيا تائين هڪ وسيع جاگرافيائي علائقو شامل ڪري ٿي. انهن سڀني علائقن ۾ اسلامي فن تعمير جي اندازن ۾ ڪجهه هڪجهڙائيون آهن، پر وقت سان گڏ مختلف علائقن مقامي مواد ۽ ٽيڪنڪ، مقامي خاندانن ۽ سرپرستن، فنڪارانه پيداوار جي مختلف علائقائي مرڪزن ۽ ڪڏهن ڪڏهن مختلف مذهبي وابستگين جي مطابق پنهنجا انداز ٺاهيا آهن.&lt;ref name=&quot;:05223&quot;&gt;{{Cite book |last=Tabbaa |first=Yasser |title=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill |year=2007 |isbn=978-90-04-16165-8 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |location= |pages= |language=en |chapter=Architecture |editor-last2=Krämer |editor-first2=Gudrun |editor-last3=Matringe |editor-first3=Denis |editor-last4=Nawas |editor-first4=John |editor-last5=Rowson |editor-first5=Everett}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Bloom|Blair|2009|loc=&quot;Architecture&quot;}}

ابتدائي اسلامي فن تعمير رومن، بازنطيني، ميسوپوٽيميائي ۽ ايراني فن تعمير ۽ ٻين سڀني زمينن جي فن تعمير کان متاثر هو جيڪي شروعاتي مسلمان فتحن ستين ۽ اٺين صدي ۾ فتح ڪيا هئا. &lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{harvnb|Petersen|1996|p=295}}: &quot;As the Arabs did not have an architectural tradition suited to the needs of a great empire, they adopted the building methods of the defeated Sassanian and Byzantine empires. Because they ruled from Syria, Byzantine influence was stronger, although Sassanian elements became increasingly important.&quot;&lt;/ref&gt; {{sfn|Ettinghausen|Grabar|Jenkins-Madina|2001|p=7}} &lt;ref name=&quot;:24132&quot;&gt;{{Cite book |last= |first= |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-530991-1 |editor-last=M. Bloom |editor-first=Jonathan |location= |pages=74, 78 |chapter=Architecture |quote=Although Syria remained the center of the Islamic empire for less than 90 years, its role in the development of Islamic architecture was crucial. The region's own ancient civilization, unified and transformed by Hellenization and overlaid with Roman and Christian elements, provided the basis for the new architectural style. The forms and conventions of Classical architecture were better understood in Syria than in the lands further east, and as a result some of the vocabulary of Umayyad architecture—of column and capital, pointed arch and dome, rib and vault—is familiar to a Western observer. These traditions declined in importance, however, as Muslim builders began to adopt the architectural styles of the newly conquered lands to the east—in Mesopotamia, Iran, Central Asia and even India. (...) The Abbasid dynasty of caliphs, founded in 749, ruled most of the Islamic lands from capital cities in Iraq during a golden age that lasted at least until the end of the 9th century. New styles of architecture were characterized by forms, techniques and motifs of Iraqi and Iranian origin. Some features of these styles, such as brick vaults and stucco renderings, had already appeared in buildings erected late in the Umayyad period (661–c. 750; see §III above), but they became increasingly widespread as a result of the power and prestige of the Abbasid court. In the Islamic lands around the Mediterranean, Late Antique traditions of stone construction roofed with wood continued, although new techniques and styles were eventually introduced from Iraq. |editor-last2=S. Blair |editor-first2=Sheila}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:152&quot;&gt;{{Cite book |last=Grabar |first=Oleg |title=Islam: Art and Architecture |publisher=h.f.ullmann |year=2011 |isbn=978-3-8480-0380-8 |editor-last=Hattstein |editor-first=Markus |location= |pages=36–37 |chapter=Art and Culture in the Islamic World |quote=At this stage of scholarly knowledge, however, it is probably fair to say that Islam's Arabian past, essential for understanding the faith and its practices, and the Arabic language and its literature, is not as important for the forms used by Islamic art as the immensely richer world, from the Atlantic Ocean to Central Asia, taken over by Islam in the 7th and 8th centuries. Even later, after centuries of independent growth, new conquests in Anatolia or India continued to bring new local themes and ideas into the mainstream of Islamic art. |editor-last2=Delius |editor-first2=Peter}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{harvnb|Flood|Necipoğlu|2017|p=30|loc=Frameworks of Islamic Art and Architectural History: Concepts, Approaches, and Historiographies}}: &quot;Thus, it is increasingly being recognized that the mutual Roman–Byzantine architectural heritage of the Mediterranean, which had played an important role in the formation of early Islamic art, continued to mediate the shared histories of European and Islamic art long after the medieval period.&quot;&lt;/ref&gt; بعد ۾ ان عمارتن جي صورت ۾ اسلامي خطاطي ۽ جاميٽري نقشن سان مٿاڇري جي سينگار ۾ مختلف خاصيتون پيدا ڪيو ويون.{{sfn|Bloom|Blair|2009|loc=Ch.s &quot;Architecture&quot;, &quot;Ornament and pattern&quot;}} نئين فن تعمير جا عنصر جهڙوڪ محرابون،  مينار، مقبرا ۽ گهڻ سطحي صحن ايجاد ڪيا ويا. اسلامي فن تعمير ۾ عام يا اهم قسمن جي عمارتن ۾ مسجدون، مدرسا، مقبرا، محل، حمام (عوامي غسل خانا)، صوفي خانقاهون ۽ زوايا، چشما ۽ ​​سبيلون، تجارتي عمارتون، مثال طور ڪاروان سرائي ۽ بازار ۽ فوجي قلعا شامل آهن.{{sfn|Bloom|Blair|2009|loc=&quot;Architecture&quot;}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://www.ne.jp/asahi/arc/ind/engl.htm ARCHITECTURE OF ISLAM by Takeo Kamiya] (Half in English and half in Japanese)
* [https://web.archive.org/web/20080516013538/http://archnet.org/ ARCHNET] Open access, online resource on architecture and art of Muslim societies, globally and throughout history to our times
* [https://web.archive.org/web/20111114213156/http://archive.cyark.org/bab-albarqiyya-intro Fatimid-era Ayyubid Wall of Cairo Digital Media Archive] ([[creative commons]]-licensed photos, laser scans, panoramas), data from an [[Aga Khan Foundation]]/[[CyArk]] research partnership
* [https://web.archive.org/web/20170708023138/http://islamic-arts.org/ Islamic Arts and Architecture website]
* [https://web.archive.org/web/20121114074909/http://tehranimages.org/ Tehranimages. Contemporary photos taken in some of the oldest districts of Tehran.]
* [http://spmarchitecture.com/islamic-art-and-architecture 10,000+ Architectural collections worldwide ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507184242/http://spmarchitecture.com/islamic-art-and-architecture/ |date=2020-05-07 }} Islamic Art And Architecture designs worldwide.

{{Islamic architecture}}
{{Islamic art}}
{{Islamic studies}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Islamic Architecture}}
[[زمرو:اسلامي فن تعمير]]
[[زمرو:فن تعمير]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]
[[زمرو:اسلامي ثقافت]]</text>
      <sha1>d1dvrf4n1jxesbncw6iyob4pw6wzk6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اسلامي فن تعمير</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98095</id>
    <revision>
      <id>382311</id>
      <parentid>381988</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="o7svc7ah8v4rsesi9m7u6r4x00dzasa" xml:space="preserve">[[زمرو:فن تعمير]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]</text>
      <sha1>o7svc7ah8v4rsesi9m7u6r4x00dzasa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اسلامي فن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98096</id>
    <revision>
      <id>382304</id>
      <parentid>381989</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="hbesjmf4gqcbm08s8c7an59rryvvk7s" xml:space="preserve">
[[زمرو:فن]]
[[زمرو:اسلامي ثقافت]]
[[زمرو:اسلامي فنون]]</text>
      <sha1>hbesjmf4gqcbm08s8c7an59rryvvk7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382310</id>
      <parentid>382304</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="ie8em2xowuywyli0b19ki45hhpi5ruv" xml:space="preserve">[[زمرو:اسلامي فنون]]</text>
      <sha1>ie8em2xowuywyli0b19ki45hhpi5ruv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382312</id>
      <parentid>382310</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>صفحو خالي ڪري ڇڏيو</comment>
      <origin>382312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انڊيڪس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98110</id>
    <revision>
      <id>382236</id>
      <parentid>382066</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>382236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2605" sha1="fyenc15hlp01xb0zov67cy0vgd4ishd" xml:space="preserve">{{For|Wikipedia’s index|Wikipedia:Index|selfref=y}}'''انڊيڪس''' (Index){{plural form}} : '''انڊيڪس''' يا '''انڊيڪس''') عام طور تي حوالو ڏئي ٿو:

* انڊيڪس (اشاعت)، ڪنهن اشاعت ۾ معلومات جي هڪ منظم فهرست.
* ويب انڊيڪسنگ، انٽرنيٽ انڊيڪسنگ
* هڪ انڊيڪس، هڪ ايسوسيئيٽو صف ۾ هڪ ڪنجي.

انڊيڪس شايد هن جو حوالو پڻ ڏئي سگهي ٿو: 

==فن، تفريح ۽ ميڊيا==
==ڪاروباري ادارا ۽ واقعا==
==ماليات==
==آمريڪا ۾ جڳهيون== 
* انڊيڪس، آرڪنساس، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، ڪينٽڪي، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، مسوري، هڪ ڀوت شهر * انڊيڪس، نيو يارڪ، هارٽ وِڪ ۽ اوٽسگو، نيو يارڪ ۾ هڪ ڳوٺ * انڊيڪس، ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، واشنگٽن، هڪ شهر * انڊيڪس، ويسٽ ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري # 
==پبلشنگ ۽ لائبريري اسٽڊيز==
* انڊيڪس (ٽائپوگرافي)، هڪ هٿ يا مُٺي جي شڪل وارو اوقاف جو نشان * بائبليوگرافڪ انڊيڪس، هڪ باقاعده اپڊيٽ ٿيل اشاعت جيڪا مضمونن، ڪتابن يا ٻين معلوماتي شين جي فهرست ڏئي ٿي * حوالو انڊيڪس * انڊيڪس، نوجوانن ۽ نوجوانن لاءِ نقصانڪار ميڊيا جي فهرست لاءِ عام نالو (جرمني) * انڊيڪس ڪارڊ، ڊيٽا جي ننڍي مقدار کي رڪارڊ ڪرڻ ۽ ذخيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي * انڊيڪس لائبرورم پروبيٽورم، ڪيٿولڪ چرچ پاران سينسر ڪيل اشاعتن جي هڪ فهرست * سينسرشپ تي انڊيڪس، هڪ اشاعتي تنظيم جيڪا اظهار جي آزادي لاءِ مهم هلائي ٿي، يا ساڳئي نالي جو ان جو رسالو * موضوع جي انڊيڪسنگ، ڪي ورڊز ذريعي دستاويز جي مواد کي بيان ڪندي * ٿمب انڊيڪس، هڪ اشاعت جي صفحن ۾ هڪ گول ڪٽ آئوٽ # 
==سائنس، ٽيڪنالاجي ۽ رياضي== 
==ٻيا استعمال==
==پڻ ڏسو==
* انساني ترقي انڊيڪس 
* 100 انڊيڪس 
* انڊيڪسي، هڪ يوگوسلاو راڪ بينڊ


[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا ڊائريڪٽريز]]</text>
      <sha1>fyenc15hlp01xb0zov67cy0vgd4ishd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382240</id>
      <parentid>382236</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2625" sha1="bslr4z67jknjtmm3frfi7bw20pzdpvm" xml:space="preserve">{{For|Wikipedia’s index|Wikipedia:Index|selfref=y}}'''انڊيڪس''' (Index){{plural form}} : '''انڊيڪس''' يا '''انڊيڪس''') عام طور تي حوالو ڏئي ٿو:

* انڊيڪس (اشاعت)، ڪنهن اشاعت ۾ معلومات جي هڪ منظم فهرست.
* ويب انڊيڪسنگ، انٽرنيٽ انڊيڪسنگ
* هڪ انڊيڪس، هڪ ايسوسيئيٽو صف ۾ هڪ ڪنجي.

انڊيڪس شايد هن جو حوالو پڻ ڏئي سگهي ٿو: 

==فن، تفريح ۽ ميڊيا==
==ڪاروباري ادارا ۽ واقعا==
==ماليات==
==آمريڪا ۾ جڳهيون== 
* انڊيڪس، آرڪنساس، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، ڪينٽڪي، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، مسوري، هڪ ڀوت شهر * انڊيڪس، نيو يارڪ، هارٽ وِڪ ۽ اوٽسگو، نيو يارڪ ۾ هڪ ڳوٺ * انڊيڪس، ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، واشنگٽن، هڪ شهر * انڊيڪس، ويسٽ ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري # 
==پبلشنگ ۽ لائبريري اسٽڊيز==
* انڊيڪس (ٽائپوگرافي)، هڪ هٿ يا مُٺي جي شڪل وارو اوقاف جو نشان * بائبليوگرافڪ انڊيڪس، هڪ باقاعده اپڊيٽ ٿيل اشاعت جيڪا مضمونن، ڪتابن يا ٻين معلوماتي شين جي فهرست ڏئي ٿي * حوالو انڊيڪس * انڊيڪس، نوجوانن ۽ نوجوانن لاءِ نقصانڪار ميڊيا جي فهرست لاءِ عام نالو (جرمني) * انڊيڪس ڪارڊ، ڊيٽا جي ننڍي مقدار کي رڪارڊ ڪرڻ ۽ ذخيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي * انڊيڪس لائبرورم پروبيٽورم، ڪيٿولڪ چرچ پاران سينسر ڪيل اشاعتن جي هڪ فهرست * سينسرشپ تي انڊيڪس، هڪ اشاعتي تنظيم جيڪا اظهار جي آزادي لاءِ مهم هلائي ٿي، يا ساڳئي نالي جو ان جو رسالو * موضوع جي انڊيڪسنگ، ڪي ورڊز ذريعي دستاويز جي مواد کي بيان ڪندي * ٿمب انڊيڪس، هڪ اشاعت جي صفحن ۾ هڪ گول ڪٽ آئوٽ # 
==سائنس، ٽيڪنالاجي ۽ رياضي== 
==ٻيا استعمال==
==پڻ ڏسو==
* انساني ترقي انڊيڪس 
* 100 انڊيڪس 
* انڊيڪسي، هڪ يوگوسلاو راڪ بينڊ


[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرہ:معلومات]]
[[زمرہ:انفارميشن سائنس]]</text>
      <sha1>bslr4z67jknjtmm3frfi7bw20pzdpvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382241</id>
      <parentid>382240</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>382241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2625" sha1="4ny0ry4db06ikhbjqkvkc2fej9q79xt" xml:space="preserve">{{For|Wikipedia’s index|Wikipedia:Index|selfref=y}}'''انڊيڪس''' (Index){{plural form}} : '''انڊيڪس''' يا '''انڊيڪس''') عام طور تي حوالو ڏئي ٿو:

* انڊيڪس (اشاعت)، ڪنهن اشاعت ۾ معلومات جي هڪ منظم فهرست.
* ويب انڊيڪسنگ، انٽرنيٽ انڊيڪسنگ
* هڪ انڊيڪس، هڪ ايسوسيئيٽو صف ۾ هڪ ڪنجي.

انڊيڪس شايد هن جو حوالو پڻ ڏئي سگهي ٿو: 

==فن، تفريح ۽ ميڊيا==
==ڪاروباري ادارا ۽ واقعا==
==ماليات==
==آمريڪا ۾ جڳهيون== 
* انڊيڪس، آرڪنساس، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، ڪينٽڪي، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، مسوري، هڪ ڀوت شهر * انڊيڪس، نيو يارڪ، هارٽ وِڪ ۽ اوٽسگو، نيو يارڪ ۾ هڪ ڳوٺ * انڊيڪس، ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، واشنگٽن، هڪ شهر * انڊيڪس، ويسٽ ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري # 
==پبلشنگ ۽ لائبريري اسٽڊيز==
* انڊيڪس (ٽائپوگرافي)، هڪ هٿ يا مُٺي جي شڪل وارو اوقاف جو نشان * بائبليوگرافڪ انڊيڪس، هڪ باقاعده اپڊيٽ ٿيل اشاعت جيڪا مضمونن، ڪتابن يا ٻين معلوماتي شين جي فهرست ڏئي ٿي * حوالو انڊيڪس * انڊيڪس، نوجوانن ۽ نوجوانن لاءِ نقصانڪار ميڊيا جي فهرست لاءِ عام نالو (جرمني) * انڊيڪس ڪارڊ، ڊيٽا جي ننڍي مقدار کي رڪارڊ ڪرڻ ۽ ذخيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي * انڊيڪس لائبرورم پروبيٽورم، ڪيٿولڪ چرچ پاران سينسر ڪيل اشاعتن جي هڪ فهرست * سينسرشپ تي انڊيڪس، هڪ اشاعتي تنظيم جيڪا اظهار جي آزادي لاءِ مهم هلائي ٿي، يا ساڳئي نالي جو ان جو رسالو * موضوع جي انڊيڪسنگ، ڪي ورڊز ذريعي دستاويز جي مواد کي بيان ڪندي * ٿمب انڊيڪس، هڪ اشاعت جي صفحن ۾ هڪ گول ڪٽ آئوٽ # 
==سائنس، ٽيڪنالاجي ۽ رياضي== 
==ٻيا استعمال==
==پڻ ڏسو==
* انساني ترقي انڊيڪس 
* 100 انڊيڪس 
* انڊيڪسي، هڪ يوگوسلاو راڪ بينڊ


[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:معلومات]]
[[زمرو:انفارميشن سائنس]]</text>
      <sha1>4ny0ry4db06ikhbjqkvkc2fej9q79xt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382243</id>
      <parentid>382241</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2562" sha1="h4hqvc5i02sqdnp8v8lzkuwubf5zqaz" xml:space="preserve">{{For|Wikipedia’s index|Wikipedia:Index|selfref=y}}
'''انڊيڪس''' (Index) عام طور تي حوالو ڏئي ٿو:
* انڊيڪس (اشاعت)، ڪنهن اشاعت ۾ معلومات جي هڪ منظم فهرست
* ويب انڊيڪسنگ، انٽرنيٽ انڊيڪسنگ
* هڪ انڊيڪس، هڪ ايسوسيئيٽو صف ۾ هڪ ڪنجي.

انڊيڪس شايد هن جو حوالو پڻ ڏئي سگهي ٿو:

==فن، تفريح ۽ ميڊيا==
==ڪاروباري ادارا ۽ واقعا==
==ماليات==
==آمريڪا ۾ جڳهيون== 
* انڊيڪس، آرڪنساس، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، ڪينٽڪي، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، مسوري، هڪ ڀوت شهر * انڊيڪس، نيو يارڪ، هارٽ وِڪ ۽ اوٽسگو، نيو يارڪ ۾ هڪ ڳوٺ * انڊيڪس، ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، واشنگٽن، هڪ شهر * انڊيڪس، ويسٽ ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري # 
==پبلشنگ ۽ لائبريري اسٽڊيز==
* انڊيڪس (ٽائپوگرافي)، هڪ هٿ يا مُٺي جي شڪل وارو اوقاف جو نشان * بائبليوگرافڪ انڊيڪس، هڪ باقاعده اپڊيٽ ٿيل اشاعت جيڪا مضمونن، ڪتابن يا ٻين معلوماتي شين جي فهرست ڏئي ٿي * حوالو انڊيڪس * انڊيڪس، نوجوانن ۽ نوجوانن لاءِ نقصانڪار ميڊيا جي فهرست لاءِ عام نالو (جرمني) * انڊيڪس ڪارڊ، ڊيٽا جي ننڍي مقدار کي رڪارڊ ڪرڻ ۽ ذخيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي * انڊيڪس لائبرورم پروبيٽورم، ڪيٿولڪ چرچ پاران سينسر ڪيل اشاعتن جي هڪ فهرست * سينسرشپ تي انڊيڪس، هڪ اشاعتي تنظيم جيڪا اظهار جي آزادي لاءِ مهم هلائي ٿي، يا ساڳئي نالي جو ان جو رسالو * موضوع جي انڊيڪسنگ، ڪي ورڊز ذريعي دستاويز جي مواد کي بيان ڪندي * ٿمب انڊيڪس، هڪ اشاعت جي صفحن ۾ هڪ گول ڪٽ آئوٽ # 
==سائنس، ٽيڪنالاجي ۽ رياضي== 
==ٻيا استعمال==
==پڻ ڏسو==
* انساني ترقي انڊيڪس 
* 100 انڊيڪس 
* انڊيڪسي، هڪ يوگوسلاو راڪ بينڊ


[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:معلومات]]
[[زمرو:انفارميشن سائنس]]</text>
      <sha1>h4hqvc5i02sqdnp8v8lzkuwubf5zqaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382295</id>
      <parentid>382243</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>382295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="r2zhxra9kj17gcsfbxeq97v2z09qsh6" xml:space="preserve">{{For|Wikipedia’s index|Wikipedia:Index|selfref=y}}
'''انڊيڪس''' (Index) عام طور تي حوالو ڏئي ٿو:
* انڊيڪس (اشاعت)، ڪنهن اشاعت ۾ معلومات جي هڪ منظم فهرست
* ويب انڊيڪسنگ، انٽرنيٽ انڊيڪسنگ
* هڪ انڊيڪس، هڪ ايسوسيئيٽو صف ۾ هڪ ڪنجي.

انڊيڪس شايد هن جو حوالو پڻ ڏئي سگهي ٿو:

==فن، تفريح ۽ ميڊيا==
==ڪاروباري ادارا ۽ واقعا==
==ماليات==
==آمريڪا ۾ جڳهيون== 
* انڊيڪس، آرڪنساس، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، ڪينٽڪي، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، مسوري، هڪ ڀوت شهر * انڊيڪس، نيو يارڪ، هارٽ وِڪ ۽ اوٽسگو، نيو يارڪ ۾ هڪ ڳوٺ * انڊيڪس، ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، واشنگٽن، هڪ شهر * انڊيڪس، ويسٽ ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري # 
==پبلشنگ ۽ لائبريري اسٽڊيز==
* انڊيڪس (ٽائپوگرافي)، هڪ هٿ يا مُٺي جي شڪل وارو اوقاف جو نشان * بائبليوگرافڪ انڊيڪس، هڪ باقاعده اپڊيٽ ٿيل اشاعت جيڪا مضمونن، ڪتابن يا ٻين معلوماتي شين جي فهرست ڏئي ٿي * حوالو انڊيڪس * انڊيڪس، نوجوانن ۽ نوجوانن لاءِ نقصانڪار ميڊيا جي فهرست لاءِ عام نالو (جرمني) * انڊيڪس ڪارڊ، ڊيٽا جي ننڍي مقدار کي رڪارڊ ڪرڻ ۽ ذخيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي * انڊيڪس لائبرورم پروبيٽورم، ڪيٿولڪ چرچ پاران سينسر ڪيل اشاعتن جي هڪ فهرست * سينسرشپ تي انڊيڪس، هڪ اشاعتي تنظيم جيڪا اظهار جي آزادي لاءِ مهم هلائي ٿي، يا ساڳئي نالي جو ان جو رسالو * موضوع جي انڊيڪسنگ، ڪي ورڊز ذريعي دستاويز جي مواد کي بيان ڪندي * ٿمب انڊيڪس، هڪ اشاعت جي صفحن ۾ هڪ گول ڪٽ آئوٽ # 
==سائنس، ٽيڪنالاجي ۽ رياضي== 
==ٻيا استعمال==
==پڻ ڏسو==
* [[انساني ترقي جي انڊيڪس جي لحاظ کان پاڪستان جي انتظامي اڪائين جي فهرست|انساني ترقي انڊيڪس]]
* [[KSE-100 انڊيڪس]]
* انڊيڪسي، هڪ يوگوسلاو راڪ بينڊ


[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:معلومات]]
[[زمرو:انفارميشن سائنس]]</text>
      <sha1>r2zhxra9kj17gcsfbxeq97v2z09qsh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382296</id>
      <parentid>382295</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>382296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2578" sha1="asy7umdyp7513kqa7nkitc8vr2bio13" xml:space="preserve">{{For|Wikipedia’s index|Wikipedia:Index|selfref=y}}
'''انڊيڪس''' (Index) عام طور تي حوالو ڏئي ٿو:
* انڊيڪس (اشاعت)، ڪنهن اشاعت ۾ معلومات جي هڪ منظم فهرست
* ويب انڊيڪسنگ، انٽرنيٽ انڊيڪسنگ
* هڪ انڊيڪس، هڪ ايسوسيئيٽو صف ۾ هڪ ڪنجي.

انڊيڪس شايد هن جو حوالو پڻ ڏئي سگهي ٿو:

==فن، تفريح ۽ ميڊيا==
==ڪاروباري ادارا ۽ واقعا==
==ماليات==
==آمريڪا ۾ جڳهيون== 
* انڊيڪس، آرڪنساس، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، ڪينٽڪي، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، مسوري، هڪ ڀوت شهر * انڊيڪس، نيو يارڪ، هارٽ وِڪ ۽ اوٽسگو، نيو يارڪ ۾ هڪ ڳوٺ * انڊيڪس، ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري * انڊيڪس، واشنگٽن، هڪ شهر * انڊيڪس، ويسٽ ورجينيا، هڪ غير منظم ٿيل برادري # 
==پبلشنگ ۽ لائبريري اسٽڊيز==
* انڊيڪس (ٽائپوگرافي)، هڪ هٿ يا مُٺي جي شڪل وارو اوقاف جو نشان * بائبليوگرافڪ انڊيڪس، هڪ باقاعده اپڊيٽ ٿيل اشاعت جيڪا مضمونن، ڪتابن يا ٻين معلوماتي شين جي فهرست ڏئي ٿي * حوالو انڊيڪس * انڊيڪس، نوجوانن ۽ نوجوانن لاءِ نقصانڪار ميڊيا جي فهرست لاءِ عام نالو (جرمني) * انڊيڪس ڪارڊ، ڊيٽا جي ننڍي مقدار کي رڪارڊ ڪرڻ ۽ ذخيرو ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي * انڊيڪس لائبرورم پروبيٽورم، ڪيٿولڪ چرچ پاران سينسر ڪيل اشاعتن جي هڪ فهرست * سينسرشپ تي انڊيڪس، هڪ اشاعتي تنظيم جيڪا اظهار جي آزادي لاءِ مهم هلائي ٿي، يا ساڳئي نالي جو ان جو رسالو * موضوع جي انڊيڪسنگ، ڪي ورڊز ذريعي دستاويز جي مواد کي بيان ڪندي * ٿمب انڊيڪس، هڪ اشاعت جي صفحن ۾ هڪ گول ڪٽ آئوٽ # 
==سائنس، ٽيڪنالاجي ۽ رياضي== 
==ٻيا استعمال==
==پڻ ڏسو==
* [[هيومن ڊويلپمنٽ انڊيڪس]]
* [[KSE-100 انڊيڪس]]
* انڊيڪسي، هڪ يوگوسلاو راڪ بينڊ


[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:معلومات]]
[[زمرو:انفارميشن سائنس]]</text>
      <sha1>asy7umdyp7513kqa7nkitc8vr2bio13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سلڪ روڊ سان گڏ شهر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98147</id>
    <revision>
      <id>382217</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351561310|Cities along the Silk Road]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>382217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1709" sha1="rkxx82b04nrg6svei7lnl6ld36fqt5a" xml:space="preserve">

[[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] (يورپ ۽ ايشيا) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو چين جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] قسطنطنيه تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ ان ڪري [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني سلطنت کي]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]</text>
      <sha1>rkxx82b04nrg6svei7lnl6ld36fqt5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382218</id>
      <parentid>382217</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سلڪ روڊ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>382218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1737" sha1="kt3rpb7tsei7guktq3xbkyrjfp80i2w" xml:space="preserve">

[[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] (يورپ ۽ ايشيا) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو چين جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] قسطنطنيه تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ ان ڪري [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني سلطنت کي]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

[[زمرو:سلڪ روڊ]]</text>
      <sha1>kt3rpb7tsei7guktq3xbkyrjfp80i2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382219</id>
      <parentid>382218</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>382219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1792" sha1="ca0v4zokgc8avqfuo991m9dcn0jtx1t" xml:space="preserve">

[[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] (يورپ ۽ ايشيا) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو چين جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] قسطنطنيه تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ ان ڪري [[بازنطيني سلطنت|بازنطيني سلطنت کي]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>ca0v4zokgc8avqfuo991m9dcn0jtx1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382220</id>
      <parentid>382219</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3723" sha1="envxohpv2srzogfyg4rw2lqw49yphk2" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>envxohpv2srzogfyg4rw2lqw49yphk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382221</id>
      <parentid>382220</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>382221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8736" sha1="d8odyfxk377ld1kpoe0z4j3dxfsf2hu" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
=== West Asia ===
==== Turkey ====
* [[Constantinople]], ancient [[Byzantium]] (now [[Istanbul]])
* [[Bursa]]
* [[Beypazarı, Ankara|Beypazarı]]
* [[Mudurnu]]
* [[Taraklı]]
* [[Konya]]
* [[Adana]]
* [[Antioch]]
* [[İzmir]]
* [[Trabzon]]

==== Azerbaijan ====
* [[Baku]]
* [[Shamakhi]]
* [[Barda, Azerbaijan|Barda]]

==== Georgia ====
* [[Tbilisi]] (Tiflis)
* [[Batumi]] (Batoum)
* [[Poti]]

==== Armenia ====
*[[Yerevan]]

==== Lebanon ====
* [[Tyre, Lebanon|Tyre]]

==== Syria ====
* [[Aleppo]]
* [[Tartus]]
* [[Homs]]
* [[Damascus]]
* [[Palmyra]]
* [[Raqqa]]
* [[Dura Europos]]

==== Iraq ====
* [[Mosul]]
* [[Erbil]]
* [[Samarra]]
* [[Fallujah]]
* [[Baghdad]]
* [[Ctesiphon]]
* [[Baquba]]

==== Iran ====
* [[Tabriz]]
* [[Zanjan, Iran|Zanjan]]
* [[Rasht]]
* [[Kermanshah]]
* [[Hamadan]]
* [[Rey, Iran|Rey]] (or Ray in modern-day [[Tehran]])
* [[Hecatompylos]] ([[Damghan]])
* [[Sabzevar]]
* [[Nishapur]]
* [[Mashhad]]
* [[Tus, Iran|Tus]]
* [[Bam, Iran|Bam]]
* [[Yazd]]
* [[Qazvin]]
* [[Qumis, Iran|Qumis]] (Hekatompylos)

=== Central Asia ===

==== Turkmenistan ====
* [[Nisa, Turkmenistan|Nisa]]
* [[Merv]]
* [[Konye-Urgench|Urgench]] [[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>d8odyfxk377ld1kpoe0z4j3dxfsf2hu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382224</id>
      <parentid>382221</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>382224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9381" sha1="dbpo95tq9ua97qy3jzjmsm6sn6ivmig" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
سمورن 36 مان، هيٺيون(يان) 36 صفحا هن زمري ۾ آھي(آھن).

ا
استنبول
اسڪندريه
اشڪ آباد
اصطخر
امرتسر
انطاڪيه
انطاڪيہ (تاريخي شھر)
ايوڌيا
ب
باريڪوٽ
باڪو
بخارا
بشڪيڪ
بغداد
بلخ
بوڪيفالا ۽ نيڪايا
ت
تاشقند
تبريز
تبليسي
تھران
ح
حلب شهر
د
دمشق
ز
زيان
س
سلڪ روڊ سان گڏ شهر
سمرقند
غ
غزني
ق
قسطنطنيہ
قندوز
قنڌار
م
مستوج تعلقو
مشھد
پ
پشاور
چ
چترال
چلاس
ڪ
ڪابل
گ
گلگت
ھ
ھرات


=== West Asia ===
==== Turkey ====
* [[Constantinople]], ancient [[Byzantium]] (now [[Istanbul]])
* [[Bursa]]
* [[Beypazarı, Ankara|Beypazarı]]
* [[Mudurnu]]
* [[Taraklı]]
* [[Konya]]
* [[Adana]]
* [[Antioch]]
* [[İzmir]]
* [[Trabzon]]

==== Azerbaijan ====
* [[Baku]]
* [[Shamakhi]]
* [[Barda, Azerbaijan|Barda]]

==== Georgia ====
* [[Tbilisi]] (Tiflis)
* [[Batumi]] (Batoum)
* [[Poti]]

==== Armenia ====
*[[Yerevan]]

==== Lebanon ====
* [[Tyre, Lebanon|Tyre]]

==== Syria ====
* [[Aleppo]]
* [[Tartus]]
* [[Homs]]
* [[Damascus]]
* [[Palmyra]]
* [[Raqqa]]
* [[Dura Europos]]

==== Iraq ====
* [[Mosul]]
* [[Erbil]]
* [[Samarra]]
* [[Fallujah]]
* [[Baghdad]]
* [[Ctesiphon]]
* [[Baquba]]

==== Iran ====
* [[Tabriz]]
* [[Zanjan, Iran|Zanjan]]
* [[Rasht]]
* [[Kermanshah]]
* [[Hamadan]]
* [[Rey, Iran|Rey]] (or Ray in modern-day [[Tehran]])
* [[Hecatompylos]] ([[Damghan]])
* [[Sabzevar]]
* [[Nishapur]]
* [[Mashhad]]
* [[Tus, Iran|Tus]]
* [[Bam, Iran|Bam]]
* [[Yazd]]
* [[Qazvin]]
* [[Qumis, Iran|Qumis]] (Hekatompylos)

=== Central Asia ===

==== Turkmenistan ====
* [[Nisa, Turkmenistan|Nisa]]
* [[Merv]]
* [[Konye-Urgench|Urgench]] [[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>dbpo95tq9ua97qy3jzjmsm6sn6ivmig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382225</id>
      <parentid>382224</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Asia */</comment>
      <origin>382225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9639" sha1="i7q5ov6tnchlvztmmx01rf0erwjp83t" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]

====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]

====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
باريڪوٽ
====آذربائيجان====
باڪو
====ازبڪستان====
بخارا
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
بشڪيڪ
====عراق====
بغداد
====پاڪستان====
بوڪيفالا ۽ نيڪايا
====جارجيا====
تبليسي
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]


غ
غزني
ق
قسطنطنيہ
قندوز
قنڌار
م
مستوج تعلقو
مشھد
پ
پشاور
چ
چترال
چلاس
ڪ
ڪابل
گ
گلگت
ھ
ھرات

=== West Asia ===
==== Turkey ====
* [[Constantinople]], ancient [[Byzantium]] (now [[Istanbul]])
* [[Bursa]]
* [[Beypazarı, Ankara|Beypazarı]]
* [[Mudurnu]]
* [[Taraklı]]
* [[Konya]]
* [[Adana]]
* [[Antioch]]
* [[İzmir]]
* [[Trabzon]]

==== Azerbaijan ====
* [[Baku]]
* [[Shamakhi]]
* [[Barda, Azerbaijan|Barda]]

==== Georgia ====
* [[Tbilisi]] (Tiflis)
* [[Batumi]] (Batoum)
* [[Poti]]

==== Armenia ====
*[[Yerevan]]

==== Lebanon ====
* [[Tyre, Lebanon|Tyre]]

==== Syria ====
* [[Aleppo]]
* [[Tartus]]
* [[Homs]]
* [[Damascus]]
* [[Palmyra]]
* [[Raqqa]]
* [[Dura Europos]]

==== Iraq ====
* [[Mosul]]
* [[Erbil]]
* [[Samarra]]
* [[Fallujah]]
* [[Baghdad]]
* [[Ctesiphon]]
* [[Baquba]]

==== Iran ====
* [[Tabriz]]
* [[Zanjan, Iran|Zanjan]]
* [[Rasht]]
* [[Kermanshah]]
* [[Hamadan]]
* [[Rey, Iran|Rey]] (or Ray in modern-day [[Tehran]])
* [[Hecatompylos]] ([[Damghan]])
* [[Sabzevar]]
* [[Nishapur]]
* [[Mashhad]]
* [[Tus, Iran|Tus]]
* [[Bam, Iran|Bam]]
* [[Yazd]]
* [[Qazvin]]
* [[Qumis, Iran|Qumis]] (Hekatompylos)

=== Central Asia ===

==== Turkmenistan ====
* [[Nisa, Turkmenistan|Nisa]]
* [[Merv]]
* [[Konye-Urgench|Urgench]] [[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>i7q5ov6tnchlvztmmx01rf0erwjp83t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382278</id>
      <parentid>382225</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>382278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9746" sha1="n6ahp9ouaz38wv1naz4viwvzwmz5et1" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

=== West Asia ===
==== Turkey ====
* [[Constantinople]], ancient [[Byzantium]] (now [[Istanbul]])
* [[Bursa]]
* [[Beypazarı, Ankara|Beypazarı]]
* [[Mudurnu]]
* [[Taraklı]]
* [[Konya]]
* [[Adana]]
* [[Antioch]]
* [[İzmir]]
* [[Trabzon]]

==== Azerbaijan ====
* [[Baku]]
* [[Shamakhi]]
* [[Barda, Azerbaijan|Barda]]

==== Georgia ====
* [[Tbilisi]] (Tiflis)
* [[Batumi]] (Batoum)
* [[Poti]]

==== Armenia ====
*[[Yerevan]]

==== Lebanon ====
* [[Tyre, Lebanon|Tyre]]

==== Syria ====
* [[Aleppo]]
* [[Tartus]]
* [[Homs]]
* [[Damascus]]
* [[Palmyra]]
* [[Raqqa]]
* [[Dura Europos]]

==== Iraq ====
* [[Mosul]]
* [[Erbil]]
* [[Samarra]]
* [[Fallujah]]
* [[Baghdad]]
* [[Ctesiphon]]
* [[Baquba]]

==== Iran ====
* [[Tabriz]]
* [[Zanjan, Iran|Zanjan]]
* [[Rasht]]
* [[Kermanshah]]
* [[Hamadan]]
* [[Rey, Iran|Rey]] (or Ray in modern-day [[Tehran]])
* [[Hecatompylos]] ([[Damghan]])
* [[Sabzevar]]
* [[Nishapur]]
* [[Mashhad]]
* [[Tus, Iran|Tus]]
* [[Bam, Iran|Bam]]
* [[Yazd]]
* [[Qazvin]]
* [[Qumis, Iran|Qumis]] (Hekatompylos)

=== Central Asia ===

==== Turkmenistan ====
* [[Nisa, Turkmenistan|Nisa]]
* [[Merv]]
* [[Konye-Urgench|Urgench]] [[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>n6ahp9ouaz38wv1naz4viwvzwmz5et1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382279</id>
      <parentid>382278</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>382279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10955" sha1="qs95q18h77rmqfkg3fsmffesighq078" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
اولهه ايشيا: 
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* بيپزاري
* مدورنو
* تارڪلي
* [[قونيا]]
* ادانه
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* شامخي 
* بردا 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* ٽائر 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* ٽارٽس 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* پالميرا 
* رقه 
* ڊورا يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* اربيل 
* سامره
* فلوجه
* بغداد
* مدائن (Ctesiphon)
* بڪوبا 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* رشت 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري (يا جديد ڏينهن تهران ۾ ري)
* دمغان (Hecatompylos)
* سبزوار
* نيشاپور
* [[مشهد
* طوس
* بام
* يزد
* قزوين
* قومس (Hekatompylos) 
===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج
==== Turkey ====
* [[Constantinople]], ancient [[Byzantium]] (now [[Istanbul]])
* [[Bursa]]
* [[Beypazarı, Ankara|Beypazarı]]
* [[Mudurnu]]
* [[Taraklı]]
* [[Konya]]
* [[Adana]]
* [[Antioch]]
* [[İzmir]]
* [[Trabzon]]

==== Azerbaijan ====
* [[Baku]]
* [[Shamakhi]]
* [[Barda, Azerbaijan|Barda]]

==== Georgia ====
* [[Tbilisi]] (Tiflis)
* [[Batumi]] (Batoum)
* [[Poti]]

==== Armenia ====
*[[Yerevan]]

==== Lebanon ====
* [[Tyre, Lebanon|Tyre]]

==== Syria ====
* [[Aleppo]]
* [[Tartus]]
* [[Homs]]
* [[Damascus]]
* [[Palmyra]]
* [[Raqqa]]
* [[Dura Europos]]

==== Iraq ====
* [[Mosul]]
* [[Erbil]]
* [[Samarra]]
* [[Fallujah]]
* [[Baghdad]]
* [[Ctesiphon]]
* [[Baquba]]

==== Iran ====
* [[Tabriz]]
* [[Zanjan, Iran|Zanjan]]
* [[Rasht]]
* [[Kermanshah]]
* [[Hamadan]]
* [[Rey, Iran|Rey]] (or Ray in modern-day [[Tehran]])
* [[Hecatompylos]] ([[Damghan]])
* [[Sabzevar]]
* [[Nishapur]]
* [[Mashhad]]
* [[Tus, Iran|Tus]]
* [[Bam, Iran|Bam]]
* [[Yazd]]
* [[Qazvin]]
* [[Qumis, Iran|Qumis]] (Hekatompylos)

=== Central Asia ===

==== Turkmenistan ====
* [[Nisa, Turkmenistan|Nisa]]
* [[Merv]]
* [[Konye-Urgench|Urgench]] [[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>qs95q18h77rmqfkg3fsmffesighq078</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382280</id>
      <parentid>382279</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>382280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10961" sha1="p5ms1t0yzp9wljbppbyhm3vst2d2x74" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
اولهه ايشيا: 
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* بيپزاري
* مدورنو
* تارڪلي
* [[قونيا]]
* ادانه
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* شامخي 
* بردا 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* ٽائر 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* ٽارٽس 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* پالميرا 
* رقه 
* ڊورا يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* اربيل 
* سامره
* فلوجه
* [[بغداد]]
* مدائن (Ctesiphon)
* بڪوبا 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* رشت 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري (يا جديد ڏينهن تهران ۾ ري)
* دمغان (Hecatompylos)
* سبزوار
* نيشاپور
* [[مشهد]]
* طوس
* بام
* يزد
* قزوين
* قومس (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج
==== Turkey ====
* [[Constantinople]], ancient [[Byzantium]] (now [[Istanbul]])
* [[Bursa]]
* [[Beypazarı, Ankara|Beypazarı]]
* [[Mudurnu]]
* [[Taraklı]]
* [[Konya]]
* [[Adana]]
* [[Antioch]]
* [[İzmir]]
* [[Trabzon]]

==== Azerbaijan ====
* [[Baku]]
* [[Shamakhi]]
* [[Barda, Azerbaijan|Barda]]

==== Georgia ====
* [[Tbilisi]] (Tiflis)
* [[Batumi]] (Batoum)
* [[Poti]]

==== Armenia ====
*[[Yerevan]]

==== Lebanon ====
* [[Tyre, Lebanon|Tyre]]

==== Syria ====
* [[Aleppo]]
* [[Tartus]]
* [[Homs]]
* [[Damascus]]
* [[Palmyra]]
* [[Raqqa]]
* [[Dura Europos]]

==== Iraq ====
* [[Mosul]]
* [[Erbil]]
* [[Samarra]]
* [[Fallujah]]
* [[Baghdad]]
* [[Ctesiphon]]
* [[Baquba]]

==== Iran ====
* [[Tabriz]]
* [[Zanjan, Iran|Zanjan]]
* [[Rasht]]
* [[Kermanshah]]
* [[Hamadan]]
* [[Rey, Iran|Rey]] (or Ray in modern-day [[Tehran]])
* [[Hecatompylos]] ([[Damghan]])
* [[Sabzevar]]
* [[Nishapur]]
* [[Mashhad]]
* [[Tus, Iran|Tus]]
* [[Bam, Iran|Bam]]
* [[Yazd]]
* [[Qazvin]]
* [[Qumis, Iran|Qumis]] (Hekatompylos)

=== Central Asia ===

==== Turkmenistan ====
* [[Nisa, Turkmenistan|Nisa]]
* [[Merv]]
* [[Konye-Urgench|Urgench]] [[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>p5ms1t0yzp9wljbppbyhm3vst2d2x74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382281</id>
      <parentid>382280</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* وچ ايشيا */</comment>
      <origin>382281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9952" sha1="40dozxn1q2zsuicxee3w43061b0txh1" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
اولهه ايشيا: 
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* بيپزاري
* مدورنو
* تارڪلي
* [[قونيا]]
* ادانه
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* شامخي 
* بردا 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* ٽائر 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* ٽارٽس 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* پالميرا 
* رقه 
* ڊورا يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* اربيل 
* سامره
* فلوجه
* [[بغداد]]
* مدائن (Ctesiphon)
* بڪوبا 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* رشت 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري (يا جديد ڏينهن تهران ۾ ري)
* دمغان (Hecatompylos)
* سبزوار
* نيشاپور
* [[مشهد]]
* طوس
* بام
* يزد
* قزوين
* قومس (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج

=== Central Asia ===

==== Turkmenistan ====
* [[Nisa, Turkmenistan|Nisa]]
* [[Merv]]
* [[Konye-Urgench|Urgench]] [[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>40dozxn1q2zsuicxee3w43061b0txh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382282</id>
      <parentid>382281</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Uzbekistan */</comment>
      <origin>382282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9840" sha1="hn1izvvb7lnpx8aizyxj5jdbnndjojo" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
اولهه ايشيا: 
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* بيپزاري
* مدورنو
* تارڪلي
* [[قونيا]]
* ادانه
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* شامخي 
* بردا 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* ٽائر 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* ٽارٽس 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* پالميرا 
* رقه 
* ڊورا يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* اربيل 
* سامره
* فلوجه
* [[بغداد]]
* مدائن (Ctesiphon)
* بڪوبا 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* رشت 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري (يا جديد ڏينهن تهران ۾ ري)
* دمغان (Hecatompylos)
* سبزوار
* نيشاپور
* [[مشهد]]
* طوس
* بام
* يزد
* قزوين
* قومس (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج


[[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>hn1izvvb7lnpx8aizyxj5jdbnndjojo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382283</id>
      <parentid>382282</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>382283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9915" sha1="b7ay2muni8tl631cuh0jxcxc8qpvfav" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج


[[Image:Urgench.jpg|thumb|Ruins of [[Muhammad II of Khwarezm|Muhammad II]]'s palace in [[Old Urgench]].]]
* [[Türkmenabat|Amul]]

==== Uzbekistan ====
* [[Bukhara]]
* [[Shahrisabz]]
* [[Samarkand]]
* [[Tashkent]]
* [[Kokand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Andijon]] ([[Fergana Valley]])

==== Tajikistan ====
* [[Khujand]] ([[Fergana Valley]])
* [[Istaravshan]]

==== Kazakhstan ====
* [[Otrar]]
* [[Sayram (city)|Ispidjab (or Sairum)]]
* [[Taraz]]
* [[Hazrat-e Turkestan]] [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>b7ay2muni8tl631cuh0jxcxc8qpvfav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382284</id>
      <parentid>382283</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* وچ ايشيا */</comment>
      <origin>382284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9924" sha1="gazioasw4so4pne2lr7mdmwr9prp1ic" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>gazioasw4so4pne2lr7mdmwr9prp1ic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382286</id>
      <parentid>382284</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* South Asia */</comment>
      <origin>382286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10680" sha1="9axs2bee5vdcumld3b8kdax4ocwjg15" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|The [[Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi]] in the town of [[Hazrat-e Turkestan]]. Built by [[Timur]] in the 1390s.]]
* [[Almaty]]

==== Kyrgyzstan ====
* [[Issyk kul]]
* [[Tokmok]]
* [[Bishkek]]
* [[Osh]]

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
. ڏکڻ ايشيا: افغانستان: * بڪٽرا (بلخ). هرات. اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار). باميان. ڪابل. پاڪستان: * پشاور. پشڪلاوتي. ٽيڪشيلا. ملتان. بنڀور/ بربرڪون. ديبل/ پٽالا. انڊيا: * Tamralipta (يا Tamluk). ليه. جيسلمير. ماٿرا. واراناسي (يا بنارس). پاٽلي پترا. نيپال: * کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور. بنگله ديش: * وار-بتيشور. پندر نگر. وڪرمپورا. سوماپور. ڀٽار ڳڙهه. سونارگاون. ڍاڪا. چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ. ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا. جهانگير نگر/ ڍاڪا. ڀوٽان: * جکر
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>9axs2bee5vdcumld3b8kdax4ocwjg15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382287</id>
      <parentid>382286</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* وچ ايشيا */</comment>
      <origin>382287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10709" sha1="b4qahsdhvjdw5mwlgemd8olqxzyp2kp" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|حضرت ترڪستان قصبي ۾ خواجه احمد ياساوي جو مقبرو آهي. 1390ع ۾ تيمور ٺهرايو.  ]]
* الماتي

==== ڪرغيزستان ====
* اسيڪ ڪول
* تمڪوڪ 
* بشڪيڪ
* اوش

=== South Asia ===

==== Afghanistan ====
. ڏکڻ ايشيا: افغانستان: * بڪٽرا (بلخ). هرات. اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار). باميان. ڪابل. پاڪستان: * پشاور. پشڪلاوتي. ٽيڪشيلا. ملتان. بنڀور/ بربرڪون. ديبل/ پٽالا. انڊيا: * Tamralipta (يا Tamluk). ليه. جيسلمير. ماٿرا. واراناسي (يا بنارس). پاٽلي پترا. نيپال: * کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور. بنگله ديش: * وار-بتيشور. پندر نگر. وڪرمپورا. سوماپور. ڀٽار ڳڙهه. سونارگاون. ڍاڪا. چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ. ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا. جهانگير نگر/ ڍاڪا. ڀوٽان: * جکر
* [[Balkh|Bactra (Balkh)]]
* [[Herat]]
* [[Alexandria Arachosia]] ([[Kandahar]])
* [[Bamyan]]
* [[Kabul]]

==== Pakistan ====
* [[Peshawar]]
* [[Pushkalavati]]
* [[Takshashila]]
* [[Multan]]
* [[Banbhore]]/[[Barbarikon]]
* [[Debal]]/[[Regio Patalis|Patala]]

==== India ====
* [[Tamralipta]] (or [[Tamluk]])
* [[Leh]]
* [[Jaisalmer]]
* [[Mathura]]
* [[Varanasi]] (or Benares)
* [[Pataliputra]]

==== Nepal ====
* [[Kathmandu]] – see also [[Patan, Nepal|Patan]] &amp; [[Bhaktapur]]

==== Bangladesh ====
* [[Wari-Bateshwar]]
* [[Mahasthangarh|Pundranagara]]
* [[Bikrampur|Vikrampura]]
* [[Somapura Mahavihara|Somapura]]
* [[Bhitargarh]]
* [[Sonargaon]]
* [[Chittagong|Chattagram]]/[[Chittagong|Chatgaon]]/[[Chittagong]]
* [[Comilla]]/[[Mainamati]]/[[Samatata]]
* [[Jahangir Nagar]]/[[Dhaka]]

==== Bhutan ====
* [[Jakar]]
* [[Paro, Bhutan|Paro]]

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>b4qahsdhvjdw5mwlgemd8olqxzyp2kp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382288</id>
      <parentid>382287</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* South Asia */</comment>
      <origin>382288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9938" sha1="j96o2xqe9h83np8swjrgc8v62oid48s" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|حضرت ترڪستان قصبي ۾ خواجه احمد ياساوي جو مقبرو آهي. 1390ع ۾ تيمور ٺهرايو.  ]]
* الماتي

==== ڪرغيزستان ====
* اسيڪ ڪول
* تمڪوڪ 
* بشڪيڪ
* اوش

=== ڏکڻ ايشيا ===

==== افغانستان ====
* باختر (بلخ)
* هرات
* اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار)
* باميان
* ڪابل

==== پاڪستان ====
* پشاور
* پشڪلاوتي
* ٽيڪشيلا
* ملتان
* ڀنڀور/ بربرڪون
* ديبل/ پٽالا

==== ڀارت ====
* تمراليپتا يا تاملوڪ
* ليه
* جيسلمير
* مٿورا
* واراناسي (يا بنارس)
* پاٽلي پترا

==== نيپال ====
* کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور

==== بنگله ديش ====
* وري-بتيشور
* پندرا نگره 
* وڪرمپوره
* سوماپور
* ڀٽار ڳڙهه.ڱ
* سونارگاون. ڍاڪا
* چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ
* ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا
* جهانگير نگر/ ڍاڪا

==== ڀوٽان ====
* جاکر
* پارو 

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|The ruins of a [[Han dynasty]] (202 BC – 220 AD) Chinese [[watchtower]] made of [[rammed earth]] at Dunhuang, Gansu province, the eastern edge of the Silk Road]]
* [[Dunhuang]] (Major City)
* [[Jiayuguan City|Jiayuguan]]
* [[Jiuquan]]
* [[Zhangye]]
* [[Shandan County|Shandan]]
* [[Wuwei, Gansu|Liangzhou (Wuwei)]]
* [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu, Gansu]]
* [[Lanzhou]]
* [[Tianshui]]
* [[Baoji]]
* [[Chang'an]] (modern-day [[Xi'an]])

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>j96o2xqe9h83np8swjrgc8v62oid48s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382289</id>
      <parentid>382288</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* China: from Anxi/Dunhuang to Chang'an (Xi'an) */</comment>
      <origin>382289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9966" sha1="84viu1mzlrun317hi2n09s3hovdyfak" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|حضرت ترڪستان قصبي ۾ خواجه احمد ياساوي جو مقبرو آهي. 1390ع ۾ تيمور ٺهرايو.  ]]
* الماتي

==== ڪرغيزستان ====
* اسيڪ ڪول
* تمڪوڪ 
* بشڪيڪ
* اوش

=== ڏکڻ ايشيا ===

==== افغانستان ====
* باختر (بلخ)
* هرات
* اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار)
* باميان
* ڪابل

==== پاڪستان ====
* پشاور
* پشڪلاوتي
* ٽيڪشيلا
* ملتان
* ڀنڀور/ بربرڪون
* ديبل/ پٽالا

==== ڀارت ====
* تمراليپتا يا تاملوڪ
* ليه
* جيسلمير
* مٿورا
* واراناسي (يا بنارس)
* پاٽلي پترا

==== نيپال ====
* کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور

==== بنگله ديش ====
* وري-بتيشور
* پندرا نگره 
* وڪرمپوره
* سوماپور
* ڀٽار ڳڙهه.ڱ
* سونارگاون. ڍاڪا
* چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ
* ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا
* جهانگير نگر/ ڍاڪا

==== ڀوٽان ====
* جاکر
* پارو 

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== China: the northern route along the Taklamakan Desert ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|Map of eastern [[Xinjiang]] with prehistoric sites and the courses of the [[Folke Bergman]], 1939]]

* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Liqian (village)|Liqian]]
* [[Aksu, Xinjiang|Aksu]]
* [[Kucha]]
* [[Korla]]
* [[Loulan (town)|Loulan]]
* [[Karasahr]] (Yanqi)
* [[Turpan]] (Turfan)
** ''[[Jiaohe Ruins]]''
** ''[[Turpan water system|Turpan Water Museum]]''
* [[Gaochang]]
** ''the [[Bezeklik Thousand Buddha Caves]]''
* [[Chang'an]]
* [[Kumul (city)|Kumul]]/Hami
* [[Ürümqi]] 
* [[Yumen Pass]] (or Jade Gate or Pass of the Jade Gate) (city called Yumenguan or Hecang)
* [[Anxi (Arsacid territories)|Anxi]]

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== چين: اينگزي/ڊنهوانگ کان چانگ آن/شيان تائين ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|هان دور جا کنڊر (202 ق. م.  - 220 ع) چيني واچ ٽاور، ڊن هوانگ، گانسو صوبي، سلڪ روڊ جي اڀرندي ڪناري تي مٽي جو ٺهيل ]]
* ڊنهوانگ (وڏو شهر)
* جييوگوان
* جيوڪوان
* زئنگ يي
* شاندئن
* ليانگ زائو (Wuwei)
* تيانزو، گانسو
* لانزائو
* تيانشوئي
* باؤچي
* چانگ آن (موجوده شيان)

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>84viu1mzlrun317hi2n09s3hovdyfak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382290</id>
      <parentid>382289</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* China: the northern route along the Taklamakan Desert */</comment>
      <origin>382290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10034" sha1="g8ngs2rizmkmwmv1sjcrssxe2puo2nr" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|حضرت ترڪستان قصبي ۾ خواجه احمد ياساوي جو مقبرو آهي. 1390ع ۾ تيمور ٺهرايو.  ]]
* الماتي

==== ڪرغيزستان ====
* اسيڪ ڪول
* تمڪوڪ 
* بشڪيڪ
* اوش

=== ڏکڻ ايشيا ===

==== افغانستان ====
* باختر (بلخ)
* هرات
* اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار)
* باميان
* ڪابل

==== پاڪستان ====
* پشاور
* پشڪلاوتي
* ٽيڪشيلا
* ملتان
* ڀنڀور/ بربرڪون
* ديبل/ پٽالا

==== ڀارت ====
* تمراليپتا يا تاملوڪ
* ليه
* جيسلمير
* مٿورا
* واراناسي (يا بنارس)
* پاٽلي پترا

==== نيپال ====
* کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور

==== بنگله ديش ====
* وري-بتيشور
* پندرا نگره 
* وڪرمپوره
* سوماپور
* ڀٽار ڳڙهه.ڱ
* سونارگاون. ڍاڪا
* چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ
* ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا
* جهانگير نگر/ ڍاڪا

==== ڀوٽان ====
* جاکر
* پارو 

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== چين: تڪلامڪن ريگستان سان گڏ اترين رستو ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|اوڀر سنڪيانگ جو نقشو، جنهن ۾ قبل از تاريخ جا ماڳ ۽ فولڪ برگمن، 1939ع جا رستا شامل آهن]]

* ڪاشغر (وڏو شهر)
* ليچيان
* آڪسو 
* ڪوچا 
* ڪورلا 
* لولان  
* ڪاراسهر (يانچي) 
* طورپان (ترفان) 
** جياو هئي کنڊر
** طورپان واٽر ميوزيم
* گاوچانگ
** بيزڪليڪ ٿائوزنڊ ٻڌا غارون
* چانگ آن
* ڪومول/هامي 
* اورمقي 
* يومين لڪ (يا جيڊ گيٽ يا جيڊ گيٽ جو لڪ) (شهر جنهن کي يومين گوان يا هيڪانگ سڏيو ويندو آهي)
* اينگزي

==== China: the southern route along the Taklamakan Desert ====
* [[Kashgar]] (or Kashi) (Major City)
* [[Pishan County|Pishan]]
* [[Hotan|Khotan]]
* [[Niya (Tarim Basin)|Niya]]
* [[Minfeng Town|Mingfeng]]
* [[Endere]]
* Charchan
* [[Waxxari]]
* [[Ruoqiang Town]] (Charklik)
* [[Miran (Xinjiang)|Miran]]
* [[Yangguan|Yangguan, or Yangguan Pass]]
* [[Dunhuang]]
** ''the [[Mogao Caves]]''
* [[Anxi (archaeological site)|Anxi]]

==== چين: اينگزي/ڊنهوانگ کان چانگ آن/شيان تائين ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|هان دور جا کنڊر (202 ق. م.  - 220 ع) چيني واچ ٽاور، ڊن هوانگ، گانسو صوبي، سلڪ روڊ جي اڀرندي ڪناري تي مٽي جو ٺهيل ]]
* ڊنهوانگ (وڏو شهر)
* جييوگوان
* جيوڪوان
* زئنگ يي
* شاندئن
* ليانگ زائو (Wuwei)
* تيانزو، گانسو
* لانزائو
* تيانشوئي
* باؤچي
* چانگ آن (موجوده شيان)

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>g8ngs2rizmkmwmv1sjcrssxe2puo2nr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382291</id>
      <parentid>382290</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* China: the southern route along the Taklamakan Desert */</comment>
      <origin>382291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9994" sha1="lixgf2w9so81vzwnco1dwmuqzsvrukv" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|حضرت ترڪستان قصبي ۾ خواجه احمد ياساوي جو مقبرو آهي. 1390ع ۾ تيمور ٺهرايو.  ]]
* الماتي

==== ڪرغيزستان ====
* اسيڪ ڪول
* تمڪوڪ 
* بشڪيڪ
* اوش

=== ڏکڻ ايشيا ===

==== افغانستان ====
* باختر (بلخ)
* هرات
* اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار)
* باميان
* ڪابل

==== پاڪستان ====
* پشاور
* پشڪلاوتي
* ٽيڪشيلا
* ملتان
* ڀنڀور/ بربرڪون
* ديبل/ پٽالا

==== ڀارت ====
* تمراليپتا يا تاملوڪ
* ليه
* جيسلمير
* مٿورا
* واراناسي (يا بنارس)
* پاٽلي پترا

==== نيپال ====
* کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور

==== بنگله ديش ====
* وري-بتيشور
* پندرا نگره 
* وڪرمپوره
* سوماپور
* ڀٽار ڳڙهه.ڱ
* سونارگاون. ڍاڪا
* چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ
* ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا
* جهانگير نگر/ ڍاڪا

==== ڀوٽان ====
* جاکر
* پارو 

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== East Asia ===

==== چين: تڪلامڪن ريگستان سان گڏ اترين رستو ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|اوڀر سنڪيانگ جو نقشو، جنهن ۾ قبل از تاريخ جا ماڳ ۽ فولڪ برگمن، 1939ع جا رستا شامل آهن]]

* ڪاشغر (وڏو شهر)
* ليچيان
* آڪسو 
* ڪوچا 
* ڪورلا 
* لولان  
* ڪاراسهر (يانچي) 
* طورپان (ترفان) 
** جياو هئي کنڊر
** طورپان واٽر ميوزيم
* گاوچانگ
** بيزڪليڪ ٿائوزنڊ ٻڌا غارون
* چانگ آن
* ڪومول/هامي 
* اورمقي 
* يومين لڪ (يا جيڊ گيٽ يا جيڊ گيٽ جو لڪ) (شهر جنهن کي يومين گوان يا هيڪانگ سڏيو ويندو آهي)
* اينگزي

==== چين: تڪلاماڪن ريگستان سان گڏ ڏاکڻي رستو ====
* ڪاشغر يا ڪاشي (وڏو شهر) 
* پشن 
* ختن
* نِيا 
* منگفينگ
* اينڊري
* چارچان
* ويگزاري 
* روچيانگ ٽائون (چارڪلڪ)
* ميران 
* يانگوان يا يانگوان لڪ
* ڊن هوانگ
** ''موغائو غارون'' 
* اينگزي

==== چين: اينگزي/ڊنهوانگ کان چانگ آن/شيان تائين ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|هان دور جا کنڊر (202 ق. م.  - 220 ع) چيني واچ ٽاور، ڊن هوانگ، گانسو صوبي، سلڪ روڊ جي اڀرندي ڪناري تي مٽي جو ٺهيل ]]
* ڊنهوانگ (وڏو شهر)
* جييوگوان
* جيوڪوان
* زئنگ يي
* شاندئن
* ليانگ زائو (Wuwei)
* تيانزو، گانسو
* لانزائو
* تيانشوئي
* باؤچي
* چانگ آن (موجوده شيان)

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>lixgf2w9so81vzwnco1dwmuqzsvrukv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382292</id>
      <parentid>382291</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* East Asia */</comment>
      <origin>382292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10004" sha1="i7gly4j0y2629qy4hxofkmfk4miy92f" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|حضرت ترڪستان قصبي ۾ خواجه احمد ياساوي جو مقبرو آهي. 1390ع ۾ تيمور ٺهرايو.  ]]
* الماتي

==== ڪرغيزستان ====
* اسيڪ ڪول
* تمڪوڪ 
* بشڪيڪ
* اوش

=== ڏکڻ ايشيا ===

==== افغانستان ====
* باختر (بلخ)
* هرات
* اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار)
* باميان
* ڪابل

==== پاڪستان ====
* پشاور
* پشڪلاوتي
* ٽيڪشيلا
* ملتان
* ڀنڀور/ بربرڪون
* ديبل/ پٽالا

==== ڀارت ====
* تمراليپتا يا تاملوڪ
* ليه
* جيسلمير
* مٿورا
* واراناسي (يا بنارس)
* پاٽلي پترا

==== نيپال ====
* کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور

==== بنگله ديش ====
* وري-بتيشور
* پندرا نگره 
* وڪرمپوره
* سوماپور
* ڀٽار ڳڙهه.ڱ
* سونارگاون. ڍاڪا
* چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ
* ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا
* جهانگير نگر/ ڍاڪا

==== ڀوٽان ====
* جاکر
* پارو 

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== اوڀر ايشيا ===

==== چين: تڪلامڪن ريگستان سان گڏ اترين رستو ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|اوڀر سنڪيانگ جو نقشو، جنهن ۾ قبل از تاريخ جا ماڳ ۽ فولڪ برگمن، 1939ع جا رستا شامل آهن]]

* ڪاشغر (وڏو شهر)
* ليچيان
* آڪسو 
* ڪوچا 
* ڪورلا 
* لولان  
* ڪاراسهر (يانچي) 
* طورپان (ترفان) 
** جياو هئي کنڊر
** طورپان واٽر ميوزيم
* گاوچانگ
** بيزڪليڪ ٿائوزنڊ ٻڌا غارون
* چانگ آن
* ڪومول/هامي 
* اورمقي 
* يومين لڪ (يا جيڊ گيٽ يا جيڊ گيٽ جو لڪ) (شهر جنهن کي يومين گوان يا هيڪانگ سڏيو ويندو آهي)
* اينگزي

==== چين: تڪلاماڪن ريگستان سان گڏ ڏاکڻي رستو ====
* ڪاشغر يا ڪاشي (وڏو شهر) 
* پشن 
* ختن
* نِيا 
* منگفينگ
* اينڊري
* چارچان
* ويگزاري 
* روچيانگ ٽائون (چارڪلڪ)
* ميران 
* يانگوان يا يانگوان لڪ
* ڊن هوانگ
** ''موغائو غارون'' 
* اينگزي

==== چين: اينگزي/ڊنهوانگ کان چانگ آن/شيان تائين ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|هان دور جا کنڊر (202 ق. م.  - 220 ع) چيني واچ ٽاور، ڊن هوانگ، گانسو صوبي، سلڪ روڊ جي اڀرندي ڪناري تي مٽي جو ٺهيل ]]
* ڊنهوانگ (وڏو شهر)
* جييوگوان
* جيوڪوان
* زئنگ يي
* شاندئن
* ليانگ زائو (Wuwei)
* تيانزو، گانسو
* لانزائو
* تيانشوئي
* باؤچي
* چانگ آن (موجوده شيان)

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* ريشمي روڊ: چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ * ٻڌمت جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن * آرٽ جي ريشمي روڊ ٽرانسميشن 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>i7gly4j0y2629qy4hxofkmfk4miy92f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382293</id>
      <parentid>382292</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>382293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10026" sha1="m1vlv2zehd1iixo9ww61a6uqxcmn31m" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|حضرت ترڪستان قصبي ۾ خواجه احمد ياساوي جو مقبرو آهي. 1390ع ۾ تيمور ٺهرايو.  ]]
* الماتي

==== ڪرغيزستان ====
* اسيڪ ڪول
* تمڪوڪ 
* بشڪيڪ
* اوش

=== ڏکڻ ايشيا ===

==== افغانستان ====
* باختر (بلخ)
* هرات
* اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار)
* باميان
* ڪابل

==== پاڪستان ====
* پشاور
* پشڪلاوتي
* ٽيڪشيلا
* ملتان
* ڀنڀور/ بربرڪون
* ديبل/ پٽالا

==== ڀارت ====
* تمراليپتا يا تاملوڪ
* ليه
* جيسلمير
* مٿورا
* واراناسي (يا بنارس)
* پاٽلي پترا

==== نيپال ====
* کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور

==== بنگله ديش ====
* وري-بتيشور
* پندرا نگره 
* وڪرمپوره
* سوماپور
* ڀٽار ڳڙهه.ڱ
* سونارگاون. ڍاڪا
* چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ
* ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا
* جهانگير نگر/ ڍاڪا

==== ڀوٽان ====
* جاکر
* پارو 

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== اوڀر ايشيا ===

==== چين: تڪلامڪن ريگستان سان گڏ اترين رستو ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|اوڀر سنڪيانگ جو نقشو، جنهن ۾ قبل از تاريخ جا ماڳ ۽ فولڪ برگمن، 1939ع جا رستا شامل آهن]]

* ڪاشغر (وڏو شهر)
* ليچيان
* آڪسو 
* ڪوچا 
* ڪورلا 
* لولان  
* ڪاراسهر (يانچي) 
* طورپان (ترفان) 
** جياو هئي کنڊر
** طورپان واٽر ميوزيم
* گاوچانگ
** بيزڪليڪ ٿائوزنڊ ٻڌا غارون
* چانگ آن
* ڪومول/هامي 
* اورمقي 
* يومين لڪ (يا جيڊ گيٽ يا جيڊ گيٽ جو لڪ) (شهر جنهن کي يومين گوان يا هيڪانگ سڏيو ويندو آهي)
* اينگزي

==== چين: تڪلاماڪن ريگستان سان گڏ ڏاکڻي رستو ====
* ڪاشغر يا ڪاشي (وڏو شهر) 
* پشن 
* ختن
* نِيا 
* منگفينگ
* اينڊري
* چارچان
* ويگزاري 
* روچيانگ ٽائون (چارڪلڪ)
* ميران 
* يانگوان يا يانگوان لڪ
* ڊن هوانگ
** ''موغائو غارون'' 
* اينگزي

==== چين: اينگزي/ڊنهوانگ کان چانگ آن/شيان تائين ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|هان دور جا کنڊر (202 ق. م.  - 220 ع) چيني واچ ٽاور، ڊن هوانگ، گانسو صوبي، سلڪ روڊ جي اڀرندي ڪناري تي مٽي جو ٺهيل ]]
* ڊنهوانگ (وڏو شهر)
* جييوگوان
* جيوڪوان
* زئنگ يي
* شاندئن
* ليانگ زائو (Wuwei)
* تيانزو، گانسو
* لانزائو
* تيانشوئي
* باؤچي
* چانگ آن (موجوده شيان)

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل باربارڪون بنڀور چين: ننگبو، چين فوزو، چين ڪوانزو، چين گوانگزو، چين بنگلاديش: چٽگانگ، بنگلاديش سري لنڪا: ڪولمبو، سري لنڪا ڀارت: تامرليپتا، اولهه بنگال، ڀارت پومپوهر، تامل ناڊو، ڀارت چنائي، تامل ناڊو، ڀارت ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت مُزيرس، ڪيرالا، ڀارت گوا، ڀارت ممبئي، مهاراشٽر، ڀارت ڪوچين، ڪيرالا، ڀارت مسولي پٽنم، آنڌرا پرديش، ڀارت لوٿل، گجرات، ڀارت ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ: يوڪرين: ترميم سودڪ، يوڪرين روس ترميم آسٽراخان، روس ڊربينٽ، روس اٽلي ترميم وينس، اٽلي روم، اٽلي اولهه ايشيا ترميم عمان ترميم مسقط، عمان يمن ترميم عدن، يمن ترميم ترميم: اياس، ترڪي. اتر اوڀر آفريڪا: صوماليا: * هافون، صوماليا مصر ترميم سويز، مصر. ڏکڻ اوڀر ايشيا: انڊونيشيا: * پرلڪ، انڊونيشيا ملائيشيا ترميم ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) مالاڪا فلپائن ترميم بوليناو، پينگاسينان، فلپائن ٿائيلينڊ ترميم ليگور ويتنام ترميم وجيا، چمپا هانوئي، ويٽنام هوئي اين، ويٽنام. 
==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]]
* چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ 
* ريشم روڊ ذريعي ٻڌمت جي تبليغ
* ريشم روڊ ذريعي آرٽ جو ڦهلائو 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>m1vlv2zehd1iixo9ww61a6uqxcmn31m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382294</id>
      <parentid>382293</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>382294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10228" sha1="o4sdbx5i9v5lokd5l7joqmw1kbl1zh0" xml:space="preserve">[[سلڪ روڊ]] [[واپاري رستا|واپاري رستن]] جو هڪ قديم نيٽ ورڪ هو جيڪو [[يوروشيا|يوريشيا]] ([[يورپ]] ۽ [[ايشيا]]) جي ڪيترن ئي برادرين کي زمين ۽ سمنڊ ذريعي ڳنڍيندو هو، جيڪو اولهه ۾ رومي سمنڊ جي علائقي (ميڊيٽرينين بيسن) کان وٺي ڪوريائي جزيره نما ۽ اوڀر ۾ [[جاپاني ٻيٽن جو ميڙ|جاپاني ٻيٽن]] تائين پکڙيل هو.

ان جو مکيه اوڀر وارو پاسو [[چين]] جي شهر چانگ آن (موجوده ڏينهن جي [[زيان|شيان، چين]]) ۾ هو ۽ ان جو مکيه اولهه وارو پاسو يوناني شهر [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انطاڪيا]] (موجوده ڏينهن جي [[انطاڪيه|انطاڪيا، ترڪي]]) ۾ هو. سلڪ روڊ ٻي صدي قبل مسيح ۾ وجود ۾ آيو، جڏهن [[هان خاندان]] جو شهنشاهه وو اقتدار ۾ هو ۽ 15هين صدي عيسوي تائين قائم رهيو، جڏهن [[عثماني سلطنت]] [[قسطنطنيه]] تي قبضو ڪرڻ کان پوءِ يورپ سان سڀئي واپاري رستا بند ڪري ڇڏيا ۽ [[بازنطيني سلطنت]] فتح ڪيو.  

هي مضمون '''سلڪ روڊ جي ڪناري وارن شهرن''' جي فهرست ڏئي ٿو، فهرست علائقي ۽ جديد ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي جتي اها واقع آهن. 
[[File:Transasia_trade_routes_1stC_CE_gr2.png|thumb|پهرين صدي عيسوي ۾ [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]] جو نقشو]]

==يوريشيا ذريعي زميني رستا==
Major cities, broadly from the [[Eastern Mediterranean]] to [[South Asia]], and arranged roughly west to east in each area.
===Asia===
====ترڪي====
* [[استنبول]]
* [[انطاڪيه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)]]
* [[قسطنطنيہ]]
====مصر====
* [[اسڪندريه]]
====ترڪمانستان====
* [[اشڪ آباد]]
====ايران====
* [[اصطخر]]
* [[تبريز]]
* [[تھران]]
* [[مشھد]]
====ڀارت====
* [[امرتسر]]
* [[ايوڌيا]]
====افغانستان====
* [[بلخ]]
* [[باريڪوٽ]]
* [[غزني]]
* [[قندوز]]
* [[قنڌار]]
* [[ڪابل]]
* [[ھرات]]

====آذربائيجان====
* [[باڪو]]
====ازبڪستان====
* [[بخارا]]
* [[تاشقند]]
* [[سمرقند]]
====ڪرغيزستان====
* [[بشڪيڪ]]
====عراق====
* [[بغداد]]
====پاڪستان====
* [[بوڪيفالا ۽ نيڪايا|جهلم]]
* [[پشاور]]
* [[چترال]]
* [[چلاس]]
* [[مستوج تعلقو|مستوج]]
* [[گلگت]]
====جارجيا====
* [[تبليسي]]
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[دمشق]]
====چين====
* [[زيان]]

===اولهه ايشيا===
====ترڪي====
* [[قسطنطنيه]]، قديم بازنطيم (هاڻي [[استنبول]])
* [[برسا]]
* [[بيپزاري]]
* [[مدورنو]]
* [[تارڪلي]]
* [[قونيا]]
* [[ادانه]]
* [[انطاڪيہ (تاريخي شھر)|انٽيوچ]] 
* [[ازمير]]
* [[ترابزون]]
====آذربائيجان====
* [[باڪو]] 
* [[شامخي]] 
* [[بردا]] 
====جارجيا====
* [[تبليسي]] (تفلس) 
* [[باتومي]] (باتوم)
* پوٽي
====آرمينيا====
* [[يريوان]] 
====لبنان====
* [[ٽائر]] 
====شام====
* [[حلب شهر|حلب]]
* [[ٽارٽس]] 
* [[حمص]] 
* [[دمشق]]
* [[پالميرا]] 
* [[رقه]]
* دره يوروپوس 
====عراق==== 
* [[موصل]]
* [[اربيل]] 
* [[سامره]]
* [[فلوجه]]
* [[بغداد]]
* [[مدائن]] (Ctesiphon)
* [[بڪوبا]] 
====ايران====
* [[تبريز]] 
* [[زنجان]]
* [[رشت]] 
* [[ڪرمانشاه]]
* [[همدان]]
* [[ري]] (يا جديد ڏينهن [[تهران]] ۾ ري)
* [[دمغان]] (Hecatompylos)
* [[سبزوار]]
* [[نيشاپور]]
* [[مشهد]]
* [[طوس]]
* [[بام]]
* [[يزد]]
* [[قزوين]]
* [[قومس]] (Hekatompylos)

===وچ ايشيا===
====ترڪمانستان==== 
* نيسا
* مرو 
* ارگينج &lt;br /&gt;
[[Image:Urgench.jpg|thumb|پراڻي ارگينچ ۾ محمد ثاني جي محلات جا آثار]]
* امول

==== ازبڪستان ====
* بخارا
* شهر سبز
* سمرقند
* تاشقند
* ڪوڪند (وادي فرغانه)
* انديجان (وادي فرغانہ) 

==== تاجڪستان ====
* خجند (وادي فرغانہ)
* استاروشن

==== قازقستان ====
* اوترار
* اسپدجاب (يا سيرم)
* تراز
* حضرت ترڪستان [[File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|thumb|حضرت ترڪستان قصبي ۾ خواجه احمد ياساوي جو مقبرو آهي. 1390ع ۾ تيمور ٺهرايو.  ]]
* الماتي

==== ڪرغيزستان ====
* اسيڪ ڪول
* تمڪوڪ 
* بشڪيڪ
* اوش

=== ڏکڻ ايشيا ===

==== افغانستان ====
* باختر (بلخ)
* هرات
* اليگزينڊرريا آرڪوشيا (قنڌار)
* باميان
* ڪابل

==== پاڪستان ====
* پشاور
* پشڪلاوتي
* ٽيڪشيلا
* ملتان
* ڀنڀور/ بربرڪون
* ديبل/ پٽالا

==== ڀارت ====
* تمراليپتا يا تاملوڪ
* ليه
* جيسلمير
* مٿورا
* واراناسي (يا بنارس)
* پاٽلي پترا

==== نيپال ====
* کٽمنڊو - پڻ ڏسو پتن ۽ ڀڪتاپور

==== بنگله ديش ====
* وري-بتيشور
* پندرا نگره 
* وڪرمپوره
* سوماپور
* ڀٽار ڳڙهه.ڱ
* سونارگاون. ڍاڪا
* چٽگام/چٽگاون/چٽاگانگ
* ڪوميلا/ مينامتي/ سماتا
* جهانگير نگر/ ڍاڪا

==== ڀوٽان ====
* جاکر
* پارو 

[[File:CEM-36-NW-corner.jpg|thumb|The chain of cities along the northern route along the Taklamakan, probably based on [[Bento de Góis]]'s itinerary,  from [[Yarkant County|Hiarcan]] (Yarkand) to [[Karasahr|Cialis]] (Karasahr or Korla) to [[Suzhou District|Sucieu]] (Suzhou, Gansu)]]

=== اوڀر ايشيا ===

==== چين: تڪلامڪن ريگستان سان گڏ اترين رستو ====
[[File:Map of eastern Xinjiang 1939 with prehistoric sites and the courses of the Silk Roads.jpg|thumb|اوڀر سنڪيانگ جو نقشو، جنهن ۾ قبل از تاريخ جا ماڳ ۽ فولڪ برگمن، 1939ع جا رستا شامل آهن]]

* ڪاشغر (وڏو شهر)
* ليچيان
* آڪسو 
* ڪوچا 
* ڪورلا 
* لولان  
* ڪاراسهر (يانچي) 
* طورپان (ترفان) 
** جياو هئي کنڊر
** طورپان واٽر ميوزيم
* گاوچانگ
** بيزڪليڪ ٿائوزنڊ ٻڌا غارون
* چانگ آن
* ڪومول/هامي 
* اورمقي 
* يومين لڪ (يا جيڊ گيٽ يا جيڊ گيٽ جو لڪ) (شهر جنهن کي يومين گوان يا هيڪانگ سڏيو ويندو آهي)
* اينگزي

==== چين: تڪلاماڪن ريگستان سان گڏ ڏاکڻي رستو ====
* ڪاشغر يا ڪاشي (وڏو شهر) 
* پشن 
* ختن
* نِيا 
* منگفينگ
* اينڊري
* چارچان
* ويگزاري 
* روچيانگ ٽائون (چارڪلڪ)
* ميران 
* يانگوان يا يانگوان لڪ
* ڊن هوانگ
** ''موغائو غارون'' 
* اينگزي

==== چين: اينگزي/ڊنهوانگ کان چانگ آن/شيان تائين ====
[[File:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|thumb|هان دور جا کنڊر (202 ق. م.  - 220 ع) چيني واچ ٽاور، ڊن هوانگ، گانسو صوبي، سلڪ روڊ جي اڀرندي ڪناري تي مٽي جو ٺهيل ]]
* ڊنهوانگ (وڏو شهر)
* جييوگوان
* جيوڪوان
* زئنگ يي
* شاندئن
* ليانگ زائو (Wuwei)
* تيانزو، گانسو
* لانزائو
* تيانشوئي
* باؤچي
* چانگ آن (موجوده شيان)

==هندي سمنڊ ڏانهن يا ان سان گڏ سامونڊي رستا==
===ڏکڻ ايشيا=== 
====پاڪستان====
* ديبل/باربارڪون 
* ڀنڀور/پٽالا
====چين====
* ننگبو، چين
* فوچو، چين 
* ڪوانزو، چين 
* [[گوانگزو]]، چين 
====بنگلاديش====
* [[چٽاگانگ]]، بنگلاديش 
====سري لنڪا====
* [[ڪولمبو]]، سري لنڪا 
====ڀارت====
* تامرليپتا، [[اولهه بنگال]]، ڀارت
* پومپوهر، [[تامل ناڊو]]، ڀارت
* [[چنائي]]، تامل ناڊو، ڀارت
* ڪورڪائي، تامل ناڊو، ڀارت
* مُزيرس، [[ڪيرالا]]، ڀارت 
* [[گووا|گوآ]]، ڀارت 
* [[ممبئي]]، [[مهاراشٽر]]، ڀارت 
* [[ڪوچين]]، ڪيرالا، ڀارت 
* مسولي پٽنم، [[آنڌرا پرديش]]، ڀارت 
* لوٿل، [[گجرات]]، ڀارت 
===ڏکڻ ۽ اوڀر يورپ===
====يوڪرين==== 
* سودڪ، يوڪرين 
====روس====
* [[آسٽراخان]]، روس 
* ڊربينٽ، روس 
====اٽلي====
* [[وينس]]، اٽلي 
* [[روم]]، اٽلي 
===اولهه ايشيا===
====اومان====
* [[مسقط]]، اومان 
====يمن====
* [[عدن]]، يمن 
====ترڪي====
* اياس، ترڪي
===اتر اوڀر آفريڪا===
====صوماليا====
* هافون، صوماليا 
====مصر====
* سويز، مصر
===ڏکڻ اوڀر ايشيا===
====انڊونيشيا====
* پرلاڪ، انڊونيشيا 
====ملائيشيا==== 
* ڪيدا (ڪيدا جي شروعاتي تاريخ) 
* مالاڪا 
====فلپائن====
* بوليناو، پينگاسينان، فلپائن 
====ٿائيلينڊ====
* ليگور 
====ويتنام====
* وجيا، چمپا هنوئي، ويٽنام 
* هوئي اين، ويٽنام

==ڪلاڊيئس ٽالمي جي فهرست==
==پڻ ڏسو==
* [[سلڪ روڊ|ريشم روڊ]]
* چانگ آن-تيانشان ڪوريڊور جا رستا نيٽ ورڪ 
* ريشم روڊ ذريعي ٻڌمت جي تبليغ
* ريشم روڊ ذريعي آرٽ جو ڦهلائو 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سلڪ روڊ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>o4sdbx5i9v5lokd5l7joqmw1kbl1zh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انگريزي جملو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98148</id>
    <revision>
      <id>382223</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: ==English== {{wp}}  ===Etymology=== {{root|en|ine-pro|*sent-|id=perceive}} {{bor+|en|frm|sentence}}, from {{der|en|la|sententia||way of thinking, opinion, sentiment}}, from {{m|la|sentiēns}}, present participle of {{m|la|sentiō|t=to feel, think}}, ultimately from {{der|en|ine-pro|*sent-||to feel}}.  ===Pronunciation=== * {{IPA|en|/ˈsɛn.təns/}} ** {{IPA|en|[ˈsɛntn̩(t)s]|[ˈsɛnʔn̩(t)s]|a=GA}} *** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}} * {{rhymes|en|ɛntəns|s=2}} *...</comment>
      <origin>382223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29096" sha1="e7ew81arnrizg8lci4srr66b3579ywd" xml:space="preserve">==English==
{{wp}}

===Etymology===
{{root|en|ine-pro|*sent-|id=perceive}}
{{bor+|en|frm|sentence}}, from {{der|en|la|sententia||way of thinking, opinion, sentiment}}, from {{m|la|sentiēns}}, present participle of {{m|la|sentiō|t=to feel, think}}, ultimately from {{der|en|ine-pro|*sent-||to feel}}.

===Pronunciation===
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns/}}
** {{IPA|en|[ˈsɛntn̩(t)s]|[ˈsɛnʔn̩(t)s]|a=GA}}
*** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}}
* {{rhymes|en|ɛntəns|s=2}}
* {{hyph|en|sen|tence}}

===Noun===
{{en-noun}}

# {{lb|en|dated}} The decision or [[judgement]] of a jury or court; a [[verdict]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The court returned a '''sentence''' of guilt in the first charge, but innocence in the second.}}
#* {{quote-journal|en|year=1959|month=October|author=Colin G. Maggs|title=The Bristol-Frome branch of the W.R.|journal=Trains Illustrated|page=473|text=A branch that has played a significant part in the history of its territory is under '''sentence''' at the end of the summer timetables, so far as its passenger services are concerned.}}
# The judicial order for a [[punishment]] to be imposed on a person convicted of a [[crime]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The judge declared a '''sentence''' of death by hanging for the infamous child rapist.}}
#* {{RQ:Chesnutt House Behind the Cedars|I|passage=The murderer, he recalled, had been tried and sentenced to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his '''sentence'''.}}
# A punishment imposed on a person convicted of a crime.
# {{lb|en|obsolete}} A [[saying]], especially from a great person; a [[maxim]], an [[apophthegm]]. {{defdate|14th|19th c.}}
#* {{RQ:Montaigne Florio Essayes|chapter=40|book=I|passage=Men (saith an ancient Greek '''sentence''') are tormented by the opinions they have of things, and not by things themselves.}}
#* {{RQ:Richardson Clarissa|letter=52|volume=4|text=I am  told that she writes well, and that all her letters are full of '''sentences'''.}}
# {{senseid|en|Q41796}}{{lb|en|grammar}} A grammatically complete series of words consisting of a [[subject]] and [[predicate]], even if one or the other is [[implied]]. In modern writing, when using, e.g., the [[Latin alphabet|Latin]], [[Greek_alphabet|Greek]] or [[Cyrillic]] alphabets, typically beginning with a [[capital letter]] and ending with a [[full stop]] or other [[punctuation]]. {{defdate|from 15th c.}}
#: {{hyper|en|syntagma|;|utterance}}
#: {{hypo|en|sentential#Noun}}
#: {{nearsyn|en|clause#Noun}}
#: {{ux|en|The children were made to construct '''sentences''' consisting of nouns and verbs from the list on the chalkboard.}}
# {{lb|en|logic}} A [[formula]] with no [[free variable]]s. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|computing theory}} Any of the set of [[string]]s that can be generated by a given [[formal grammar]]. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|obsolete}} Sense; meaning; significance.
#* {{RQ:Chaucer Canterbury Tales|title=Prologue|passage=Noght o word spak he moore than was neede, / And that was seyd in forme and reverence / And short and quyk and ful of hy '''sentence''' {{...}}|brackets=on|termlang=en}}
#* {{RQ:Milton Eikonoklastes|passage=now to the discourse itself, voluble enough, and full of '''sentence''', but that, for the most part, either specious rather than solid, or to his cause nothing pertinent.}}
#* {{RQ:T. S. Eliot Prufrock|page=15|passage=Full of high '''sentence''', but a bit obtuse; {{...}}}}
# {{lb|en|obsolete}} One's [[opinion]]; manner of thinking. {{defdate|14th|17th c.}}
#* {{RQ:Milton Paradise Lost|book=II|text=My '''sentence''' is for open war.|year=1873}}
#* {{quote-book|en|title=An Ecclesiastical History, Antient and Modern, from the Birth of Christ to the Beginning of the Present Century|passage=The book of ſentences, which rendered the name of Peter Lombard ſo illuſtrious, was a compilation of '''ſentences''', and paſſages, drawn from the fathers, whoſe manifold contradictions, this eminent prelate endeavoured to reconcile.|year=1764|author=w:Johann Lorenz von Mosheim|translator=w:Archibald Maclaine|page=598}}
# {{lb|en|archaic}} A [[pronounced]] opinion or [[judgment]] on a given question. {{defdate|from 14th c.}}
#* {{quote-book|en|title=The Reward of Religion: Deliuered in Sundry Lectures Vpon the Booke of Ruth : Wherein the Godly May See Their Dayly Both Inward and Outward Trials : with the Presence of God to Assist Them, and His Mercies to Recompence Them [...]|passage=[I]f it may bee lawfull to iudge or giue any '''ſentence''' thereof, it [the author of the book of Ruth] was either Samuell, or ſome other godly Prophet vnder the raigne of Saule, [...]|year=1596|author=w:Edward Topsell|page=1|year_published=1601|pageurl=https://www.google.com/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA1|publisher=w:John Windet|location=London|url=https://www.google.ca/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0}}
#* {{RQ:Atterbury Luther|passage=By them &amp;#91;[[w:Martin Luther|Martin Luther]]'s works&amp;#93; we might pass '''sentence''' upon his doctrines.}}

====Synonyms====
* {{l|en|verdict}}
* {{l|en|conviction}}

====Hypernyms====
* {{sense|logic}} {{l|en|formula}}

====Hyponyms====
* {{sense|grammar}} {{l|en|affirmative sentence}}, {{l|en|complex sentence}}, {{l|en|compound sentence}}, {{l|en|conditional sentence}}, {{l|en|equative sentence}}, {{l|en|postilion sentence}}, {{l|en|simple sentence}}

====Derived terms====
{{col|en|sentenceful|sentence-final particle|sentenceness|minor sentence|jail sentence|circle sentence|cleft sentence|death sentence|donkey sentence|fused sentence|garden path sentence|garden-path sentence|incomplete sentence|life sentence|mandatory sentence|number sentence|periodic sentence|prison sentence|pro-sentence|run-on sentence|sentence adverb|sentence case|sentence connective|sentence element|sentence fragment|sentence mix|suspended sentence|topic sentence|Wenker sentence|Concord sentence|kernel sentence|composite sentence|foresentence|hypersentence|intersentence|intrasentence|midsentence|multisentence|nonsentence|presentence|pseudosentence|sentegraph|sentenceable|sentencehood|sentencelike|sentencewise|sentoid|slifting|subsentence}}

====Related terms====
{{col|en|sentential}}

====Translations====
{{trans-top-also|''(dated)'' decision or judgement of a court|judgment|verdict}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Armenian: {{t+|hy|դատավճիռ}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}
* Belarusian: {{t|be|пры́суд|m}}, {{t|be|пры́гавар|m}}, {{t|be|прыгаво́р|m}}, {{t|be|вы́рак|m}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}, {{t|ceb|desisyon}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判刑|tr=pànxíng}}, {{t+|cmn|判決|tr=pànjué}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|verdikt|m}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|vonnis|n}}, {{t+|nl|uitspraak|f}}, {{t+|nl|oordeel|n}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Estonian: {{t|et|kohtuotsus}}
* Finnish: {{t+|fi|päätös}}, {{t+|fi|ratkaisu}}, {{t+|fi|tuomio}}
* French: {{t+|fr|jugement|m}}, {{t+|fr|peine|f}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}, {{t|ka|სასამართლო განაჩენი}}, {{t|ka|გადაწყვეტილება}}, {{t|ka|სასამართლო გადაწყვეტილება}}
* German: {{t+|de|Urteil|n}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpát}}, {{t+|he|דִּין|m|tr=din}}
* Hindi: {{t|hi|सज़ा|f}}, {{t+|hi|निर्णय|m}}, {{t|hi|फ़ैसला|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|sententia}}
* Italian: {{t+|it|condanna|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこく, senkoku}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t+|km|សាលក្រម}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}, {{t+|ko|선고(宣告)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Lao: {{t|lo|ການຕັດສິນ}}
* Latvian: {{t|lv|spriedums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|nuosprendis|m}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|വിധി}}
* Norman: {{t|nrf|condamnâtion|f}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t|nb|domsslutning|m}}, {{t+|nb|dom|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}, {{t+|ps|فيصله|f|tr=faysala}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}, {{t|fa-cls|فَیْصَلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}, {{t|fa-ira|فِیْصِلِه}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}, {{t+|pl|orzeczenie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|verdict|n}}
* Russian: {{t+|ru|пригово́р|m}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|breith|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пре̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|prȅsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t|sl|sodba|f}}, {{t|sl|razsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t|tl|desisyon}}, {{t|tl|hatol}}, {{t|tl|pasiya}}, {{t|tl|sentensya}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Tatar: {{t+|tt|хөкем}}
* Thai: {{t+|th|คำพิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}
* Turkmen: {{t|tk|höküm}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд|m}}, {{t|uk|при́говор|m}}
* Urdu: {{t+|ur|حُکْم|m}}, {{t|ur|فَیصْلَہ|m}}, {{t|ur|سَزا|f}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án|alt=bản án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|judicial order for punishment}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}, {{t+|az|qərar}}
* Belarusian: {{t|be|асуджэ́нне|n}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждане|n}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Crimean Tatar: {{t|crh|üküm}}
* Czech: {{t+|cs|odsouzení|n}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordeling|f}}
* Estonian: {{t+|et|süüdimõistmine}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}
* German: {{t+|de|Verurteilung|f}}, {{t|de|Schuldspruch|m}}
* Greek: {{t+|el|καταδίκη|f}}
*: Ancient Greek: {{t|grc|καταδίκη|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|condemnation}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Macedonian: {{t|mk|осуда|f}}
* Malay: {{t+|ms|hukuman}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dom|m}}
* Old English: {{t|ang|dōm|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|condenação|f}}
* Romanian: {{t+|ro|condamnare|f}}
* Russian: {{t+|ru|осужде́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovene: {{t|sl|obsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t+|tl|parusa}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|yargı}}, {{t+|tr|karar}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд}}, {{t|uk|осу́дження|n}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfryd|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top-also|punishment imposed on a person convicted of a crime|punishment}}
* Belarusian: {{t|be|вы́рак|m}}, {{t|be|ка́ра|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|trest|m}}
* Danish: {{t|da|straf|c}}
* Dutch: {{t+|nl|straf|f}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}, {{t+|fi|rangaistus}}
* French: {{t+|fr|peine|f}}, {{t+|fr|sentence|f}}
* Georgian: {{t+|ka|სასჯელი}}
* German: {{t+|de|Strafe|f}}
* Hindi: {{t+|hi|दंड|m}}, {{t|hi|सज़ा|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|büntetés}}
* Ilocano: {{t|ilo|sentensia}}
* Indonesian: {{t-check|id|[[putus|keputusan]] [[hukum]]}} &lt;!-- was &quot;[[putus|keputusan]] [[hukum]]&quot; - assumed sum-of-parts; if an idiom, drop [[link]]s to [[word]]s. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|pena}}
* Italian: {{t+|it|pena|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t|km|ទណ្ឌវាទ}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|ശിക്ഷ}}
* Māori: {{t|mi|whiunga}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|шийтгэл}}, {{t+|mn|ял}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|straff|m}}
* Pangasinan: {{t|pag|sentensia}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|مُجازات}}, {{t|fa-ira|جَزا}}, {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|pena|f}}, {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
* Russian: {{t+|ru|наказа́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|peanas|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t+|sl|kazen|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|punición|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t+|es|pena|f}}
* Swedish: {{t+|sv|straff|n}}
* Tajik: {{t|tg|муҷозот}}, {{t|tg|ҷазо}}, {{t|tg|ҳукм}}
* Telugu: {{t+|te|శిక్ష}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ceza}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок}}, {{t|uk|ка́ра|f}}
* Urdu: {{t|ur|سَزا|f}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|saying, especially from a great person}}
* Bulgarian: {{t+|bg|сенте́нция|f}}
* Danish: {{t|da|sentens|c}}
* Finnish: {{t+|fi|sanonta}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|گُفْتَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|گُفْتِه}}
* Russian: {{t+|ru|сенте́нция|f|tr=sentɛ́ncija}}, {{t+|ru|изрече́ние|n}}
* Slovene: {{t|sl|sentenca|f}}, {{t|sl|izrek|m}}
* Turkish: {{t+|tr|vecize}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|grammatically complete series of words consisting of a subject and predicate}}
* Afrikaans: {{t+|af|sin}}
* Albanian: {{t+|sq|fjali|f}}
* Altai:
*: Southern Altai: {{t|alt|эрмек}}
* Amharic: {{t|am|ዓረፍተ ነገር}}
* Arabic: {{t+|ar|جُمْلَة|f}}
*: Egyptian Arabic: {{t|arz|جملة|f|tr=gumla}}
* Armenian: {{t+|hy|նախադասություն}}
* Asturian: {{t+|ast|fras|f}}, {{t+|ast|frase|f}}
* Azerbaijani: {{t+|az|cümlə}}
* Balinese: {{t|ban|lengkara}}
* Bashkir: {{t|ba|һөйләм}}
* Basque: {{t|eu|esaldi}}, {{t+|eu|perpaus}}
* Belarusian: {{t|be|сказ|m}}, {{t|be|фра́за|f}}
* Bengali: {{t+|bn|বাক্য}}
* Bikol:
*: Central Bikol: {{t|bcl|pangurulay}}
* Breton: {{t+|br|frazenn|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|изрече́ние|n}}, {{t+|bg|фра́за|f}}
* Burmese: {{t+|my|ဝါကျ}}
* Catalan: {{t+|ca|frase|f}}, {{t+|ca|sentència|f}}, {{t+|ca|oració|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|kapahayag}}
* Chichewa: {{t|ny|chiganizo}}
* Chinese:
*: Cantonese: {{t|yue|句子}}
*: Dungan: {{t|dng|дуар}}
*: Hokkien: {{t|nan-hbl|語句|tr=gír-kù / gú-kù / gí-kù}}
*: Mandarin: {{t+|cmn|句子}}, {{t+|cmn|語句}}
* Czech: {{t+|cs|věta|f}}, {{t+|cs|sentence|f}}
* Danish: {{t+|da|sætning|c}}
* Dusun:
*: Central Dusun: {{t|dtp|ayat}}
* Dutch: {{t+|nl|zin|m}}, {{t+|nl|volzin}}
* Esperanto: {{t+|eo|frazo}}
* Estonian: {{t+|et|lause}}
* Finnish: {{t+|fi|virke}}, {{q|informal}} {{t+|fi|lause}}
* French: {{t+|fr|phrase|f}}
* Georgian: {{t|ka|წინადადება}}
* German: {{t+|de|Satz|m}}
* Greek: {{t+|el|πρόταση|f}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpat}}
* Hindi: {{t+|hi|वाक्य|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|mondat}}
* Icelandic: {{t+|is|setning|f}}, {{t+|is|málsgrein|f}}
* Indonesian: {{t+|id|kalimat}}
* Ingrian: {{t|izh|sanomus}}
* Interlingua: {{t+|ia|phrase}}
* Irish: {{t+|ga|abairt|f}}
* Italian: {{t+|it|frase|f}}
* Japanese: {{t+|ja|文|tr=ぶん, bun}}, {{t+|ja|文章|tr=ぶんしょう, bunshō}}, {{t+|ja|センテンス|tr=sentensu}}
* Javanese:
*: Carakan: {{t|jv|ꦲꦸꦏꦫ}}
*: Rumi: {{t+|jv|ukara}}
* Kalmyk: {{t|xal|зәңг}}
* Kannada: {{t+|kn|ವಾಕ್ಯ}}
* Kazakh: {{t|kk|сөйлем}}, {{t|kk|ұсыным}}
* Khmer: {{t+|km|ល្បះ}}, {{t+|km|ប្រយោគ}}, {{t+|km|ឃ្លា}}
* Korean: {{t+|ko|문장(文章)}}, {{t|ko|센텐스}}
* Kumyk: {{t|kum|жумла}}
* Kurdish:
*: Northern Kurdish: {{t+|kmr|hevok|f}}, {{t+|kmr|cumle}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|сүйлөм}}
* Ladino: {{t|lad|fraza}}
* Lao: {{t|lo|ປະໂຫຍກ}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Latvian: {{t|lv|teikums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|sakinys|m}}
* Luxembourgish: {{t|lb|Saz|m}}
* Macedonian: {{t|mk|реченица|f}}
* Malay: {{t+|ms|ayat}}, {{t|ms|kalimat}}
* Malayalam: {{t+|ml|വാക്യം}}
* Maltese: {{t|mt|sentenza|f}}
* Māori: {{t|mi|haurārangi}}, {{t|mi|rerenga kōrero}}
* Marathi: {{t|mr|वाक्य|n}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|өгүүлбэр}}
*: Mongolian script: {{t|mn|ᠥᠭᠦᠯᠡᠪᠦᠷᠢ}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|setning|m|f}}
* Old Church Slavonic: {{t|cu|реченьѥ}}
* Old English: {{t|ang|cwide|m}}
* Pannonian Rusyn: {{t|rsk|виреченє|n}}
* Pashto: {{t+|ps|جمله|f|tr=jomla}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|جُمْلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|جُمْلِه}}
* Polish: {{t+|pl|zdanie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|frase|f}}, {{t+|pt|período|f}} ''(grammar)'', {{t+|pt|sentença|f}} ''(grammar, dated)''
* Rapa Nui: {{t|rap|kupu vānaŋa}}
* Romanian: {{t+|ro|propoziție|f}}, {{t+|ro|frază|f}}
* Russian: {{t+|ru|предложе́ние|n}}, {{t+|ru|фра́за|f}}
* Sanskrit: {{t+|sa|वाक्य|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|rosg-rann|f}}, {{t|gd|seantans|m}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|речѐница|f}}
*: Latin: {{t+|sh|rečènica|f}}
* Sikkimese: {{t|sip|བརྗོད་པོ}}
* Sinhalese: {{t+|si|වාක්‍යය}}
* Slovak: {{t|sk|veta|f}}
* Slovene: {{t+|sl|stavek|m}}, {{t|sl|poved|f}}
* Spanish: {{t+|es|oración|f}}
* Swahili: {{t+|sw|sentensi}}
* Swedish: {{t+|sv|mening|c}}, {{t+|sv|fras|c}}, {{t+|sv|sättning|c}}
* Tagalog: {{t|tl|pangungusap}}
* Tajik: {{t+|tg|ҷумла}}
* Tatar: {{t+|tt|җөмлә}}
* Telugu: {{t+|te|వాక్యము}}
* Thai: {{t+|th|ประโยค}}
* Tibetan: {{t|bo|ཙིག་གྲུབ}}
* Turkish: {{t+|tr|cümle}}, {{t+|tr|tümce}}
*: Ottoman Turkish: {{t|ota|جمله|tr=cümle}}
* Turkmen: {{t|tk|sözlem}}, {{t|tk|höküm}}, {{t|tk|jümle}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ре́чення|n}}, {{t|uk|фра́за|f}}
* Urdu: {{t|ur|جُمْلَہ|m}}
* Uyghur: {{t|ug|جۈملە}}
* Uzbek: {{t+|uz|jumla}}, {{t+|uz|gap}}
* Vietnamese: {{t+|vi|câu}}
* Welsh: {{t+|cy|brawddeg|f}}
* Yiddish: {{t|yi|זאַץ|m}}
* Zhuang: {{t|za|coenz}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|logic: formula with no free variables}}
* Czech: {{t+|cs|sentence|f}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|computing: string that can be generated by a given formal grammar}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|''(rare)'' someone's pronounced opinion or judgement on a given question}}
* Bulgarian: {{t+|bg|мне́ние|n}}
* Finnish: {{t+|fi|lausunto}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|قِضاوَت}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|opinie|f}}
* Russian: {{t+|ru|выска́зывание|m}}, {{t+|ru|мне́ние|n}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ahkam|p|alt=ahkâm}}
{{trans-bottom}}

{{checktrans-top}}
* Frisian:
*: West Frisian: {{t+check|fy|sin}}
* Hindi: {{t+check|hi|वाक्य}}
* Ido: {{t+check|io|frazo}}
{{trans-bottom}}

===Verb===
{{en-verb}}

# {{lb|en|transitive}} To declare a sentence on a convicted person; to [[condemn]] to punishment.
#: {{syn|en|adjudge|condemn|doom|Thesaurus:convict}}
#: {{near-syn|en|pass sentence}}
#: {{ux|en|The judge '''sentenced''' the embezzler to ten years in prison, along with a hefty fine.}}
#* {{RQ:Dryden Aureng-zebe|passage=Nature herself is '''sentenced''' in your doom.}}
#* '''1900''', {{w|Charles W. Chesnutt}}, '''{{w|The House Behind the Cedars}}''', Chapter I,
#*: The murderer, he recalled, had been tried and '''sentenced''' to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his sentence.
#* {{quote-book
|en
|year=2005
|author=w:Elizabeth Economy
|chapter=Environmental Enforcement in China
|editor=Kristen A. Day
|title=China's Environment and the Challenge of Sustainable Development
|url=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/
|ISBN=0-7656-1471-5
|LCCN=2004017118
|OCLC=56011251
|OL=8055014M
|page=109
|pageurl=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/page/109/
|text=Moreover, in 2002 two EPB officials in Yangcheng County, Shanxi Province, were '''sentenced''' to jail for failing to stop a chemical plant from discharging toxic waste into the drinking-water system.}}
#* {{quote-journal
|en
|date=June 16, 2006
|title=China holds closed trial for researcher - Asia - Pacific - International Herald Tribune
|journal=w:The New York Times
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805005321/https://www.nytimes.com/2006/06/16/world/asia/16iht-web.0616zhao.1985757.html
|issn=0362-4331
|oclc=1645522
|section=ASIA PACIFIC
|url2=https://archive.li/vhHfV
|text=On Thursday, a court in south China's Hunan province '''sentenced''' a Chinese journalist, Yang Xiaoqing, to one year in jail for extortion after he wrote articles about official corruption.}}
#* {{quote-av|en|date=Feb 21 2016|actor=w:John Oliver|title=w:Last Week Tonight with John Oliver|season=3|number=2|episode=Abortion Laws|network=HBO|text=And at that point, we have '''sentenced''' a child to motherhood.}}
# {{lb|en|especially|legal|or|poetic}} To [[decree]], [[announce]]{{,}} or pass as a sentence.
#* {{quote-text|en|year=1874|author=Ella Taylor Disosway|title=South Meadows: A Tale of Long Ago|page=235
|passage=“We are empowered to deliver thee to prison; yea, the law commands us to '''sentence''' death upon the abettors of this mischief.{{...}}&quot;}}
#* {{quote-text|en|year=1977|author=Eugene B. Meier|title=How was the Acculturation of Children of Alt Lutheraner Descent in Wisconsin 1843 - 1915 Affected by the Relationship of Home and Market?: A Case Study|page=150
|passage=So as far as the older generation of German Lutherans were concerned, the abolition of the mother language '''sentenced''' death upon the church as they knew it.}}
#* {{quote-book
|en
|year=1991
|author=Joe Wayman
|title=If You Promise Not to Tell
|publisher=Pieces of Learning
|isbn=9781880505151
|page=36
|passage=But little did I know, As I cleared away that snow, I&amp;#39;d '''sentenced''' death upon that rose, For late that night it simply froze. I&amp;#39;d taken its one chance away, As I stripped it of its quilt that day. I learned a lesson late that night,&amp;nbsp;...}}
#* '''1996''', United States. Court of Appeals (9th Circuit), ''Annual Report of the Ninth Circuit'', page 137:
#*: {{...}}upholding Idaho statute mandating that court &amp;quot;shall&amp;quot; '''sentence''' death upon finding an aggravating circumstance &amp;quot;unless&amp;quot; it finds outweighing mitigating circumstances because satisfies individualized sentencing requirement {{...}}
# {{lb|en|obsolete}} To utter [[sententious]]ly.
#* {{RQ:Feltham Resolves|passage=Let me heare one wise man '''sentence''' it, rather then twenty Fooles, garrulous in their lengthened tattle.}}

====Derived terms====
{{col|en|oversentence|unsentenced
|resentence|sentencer}}

====Translations====
{{trans-top|declare a sentence on a convicted person}}
* Arabic: {{t+|ar|حَكَمَ}}, {{t|ar|أَدَانَ}}
* Armenian: {{t+|hy|դատապարտել}}
* Azerbaijani: {{t|az|məhkum etmək}}
* Belarusian: {{t|be|прыгаво́рваць|impf}}, {{t|be|прыгавары́ць|pf}}, {{t|be|прысу́джваць|impf}}, {{t|be|прысудзі́ць|pf}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждам|impf}}, {{t|bg|осъ́дя|pf}}
* Catalan: {{t+|ca|sentenciar}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判處|tr=pànchǔ}}
* Czech: {{t+|cs|odsuzovat|impf}}, {{t+|cs|odsoudit|pf}}
* Danish: {{t|da|dømme}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordelen}}, {{t+|nl|straffen}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamni}}
* Estonian: {{t+|et|mõistma}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomita}}
* French: {{t+|fr|punir}}, {{t+|fr|condamner}}
* German: {{t+|de|verurteilen}}
* Hungarian: {{t+|hu|elítél}}
* Indonesian: {{t+check|id|putus|alt=memutuskan}} &lt;!-- was &quot;[[putus|memutuskan]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis|alt=memvonis}} &lt;!-- was &quot;[[vonis|memvonis]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t|id|menyatakan bersalah}}
* Interlingua: {{t|ia|sententiar}}
* Irish: {{t|ga|daor}}
* Italian: {{t+|it|condannare}}
* Japanese: {{t|ja|[[判決]]を[[下す]]|tr=はんけつをくだす, hanketsu o kudasu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこくする, senkoku suru|alt=宣告する}}
* Korean: {{t+|ko|선고하다}}
* Latin: {{t|la|addīcō}}
* Macedonian: {{t|mk|пресудува|impf}}, {{t|mk|пресуди|pf}}, {{t|mk|досудува|impf}}, {{t|mk|досуди|pf}}, {{t|mk|осудува|impf}}, {{t|mk|осуди|pf}}
* Marathi: {{t|mr|शिक्षा सुनावणे}}
* Mizo: {{t|lus|chung thu rêl}}
* Norman: {{t|nrf|condamner}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dømme}}
* Old English: {{t|ang|dēman}}
* Persian: {{t+|fa|محکوم کردن|tr=mahkum kardan}}
* Polish: {{t+|pl|skazywać|impf}}, {{t+|pl|skazać|pf}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentenciar}}
* Romanian: {{t+|ro|condamna}}
* Russian: {{t+|ru|пригова́ривать|impf}}, {{t+|ru|приговори́ть|pf}}, {{t+|ru|осужда́ть|impf}}, {{t+|ru|осуди́ть|pf}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|daor}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пресуђи́вати|impf}}, {{t|sh|пресу́дити|pf}}, {{t|sh|осуђи́вати|impf}}, {{t|sh|осу́дити|pf}}
*: Latin: {{t|sh|presuđívati|impf}}, {{t+|sh|presúditi|pf}}, {{t+|sh|osuđívati|impf}}, {{t+|sh|osúditi|pf}}
* Slovak: {{t|sk|odsudzovať|impf}}, {{t|sk|odsúdiť|pf}}
* Slovene: {{t|sl|obsoditi|pf}}
* Spanish: {{t+|es|sentenciar}}, {{t+|es|condenar}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t|sv|avkunna}} dom, {{t+|sv|döma}}
* Thai: {{t+|th|พิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm vermek}}, {{t|tr|hüküm giydirmek}}, {{t+|tr|mahkum etmek}}
* Ukrainian: {{t|uk|засу́джувати|impf}}, {{t|uk|засуди́ти|pf}}, {{t|uk|прису́джувати|impf}}, {{t|uk|присуди́ти|pf}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfrydu}}
* Yiddish: {{t|yi|פֿאַרמשפּטן|tr=farmishpetn}}
{{trans-bottom}}

===Further reading===
* {{R:Webster 1913}}
* {{R:Century 1911}}

==Czech==

===Pronunciation===
* {{cs-IPA}}
* {{hyphenation|cs|sen|ten|ce}}

===Noun===
{{cs-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|formula with no free variables}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammar}}
#: {{syn|cs|věta}}

====Declension====
{{cs-ndecl|f}}

==French==

===Etymology===
{{inh+|fr|fro|sentence}}, itself {{bor+|nocap=1|fr|la|sententia}}.

===Pronunciation===
* {{fr-IPA}}
* {{audio|fr|Fr-sentence.ogg}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-DSwissK-sentence.wav|a=&lt;&lt;Switzerland&gt;&gt; (&lt;&lt;Valais&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-Poslovitch-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}

===Noun===
{{fr-noun|f}}

# {{l|en|sentence}}
# [[verdict]]
# [[maxim]], [[saying]], [[adage]]

===Further reading===
* {{R:fr:TLFi}}

==Latvian==

===Etymology===
{{rfe|lv}}

===Pronunciation===
* {{lv-IPA|sententsæ}}

===Noun===
{{lv-noun|f|5th}}

# {{l|en|sentence}} {{gl|a laconic expression that contains some insight or instruction}}

====Declension====
{{lv-decl-noun|senten|e|5th||c|č}}

===References===
* {{R:SDTV}}

==Middle French==

===Etymology===
From {{inh|frm|la|sententia}}.

===Noun===
{{frm-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|judgement; verdict}}
#* {{quote-book|frm|year=1532|title=s:fr:Pantagruel|author=w:François Rabelais|passage={{...}} puis retourna s'asseoir et commença pronuncer la '''sentence''' comme s'ensuyt :|translation={{...}} then went back and sat down and started to give the verdict as follows:}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammatically complete series of words}}
#* {{quote-book|frm|year=1552|title=Le Tiers Livre|author=w:François Rabelais|passage=tant a cause des amphibologies, equivocques, &amp; obscuritez des motz, que de la briefveté des '''sentences'''|translation=}}
{{attention|frm|needs translation, amphibologies is the problem word}}</text>
      <sha1>e7ew81arnrizg8lci4srr66b3579ywd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382226</id>
      <parentid>382223</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>382226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31812" sha1="4w5z0ll6qatio31c4ggj286qnq4aw63" xml:space="preserve">
جملو: اشاعت: روٽ|en|ine-pro|*sent-|id=perceive {{bor: sententia||سوچڻ جو طريقو، راءِ، جذبو}}، la|sentiēns مان، la|sentiō| جو موجوده حصو محسوس ڪرڻ، سوچڻ، آخرڪار {{der|en|ine-pro|*sent-||محسوس ڪرڻ کان. 
=تلفظ==
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns}} ** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}} 
==اسم==
# جوري يا عدالت جو فيصلو يا فيصلو؛ هڪ فيصلو. 14 صدي کان. #: عدالت پهرين الزام ۾ ڏوهه جي ''سزا'' واپس ڪئي، پر ٻئي ۾ بيگناهي. # ڏوهه جي سزا يافته شخص تي لاڳو ڪيل سزا. #* مون کي ٻڌايو ويو آهي ته هوءَ سٺي لکندي آهي، ۽ سندس سڀئي اکر ''جملن'' سان ڀريل آهن. # لفظن جو هڪ گرامر طور تي مڪمل سلسلو جنهن ۾ هڪ [[موضوع]] ۽ [[مطلوب]] شامل آهن، جيتوڻيڪ هڪ يا ٻيو [[مطلوب]] هجي. جديد لکڻ ۾، جڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي، مثال طور، لاطيني، يوناني يا سيريلڪ الفابيٽ، عام طور تي [[وڏي اکر]] سان شروع ٿيندا آهن ۽ [[مڪمل اسٽاپ]] يا ٻئي [[اوقاف]] سان ختم ٿيندا آهن. 15 صدي کان. * ڪمپيوٽنگ ٿيوري: [[اسٽرنگ]] جي سيٽ مان ڪو به جيڪو پيدا ڪري سگهجي ٿو. مترادفات: * فيصلو * يقين Hypernyms: hyponyms: 
==نڪتل اصطلاح==
== لاڳاپيل اصطلاح==
 ترجمو: ''(تاريخ)'' فيصلو يا عدالت جو فيصلو|فيصلو|فيصلو}} * عربي: حُكْم * پشتو: حکم، فيصله * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم، فَیْصَلَه *: ايراني فارسي: حُکْم، فِيْصِلِه * سنڌي: * اردو: حُکْم، فَیصْلَہ، سَزا * سزا لاءِ عدالتي حڪم * عربي: حُكْم * پشتو: حڪ * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم *: ايراني فارسي: حُکْم *:سنڌي:حڪوم * ڏوهن جي سزا هڪ شخص تي لاڳو. * فارسي: *: ايراني فارسي: جَزا، حُڪْم * اردو: سَزا * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: گُفْتَه * گرامر جي لحاظ کان لفظن جو مڪمل سلسلو جنهن ۾ موضوع ۽ اڳڪٿي شامل هجي. * عربي: جُمْلَة *: مصري عربي: جملة * پشتو: جمله * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: جُمْلَه *: ايراني فارسي: الف جُمْلِه *: سنڌي: جملو. ترجمو؛ سزا يافته شخص تي سزا جو اعلان ڪريو. * عربي: حَكَمَ * سنڌي: سزا


{{root|en|ine-pro|*sent-|id=perceive}}
{{bor+|en|frm|sentence}}, from {{der|en|la|sententia||way of thinking, opinion, sentiment}}, from {{m|la|sentiēns}}, present participle of {{m|la|sentiō|t=to feel, think}}, ultimately from {{der|en|ine-pro|*sent-||to feel}}.

===Pronunciation===
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns/}}
** {{IPA|en|[ˈsɛntn̩(t)s]|[ˈsɛnʔn̩(t)s]|a=GA}}
*** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}}
* {{rhymes|en|ɛntəns|s=2}}
* {{hyph|en|sen|tence}}

===Noun===
{{en-noun}}

# {{lb|en|dated}} The decision or [[judgement]] of a jury or court; a [[verdict]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The court returned a '''sentence''' of guilt in the first charge, but innocence in the second.}}
#* {{quote-journal|en|year=1959|month=October|author=Colin G. Maggs|title=The Bristol-Frome branch of the W.R.|journal=Trains Illustrated|page=473|text=A branch that has played a significant part in the history of its territory is under '''sentence''' at the end of the summer timetables, so far as its passenger services are concerned.}}
# The judicial order for a [[punishment]] to be imposed on a person convicted of a [[crime]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The judge declared a '''sentence''' of death by hanging for the infamous child rapist.}}
#* {{RQ:Chesnutt House Behind the Cedars|I|passage=The murderer, he recalled, had been tried and sentenced to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his '''sentence'''.}}
# A punishment imposed on a person convicted of a crime.
# {{lb|en|obsolete}} A [[saying]], especially from a great person; a [[maxim]], an [[apophthegm]]. {{defdate|14th|19th c.}}
#* {{RQ:Montaigne Florio Essayes|chapter=40|book=I|passage=Men (saith an ancient Greek '''sentence''') are tormented by the opinions they have of things, and not by things themselves.}}
#* {{RQ:Richardson Clarissa|letter=52|volume=4|text=I am  told that she writes well, and that all her letters are full of '''sentences'''.}}
# {{senseid|en|Q41796}}{{lb|en|grammar}} A grammatically complete series of words consisting of a [[subject]] and [[predicate]], even if one or the other is [[implied]]. In modern writing, when using, e.g., the [[Latin alphabet|Latin]], [[Greek_alphabet|Greek]] or [[Cyrillic]] alphabets, typically beginning with a [[capital letter]] and ending with a [[full stop]] or other [[punctuation]]. {{defdate|from 15th c.}}
#: {{hyper|en|syntagma|;|utterance}}
#: {{hypo|en|sentential#Noun}}
#: {{nearsyn|en|clause#Noun}}
#: {{ux|en|The children were made to construct '''sentences''' consisting of nouns and verbs from the list on the chalkboard.}}
# {{lb|en|logic}} A [[formula]] with no [[free variable]]s. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|computing theory}} Any of the set of [[string]]s that can be generated by a given [[formal grammar]]. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|obsolete}} Sense; meaning; significance.
#* {{RQ:Chaucer Canterbury Tales|title=Prologue|passage=Noght o word spak he moore than was neede, / And that was seyd in forme and reverence / And short and quyk and ful of hy '''sentence''' {{...}}|brackets=on|termlang=en}}
#* {{RQ:Milton Eikonoklastes|passage=now to the discourse itself, voluble enough, and full of '''sentence''', but that, for the most part, either specious rather than solid, or to his cause nothing pertinent.}}
#* {{RQ:T. S. Eliot Prufrock|page=15|passage=Full of high '''sentence''', but a bit obtuse; {{...}}}}
# {{lb|en|obsolete}} One's [[opinion]]; manner of thinking. {{defdate|14th|17th c.}}
#* {{RQ:Milton Paradise Lost|book=II|text=My '''sentence''' is for open war.|year=1873}}
#* {{quote-book|en|title=An Ecclesiastical History, Antient and Modern, from the Birth of Christ to the Beginning of the Present Century|passage=The book of ſentences, which rendered the name of Peter Lombard ſo illuſtrious, was a compilation of '''ſentences''', and paſſages, drawn from the fathers, whoſe manifold contradictions, this eminent prelate endeavoured to reconcile.|year=1764|author=w:Johann Lorenz von Mosheim|translator=w:Archibald Maclaine|page=598}}
# {{lb|en|archaic}} A [[pronounced]] opinion or [[judgment]] on a given question. {{defdate|from 14th c.}}
#* {{quote-book|en|title=The Reward of Religion: Deliuered in Sundry Lectures Vpon the Booke of Ruth : Wherein the Godly May See Their Dayly Both Inward and Outward Trials : with the Presence of God to Assist Them, and His Mercies to Recompence Them [...]|passage=[I]f it may bee lawfull to iudge or giue any '''ſentence''' thereof, it [the author of the book of Ruth] was either Samuell, or ſome other godly Prophet vnder the raigne of Saule, [...]|year=1596|author=w:Edward Topsell|page=1|year_published=1601|pageurl=https://www.google.com/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA1|publisher=w:John Windet|location=London|url=https://www.google.ca/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0}}
#* {{RQ:Atterbury Luther|passage=By them &amp;#91;[[w:Martin Luther|Martin Luther]]'s works&amp;#93; we might pass '''sentence''' upon his doctrines.}}

====Synonyms====
* {{l|en|verdict}}
* {{l|en|conviction}}

====Hypernyms====
* {{sense|logic}} {{l|en|formula}}

====Hyponyms====
* {{sense|grammar}} {{l|en|affirmative sentence}}, {{l|en|complex sentence}}, {{l|en|compound sentence}}, {{l|en|conditional sentence}}, {{l|en|equative sentence}}, {{l|en|postilion sentence}}, {{l|en|simple sentence}}

====Derived terms====
{{col|en|sentenceful|sentence-final particle|sentenceness|minor sentence|jail sentence|circle sentence|cleft sentence|death sentence|donkey sentence|fused sentence|garden path sentence|garden-path sentence|incomplete sentence|life sentence|mandatory sentence|number sentence|periodic sentence|prison sentence|pro-sentence|run-on sentence|sentence adverb|sentence case|sentence connective|sentence element|sentence fragment|sentence mix|suspended sentence|topic sentence|Wenker sentence|Concord sentence|kernel sentence|composite sentence|foresentence|hypersentence|intersentence|intrasentence|midsentence|multisentence|nonsentence|presentence|pseudosentence|sentegraph|sentenceable|sentencehood|sentencelike|sentencewise|sentoid|slifting|subsentence}}

====Related terms====
{{col|en|sentential}}

====Translations====
{{trans-top-also|''(dated)'' decision or judgement of a court|judgment|verdict}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Armenian: {{t+|hy|դատավճիռ}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}
* Belarusian: {{t|be|пры́суд|m}}, {{t|be|пры́гавар|m}}, {{t|be|прыгаво́р|m}}, {{t|be|вы́рак|m}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}, {{t|ceb|desisyon}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判刑|tr=pànxíng}}, {{t+|cmn|判決|tr=pànjué}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|verdikt|m}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|vonnis|n}}, {{t+|nl|uitspraak|f}}, {{t+|nl|oordeel|n}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Estonian: {{t|et|kohtuotsus}}
* Finnish: {{t+|fi|päätös}}, {{t+|fi|ratkaisu}}, {{t+|fi|tuomio}}
* French: {{t+|fr|jugement|m}}, {{t+|fr|peine|f}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}, {{t|ka|სასამართლო განაჩენი}}, {{t|ka|გადაწყვეტილება}}, {{t|ka|სასამართლო გადაწყვეტილება}}
* German: {{t+|de|Urteil|n}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpát}}, {{t+|he|דִּין|m|tr=din}}
* Hindi: {{t|hi|सज़ा|f}}, {{t+|hi|निर्णय|m}}, {{t|hi|फ़ैसला|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|sententia}}
* Italian: {{t+|it|condanna|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこく, senkoku}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t+|km|សាលក្រម}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}, {{t+|ko|선고(宣告)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Lao: {{t|lo|ການຕັດສິນ}}
* Latvian: {{t|lv|spriedums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|nuosprendis|m}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|വിധി}}
* Norman: {{t|nrf|condamnâtion|f}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t|nb|domsslutning|m}}, {{t+|nb|dom|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}, {{t+|ps|فيصله|f|tr=faysala}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}, {{t|fa-cls|فَیْصَلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}, {{t|fa-ira|فِیْصِلِه}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}, {{t+|pl|orzeczenie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|verdict|n}}
* Russian: {{t+|ru|пригово́р|m}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|breith|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пре̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|prȅsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t|sl|sodba|f}}, {{t|sl|razsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t|tl|desisyon}}, {{t|tl|hatol}}, {{t|tl|pasiya}}, {{t|tl|sentensya}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Tatar: {{t+|tt|хөкем}}
* Thai: {{t+|th|คำพิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}
* Turkmen: {{t|tk|höküm}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд|m}}, {{t|uk|при́говор|m}}
* Urdu: {{t+|ur|حُکْم|m}}, {{t|ur|فَیصْلَہ|m}}, {{t|ur|سَزا|f}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án|alt=bản án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|judicial order for punishment}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}, {{t+|az|qərar}}
* Belarusian: {{t|be|асуджэ́нне|n}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждане|n}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Crimean Tatar: {{t|crh|üküm}}
* Czech: {{t+|cs|odsouzení|n}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordeling|f}}
* Estonian: {{t+|et|süüdimõistmine}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}
* German: {{t+|de|Verurteilung|f}}, {{t|de|Schuldspruch|m}}
* Greek: {{t+|el|καταδίκη|f}}
*: Ancient Greek: {{t|grc|καταδίκη|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|condemnation}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Macedonian: {{t|mk|осуда|f}}
* Malay: {{t+|ms|hukuman}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dom|m}}
* Old English: {{t|ang|dōm|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|condenação|f}}
* Romanian: {{t+|ro|condamnare|f}}
* Russian: {{t+|ru|осужде́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovene: {{t|sl|obsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t+|tl|parusa}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|yargı}}, {{t+|tr|karar}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд}}, {{t|uk|осу́дження|n}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfryd|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top-also|punishment imposed on a person convicted of a crime|punishment}}
* Belarusian: {{t|be|вы́рак|m}}, {{t|be|ка́ра|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|trest|m}}
* Danish: {{t|da|straf|c}}
* Dutch: {{t+|nl|straf|f}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}, {{t+|fi|rangaistus}}
* French: {{t+|fr|peine|f}}, {{t+|fr|sentence|f}}
* Georgian: {{t+|ka|სასჯელი}}
* German: {{t+|de|Strafe|f}}
* Hindi: {{t+|hi|दंड|m}}, {{t|hi|सज़ा|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|büntetés}}
* Ilocano: {{t|ilo|sentensia}}
* Indonesian: {{t-check|id|[[putus|keputusan]] [[hukum]]}} &lt;!-- was &quot;[[putus|keputusan]] [[hukum]]&quot; - assumed sum-of-parts; if an idiom, drop [[link]]s to [[word]]s. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|pena}}
* Italian: {{t+|it|pena|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t|km|ទណ្ឌវាទ}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|ശിക്ഷ}}
* Māori: {{t|mi|whiunga}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|шийтгэл}}, {{t+|mn|ял}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|straff|m}}
* Pangasinan: {{t|pag|sentensia}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|مُجازات}}, {{t|fa-ira|جَزا}}, {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|pena|f}}, {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
* Russian: {{t+|ru|наказа́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|peanas|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t+|sl|kazen|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|punición|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t+|es|pena|f}}
* Swedish: {{t+|sv|straff|n}}
* Tajik: {{t|tg|муҷозот}}, {{t|tg|ҷазо}}, {{t|tg|ҳукм}}
* Telugu: {{t+|te|శిక్ష}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ceza}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок}}, {{t|uk|ка́ра|f}}
* Urdu: {{t|ur|سَزا|f}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|saying, especially from a great person}}
* Bulgarian: {{t+|bg|сенте́нция|f}}
* Danish: {{t|da|sentens|c}}
* Finnish: {{t+|fi|sanonta}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|گُفْتَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|گُفْتِه}}
* Russian: {{t+|ru|сенте́нция|f|tr=sentɛ́ncija}}, {{t+|ru|изрече́ние|n}}
* Slovene: {{t|sl|sentenca|f}}, {{t|sl|izrek|m}}
* Turkish: {{t+|tr|vecize}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|grammatically complete series of words consisting of a subject and predicate}}
* Afrikaans: {{t+|af|sin}}
* Albanian: {{t+|sq|fjali|f}}
* Altai:
*: Southern Altai: {{t|alt|эрмек}}
* Amharic: {{t|am|ዓረፍተ ነገር}}
* Arabic: {{t+|ar|جُمْلَة|f}}
*: Egyptian Arabic: {{t|arz|جملة|f|tr=gumla}}
* Armenian: {{t+|hy|նախադասություն}}
* Asturian: {{t+|ast|fras|f}}, {{t+|ast|frase|f}}
* Azerbaijani: {{t+|az|cümlə}}
* Balinese: {{t|ban|lengkara}}
* Bashkir: {{t|ba|һөйләм}}
* Basque: {{t|eu|esaldi}}, {{t+|eu|perpaus}}
* Belarusian: {{t|be|сказ|m}}, {{t|be|фра́за|f}}
* Bengali: {{t+|bn|বাক্য}}
* Bikol:
*: Central Bikol: {{t|bcl|pangurulay}}
* Breton: {{t+|br|frazenn|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|изрече́ние|n}}, {{t+|bg|фра́за|f}}
* Burmese: {{t+|my|ဝါကျ}}
* Catalan: {{t+|ca|frase|f}}, {{t+|ca|sentència|f}}, {{t+|ca|oració|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|kapahayag}}
* Chichewa: {{t|ny|chiganizo}}
* Chinese:
*: Cantonese: {{t|yue|句子}}
*: Dungan: {{t|dng|дуар}}
*: Hokkien: {{t|nan-hbl|語句|tr=gír-kù / gú-kù / gí-kù}}
*: Mandarin: {{t+|cmn|句子}}, {{t+|cmn|語句}}
* Czech: {{t+|cs|věta|f}}, {{t+|cs|sentence|f}}
* Danish: {{t+|da|sætning|c}}
* Dusun:
*: Central Dusun: {{t|dtp|ayat}}
* Dutch: {{t+|nl|zin|m}}, {{t+|nl|volzin}}
* Esperanto: {{t+|eo|frazo}}
* Estonian: {{t+|et|lause}}
* Finnish: {{t+|fi|virke}}, {{q|informal}} {{t+|fi|lause}}
* French: {{t+|fr|phrase|f}}
* Georgian: {{t|ka|წინადადება}}
* German: {{t+|de|Satz|m}}
* Greek: {{t+|el|πρόταση|f}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpat}}
* Hindi: {{t+|hi|वाक्य|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|mondat}}
* Icelandic: {{t+|is|setning|f}}, {{t+|is|málsgrein|f}}
* Indonesian: {{t+|id|kalimat}}
* Ingrian: {{t|izh|sanomus}}
* Interlingua: {{t+|ia|phrase}}
* Irish: {{t+|ga|abairt|f}}
* Italian: {{t+|it|frase|f}}
* Japanese: {{t+|ja|文|tr=ぶん, bun}}, {{t+|ja|文章|tr=ぶんしょう, bunshō}}, {{t+|ja|センテンス|tr=sentensu}}
* Javanese:
*: Carakan: {{t|jv|ꦲꦸꦏꦫ}}
*: Rumi: {{t+|jv|ukara}}
* Kalmyk: {{t|xal|зәңг}}
* Kannada: {{t+|kn|ವಾಕ್ಯ}}
* Kazakh: {{t|kk|сөйлем}}, {{t|kk|ұсыным}}
* Khmer: {{t+|km|ល្បះ}}, {{t+|km|ប្រយោគ}}, {{t+|km|ឃ្លា}}
* Korean: {{t+|ko|문장(文章)}}, {{t|ko|센텐스}}
* Kumyk: {{t|kum|жумла}}
* Kurdish:
*: Northern Kurdish: {{t+|kmr|hevok|f}}, {{t+|kmr|cumle}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|сүйлөм}}
* Ladino: {{t|lad|fraza}}
* Lao: {{t|lo|ປະໂຫຍກ}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Latvian: {{t|lv|teikums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|sakinys|m}}
* Luxembourgish: {{t|lb|Saz|m}}
* Macedonian: {{t|mk|реченица|f}}
* Malay: {{t+|ms|ayat}}, {{t|ms|kalimat}}
* Malayalam: {{t+|ml|വാക്യം}}
* Maltese: {{t|mt|sentenza|f}}
* Māori: {{t|mi|haurārangi}}, {{t|mi|rerenga kōrero}}
* Marathi: {{t|mr|वाक्य|n}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|өгүүлбэр}}
*: Mongolian script: {{t|mn|ᠥᠭᠦᠯᠡᠪᠦᠷᠢ}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|setning|m|f}}
* Old Church Slavonic: {{t|cu|реченьѥ}}
* Old English: {{t|ang|cwide|m}}
* Pannonian Rusyn: {{t|rsk|виреченє|n}}
* Pashto: {{t+|ps|جمله|f|tr=jomla}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|جُمْلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|جُمْلِه}}
* Polish: {{t+|pl|zdanie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|frase|f}}, {{t+|pt|período|f}} ''(grammar)'', {{t+|pt|sentença|f}} ''(grammar, dated)''
* Rapa Nui: {{t|rap|kupu vānaŋa}}
* Romanian: {{t+|ro|propoziție|f}}, {{t+|ro|frază|f}}
* Russian: {{t+|ru|предложе́ние|n}}, {{t+|ru|фра́за|f}}
* Sanskrit: {{t+|sa|वाक्य|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|rosg-rann|f}}, {{t|gd|seantans|m}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|речѐница|f}}
*: Latin: {{t+|sh|rečènica|f}}
* Sikkimese: {{t|sip|བརྗོད་པོ}}
* Sinhalese: {{t+|si|වාක්‍යය}}
* Slovak: {{t|sk|veta|f}}
* Slovene: {{t+|sl|stavek|m}}, {{t|sl|poved|f}}
* Spanish: {{t+|es|oración|f}}
* Swahili: {{t+|sw|sentensi}}
* Swedish: {{t+|sv|mening|c}}, {{t+|sv|fras|c}}, {{t+|sv|sättning|c}}
* Tagalog: {{t|tl|pangungusap}}
* Tajik: {{t+|tg|ҷумла}}
* Tatar: {{t+|tt|җөмлә}}
* Telugu: {{t+|te|వాక్యము}}
* Thai: {{t+|th|ประโยค}}
* Tibetan: {{t|bo|ཙིག་གྲུབ}}
* Turkish: {{t+|tr|cümle}}, {{t+|tr|tümce}}
*: Ottoman Turkish: {{t|ota|جمله|tr=cümle}}
* Turkmen: {{t|tk|sözlem}}, {{t|tk|höküm}}, {{t|tk|jümle}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ре́чення|n}}, {{t|uk|фра́за|f}}
* Urdu: {{t|ur|جُمْلَہ|m}}
* Uyghur: {{t|ug|جۈملە}}
* Uzbek: {{t+|uz|jumla}}, {{t+|uz|gap}}
* Vietnamese: {{t+|vi|câu}}
* Welsh: {{t+|cy|brawddeg|f}}
* Yiddish: {{t|yi|זאַץ|m}}
* Zhuang: {{t|za|coenz}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|logic: formula with no free variables}}
* Czech: {{t+|cs|sentence|f}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|computing: string that can be generated by a given formal grammar}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|''(rare)'' someone's pronounced opinion or judgement on a given question}}
* Bulgarian: {{t+|bg|мне́ние|n}}
* Finnish: {{t+|fi|lausunto}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|قِضاوَت}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|opinie|f}}
* Russian: {{t+|ru|выска́зывание|m}}, {{t+|ru|мне́ние|n}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ahkam|p|alt=ahkâm}}
{{trans-bottom}}

{{checktrans-top}}
* Frisian:
*: West Frisian: {{t+check|fy|sin}}
* Hindi: {{t+check|hi|वाक्य}}
* Ido: {{t+check|io|frazo}}
{{trans-bottom}}

===Verb===
{{en-verb}}

# {{lb|en|transitive}} To declare a sentence on a convicted person; to [[condemn]] to punishment.
#: {{syn|en|adjudge|condemn|doom|Thesaurus:convict}}
#: {{near-syn|en|pass sentence}}
#: {{ux|en|The judge '''sentenced''' the embezzler to ten years in prison, along with a hefty fine.}}
#* {{RQ:Dryden Aureng-zebe|passage=Nature herself is '''sentenced''' in your doom.}}
#* '''1900''', {{w|Charles W. Chesnutt}}, '''{{w|The House Behind the Cedars}}''', Chapter I,
#*: The murderer, he recalled, had been tried and '''sentenced''' to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his sentence.
#* {{quote-book
|en
|year=2005
|author=w:Elizabeth Economy
|chapter=Environmental Enforcement in China
|editor=Kristen A. Day
|title=China's Environment and the Challenge of Sustainable Development
|url=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/
|ISBN=0-7656-1471-5
|LCCN=2004017118
|OCLC=56011251
|OL=8055014M
|page=109
|pageurl=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/page/109/
|text=Moreover, in 2002 two EPB officials in Yangcheng County, Shanxi Province, were '''sentenced''' to jail for failing to stop a chemical plant from discharging toxic waste into the drinking-water system.}}
#* {{quote-journal
|en
|date=June 16, 2006
|title=China holds closed trial for researcher - Asia - Pacific - International Herald Tribune
|journal=w:The New York Times
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805005321/https://www.nytimes.com/2006/06/16/world/asia/16iht-web.0616zhao.1985757.html
|issn=0362-4331
|oclc=1645522
|section=ASIA PACIFIC
|url2=https://archive.li/vhHfV
|text=On Thursday, a court in south China's Hunan province '''sentenced''' a Chinese journalist, Yang Xiaoqing, to one year in jail for extortion after he wrote articles about official corruption.}}
#* {{quote-av|en|date=Feb 21 2016|actor=w:John Oliver|title=w:Last Week Tonight with John Oliver|season=3|number=2|episode=Abortion Laws|network=HBO|text=And at that point, we have '''sentenced''' a child to motherhood.}}
# {{lb|en|especially|legal|or|poetic}} To [[decree]], [[announce]]{{,}} or pass as a sentence.
#* {{quote-text|en|year=1874|author=Ella Taylor Disosway|title=South Meadows: A Tale of Long Ago|page=235
|passage=“We are empowered to deliver thee to prison; yea, the law commands us to '''sentence''' death upon the abettors of this mischief.{{...}}&quot;}}
#* {{quote-text|en|year=1977|author=Eugene B. Meier|title=How was the Acculturation of Children of Alt Lutheraner Descent in Wisconsin 1843 - 1915 Affected by the Relationship of Home and Market?: A Case Study|page=150
|passage=So as far as the older generation of German Lutherans were concerned, the abolition of the mother language '''sentenced''' death upon the church as they knew it.}}
#* {{quote-book
|en
|year=1991
|author=Joe Wayman
|title=If You Promise Not to Tell
|publisher=Pieces of Learning
|isbn=9781880505151
|page=36
|passage=But little did I know, As I cleared away that snow, I&amp;#39;d '''sentenced''' death upon that rose, For late that night it simply froze. I&amp;#39;d taken its one chance away, As I stripped it of its quilt that day. I learned a lesson late that night,&amp;nbsp;...}}
#* '''1996''', United States. Court of Appeals (9th Circuit), ''Annual Report of the Ninth Circuit'', page 137:
#*: {{...}}upholding Idaho statute mandating that court &amp;quot;shall&amp;quot; '''sentence''' death upon finding an aggravating circumstance &amp;quot;unless&amp;quot; it finds outweighing mitigating circumstances because satisfies individualized sentencing requirement {{...}}
# {{lb|en|obsolete}} To utter [[sententious]]ly.
#* {{RQ:Feltham Resolves|passage=Let me heare one wise man '''sentence''' it, rather then twenty Fooles, garrulous in their lengthened tattle.}}

====Derived terms====
{{col|en|oversentence|unsentenced
|resentence|sentencer}}

====Translations====
{{trans-top|declare a sentence on a convicted person}}
* Arabic: {{t+|ar|حَكَمَ}}, {{t|ar|أَدَانَ}}
* Armenian: {{t+|hy|դատապարտել}}
* Azerbaijani: {{t|az|məhkum etmək}}
* Belarusian: {{t|be|прыгаво́рваць|impf}}, {{t|be|прыгавары́ць|pf}}, {{t|be|прысу́джваць|impf}}, {{t|be|прысудзі́ць|pf}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждам|impf}}, {{t|bg|осъ́дя|pf}}
* Catalan: {{t+|ca|sentenciar}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判處|tr=pànchǔ}}
* Czech: {{t+|cs|odsuzovat|impf}}, {{t+|cs|odsoudit|pf}}
* Danish: {{t|da|dømme}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordelen}}, {{t+|nl|straffen}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamni}}
* Estonian: {{t+|et|mõistma}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomita}}
* French: {{t+|fr|punir}}, {{t+|fr|condamner}}
* German: {{t+|de|verurteilen}}
* Hungarian: {{t+|hu|elítél}}
* Indonesian: {{t+check|id|putus|alt=memutuskan}} &lt;!-- was &quot;[[putus|memutuskan]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis|alt=memvonis}} &lt;!-- was &quot;[[vonis|memvonis]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t|id|menyatakan bersalah}}
* Interlingua: {{t|ia|sententiar}}
* Irish: {{t|ga|daor}}
* Italian: {{t+|it|condannare}}
* Japanese: {{t|ja|[[判決]]を[[下す]]|tr=はんけつをくだす, hanketsu o kudasu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこくする, senkoku suru|alt=宣告する}}
* Korean: {{t+|ko|선고하다}}
* Latin: {{t|la|addīcō}}
* Macedonian: {{t|mk|пресудува|impf}}, {{t|mk|пресуди|pf}}, {{t|mk|досудува|impf}}, {{t|mk|досуди|pf}}, {{t|mk|осудува|impf}}, {{t|mk|осуди|pf}}
* Marathi: {{t|mr|शिक्षा सुनावणे}}
* Mizo: {{t|lus|chung thu rêl}}
* Norman: {{t|nrf|condamner}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dømme}}
* Old English: {{t|ang|dēman}}
* Persian: {{t+|fa|محکوم کردن|tr=mahkum kardan}}
* Polish: {{t+|pl|skazywać|impf}}, {{t+|pl|skazać|pf}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentenciar}}
* Romanian: {{t+|ro|condamna}}
* Russian: {{t+|ru|пригова́ривать|impf}}, {{t+|ru|приговори́ть|pf}}, {{t+|ru|осужда́ть|impf}}, {{t+|ru|осуди́ть|pf}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|daor}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пресуђи́вати|impf}}, {{t|sh|пресу́дити|pf}}, {{t|sh|осуђи́вати|impf}}, {{t|sh|осу́дити|pf}}
*: Latin: {{t|sh|presuđívati|impf}}, {{t+|sh|presúditi|pf}}, {{t+|sh|osuđívati|impf}}, {{t+|sh|osúditi|pf}}
* Slovak: {{t|sk|odsudzovať|impf}}, {{t|sk|odsúdiť|pf}}
* Slovene: {{t|sl|obsoditi|pf}}
* Spanish: {{t+|es|sentenciar}}, {{t+|es|condenar}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t|sv|avkunna}} dom, {{t+|sv|döma}}
* Thai: {{t+|th|พิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm vermek}}, {{t|tr|hüküm giydirmek}}, {{t+|tr|mahkum etmek}}
* Ukrainian: {{t|uk|засу́джувати|impf}}, {{t|uk|засуди́ти|pf}}, {{t|uk|прису́джувати|impf}}, {{t|uk|присуди́ти|pf}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfrydu}}
* Yiddish: {{t|yi|פֿאַרמשפּטן|tr=farmishpetn}}
{{trans-bottom}}

===Further reading===
* {{R:Webster 1913}}
* {{R:Century 1911}}

==Czech==

===Pronunciation===
* {{cs-IPA}}
* {{hyphenation|cs|sen|ten|ce}}

===Noun===
{{cs-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|formula with no free variables}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammar}}
#: {{syn|cs|věta}}

====Declension====
{{cs-ndecl|f}}

==French==

===Etymology===
{{inh+|fr|fro|sentence}}, itself {{bor+|nocap=1|fr|la|sententia}}.

===Pronunciation===
* {{fr-IPA}}
* {{audio|fr|Fr-sentence.ogg}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-DSwissK-sentence.wav|a=&lt;&lt;Switzerland&gt;&gt; (&lt;&lt;Valais&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-Poslovitch-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}

===Noun===
{{fr-noun|f}}

# {{l|en|sentence}}
# [[verdict]]
# [[maxim]], [[saying]], [[adage]]

===Further reading===
* {{R:fr:TLFi}}

==Latvian==

===Etymology===
{{rfe|lv}}

===Pronunciation===
* {{lv-IPA|sententsæ}}

===Noun===
{{lv-noun|f|5th}}

# {{l|en|sentence}} {{gl|a laconic expression that contains some insight or instruction}}

====Declension====
{{lv-decl-noun|senten|e|5th||c|č}}

===References===
* {{R:SDTV}}

==Middle French==

===Etymology===
From {{inh|frm|la|sententia}}.

===Noun===
{{frm-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|judgement; verdict}}
#* {{quote-book|frm|year=1532|title=s:fr:Pantagruel|author=w:François Rabelais|passage={{...}} puis retourna s'asseoir et commença pronuncer la '''sentence''' comme s'ensuyt :|translation={{...}} then went back and sat down and started to give the verdict as follows:}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammatically complete series of words}}
#* {{quote-book|frm|year=1552|title=Le Tiers Livre|author=w:François Rabelais|passage=tant a cause des amphibologies, equivocques, &amp; obscuritez des motz, que de la briefveté des '''sentences'''|translation=}}
{{attention|frm|needs translation, amphibologies is the problem word}}</text>
      <sha1>4w5z0ll6qatio31c4ggj286qnq4aw63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382227</id>
      <parentid>382226</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31878" sha1="o8gc8905md4xmsl0demjsqqzewpyad9" xml:space="preserve">
جملو: اشاعت: روٽ|en|ine-pro|*sent-|id=perceive {{bor: sententia||سوچڻ جو طريقو، راءِ، جذبو}}، la|sentiēns مان، la|sentiō| جو موجوده حصو محسوس ڪرڻ، سوچڻ، آخرڪار {{der|en|ine-pro|*sent-||محسوس ڪرڻ کان. 
=تلفظ==
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns}} ** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}} 
==اسم==
# جوري يا عدالت جو فيصلو يا فيصلو؛ هڪ فيصلو. 14 صدي کان. #: عدالت پهرين الزام ۾ ڏوهه جي ''سزا'' واپس ڪئي، پر ٻئي ۾ بيگناهي. # ڏوهه جي سزا يافته شخص تي لاڳو ڪيل سزا. #* مون کي ٻڌايو ويو آهي ته هوءَ سٺي لکندي آهي، ۽ سندس سڀئي اکر ''جملن'' سان ڀريل آهن. # لفظن جو هڪ گرامر طور تي مڪمل سلسلو جنهن ۾ هڪ [[موضوع]] ۽ [[مطلوب]] شامل آهن، جيتوڻيڪ هڪ يا ٻيو [[مطلوب]] هجي. جديد لکڻ ۾، جڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي، مثال طور، لاطيني، يوناني يا سيريلڪ الفابيٽ، عام طور تي [[وڏي اکر]] سان شروع ٿيندا آهن ۽ [[مڪمل اسٽاپ]] يا ٻئي [[اوقاف]] سان ختم ٿيندا آهن. 15 صدي کان. * ڪمپيوٽنگ ٿيوري: [[اسٽرنگ]] جي سيٽ مان ڪو به جيڪو پيدا ڪري سگهجي ٿو. مترادفات: * فيصلو * يقين Hypernyms: hyponyms: 
==نڪتل اصطلاح==
== لاڳاپيل اصطلاح==
 ترجمو: ''(تاريخ)'' فيصلو يا عدالت جو فيصلو|فيصلو|فيصلو}} * عربي: حُكْم * پشتو: حکم، فيصله * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم، فَیْصَلَه *: ايراني فارسي: حُکْم، فِيْصِلِه * سنڌي: * اردو: حُکْم، فَیصْلَہ، سَزا * سزا لاءِ عدالتي حڪم * عربي: حُكْم * پشتو: حڪ * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم *: ايراني فارسي: حُکْم *:سنڌي:حڪوم * ڏوهن جي سزا هڪ شخص تي لاڳو. * فارسي: *: ايراني فارسي: جَزا، حُڪْم * اردو: سَزا * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: گُفْتَه * گرامر جي لحاظ کان لفظن جو مڪمل سلسلو جنهن ۾ موضوع ۽ اڳڪٿي شامل هجي. * عربي: جُمْلَة *: مصري عربي: جملة * پشتو: جمله * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: جُمْلَه *: ايراني فارسي: الف جُمْلِه *: سنڌي: جملو. ترجمو؛ سزا يافته شخص تي سزا جو اعلان ڪريو. * عربي: حَكَمَ * سنڌي: سزا

[[زمرو:انگريزي]]
[[زمرو:انگريزي جملو]]


{{root|en|ine-pro|*sent-|id=perceive}}
{{bor+|en|frm|sentence}}, from {{der|en|la|sententia||way of thinking, opinion, sentiment}}, from {{m|la|sentiēns}}, present participle of {{m|la|sentiō|t=to feel, think}}, ultimately from {{der|en|ine-pro|*sent-||to feel}}.

===Pronunciation===
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns/}}
** {{IPA|en|[ˈsɛntn̩(t)s]|[ˈsɛnʔn̩(t)s]|a=GA}}
*** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}}
* {{rhymes|en|ɛntəns|s=2}}
* {{hyph|en|sen|tence}}

===Noun===
{{en-noun}}

# {{lb|en|dated}} The decision or [[judgement]] of a jury or court; a [[verdict]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The court returned a '''sentence''' of guilt in the first charge, but innocence in the second.}}
#* {{quote-journal|en|year=1959|month=October|author=Colin G. Maggs|title=The Bristol-Frome branch of the W.R.|journal=Trains Illustrated|page=473|text=A branch that has played a significant part in the history of its territory is under '''sentence''' at the end of the summer timetables, so far as its passenger services are concerned.}}
# The judicial order for a [[punishment]] to be imposed on a person convicted of a [[crime]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The judge declared a '''sentence''' of death by hanging for the infamous child rapist.}}
#* {{RQ:Chesnutt House Behind the Cedars|I|passage=The murderer, he recalled, had been tried and sentenced to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his '''sentence'''.}}
# A punishment imposed on a person convicted of a crime.
# {{lb|en|obsolete}} A [[saying]], especially from a great person; a [[maxim]], an [[apophthegm]]. {{defdate|14th|19th c.}}
#* {{RQ:Montaigne Florio Essayes|chapter=40|book=I|passage=Men (saith an ancient Greek '''sentence''') are tormented by the opinions they have of things, and not by things themselves.}}
#* {{RQ:Richardson Clarissa|letter=52|volume=4|text=I am  told that she writes well, and that all her letters are full of '''sentences'''.}}
# {{senseid|en|Q41796}}{{lb|en|grammar}} A grammatically complete series of words consisting of a [[subject]] and [[predicate]], even if one or the other is [[implied]]. In modern writing, when using, e.g., the [[Latin alphabet|Latin]], [[Greek_alphabet|Greek]] or [[Cyrillic]] alphabets, typically beginning with a [[capital letter]] and ending with a [[full stop]] or other [[punctuation]]. {{defdate|from 15th c.}}
#: {{hyper|en|syntagma|;|utterance}}
#: {{hypo|en|sentential#Noun}}
#: {{nearsyn|en|clause#Noun}}
#: {{ux|en|The children were made to construct '''sentences''' consisting of nouns and verbs from the list on the chalkboard.}}
# {{lb|en|logic}} A [[formula]] with no [[free variable]]s. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|computing theory}} Any of the set of [[string]]s that can be generated by a given [[formal grammar]]. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|obsolete}} Sense; meaning; significance.
#* {{RQ:Chaucer Canterbury Tales|title=Prologue|passage=Noght o word spak he moore than was neede, / And that was seyd in forme and reverence / And short and quyk and ful of hy '''sentence''' {{...}}|brackets=on|termlang=en}}
#* {{RQ:Milton Eikonoklastes|passage=now to the discourse itself, voluble enough, and full of '''sentence''', but that, for the most part, either specious rather than solid, or to his cause nothing pertinent.}}
#* {{RQ:T. S. Eliot Prufrock|page=15|passage=Full of high '''sentence''', but a bit obtuse; {{...}}}}
# {{lb|en|obsolete}} One's [[opinion]]; manner of thinking. {{defdate|14th|17th c.}}
#* {{RQ:Milton Paradise Lost|book=II|text=My '''sentence''' is for open war.|year=1873}}
#* {{quote-book|en|title=An Ecclesiastical History, Antient and Modern, from the Birth of Christ to the Beginning of the Present Century|passage=The book of ſentences, which rendered the name of Peter Lombard ſo illuſtrious, was a compilation of '''ſentences''', and paſſages, drawn from the fathers, whoſe manifold contradictions, this eminent prelate endeavoured to reconcile.|year=1764|author=w:Johann Lorenz von Mosheim|translator=w:Archibald Maclaine|page=598}}
# {{lb|en|archaic}} A [[pronounced]] opinion or [[judgment]] on a given question. {{defdate|from 14th c.}}
#* {{quote-book|en|title=The Reward of Religion: Deliuered in Sundry Lectures Vpon the Booke of Ruth : Wherein the Godly May See Their Dayly Both Inward and Outward Trials : with the Presence of God to Assist Them, and His Mercies to Recompence Them [...]|passage=[I]f it may bee lawfull to iudge or giue any '''ſentence''' thereof, it [the author of the book of Ruth] was either Samuell, or ſome other godly Prophet vnder the raigne of Saule, [...]|year=1596|author=w:Edward Topsell|page=1|year_published=1601|pageurl=https://www.google.com/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA1|publisher=w:John Windet|location=London|url=https://www.google.ca/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0}}
#* {{RQ:Atterbury Luther|passage=By them &amp;#91;[[w:Martin Luther|Martin Luther]]'s works&amp;#93; we might pass '''sentence''' upon his doctrines.}}

====Synonyms====
* {{l|en|verdict}}
* {{l|en|conviction}}

====Hypernyms====
* {{sense|logic}} {{l|en|formula}}

====Hyponyms====
* {{sense|grammar}} {{l|en|affirmative sentence}}, {{l|en|complex sentence}}, {{l|en|compound sentence}}, {{l|en|conditional sentence}}, {{l|en|equative sentence}}, {{l|en|postilion sentence}}, {{l|en|simple sentence}}

====Derived terms====
{{col|en|sentenceful|sentence-final particle|sentenceness|minor sentence|jail sentence|circle sentence|cleft sentence|death sentence|donkey sentence|fused sentence|garden path sentence|garden-path sentence|incomplete sentence|life sentence|mandatory sentence|number sentence|periodic sentence|prison sentence|pro-sentence|run-on sentence|sentence adverb|sentence case|sentence connective|sentence element|sentence fragment|sentence mix|suspended sentence|topic sentence|Wenker sentence|Concord sentence|kernel sentence|composite sentence|foresentence|hypersentence|intersentence|intrasentence|midsentence|multisentence|nonsentence|presentence|pseudosentence|sentegraph|sentenceable|sentencehood|sentencelike|sentencewise|sentoid|slifting|subsentence}}

====Related terms====
{{col|en|sentential}}

====Translations====
{{trans-top-also|''(dated)'' decision or judgement of a court|judgment|verdict}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Armenian: {{t+|hy|դատավճիռ}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}
* Belarusian: {{t|be|пры́суд|m}}, {{t|be|пры́гавар|m}}, {{t|be|прыгаво́р|m}}, {{t|be|вы́рак|m}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}, {{t|ceb|desisyon}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判刑|tr=pànxíng}}, {{t+|cmn|判決|tr=pànjué}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|verdikt|m}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|vonnis|n}}, {{t+|nl|uitspraak|f}}, {{t+|nl|oordeel|n}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Estonian: {{t|et|kohtuotsus}}
* Finnish: {{t+|fi|päätös}}, {{t+|fi|ratkaisu}}, {{t+|fi|tuomio}}
* French: {{t+|fr|jugement|m}}, {{t+|fr|peine|f}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}, {{t|ka|სასამართლო განაჩენი}}, {{t|ka|გადაწყვეტილება}}, {{t|ka|სასამართლო გადაწყვეტილება}}
* German: {{t+|de|Urteil|n}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpát}}, {{t+|he|דִּין|m|tr=din}}
* Hindi: {{t|hi|सज़ा|f}}, {{t+|hi|निर्णय|m}}, {{t|hi|फ़ैसला|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|sententia}}
* Italian: {{t+|it|condanna|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこく, senkoku}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t+|km|សាលក្រម}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}, {{t+|ko|선고(宣告)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Lao: {{t|lo|ການຕັດສິນ}}
* Latvian: {{t|lv|spriedums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|nuosprendis|m}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|വിധി}}
* Norman: {{t|nrf|condamnâtion|f}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t|nb|domsslutning|m}}, {{t+|nb|dom|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}, {{t+|ps|فيصله|f|tr=faysala}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}, {{t|fa-cls|فَیْصَلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}, {{t|fa-ira|فِیْصِلِه}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}, {{t+|pl|orzeczenie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|verdict|n}}
* Russian: {{t+|ru|пригово́р|m}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|breith|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пре̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|prȅsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t|sl|sodba|f}}, {{t|sl|razsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t|tl|desisyon}}, {{t|tl|hatol}}, {{t|tl|pasiya}}, {{t|tl|sentensya}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Tatar: {{t+|tt|хөкем}}
* Thai: {{t+|th|คำพิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}
* Turkmen: {{t|tk|höküm}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд|m}}, {{t|uk|при́говор|m}}
* Urdu: {{t+|ur|حُکْم|m}}, {{t|ur|فَیصْلَہ|m}}, {{t|ur|سَزا|f}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án|alt=bản án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|judicial order for punishment}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}, {{t+|az|qərar}}
* Belarusian: {{t|be|асуджэ́нне|n}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждане|n}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Crimean Tatar: {{t|crh|üküm}}
* Czech: {{t+|cs|odsouzení|n}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordeling|f}}
* Estonian: {{t+|et|süüdimõistmine}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}
* German: {{t+|de|Verurteilung|f}}, {{t|de|Schuldspruch|m}}
* Greek: {{t+|el|καταδίκη|f}}
*: Ancient Greek: {{t|grc|καταδίκη|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|condemnation}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Macedonian: {{t|mk|осуда|f}}
* Malay: {{t+|ms|hukuman}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dom|m}}
* Old English: {{t|ang|dōm|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|condenação|f}}
* Romanian: {{t+|ro|condamnare|f}}
* Russian: {{t+|ru|осужде́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovene: {{t|sl|obsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t+|tl|parusa}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|yargı}}, {{t+|tr|karar}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд}}, {{t|uk|осу́дження|n}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfryd|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top-also|punishment imposed on a person convicted of a crime|punishment}}
* Belarusian: {{t|be|вы́рак|m}}, {{t|be|ка́ра|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|trest|m}}
* Danish: {{t|da|straf|c}}
* Dutch: {{t+|nl|straf|f}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}, {{t+|fi|rangaistus}}
* French: {{t+|fr|peine|f}}, {{t+|fr|sentence|f}}
* Georgian: {{t+|ka|სასჯელი}}
* German: {{t+|de|Strafe|f}}
* Hindi: {{t+|hi|दंड|m}}, {{t|hi|सज़ा|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|büntetés}}
* Ilocano: {{t|ilo|sentensia}}
* Indonesian: {{t-check|id|[[putus|keputusan]] [[hukum]]}} &lt;!-- was &quot;[[putus|keputusan]] [[hukum]]&quot; - assumed sum-of-parts; if an idiom, drop [[link]]s to [[word]]s. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|pena}}
* Italian: {{t+|it|pena|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t|km|ទណ្ឌវាទ}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|ശിക്ഷ}}
* Māori: {{t|mi|whiunga}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|шийтгэл}}, {{t+|mn|ял}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|straff|m}}
* Pangasinan: {{t|pag|sentensia}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|مُجازات}}, {{t|fa-ira|جَزا}}, {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|pena|f}}, {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
* Russian: {{t+|ru|наказа́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|peanas|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t+|sl|kazen|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|punición|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t+|es|pena|f}}
* Swedish: {{t+|sv|straff|n}}
* Tajik: {{t|tg|муҷозот}}, {{t|tg|ҷазо}}, {{t|tg|ҳукм}}
* Telugu: {{t+|te|శిక్ష}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ceza}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок}}, {{t|uk|ка́ра|f}}
* Urdu: {{t|ur|سَزا|f}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|saying, especially from a great person}}
* Bulgarian: {{t+|bg|сенте́нция|f}}
* Danish: {{t|da|sentens|c}}
* Finnish: {{t+|fi|sanonta}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|گُفْتَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|گُفْتِه}}
* Russian: {{t+|ru|сенте́нция|f|tr=sentɛ́ncija}}, {{t+|ru|изрече́ние|n}}
* Slovene: {{t|sl|sentenca|f}}, {{t|sl|izrek|m}}
* Turkish: {{t+|tr|vecize}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|grammatically complete series of words consisting of a subject and predicate}}
* Afrikaans: {{t+|af|sin}}
* Albanian: {{t+|sq|fjali|f}}
* Altai:
*: Southern Altai: {{t|alt|эрмек}}
* Amharic: {{t|am|ዓረፍተ ነገር}}
* Arabic: {{t+|ar|جُمْلَة|f}}
*: Egyptian Arabic: {{t|arz|جملة|f|tr=gumla}}
* Armenian: {{t+|hy|նախադասություն}}
* Asturian: {{t+|ast|fras|f}}, {{t+|ast|frase|f}}
* Azerbaijani: {{t+|az|cümlə}}
* Balinese: {{t|ban|lengkara}}
* Bashkir: {{t|ba|һөйләм}}
* Basque: {{t|eu|esaldi}}, {{t+|eu|perpaus}}
* Belarusian: {{t|be|сказ|m}}, {{t|be|фра́за|f}}
* Bengali: {{t+|bn|বাক্য}}
* Bikol:
*: Central Bikol: {{t|bcl|pangurulay}}
* Breton: {{t+|br|frazenn|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|изрече́ние|n}}, {{t+|bg|фра́за|f}}
* Burmese: {{t+|my|ဝါကျ}}
* Catalan: {{t+|ca|frase|f}}, {{t+|ca|sentència|f}}, {{t+|ca|oració|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|kapahayag}}
* Chichewa: {{t|ny|chiganizo}}
* Chinese:
*: Cantonese: {{t|yue|句子}}
*: Dungan: {{t|dng|дуар}}
*: Hokkien: {{t|nan-hbl|語句|tr=gír-kù / gú-kù / gí-kù}}
*: Mandarin: {{t+|cmn|句子}}, {{t+|cmn|語句}}
* Czech: {{t+|cs|věta|f}}, {{t+|cs|sentence|f}}
* Danish: {{t+|da|sætning|c}}
* Dusun:
*: Central Dusun: {{t|dtp|ayat}}
* Dutch: {{t+|nl|zin|m}}, {{t+|nl|volzin}}
* Esperanto: {{t+|eo|frazo}}
* Estonian: {{t+|et|lause}}
* Finnish: {{t+|fi|virke}}, {{q|informal}} {{t+|fi|lause}}
* French: {{t+|fr|phrase|f}}
* Georgian: {{t|ka|წინადადება}}
* German: {{t+|de|Satz|m}}
* Greek: {{t+|el|πρόταση|f}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpat}}
* Hindi: {{t+|hi|वाक्य|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|mondat}}
* Icelandic: {{t+|is|setning|f}}, {{t+|is|málsgrein|f}}
* Indonesian: {{t+|id|kalimat}}
* Ingrian: {{t|izh|sanomus}}
* Interlingua: {{t+|ia|phrase}}
* Irish: {{t+|ga|abairt|f}}
* Italian: {{t+|it|frase|f}}
* Japanese: {{t+|ja|文|tr=ぶん, bun}}, {{t+|ja|文章|tr=ぶんしょう, bunshō}}, {{t+|ja|センテンス|tr=sentensu}}
* Javanese:
*: Carakan: {{t|jv|ꦲꦸꦏꦫ}}
*: Rumi: {{t+|jv|ukara}}
* Kalmyk: {{t|xal|зәңг}}
* Kannada: {{t+|kn|ವಾಕ್ಯ}}
* Kazakh: {{t|kk|сөйлем}}, {{t|kk|ұсыным}}
* Khmer: {{t+|km|ល្បះ}}, {{t+|km|ប្រយោគ}}, {{t+|km|ឃ្លា}}
* Korean: {{t+|ko|문장(文章)}}, {{t|ko|센텐스}}
* Kumyk: {{t|kum|жумла}}
* Kurdish:
*: Northern Kurdish: {{t+|kmr|hevok|f}}, {{t+|kmr|cumle}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|сүйлөм}}
* Ladino: {{t|lad|fraza}}
* Lao: {{t|lo|ປະໂຫຍກ}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Latvian: {{t|lv|teikums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|sakinys|m}}
* Luxembourgish: {{t|lb|Saz|m}}
* Macedonian: {{t|mk|реченица|f}}
* Malay: {{t+|ms|ayat}}, {{t|ms|kalimat}}
* Malayalam: {{t+|ml|വാക്യം}}
* Maltese: {{t|mt|sentenza|f}}
* Māori: {{t|mi|haurārangi}}, {{t|mi|rerenga kōrero}}
* Marathi: {{t|mr|वाक्य|n}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|өгүүлбэр}}
*: Mongolian script: {{t|mn|ᠥᠭᠦᠯᠡᠪᠦᠷᠢ}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|setning|m|f}}
* Old Church Slavonic: {{t|cu|реченьѥ}}
* Old English: {{t|ang|cwide|m}}
* Pannonian Rusyn: {{t|rsk|виреченє|n}}
* Pashto: {{t+|ps|جمله|f|tr=jomla}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|جُمْلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|جُمْلِه}}
* Polish: {{t+|pl|zdanie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|frase|f}}, {{t+|pt|período|f}} ''(grammar)'', {{t+|pt|sentença|f}} ''(grammar, dated)''
* Rapa Nui: {{t|rap|kupu vānaŋa}}
* Romanian: {{t+|ro|propoziție|f}}, {{t+|ro|frază|f}}
* Russian: {{t+|ru|предложе́ние|n}}, {{t+|ru|фра́за|f}}
* Sanskrit: {{t+|sa|वाक्य|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|rosg-rann|f}}, {{t|gd|seantans|m}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|речѐница|f}}
*: Latin: {{t+|sh|rečènica|f}}
* Sikkimese: {{t|sip|བརྗོད་པོ}}
* Sinhalese: {{t+|si|වාක්‍යය}}
* Slovak: {{t|sk|veta|f}}
* Slovene: {{t+|sl|stavek|m}}, {{t|sl|poved|f}}
* Spanish: {{t+|es|oración|f}}
* Swahili: {{t+|sw|sentensi}}
* Swedish: {{t+|sv|mening|c}}, {{t+|sv|fras|c}}, {{t+|sv|sättning|c}}
* Tagalog: {{t|tl|pangungusap}}
* Tajik: {{t+|tg|ҷумла}}
* Tatar: {{t+|tt|җөмлә}}
* Telugu: {{t+|te|వాక్యము}}
* Thai: {{t+|th|ประโยค}}
* Tibetan: {{t|bo|ཙིག་གྲུབ}}
* Turkish: {{t+|tr|cümle}}, {{t+|tr|tümce}}
*: Ottoman Turkish: {{t|ota|جمله|tr=cümle}}
* Turkmen: {{t|tk|sözlem}}, {{t|tk|höküm}}, {{t|tk|jümle}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ре́чення|n}}, {{t|uk|фра́за|f}}
* Urdu: {{t|ur|جُمْلَہ|m}}
* Uyghur: {{t|ug|جۈملە}}
* Uzbek: {{t+|uz|jumla}}, {{t+|uz|gap}}
* Vietnamese: {{t+|vi|câu}}
* Welsh: {{t+|cy|brawddeg|f}}
* Yiddish: {{t|yi|זאַץ|m}}
* Zhuang: {{t|za|coenz}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|logic: formula with no free variables}}
* Czech: {{t+|cs|sentence|f}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|computing: string that can be generated by a given formal grammar}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|''(rare)'' someone's pronounced opinion or judgement on a given question}}
* Bulgarian: {{t+|bg|мне́ние|n}}
* Finnish: {{t+|fi|lausunto}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|قِضاوَت}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|opinie|f}}
* Russian: {{t+|ru|выска́зывание|m}}, {{t+|ru|мне́ние|n}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ahkam|p|alt=ahkâm}}
{{trans-bottom}}

{{checktrans-top}}
* Frisian:
*: West Frisian: {{t+check|fy|sin}}
* Hindi: {{t+check|hi|वाक्य}}
* Ido: {{t+check|io|frazo}}
{{trans-bottom}}

===Verb===
{{en-verb}}

# {{lb|en|transitive}} To declare a sentence on a convicted person; to [[condemn]] to punishment.
#: {{syn|en|adjudge|condemn|doom|Thesaurus:convict}}
#: {{near-syn|en|pass sentence}}
#: {{ux|en|The judge '''sentenced''' the embezzler to ten years in prison, along with a hefty fine.}}
#* {{RQ:Dryden Aureng-zebe|passage=Nature herself is '''sentenced''' in your doom.}}
#* '''1900''', {{w|Charles W. Chesnutt}}, '''{{w|The House Behind the Cedars}}''', Chapter I,
#*: The murderer, he recalled, had been tried and '''sentenced''' to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his sentence.
#* {{quote-book
|en
|year=2005
|author=w:Elizabeth Economy
|chapter=Environmental Enforcement in China
|editor=Kristen A. Day
|title=China's Environment and the Challenge of Sustainable Development
|url=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/
|ISBN=0-7656-1471-5
|LCCN=2004017118
|OCLC=56011251
|OL=8055014M
|page=109
|pageurl=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/page/109/
|text=Moreover, in 2002 two EPB officials in Yangcheng County, Shanxi Province, were '''sentenced''' to jail for failing to stop a chemical plant from discharging toxic waste into the drinking-water system.}}
#* {{quote-journal
|en
|date=June 16, 2006
|title=China holds closed trial for researcher - Asia - Pacific - International Herald Tribune
|journal=w:The New York Times
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805005321/https://www.nytimes.com/2006/06/16/world/asia/16iht-web.0616zhao.1985757.html
|issn=0362-4331
|oclc=1645522
|section=ASIA PACIFIC
|url2=https://archive.li/vhHfV
|text=On Thursday, a court in south China's Hunan province '''sentenced''' a Chinese journalist, Yang Xiaoqing, to one year in jail for extortion after he wrote articles about official corruption.}}
#* {{quote-av|en|date=Feb 21 2016|actor=w:John Oliver|title=w:Last Week Tonight with John Oliver|season=3|number=2|episode=Abortion Laws|network=HBO|text=And at that point, we have '''sentenced''' a child to motherhood.}}
# {{lb|en|especially|legal|or|poetic}} To [[decree]], [[announce]]{{,}} or pass as a sentence.
#* {{quote-text|en|year=1874|author=Ella Taylor Disosway|title=South Meadows: A Tale of Long Ago|page=235
|passage=“We are empowered to deliver thee to prison; yea, the law commands us to '''sentence''' death upon the abettors of this mischief.{{...}}&quot;}}
#* {{quote-text|en|year=1977|author=Eugene B. Meier|title=How was the Acculturation of Children of Alt Lutheraner Descent in Wisconsin 1843 - 1915 Affected by the Relationship of Home and Market?: A Case Study|page=150
|passage=So as far as the older generation of German Lutherans were concerned, the abolition of the mother language '''sentenced''' death upon the church as they knew it.}}
#* {{quote-book
|en
|year=1991
|author=Joe Wayman
|title=If You Promise Not to Tell
|publisher=Pieces of Learning
|isbn=9781880505151
|page=36
|passage=But little did I know, As I cleared away that snow, I&amp;#39;d '''sentenced''' death upon that rose, For late that night it simply froze. I&amp;#39;d taken its one chance away, As I stripped it of its quilt that day. I learned a lesson late that night,&amp;nbsp;...}}
#* '''1996''', United States. Court of Appeals (9th Circuit), ''Annual Report of the Ninth Circuit'', page 137:
#*: {{...}}upholding Idaho statute mandating that court &amp;quot;shall&amp;quot; '''sentence''' death upon finding an aggravating circumstance &amp;quot;unless&amp;quot; it finds outweighing mitigating circumstances because satisfies individualized sentencing requirement {{...}}
# {{lb|en|obsolete}} To utter [[sententious]]ly.
#* {{RQ:Feltham Resolves|passage=Let me heare one wise man '''sentence''' it, rather then twenty Fooles, garrulous in their lengthened tattle.}}

====Derived terms====
{{col|en|oversentence|unsentenced
|resentence|sentencer}}

====Translations====
{{trans-top|declare a sentence on a convicted person}}
* Arabic: {{t+|ar|حَكَمَ}}, {{t|ar|أَدَانَ}}
* Armenian: {{t+|hy|դատապարտել}}
* Azerbaijani: {{t|az|məhkum etmək}}
* Belarusian: {{t|be|прыгаво́рваць|impf}}, {{t|be|прыгавары́ць|pf}}, {{t|be|прысу́джваць|impf}}, {{t|be|прысудзі́ць|pf}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждам|impf}}, {{t|bg|осъ́дя|pf}}
* Catalan: {{t+|ca|sentenciar}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判處|tr=pànchǔ}}
* Czech: {{t+|cs|odsuzovat|impf}}, {{t+|cs|odsoudit|pf}}
* Danish: {{t|da|dømme}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordelen}}, {{t+|nl|straffen}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamni}}
* Estonian: {{t+|et|mõistma}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomita}}
* French: {{t+|fr|punir}}, {{t+|fr|condamner}}
* German: {{t+|de|verurteilen}}
* Hungarian: {{t+|hu|elítél}}
* Indonesian: {{t+check|id|putus|alt=memutuskan}} &lt;!-- was &quot;[[putus|memutuskan]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis|alt=memvonis}} &lt;!-- was &quot;[[vonis|memvonis]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t|id|menyatakan bersalah}}
* Interlingua: {{t|ia|sententiar}}
* Irish: {{t|ga|daor}}
* Italian: {{t+|it|condannare}}
* Japanese: {{t|ja|[[判決]]を[[下す]]|tr=はんけつをくだす, hanketsu o kudasu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこくする, senkoku suru|alt=宣告する}}
* Korean: {{t+|ko|선고하다}}
* Latin: {{t|la|addīcō}}
* Macedonian: {{t|mk|пресудува|impf}}, {{t|mk|пресуди|pf}}, {{t|mk|досудува|impf}}, {{t|mk|досуди|pf}}, {{t|mk|осудува|impf}}, {{t|mk|осуди|pf}}
* Marathi: {{t|mr|शिक्षा सुनावणे}}
* Mizo: {{t|lus|chung thu rêl}}
* Norman: {{t|nrf|condamner}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dømme}}
* Old English: {{t|ang|dēman}}
* Persian: {{t+|fa|محکوم کردن|tr=mahkum kardan}}
* Polish: {{t+|pl|skazywać|impf}}, {{t+|pl|skazać|pf}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentenciar}}
* Romanian: {{t+|ro|condamna}}
* Russian: {{t+|ru|пригова́ривать|impf}}, {{t+|ru|приговори́ть|pf}}, {{t+|ru|осужда́ть|impf}}, {{t+|ru|осуди́ть|pf}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|daor}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пресуђи́вати|impf}}, {{t|sh|пресу́дити|pf}}, {{t|sh|осуђи́вати|impf}}, {{t|sh|осу́дити|pf}}
*: Latin: {{t|sh|presuđívati|impf}}, {{t+|sh|presúditi|pf}}, {{t+|sh|osuđívati|impf}}, {{t+|sh|osúditi|pf}}
* Slovak: {{t|sk|odsudzovať|impf}}, {{t|sk|odsúdiť|pf}}
* Slovene: {{t|sl|obsoditi|pf}}
* Spanish: {{t+|es|sentenciar}}, {{t+|es|condenar}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t|sv|avkunna}} dom, {{t+|sv|döma}}
* Thai: {{t+|th|พิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm vermek}}, {{t|tr|hüküm giydirmek}}, {{t+|tr|mahkum etmek}}
* Ukrainian: {{t|uk|засу́джувати|impf}}, {{t|uk|засуди́ти|pf}}, {{t|uk|прису́джувати|impf}}, {{t|uk|присуди́ти|pf}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfrydu}}
* Yiddish: {{t|yi|פֿאַרמשפּטן|tr=farmishpetn}}
{{trans-bottom}}

===Further reading===
* {{R:Webster 1913}}
* {{R:Century 1911}}

==Czech==

===Pronunciation===
* {{cs-IPA}}
* {{hyphenation|cs|sen|ten|ce}}

===Noun===
{{cs-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|formula with no free variables}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammar}}
#: {{syn|cs|věta}}

====Declension====
{{cs-ndecl|f}}

==French==

===Etymology===
{{inh+|fr|fro|sentence}}, itself {{bor+|nocap=1|fr|la|sententia}}.

===Pronunciation===
* {{fr-IPA}}
* {{audio|fr|Fr-sentence.ogg}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-DSwissK-sentence.wav|a=&lt;&lt;Switzerland&gt;&gt; (&lt;&lt;Valais&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-Poslovitch-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}

===Noun===
{{fr-noun|f}}

# {{l|en|sentence}}
# [[verdict]]
# [[maxim]], [[saying]], [[adage]]

===Further reading===
* {{R:fr:TLFi}}

==Latvian==

===Etymology===
{{rfe|lv}}

===Pronunciation===
* {{lv-IPA|sententsæ}}

===Noun===
{{lv-noun|f|5th}}

# {{l|en|sentence}} {{gl|a laconic expression that contains some insight or instruction}}

====Declension====
{{lv-decl-noun|senten|e|5th||c|č}}

===References===
* {{R:SDTV}}

==Middle French==

===Etymology===
From {{inh|frm|la|sententia}}.

===Noun===
{{frm-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|judgement; verdict}}
#* {{quote-book|frm|year=1532|title=s:fr:Pantagruel|author=w:François Rabelais|passage={{...}} puis retourna s'asseoir et commença pronuncer la '''sentence''' comme s'ensuyt :|translation={{...}} then went back and sat down and started to give the verdict as follows:}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammatically complete series of words}}
#* {{quote-book|frm|year=1552|title=Le Tiers Livre|author=w:François Rabelais|passage=tant a cause des amphibologies, equivocques, &amp; obscuritez des motz, que de la briefveté des '''sentences'''|translation=}}
{{attention|frm|needs translation, amphibologies is the problem word}}</text>
      <sha1>o8gc8905md4xmsl0demjsqqzewpyad9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382229</id>
      <parentid>382227</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[Sentence]] کي [[انگريزي جملو]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>382227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31878" sha1="o8gc8905md4xmsl0demjsqqzewpyad9" xml:space="preserve">
جملو: اشاعت: روٽ|en|ine-pro|*sent-|id=perceive {{bor: sententia||سوچڻ جو طريقو، راءِ، جذبو}}، la|sentiēns مان، la|sentiō| جو موجوده حصو محسوس ڪرڻ، سوچڻ، آخرڪار {{der|en|ine-pro|*sent-||محسوس ڪرڻ کان. 
=تلفظ==
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns}} ** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}} 
==اسم==
# جوري يا عدالت جو فيصلو يا فيصلو؛ هڪ فيصلو. 14 صدي کان. #: عدالت پهرين الزام ۾ ڏوهه جي ''سزا'' واپس ڪئي، پر ٻئي ۾ بيگناهي. # ڏوهه جي سزا يافته شخص تي لاڳو ڪيل سزا. #* مون کي ٻڌايو ويو آهي ته هوءَ سٺي لکندي آهي، ۽ سندس سڀئي اکر ''جملن'' سان ڀريل آهن. # لفظن جو هڪ گرامر طور تي مڪمل سلسلو جنهن ۾ هڪ [[موضوع]] ۽ [[مطلوب]] شامل آهن، جيتوڻيڪ هڪ يا ٻيو [[مطلوب]] هجي. جديد لکڻ ۾، جڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي، مثال طور، لاطيني، يوناني يا سيريلڪ الفابيٽ، عام طور تي [[وڏي اکر]] سان شروع ٿيندا آهن ۽ [[مڪمل اسٽاپ]] يا ٻئي [[اوقاف]] سان ختم ٿيندا آهن. 15 صدي کان. * ڪمپيوٽنگ ٿيوري: [[اسٽرنگ]] جي سيٽ مان ڪو به جيڪو پيدا ڪري سگهجي ٿو. مترادفات: * فيصلو * يقين Hypernyms: hyponyms: 
==نڪتل اصطلاح==
== لاڳاپيل اصطلاح==
 ترجمو: ''(تاريخ)'' فيصلو يا عدالت جو فيصلو|فيصلو|فيصلو}} * عربي: حُكْم * پشتو: حکم، فيصله * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم، فَیْصَلَه *: ايراني فارسي: حُکْم، فِيْصِلِه * سنڌي: * اردو: حُکْم، فَیصْلَہ، سَزا * سزا لاءِ عدالتي حڪم * عربي: حُكْم * پشتو: حڪ * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم *: ايراني فارسي: حُکْم *:سنڌي:حڪوم * ڏوهن جي سزا هڪ شخص تي لاڳو. * فارسي: *: ايراني فارسي: جَزا، حُڪْم * اردو: سَزا * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: گُفْتَه * گرامر جي لحاظ کان لفظن جو مڪمل سلسلو جنهن ۾ موضوع ۽ اڳڪٿي شامل هجي. * عربي: جُمْلَة *: مصري عربي: جملة * پشتو: جمله * فارسي: *: ڪلاسيڪل فارسي: جُمْلَه *: ايراني فارسي: الف جُمْلِه *: سنڌي: جملو. ترجمو؛ سزا يافته شخص تي سزا جو اعلان ڪريو. * عربي: حَكَمَ * سنڌي: سزا

[[زمرو:انگريزي]]
[[زمرو:انگريزي جملو]]


{{root|en|ine-pro|*sent-|id=perceive}}
{{bor+|en|frm|sentence}}, from {{der|en|la|sententia||way of thinking, opinion, sentiment}}, from {{m|la|sentiēns}}, present participle of {{m|la|sentiō|t=to feel, think}}, ultimately from {{der|en|ine-pro|*sent-||to feel}}.

===Pronunciation===
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns/}}
** {{IPA|en|[ˈsɛntn̩(t)s]|[ˈsɛnʔn̩(t)s]|a=GA}}
*** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}}
* {{rhymes|en|ɛntəns|s=2}}
* {{hyph|en|sen|tence}}

===Noun===
{{en-noun}}

# {{lb|en|dated}} The decision or [[judgement]] of a jury or court; a [[verdict]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The court returned a '''sentence''' of guilt in the first charge, but innocence in the second.}}
#* {{quote-journal|en|year=1959|month=October|author=Colin G. Maggs|title=The Bristol-Frome branch of the W.R.|journal=Trains Illustrated|page=473|text=A branch that has played a significant part in the history of its territory is under '''sentence''' at the end of the summer timetables, so far as its passenger services are concerned.}}
# The judicial order for a [[punishment]] to be imposed on a person convicted of a [[crime]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The judge declared a '''sentence''' of death by hanging for the infamous child rapist.}}
#* {{RQ:Chesnutt House Behind the Cedars|I|passage=The murderer, he recalled, had been tried and sentenced to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his '''sentence'''.}}
# A punishment imposed on a person convicted of a crime.
# {{lb|en|obsolete}} A [[saying]], especially from a great person; a [[maxim]], an [[apophthegm]]. {{defdate|14th|19th c.}}
#* {{RQ:Montaigne Florio Essayes|chapter=40|book=I|passage=Men (saith an ancient Greek '''sentence''') are tormented by the opinions they have of things, and not by things themselves.}}
#* {{RQ:Richardson Clarissa|letter=52|volume=4|text=I am  told that she writes well, and that all her letters are full of '''sentences'''.}}
# {{senseid|en|Q41796}}{{lb|en|grammar}} A grammatically complete series of words consisting of a [[subject]] and [[predicate]], even if one or the other is [[implied]]. In modern writing, when using, e.g., the [[Latin alphabet|Latin]], [[Greek_alphabet|Greek]] or [[Cyrillic]] alphabets, typically beginning with a [[capital letter]] and ending with a [[full stop]] or other [[punctuation]]. {{defdate|from 15th c.}}
#: {{hyper|en|syntagma|;|utterance}}
#: {{hypo|en|sentential#Noun}}
#: {{nearsyn|en|clause#Noun}}
#: {{ux|en|The children were made to construct '''sentences''' consisting of nouns and verbs from the list on the chalkboard.}}
# {{lb|en|logic}} A [[formula]] with no [[free variable]]s. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|computing theory}} Any of the set of [[string]]s that can be generated by a given [[formal grammar]]. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|obsolete}} Sense; meaning; significance.
#* {{RQ:Chaucer Canterbury Tales|title=Prologue|passage=Noght o word spak he moore than was neede, / And that was seyd in forme and reverence / And short and quyk and ful of hy '''sentence''' {{...}}|brackets=on|termlang=en}}
#* {{RQ:Milton Eikonoklastes|passage=now to the discourse itself, voluble enough, and full of '''sentence''', but that, for the most part, either specious rather than solid, or to his cause nothing pertinent.}}
#* {{RQ:T. S. Eliot Prufrock|page=15|passage=Full of high '''sentence''', but a bit obtuse; {{...}}}}
# {{lb|en|obsolete}} One's [[opinion]]; manner of thinking. {{defdate|14th|17th c.}}
#* {{RQ:Milton Paradise Lost|book=II|text=My '''sentence''' is for open war.|year=1873}}
#* {{quote-book|en|title=An Ecclesiastical History, Antient and Modern, from the Birth of Christ to the Beginning of the Present Century|passage=The book of ſentences, which rendered the name of Peter Lombard ſo illuſtrious, was a compilation of '''ſentences''', and paſſages, drawn from the fathers, whoſe manifold contradictions, this eminent prelate endeavoured to reconcile.|year=1764|author=w:Johann Lorenz von Mosheim|translator=w:Archibald Maclaine|page=598}}
# {{lb|en|archaic}} A [[pronounced]] opinion or [[judgment]] on a given question. {{defdate|from 14th c.}}
#* {{quote-book|en|title=The Reward of Religion: Deliuered in Sundry Lectures Vpon the Booke of Ruth : Wherein the Godly May See Their Dayly Both Inward and Outward Trials : with the Presence of God to Assist Them, and His Mercies to Recompence Them [...]|passage=[I]f it may bee lawfull to iudge or giue any '''ſentence''' thereof, it [the author of the book of Ruth] was either Samuell, or ſome other godly Prophet vnder the raigne of Saule, [...]|year=1596|author=w:Edward Topsell|page=1|year_published=1601|pageurl=https://www.google.com/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA1|publisher=w:John Windet|location=London|url=https://www.google.ca/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0}}
#* {{RQ:Atterbury Luther|passage=By them &amp;#91;[[w:Martin Luther|Martin Luther]]'s works&amp;#93; we might pass '''sentence''' upon his doctrines.}}

====Synonyms====
* {{l|en|verdict}}
* {{l|en|conviction}}

====Hypernyms====
* {{sense|logic}} {{l|en|formula}}

====Hyponyms====
* {{sense|grammar}} {{l|en|affirmative sentence}}, {{l|en|complex sentence}}, {{l|en|compound sentence}}, {{l|en|conditional sentence}}, {{l|en|equative sentence}}, {{l|en|postilion sentence}}, {{l|en|simple sentence}}

====Derived terms====
{{col|en|sentenceful|sentence-final particle|sentenceness|minor sentence|jail sentence|circle sentence|cleft sentence|death sentence|donkey sentence|fused sentence|garden path sentence|garden-path sentence|incomplete sentence|life sentence|mandatory sentence|number sentence|periodic sentence|prison sentence|pro-sentence|run-on sentence|sentence adverb|sentence case|sentence connective|sentence element|sentence fragment|sentence mix|suspended sentence|topic sentence|Wenker sentence|Concord sentence|kernel sentence|composite sentence|foresentence|hypersentence|intersentence|intrasentence|midsentence|multisentence|nonsentence|presentence|pseudosentence|sentegraph|sentenceable|sentencehood|sentencelike|sentencewise|sentoid|slifting|subsentence}}

====Related terms====
{{col|en|sentential}}

====Translations====
{{trans-top-also|''(dated)'' decision or judgement of a court|judgment|verdict}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Armenian: {{t+|hy|դատավճիռ}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}
* Belarusian: {{t|be|пры́суд|m}}, {{t|be|пры́гавар|m}}, {{t|be|прыгаво́р|m}}, {{t|be|вы́рак|m}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}, {{t|ceb|desisyon}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判刑|tr=pànxíng}}, {{t+|cmn|判決|tr=pànjué}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|verdikt|m}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|vonnis|n}}, {{t+|nl|uitspraak|f}}, {{t+|nl|oordeel|n}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Estonian: {{t|et|kohtuotsus}}
* Finnish: {{t+|fi|päätös}}, {{t+|fi|ratkaisu}}, {{t+|fi|tuomio}}
* French: {{t+|fr|jugement|m}}, {{t+|fr|peine|f}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}, {{t|ka|სასამართლო განაჩენი}}, {{t|ka|გადაწყვეტილება}}, {{t|ka|სასამართლო გადაწყვეტილება}}
* German: {{t+|de|Urteil|n}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpát}}, {{t+|he|דִּין|m|tr=din}}
* Hindi: {{t|hi|सज़ा|f}}, {{t+|hi|निर्णय|m}}, {{t|hi|फ़ैसला|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|sententia}}
* Italian: {{t+|it|condanna|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこく, senkoku}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t+|km|សាលក្រម}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}, {{t+|ko|선고(宣告)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Lao: {{t|lo|ການຕັດສິນ}}
* Latvian: {{t|lv|spriedums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|nuosprendis|m}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|വിധി}}
* Norman: {{t|nrf|condamnâtion|f}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t|nb|domsslutning|m}}, {{t+|nb|dom|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}, {{t+|ps|فيصله|f|tr=faysala}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}, {{t|fa-cls|فَیْصَلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}, {{t|fa-ira|فِیْصِلِه}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}, {{t+|pl|orzeczenie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|verdict|n}}
* Russian: {{t+|ru|пригово́р|m}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|breith|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пре̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|prȅsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t|sl|sodba|f}}, {{t|sl|razsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t|tl|desisyon}}, {{t|tl|hatol}}, {{t|tl|pasiya}}, {{t|tl|sentensya}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Tatar: {{t+|tt|хөкем}}
* Thai: {{t+|th|คำพิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}
* Turkmen: {{t|tk|höküm}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд|m}}, {{t|uk|при́говор|m}}
* Urdu: {{t+|ur|حُکْم|m}}, {{t|ur|فَیصْلَہ|m}}, {{t|ur|سَزا|f}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án|alt=bản án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|judicial order for punishment}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}, {{t+|az|qərar}}
* Belarusian: {{t|be|асуджэ́нне|n}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждане|n}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Crimean Tatar: {{t|crh|üküm}}
* Czech: {{t+|cs|odsouzení|n}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordeling|f}}
* Estonian: {{t+|et|süüdimõistmine}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}
* German: {{t+|de|Verurteilung|f}}, {{t|de|Schuldspruch|m}}
* Greek: {{t+|el|καταδίκη|f}}
*: Ancient Greek: {{t|grc|καταδίκη|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|condemnation}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Macedonian: {{t|mk|осуда|f}}
* Malay: {{t+|ms|hukuman}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dom|m}}
* Old English: {{t|ang|dōm|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|condenação|f}}
* Romanian: {{t+|ro|condamnare|f}}
* Russian: {{t+|ru|осужде́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovene: {{t|sl|obsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t+|tl|parusa}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|yargı}}, {{t+|tr|karar}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд}}, {{t|uk|осу́дження|n}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfryd|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top-also|punishment imposed on a person convicted of a crime|punishment}}
* Belarusian: {{t|be|вы́рак|m}}, {{t|be|ка́ра|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|trest|m}}
* Danish: {{t|da|straf|c}}
* Dutch: {{t+|nl|straf|f}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}, {{t+|fi|rangaistus}}
* French: {{t+|fr|peine|f}}, {{t+|fr|sentence|f}}
* Georgian: {{t+|ka|სასჯელი}}
* German: {{t+|de|Strafe|f}}
* Hindi: {{t+|hi|दंड|m}}, {{t|hi|सज़ा|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|büntetés}}
* Ilocano: {{t|ilo|sentensia}}
* Indonesian: {{t-check|id|[[putus|keputusan]] [[hukum]]}} &lt;!-- was &quot;[[putus|keputusan]] [[hukum]]&quot; - assumed sum-of-parts; if an idiom, drop [[link]]s to [[word]]s. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|pena}}
* Italian: {{t+|it|pena|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t|km|ទណ្ឌវាទ}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|ശിക്ഷ}}
* Māori: {{t|mi|whiunga}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|шийтгэл}}, {{t+|mn|ял}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|straff|m}}
* Pangasinan: {{t|pag|sentensia}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|مُجازات}}, {{t|fa-ira|جَزا}}, {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|pena|f}}, {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
* Russian: {{t+|ru|наказа́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|peanas|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t+|sl|kazen|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|punición|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t+|es|pena|f}}
* Swedish: {{t+|sv|straff|n}}
* Tajik: {{t|tg|муҷозот}}, {{t|tg|ҷазо}}, {{t|tg|ҳукм}}
* Telugu: {{t+|te|శిక్ష}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ceza}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок}}, {{t|uk|ка́ра|f}}
* Urdu: {{t|ur|سَزا|f}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|saying, especially from a great person}}
* Bulgarian: {{t+|bg|сенте́нция|f}}
* Danish: {{t|da|sentens|c}}
* Finnish: {{t+|fi|sanonta}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|گُفْتَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|گُفْتِه}}
* Russian: {{t+|ru|сенте́нция|f|tr=sentɛ́ncija}}, {{t+|ru|изрече́ние|n}}
* Slovene: {{t|sl|sentenca|f}}, {{t|sl|izrek|m}}
* Turkish: {{t+|tr|vecize}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|grammatically complete series of words consisting of a subject and predicate}}
* Afrikaans: {{t+|af|sin}}
* Albanian: {{t+|sq|fjali|f}}
* Altai:
*: Southern Altai: {{t|alt|эрмек}}
* Amharic: {{t|am|ዓረፍተ ነገር}}
* Arabic: {{t+|ar|جُمْلَة|f}}
*: Egyptian Arabic: {{t|arz|جملة|f|tr=gumla}}
* Armenian: {{t+|hy|նախադասություն}}
* Asturian: {{t+|ast|fras|f}}, {{t+|ast|frase|f}}
* Azerbaijani: {{t+|az|cümlə}}
* Balinese: {{t|ban|lengkara}}
* Bashkir: {{t|ba|һөйләм}}
* Basque: {{t|eu|esaldi}}, {{t+|eu|perpaus}}
* Belarusian: {{t|be|сказ|m}}, {{t|be|фра́за|f}}
* Bengali: {{t+|bn|বাক্য}}
* Bikol:
*: Central Bikol: {{t|bcl|pangurulay}}
* Breton: {{t+|br|frazenn|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|изрече́ние|n}}, {{t+|bg|фра́за|f}}
* Burmese: {{t+|my|ဝါကျ}}
* Catalan: {{t+|ca|frase|f}}, {{t+|ca|sentència|f}}, {{t+|ca|oració|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|kapahayag}}
* Chichewa: {{t|ny|chiganizo}}
* Chinese:
*: Cantonese: {{t|yue|句子}}
*: Dungan: {{t|dng|дуар}}
*: Hokkien: {{t|nan-hbl|語句|tr=gír-kù / gú-kù / gí-kù}}
*: Mandarin: {{t+|cmn|句子}}, {{t+|cmn|語句}}
* Czech: {{t+|cs|věta|f}}, {{t+|cs|sentence|f}}
* Danish: {{t+|da|sætning|c}}
* Dusun:
*: Central Dusun: {{t|dtp|ayat}}
* Dutch: {{t+|nl|zin|m}}, {{t+|nl|volzin}}
* Esperanto: {{t+|eo|frazo}}
* Estonian: {{t+|et|lause}}
* Finnish: {{t+|fi|virke}}, {{q|informal}} {{t+|fi|lause}}
* French: {{t+|fr|phrase|f}}
* Georgian: {{t|ka|წინადადება}}
* German: {{t+|de|Satz|m}}
* Greek: {{t+|el|πρόταση|f}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpat}}
* Hindi: {{t+|hi|वाक्य|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|mondat}}
* Icelandic: {{t+|is|setning|f}}, {{t+|is|málsgrein|f}}
* Indonesian: {{t+|id|kalimat}}
* Ingrian: {{t|izh|sanomus}}
* Interlingua: {{t+|ia|phrase}}
* Irish: {{t+|ga|abairt|f}}
* Italian: {{t+|it|frase|f}}
* Japanese: {{t+|ja|文|tr=ぶん, bun}}, {{t+|ja|文章|tr=ぶんしょう, bunshō}}, {{t+|ja|センテンス|tr=sentensu}}
* Javanese:
*: Carakan: {{t|jv|ꦲꦸꦏꦫ}}
*: Rumi: {{t+|jv|ukara}}
* Kalmyk: {{t|xal|зәңг}}
* Kannada: {{t+|kn|ವಾಕ್ಯ}}
* Kazakh: {{t|kk|сөйлем}}, {{t|kk|ұсыным}}
* Khmer: {{t+|km|ល្បះ}}, {{t+|km|ប្រយោគ}}, {{t+|km|ឃ្លា}}
* Korean: {{t+|ko|문장(文章)}}, {{t|ko|센텐스}}
* Kumyk: {{t|kum|жумла}}
* Kurdish:
*: Northern Kurdish: {{t+|kmr|hevok|f}}, {{t+|kmr|cumle}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|сүйлөм}}
* Ladino: {{t|lad|fraza}}
* Lao: {{t|lo|ປະໂຫຍກ}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Latvian: {{t|lv|teikums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|sakinys|m}}
* Luxembourgish: {{t|lb|Saz|m}}
* Macedonian: {{t|mk|реченица|f}}
* Malay: {{t+|ms|ayat}}, {{t|ms|kalimat}}
* Malayalam: {{t+|ml|വാക്യം}}
* Maltese: {{t|mt|sentenza|f}}
* Māori: {{t|mi|haurārangi}}, {{t|mi|rerenga kōrero}}
* Marathi: {{t|mr|वाक्य|n}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|өгүүлбэр}}
*: Mongolian script: {{t|mn|ᠥᠭᠦᠯᠡᠪᠦᠷᠢ}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|setning|m|f}}
* Old Church Slavonic: {{t|cu|реченьѥ}}
* Old English: {{t|ang|cwide|m}}
* Pannonian Rusyn: {{t|rsk|виреченє|n}}
* Pashto: {{t+|ps|جمله|f|tr=jomla}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|جُمْلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|جُمْلِه}}
* Polish: {{t+|pl|zdanie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|frase|f}}, {{t+|pt|período|f}} ''(grammar)'', {{t+|pt|sentença|f}} ''(grammar, dated)''
* Rapa Nui: {{t|rap|kupu vānaŋa}}
* Romanian: {{t+|ro|propoziție|f}}, {{t+|ro|frază|f}}
* Russian: {{t+|ru|предложе́ние|n}}, {{t+|ru|фра́за|f}}
* Sanskrit: {{t+|sa|वाक्य|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|rosg-rann|f}}, {{t|gd|seantans|m}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|речѐница|f}}
*: Latin: {{t+|sh|rečènica|f}}
* Sikkimese: {{t|sip|བརྗོད་པོ}}
* Sinhalese: {{t+|si|වාක්‍යය}}
* Slovak: {{t|sk|veta|f}}
* Slovene: {{t+|sl|stavek|m}}, {{t|sl|poved|f}}
* Spanish: {{t+|es|oración|f}}
* Swahili: {{t+|sw|sentensi}}
* Swedish: {{t+|sv|mening|c}}, {{t+|sv|fras|c}}, {{t+|sv|sättning|c}}
* Tagalog: {{t|tl|pangungusap}}
* Tajik: {{t+|tg|ҷумла}}
* Tatar: {{t+|tt|җөмлә}}
* Telugu: {{t+|te|వాక్యము}}
* Thai: {{t+|th|ประโยค}}
* Tibetan: {{t|bo|ཙིག་གྲུབ}}
* Turkish: {{t+|tr|cümle}}, {{t+|tr|tümce}}
*: Ottoman Turkish: {{t|ota|جمله|tr=cümle}}
* Turkmen: {{t|tk|sözlem}}, {{t|tk|höküm}}, {{t|tk|jümle}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ре́чення|n}}, {{t|uk|фра́за|f}}
* Urdu: {{t|ur|جُمْلَہ|m}}
* Uyghur: {{t|ug|جۈملە}}
* Uzbek: {{t+|uz|jumla}}, {{t+|uz|gap}}
* Vietnamese: {{t+|vi|câu}}
* Welsh: {{t+|cy|brawddeg|f}}
* Yiddish: {{t|yi|זאַץ|m}}
* Zhuang: {{t|za|coenz}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|logic: formula with no free variables}}
* Czech: {{t+|cs|sentence|f}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|computing: string that can be generated by a given formal grammar}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|''(rare)'' someone's pronounced opinion or judgement on a given question}}
* Bulgarian: {{t+|bg|мне́ние|n}}
* Finnish: {{t+|fi|lausunto}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|قِضاوَت}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|opinie|f}}
* Russian: {{t+|ru|выска́зывание|m}}, {{t+|ru|мне́ние|n}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ahkam|p|alt=ahkâm}}
{{trans-bottom}}

{{checktrans-top}}
* Frisian:
*: West Frisian: {{t+check|fy|sin}}
* Hindi: {{t+check|hi|वाक्य}}
* Ido: {{t+check|io|frazo}}
{{trans-bottom}}

===Verb===
{{en-verb}}

# {{lb|en|transitive}} To declare a sentence on a convicted person; to [[condemn]] to punishment.
#: {{syn|en|adjudge|condemn|doom|Thesaurus:convict}}
#: {{near-syn|en|pass sentence}}
#: {{ux|en|The judge '''sentenced''' the embezzler to ten years in prison, along with a hefty fine.}}
#* {{RQ:Dryden Aureng-zebe|passage=Nature herself is '''sentenced''' in your doom.}}
#* '''1900''', {{w|Charles W. Chesnutt}}, '''{{w|The House Behind the Cedars}}''', Chapter I,
#*: The murderer, he recalled, had been tried and '''sentenced''' to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his sentence.
#* {{quote-book
|en
|year=2005
|author=w:Elizabeth Economy
|chapter=Environmental Enforcement in China
|editor=Kristen A. Day
|title=China's Environment and the Challenge of Sustainable Development
|url=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/
|ISBN=0-7656-1471-5
|LCCN=2004017118
|OCLC=56011251
|OL=8055014M
|page=109
|pageurl=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/page/109/
|text=Moreover, in 2002 two EPB officials in Yangcheng County, Shanxi Province, were '''sentenced''' to jail for failing to stop a chemical plant from discharging toxic waste into the drinking-water system.}}
#* {{quote-journal
|en
|date=June 16, 2006
|title=China holds closed trial for researcher - Asia - Pacific - International Herald Tribune
|journal=w:The New York Times
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805005321/https://www.nytimes.com/2006/06/16/world/asia/16iht-web.0616zhao.1985757.html
|issn=0362-4331
|oclc=1645522
|section=ASIA PACIFIC
|url2=https://archive.li/vhHfV
|text=On Thursday, a court in south China's Hunan province '''sentenced''' a Chinese journalist, Yang Xiaoqing, to one year in jail for extortion after he wrote articles about official corruption.}}
#* {{quote-av|en|date=Feb 21 2016|actor=w:John Oliver|title=w:Last Week Tonight with John Oliver|season=3|number=2|episode=Abortion Laws|network=HBO|text=And at that point, we have '''sentenced''' a child to motherhood.}}
# {{lb|en|especially|legal|or|poetic}} To [[decree]], [[announce]]{{,}} or pass as a sentence.
#* {{quote-text|en|year=1874|author=Ella Taylor Disosway|title=South Meadows: A Tale of Long Ago|page=235
|passage=“We are empowered to deliver thee to prison; yea, the law commands us to '''sentence''' death upon the abettors of this mischief.{{...}}&quot;}}
#* {{quote-text|en|year=1977|author=Eugene B. Meier|title=How was the Acculturation of Children of Alt Lutheraner Descent in Wisconsin 1843 - 1915 Affected by the Relationship of Home and Market?: A Case Study|page=150
|passage=So as far as the older generation of German Lutherans were concerned, the abolition of the mother language '''sentenced''' death upon the church as they knew it.}}
#* {{quote-book
|en
|year=1991
|author=Joe Wayman
|title=If You Promise Not to Tell
|publisher=Pieces of Learning
|isbn=9781880505151
|page=36
|passage=But little did I know, As I cleared away that snow, I&amp;#39;d '''sentenced''' death upon that rose, For late that night it simply froze. I&amp;#39;d taken its one chance away, As I stripped it of its quilt that day. I learned a lesson late that night,&amp;nbsp;...}}
#* '''1996''', United States. Court of Appeals (9th Circuit), ''Annual Report of the Ninth Circuit'', page 137:
#*: {{...}}upholding Idaho statute mandating that court &amp;quot;shall&amp;quot; '''sentence''' death upon finding an aggravating circumstance &amp;quot;unless&amp;quot; it finds outweighing mitigating circumstances because satisfies individualized sentencing requirement {{...}}
# {{lb|en|obsolete}} To utter [[sententious]]ly.
#* {{RQ:Feltham Resolves|passage=Let me heare one wise man '''sentence''' it, rather then twenty Fooles, garrulous in their lengthened tattle.}}

====Derived terms====
{{col|en|oversentence|unsentenced
|resentence|sentencer}}

====Translations====
{{trans-top|declare a sentence on a convicted person}}
* Arabic: {{t+|ar|حَكَمَ}}, {{t|ar|أَدَانَ}}
* Armenian: {{t+|hy|դատապարտել}}
* Azerbaijani: {{t|az|məhkum etmək}}
* Belarusian: {{t|be|прыгаво́рваць|impf}}, {{t|be|прыгавары́ць|pf}}, {{t|be|прысу́джваць|impf}}, {{t|be|прысудзі́ць|pf}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждам|impf}}, {{t|bg|осъ́дя|pf}}
* Catalan: {{t+|ca|sentenciar}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判處|tr=pànchǔ}}
* Czech: {{t+|cs|odsuzovat|impf}}, {{t+|cs|odsoudit|pf}}
* Danish: {{t|da|dømme}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordelen}}, {{t+|nl|straffen}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamni}}
* Estonian: {{t+|et|mõistma}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomita}}
* French: {{t+|fr|punir}}, {{t+|fr|condamner}}
* German: {{t+|de|verurteilen}}
* Hungarian: {{t+|hu|elítél}}
* Indonesian: {{t+check|id|putus|alt=memutuskan}} &lt;!-- was &quot;[[putus|memutuskan]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis|alt=memvonis}} &lt;!-- was &quot;[[vonis|memvonis]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t|id|menyatakan bersalah}}
* Interlingua: {{t|ia|sententiar}}
* Irish: {{t|ga|daor}}
* Italian: {{t+|it|condannare}}
* Japanese: {{t|ja|[[判決]]を[[下す]]|tr=はんけつをくだす, hanketsu o kudasu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこくする, senkoku suru|alt=宣告する}}
* Korean: {{t+|ko|선고하다}}
* Latin: {{t|la|addīcō}}
* Macedonian: {{t|mk|пресудува|impf}}, {{t|mk|пресуди|pf}}, {{t|mk|досудува|impf}}, {{t|mk|досуди|pf}}, {{t|mk|осудува|impf}}, {{t|mk|осуди|pf}}
* Marathi: {{t|mr|शिक्षा सुनावणे}}
* Mizo: {{t|lus|chung thu rêl}}
* Norman: {{t|nrf|condamner}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dømme}}
* Old English: {{t|ang|dēman}}
* Persian: {{t+|fa|محکوم کردن|tr=mahkum kardan}}
* Polish: {{t+|pl|skazywać|impf}}, {{t+|pl|skazać|pf}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentenciar}}
* Romanian: {{t+|ro|condamna}}
* Russian: {{t+|ru|пригова́ривать|impf}}, {{t+|ru|приговори́ть|pf}}, {{t+|ru|осужда́ть|impf}}, {{t+|ru|осуди́ть|pf}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|daor}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пресуђи́вати|impf}}, {{t|sh|пресу́дити|pf}}, {{t|sh|осуђи́вати|impf}}, {{t|sh|осу́дити|pf}}
*: Latin: {{t|sh|presuđívati|impf}}, {{t+|sh|presúditi|pf}}, {{t+|sh|osuđívati|impf}}, {{t+|sh|osúditi|pf}}
* Slovak: {{t|sk|odsudzovať|impf}}, {{t|sk|odsúdiť|pf}}
* Slovene: {{t|sl|obsoditi|pf}}
* Spanish: {{t+|es|sentenciar}}, {{t+|es|condenar}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t|sv|avkunna}} dom, {{t+|sv|döma}}
* Thai: {{t+|th|พิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm vermek}}, {{t|tr|hüküm giydirmek}}, {{t+|tr|mahkum etmek}}
* Ukrainian: {{t|uk|засу́джувати|impf}}, {{t|uk|засуди́ти|pf}}, {{t|uk|прису́джувати|impf}}, {{t|uk|присуди́ти|pf}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfrydu}}
* Yiddish: {{t|yi|פֿאַרמשפּטן|tr=farmishpetn}}
{{trans-bottom}}

===Further reading===
* {{R:Webster 1913}}
* {{R:Century 1911}}

==Czech==

===Pronunciation===
* {{cs-IPA}}
* {{hyphenation|cs|sen|ten|ce}}

===Noun===
{{cs-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|formula with no free variables}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammar}}
#: {{syn|cs|věta}}

====Declension====
{{cs-ndecl|f}}

==French==

===Etymology===
{{inh+|fr|fro|sentence}}, itself {{bor+|nocap=1|fr|la|sententia}}.

===Pronunciation===
* {{fr-IPA}}
* {{audio|fr|Fr-sentence.ogg}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-DSwissK-sentence.wav|a=&lt;&lt;Switzerland&gt;&gt; (&lt;&lt;Valais&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-Poslovitch-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}

===Noun===
{{fr-noun|f}}

# {{l|en|sentence}}
# [[verdict]]
# [[maxim]], [[saying]], [[adage]]

===Further reading===
* {{R:fr:TLFi}}

==Latvian==

===Etymology===
{{rfe|lv}}

===Pronunciation===
* {{lv-IPA|sententsæ}}

===Noun===
{{lv-noun|f|5th}}

# {{l|en|sentence}} {{gl|a laconic expression that contains some insight or instruction}}

====Declension====
{{lv-decl-noun|senten|e|5th||c|č}}

===References===
* {{R:SDTV}}

==Middle French==

===Etymology===
From {{inh|frm|la|sententia}}.

===Noun===
{{frm-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|judgement; verdict}}
#* {{quote-book|frm|year=1532|title=s:fr:Pantagruel|author=w:François Rabelais|passage={{...}} puis retourna s'asseoir et commença pronuncer la '''sentence''' comme s'ensuyt :|translation={{...}} then went back and sat down and started to give the verdict as follows:}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammatically complete series of words}}
#* {{quote-book|frm|year=1552|title=Le Tiers Livre|author=w:François Rabelais|passage=tant a cause des amphibologies, equivocques, &amp; obscuritez des motz, que de la briefveté des '''sentences'''|translation=}}
{{attention|frm|needs translation, amphibologies is the problem word}}</text>
      <sha1>o8gc8905md4xmsl0demjsqqzewpyad9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382231</id>
      <parentid>382229</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31670" sha1="1y9d2tgwz8duc3wcsa1lbnk5sqpkuvk" xml:space="preserve">
جملو

اشاعت: 

روٽ|en|ine-pro|*sent-|id=perceive {{bor: sententia||سوچڻ جو طريقو، راءِ، جذبو، la|sentiēns مان، la|sentiō| جو موجوده حصو محسوس ڪرڻ، سوچڻ، آخرڪار 
der|en|ine-pro|*sent-||محسوس ڪرڻ کان. 
=تلفظ==
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns}} 
* {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}} 
==اسم==
# جوري يا عدالت جو فيصلو يا فيصلو؛ هڪ فيصلو. 14 صدي کان. #: عدالت پهرين الزام ۾ ڏوهه جي ''سزا'' واپس ڪئي، پر ٻئي ۾ بيگناهي. # ڏوهه جي سزا يافته شخص تي لاڳو ڪيل سزا. #* مون کي ٻڌايو ويو آهي ته هوءَ سٺي لکندي آهي، ۽ سندس سڀئي اکر ''جملن'' سان ڀريل آهن. # لفظن جو هڪ گرامر طور تي مڪمل سلسلو جنهن ۾ هڪ [[موضوع]] ۽ [[مطلوب]] شامل آهن، جيتوڻيڪ هڪ يا ٻيو [[مطلوب]] هجي. جديد لکڻ ۾، جڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي، مثال طور، لاطيني، يوناني يا سيريلڪ الفابيٽ، عام طور تي [[وڏي اکر]] سان شروع ٿيندا آهن ۽ [[مڪمل اسٽاپ]] يا ٻئي [[اوقاف]] سان ختم ٿيندا آهن. 15 صدي کان. * ڪمپيوٽنگ ٿيوري: [[اسٽرنگ]] جي سيٽ مان ڪو به جيڪو پيدا ڪري سگهجي ٿو. مترادفات: * فيصلو * يقين Hypernyms: hyponyms: 
==نڪتل اصطلاح==
== لاڳاپيل اصطلاح==
 ترجمو: ''(تاريخ)'' فيصلو يا عدالت جو فيصلو|فيصلو|فيصلو}} 
* عربي: حُكْم 
* پشتو: حکم، فيصله 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم، فَیْصَلَه 
*: ايراني فارسي: حُکْم، فِيْصِلِه 
* سنڌي: فيصلو
* اردو: حُکْم، فَیصْلَہ، سَزا 
* سزا لاءِ عدالتي حڪم 
* عربي: حُكْم 
* پشتو: حڪ 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم 
*: ايراني فارسي: حُکْم 
*:سنڌي:حڪم 
* ڏوهن جي سزا هڪ شخص تي لاڳو. 
* فارسي: 
*: ايراني فارسي: جَزا، حُڪْم 
* اردو: سَزا 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: گُفْتَه 
*:سنڌي: سَزا

* گرامر جي لحاظ کان لفظن جو مڪمل سلسلو جنهن ۾ موضوع ۽ اڳڪٿي شامل هجي. 
* عربي: جُمْلَة 
*: مصري عربي: جملة 
* پشتو: جمله 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: جُمْلَه 
*: ايراني فارسي: الف جُمْلِه 
*: سنڌي: جملو. 
ترجمو؛ سزا يافته شخص تي سزا جو اعلان ڪريو. 
* عربي: حَكَمَ 
* سنڌي: سزا

[[زمرو:انگريزي]]
[[زمرو:انگريزي جملو]]

===Pronunciation===
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns/}}
** {{IPA|en|[ˈsɛntn̩(t)s]|[ˈsɛnʔn̩(t)s]|a=GA}}
*** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}}
* {{rhymes|en|ɛntəns|s=2}}
* {{hyph|en|sen|tence}}

===Noun===
{{en-noun}}

# {{lb|en|dated}} The decision or [[judgement]] of a jury or court; a [[verdict]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The court returned a '''sentence''' of guilt in the first charge, but innocence in the second.}}
#* {{quote-journal|en|year=1959|month=October|author=Colin G. Maggs|title=The Bristol-Frome branch of the W.R.|journal=Trains Illustrated|page=473|text=A branch that has played a significant part in the history of its territory is under '''sentence''' at the end of the summer timetables, so far as its passenger services are concerned.}}
# The judicial order for a [[punishment]] to be imposed on a person convicted of a [[crime]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The judge declared a '''sentence''' of death by hanging for the infamous child rapist.}}
#* {{RQ:Chesnutt House Behind the Cedars|I|passage=The murderer, he recalled, had been tried and sentenced to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his '''sentence'''.}}
# A punishment imposed on a person convicted of a crime.
# {{lb|en|obsolete}} A [[saying]], especially from a great person; a [[maxim]], an [[apophthegm]]. {{defdate|14th|19th c.}}
#* {{RQ:Montaigne Florio Essayes|chapter=40|book=I|passage=Men (saith an ancient Greek '''sentence''') are tormented by the opinions they have of things, and not by things themselves.}}
#* {{RQ:Richardson Clarissa|letter=52|volume=4|text=I am  told that she writes well, and that all her letters are full of '''sentences'''.}}
# {{senseid|en|Q41796}}{{lb|en|grammar}} A grammatically complete series of words consisting of a [[subject]] and [[predicate]], even if one or the other is [[implied]]. In modern writing, when using, e.g., the [[Latin alphabet|Latin]], [[Greek_alphabet|Greek]] or [[Cyrillic]] alphabets, typically beginning with a [[capital letter]] and ending with a [[full stop]] or other [[punctuation]]. {{defdate|from 15th c.}}
#: {{hyper|en|syntagma|;|utterance}}
#: {{hypo|en|sentential#Noun}}
#: {{nearsyn|en|clause#Noun}}
#: {{ux|en|The children were made to construct '''sentences''' consisting of nouns and verbs from the list on the chalkboard.}}
# {{lb|en|logic}} A [[formula]] with no [[free variable]]s. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|computing theory}} Any of the set of [[string]]s that can be generated by a given [[formal grammar]]. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|obsolete}} Sense; meaning; significance.
#* {{RQ:Chaucer Canterbury Tales|title=Prologue|passage=Noght o word spak he moore than was neede, / And that was seyd in forme and reverence / And short and quyk and ful of hy '''sentence''' {{...}}|brackets=on|termlang=en}}
#* {{RQ:Milton Eikonoklastes|passage=now to the discourse itself, voluble enough, and full of '''sentence''', but that, for the most part, either specious rather than solid, or to his cause nothing pertinent.}}
#* {{RQ:T. S. Eliot Prufrock|page=15|passage=Full of high '''sentence''', but a bit obtuse; {{...}}}}
# {{lb|en|obsolete}} One's [[opinion]]; manner of thinking. {{defdate|14th|17th c.}}
#* {{RQ:Milton Paradise Lost|book=II|text=My '''sentence''' is for open war.|year=1873}}
#* {{quote-book|en|title=An Ecclesiastical History, Antient and Modern, from the Birth of Christ to the Beginning of the Present Century|passage=The book of ſentences, which rendered the name of Peter Lombard ſo illuſtrious, was a compilation of '''ſentences''', and paſſages, drawn from the fathers, whoſe manifold contradictions, this eminent prelate endeavoured to reconcile.|year=1764|author=w:Johann Lorenz von Mosheim|translator=w:Archibald Maclaine|page=598}}
# {{lb|en|archaic}} A [[pronounced]] opinion or [[judgment]] on a given question. {{defdate|from 14th c.}}
#* {{quote-book|en|title=The Reward of Religion: Deliuered in Sundry Lectures Vpon the Booke of Ruth : Wherein the Godly May See Their Dayly Both Inward and Outward Trials : with the Presence of God to Assist Them, and His Mercies to Recompence Them [...]|passage=[I]f it may bee lawfull to iudge or giue any '''ſentence''' thereof, it [the author of the book of Ruth] was either Samuell, or ſome other godly Prophet vnder the raigne of Saule, [...]|year=1596|author=w:Edward Topsell|page=1|year_published=1601|pageurl=https://www.google.com/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA1|publisher=w:John Windet|location=London|url=https://www.google.ca/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0}}
#* {{RQ:Atterbury Luther|passage=By them &amp;#91;[[w:Martin Luther|Martin Luther]]'s works&amp;#93; we might pass '''sentence''' upon his doctrines.}}

====Synonyms====
* {{l|en|verdict}}
* {{l|en|conviction}}

====Hypernyms====
* {{sense|logic}} {{l|en|formula}}

====Hyponyms====
* {{sense|grammar}} {{l|en|affirmative sentence}}, {{l|en|complex sentence}}, {{l|en|compound sentence}}, {{l|en|conditional sentence}}, {{l|en|equative sentence}}, {{l|en|postilion sentence}}, {{l|en|simple sentence}}

====Derived terms====
{{col|en|sentenceful|sentence-final particle|sentenceness|minor sentence|jail sentence|circle sentence|cleft sentence|death sentence|donkey sentence|fused sentence|garden path sentence|garden-path sentence|incomplete sentence|life sentence|mandatory sentence|number sentence|periodic sentence|prison sentence|pro-sentence|run-on sentence|sentence adverb|sentence case|sentence connective|sentence element|sentence fragment|sentence mix|suspended sentence|topic sentence|Wenker sentence|Concord sentence|kernel sentence|composite sentence|foresentence|hypersentence|intersentence|intrasentence|midsentence|multisentence|nonsentence|presentence|pseudosentence|sentegraph|sentenceable|sentencehood|sentencelike|sentencewise|sentoid|slifting|subsentence}}

====Related terms====
{{col|en|sentential}}

====Translations====
{{trans-top-also|''(dated)'' decision or judgement of a court|judgment|verdict}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Armenian: {{t+|hy|դատավճիռ}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}
* Belarusian: {{t|be|пры́суд|m}}, {{t|be|пры́гавар|m}}, {{t|be|прыгаво́р|m}}, {{t|be|вы́рак|m}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}, {{t|ceb|desisyon}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判刑|tr=pànxíng}}, {{t+|cmn|判決|tr=pànjué}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|verdikt|m}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|vonnis|n}}, {{t+|nl|uitspraak|f}}, {{t+|nl|oordeel|n}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Estonian: {{t|et|kohtuotsus}}
* Finnish: {{t+|fi|päätös}}, {{t+|fi|ratkaisu}}, {{t+|fi|tuomio}}
* French: {{t+|fr|jugement|m}}, {{t+|fr|peine|f}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}, {{t|ka|სასამართლო განაჩენი}}, {{t|ka|გადაწყვეტილება}}, {{t|ka|სასამართლო გადაწყვეტილება}}
* German: {{t+|de|Urteil|n}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpát}}, {{t+|he|דִּין|m|tr=din}}
* Hindi: {{t|hi|सज़ा|f}}, {{t+|hi|निर्णय|m}}, {{t|hi|फ़ैसला|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|sententia}}
* Italian: {{t+|it|condanna|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこく, senkoku}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t+|km|សាលក្រម}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}, {{t+|ko|선고(宣告)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Lao: {{t|lo|ການຕັດສິນ}}
* Latvian: {{t|lv|spriedums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|nuosprendis|m}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|വിധി}}
* Norman: {{t|nrf|condamnâtion|f}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t|nb|domsslutning|m}}, {{t+|nb|dom|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}, {{t+|ps|فيصله|f|tr=faysala}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}, {{t|fa-cls|فَیْصَلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}, {{t|fa-ira|فِیْصِلِه}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}, {{t+|pl|orzeczenie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|verdict|n}}
* Russian: {{t+|ru|пригово́р|m}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|breith|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пре̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|prȅsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t|sl|sodba|f}}, {{t|sl|razsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t|tl|desisyon}}, {{t|tl|hatol}}, {{t|tl|pasiya}}, {{t|tl|sentensya}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Tatar: {{t+|tt|хөкем}}
* Thai: {{t+|th|คำพิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}
* Turkmen: {{t|tk|höküm}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд|m}}, {{t|uk|при́говор|m}}
* Urdu: {{t+|ur|حُکْم|m}}, {{t|ur|فَیصْلَہ|m}}, {{t|ur|سَزا|f}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án|alt=bản án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|judicial order for punishment}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}, {{t+|az|qərar}}
* Belarusian: {{t|be|асуджэ́нне|n}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждане|n}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Crimean Tatar: {{t|crh|üküm}}
* Czech: {{t+|cs|odsouzení|n}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordeling|f}}
* Estonian: {{t+|et|süüdimõistmine}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}
* German: {{t+|de|Verurteilung|f}}, {{t|de|Schuldspruch|m}}
* Greek: {{t+|el|καταδίκη|f}}
*: Ancient Greek: {{t|grc|καταδίκη|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|condemnation}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Macedonian: {{t|mk|осуда|f}}
* Malay: {{t+|ms|hukuman}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dom|m}}
* Old English: {{t|ang|dōm|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|condenação|f}}
* Romanian: {{t+|ro|condamnare|f}}
* Russian: {{t+|ru|осужде́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovene: {{t|sl|obsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t+|tl|parusa}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|yargı}}, {{t+|tr|karar}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд}}, {{t|uk|осу́дження|n}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfryd|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top-also|punishment imposed on a person convicted of a crime|punishment}}
* Belarusian: {{t|be|вы́рак|m}}, {{t|be|ка́ра|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|trest|m}}
* Danish: {{t|da|straf|c}}
* Dutch: {{t+|nl|straf|f}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}, {{t+|fi|rangaistus}}
* French: {{t+|fr|peine|f}}, {{t+|fr|sentence|f}}
* Georgian: {{t+|ka|სასჯელი}}
* German: {{t+|de|Strafe|f}}
* Hindi: {{t+|hi|दंड|m}}, {{t|hi|सज़ा|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|büntetés}}
* Ilocano: {{t|ilo|sentensia}}
* Indonesian: {{t-check|id|[[putus|keputusan]] [[hukum]]}} &lt;!-- was &quot;[[putus|keputusan]] [[hukum]]&quot; - assumed sum-of-parts; if an idiom, drop [[link]]s to [[word]]s. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|pena}}
* Italian: {{t+|it|pena|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t|km|ទណ្ឌវាទ}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|ശിക്ഷ}}
* Māori: {{t|mi|whiunga}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|шийтгэл}}, {{t+|mn|ял}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|straff|m}}
* Pangasinan: {{t|pag|sentensia}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|مُجازات}}, {{t|fa-ira|جَزا}}, {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|pena|f}}, {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
* Russian: {{t+|ru|наказа́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|peanas|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t+|sl|kazen|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|punición|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t+|es|pena|f}}
* Swedish: {{t+|sv|straff|n}}
* Tajik: {{t|tg|муҷозот}}, {{t|tg|ҷазо}}, {{t|tg|ҳукм}}
* Telugu: {{t+|te|శిక్ష}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ceza}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок}}, {{t|uk|ка́ра|f}}
* Urdu: {{t|ur|سَزا|f}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|saying, especially from a great person}}
* Bulgarian: {{t+|bg|сенте́нция|f}}
* Danish: {{t|da|sentens|c}}
* Finnish: {{t+|fi|sanonta}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|گُفْتَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|گُفْتِه}}
* Russian: {{t+|ru|сенте́нция|f|tr=sentɛ́ncija}}, {{t+|ru|изрече́ние|n}}
* Slovene: {{t|sl|sentenca|f}}, {{t|sl|izrek|m}}
* Turkish: {{t+|tr|vecize}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|grammatically complete series of words consisting of a subject and predicate}}
* Afrikaans: {{t+|af|sin}}
* Albanian: {{t+|sq|fjali|f}}
* Altai:
*: Southern Altai: {{t|alt|эрмек}}
* Amharic: {{t|am|ዓረፍተ ነገር}}
* Arabic: {{t+|ar|جُمْلَة|f}}
*: Egyptian Arabic: {{t|arz|جملة|f|tr=gumla}}
* Armenian: {{t+|hy|նախադասություն}}
* Asturian: {{t+|ast|fras|f}}, {{t+|ast|frase|f}}
* Azerbaijani: {{t+|az|cümlə}}
* Balinese: {{t|ban|lengkara}}
* Bashkir: {{t|ba|һөйләм}}
* Basque: {{t|eu|esaldi}}, {{t+|eu|perpaus}}
* Belarusian: {{t|be|сказ|m}}, {{t|be|фра́за|f}}
* Bengali: {{t+|bn|বাক্য}}
* Bikol:
*: Central Bikol: {{t|bcl|pangurulay}}
* Breton: {{t+|br|frazenn|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|изрече́ние|n}}, {{t+|bg|фра́за|f}}
* Burmese: {{t+|my|ဝါကျ}}
* Catalan: {{t+|ca|frase|f}}, {{t+|ca|sentència|f}}, {{t+|ca|oració|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|kapahayag}}
* Chichewa: {{t|ny|chiganizo}}
* Chinese:
*: Cantonese: {{t|yue|句子}}
*: Dungan: {{t|dng|дуар}}
*: Hokkien: {{t|nan-hbl|語句|tr=gír-kù / gú-kù / gí-kù}}
*: Mandarin: {{t+|cmn|句子}}, {{t+|cmn|語句}}
* Czech: {{t+|cs|věta|f}}, {{t+|cs|sentence|f}}
* Danish: {{t+|da|sætning|c}}
* Dusun:
*: Central Dusun: {{t|dtp|ayat}}
* Dutch: {{t+|nl|zin|m}}, {{t+|nl|volzin}}
* Esperanto: {{t+|eo|frazo}}
* Estonian: {{t+|et|lause}}
* Finnish: {{t+|fi|virke}}, {{q|informal}} {{t+|fi|lause}}
* French: {{t+|fr|phrase|f}}
* Georgian: {{t|ka|წინადადება}}
* German: {{t+|de|Satz|m}}
* Greek: {{t+|el|πρόταση|f}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpat}}
* Hindi: {{t+|hi|वाक्य|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|mondat}}
* Icelandic: {{t+|is|setning|f}}, {{t+|is|málsgrein|f}}
* Indonesian: {{t+|id|kalimat}}
* Ingrian: {{t|izh|sanomus}}
* Interlingua: {{t+|ia|phrase}}
* Irish: {{t+|ga|abairt|f}}
* Italian: {{t+|it|frase|f}}
* Japanese: {{t+|ja|文|tr=ぶん, bun}}, {{t+|ja|文章|tr=ぶんしょう, bunshō}}, {{t+|ja|センテンス|tr=sentensu}}
* Javanese:
*: Carakan: {{t|jv|ꦲꦸꦏꦫ}}
*: Rumi: {{t+|jv|ukara}}
* Kalmyk: {{t|xal|зәңг}}
* Kannada: {{t+|kn|ವಾಕ್ಯ}}
* Kazakh: {{t|kk|сөйлем}}, {{t|kk|ұсыным}}
* Khmer: {{t+|km|ល្បះ}}, {{t+|km|ប្រយោគ}}, {{t+|km|ឃ្លា}}
* Korean: {{t+|ko|문장(文章)}}, {{t|ko|센텐스}}
* Kumyk: {{t|kum|жумла}}
* Kurdish:
*: Northern Kurdish: {{t+|kmr|hevok|f}}, {{t+|kmr|cumle}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|сүйлөм}}
* Ladino: {{t|lad|fraza}}
* Lao: {{t|lo|ປະໂຫຍກ}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Latvian: {{t|lv|teikums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|sakinys|m}}
* Luxembourgish: {{t|lb|Saz|m}}
* Macedonian: {{t|mk|реченица|f}}
* Malay: {{t+|ms|ayat}}, {{t|ms|kalimat}}
* Malayalam: {{t+|ml|വാക്യം}}
* Maltese: {{t|mt|sentenza|f}}
* Māori: {{t|mi|haurārangi}}, {{t|mi|rerenga kōrero}}
* Marathi: {{t|mr|वाक्य|n}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|өгүүлбэр}}
*: Mongolian script: {{t|mn|ᠥᠭᠦᠯᠡᠪᠦᠷᠢ}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|setning|m|f}}
* Old Church Slavonic: {{t|cu|реченьѥ}}
* Old English: {{t|ang|cwide|m}}
* Pannonian Rusyn: {{t|rsk|виреченє|n}}
* Pashto: {{t+|ps|جمله|f|tr=jomla}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|جُمْلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|جُمْلِه}}
* Polish: {{t+|pl|zdanie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|frase|f}}, {{t+|pt|período|f}} ''(grammar)'', {{t+|pt|sentença|f}} ''(grammar, dated)''
* Rapa Nui: {{t|rap|kupu vānaŋa}}
* Romanian: {{t+|ro|propoziție|f}}, {{t+|ro|frază|f}}
* Russian: {{t+|ru|предложе́ние|n}}, {{t+|ru|фра́за|f}}
* Sanskrit: {{t+|sa|वाक्य|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|rosg-rann|f}}, {{t|gd|seantans|m}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|речѐница|f}}
*: Latin: {{t+|sh|rečènica|f}}
* Sikkimese: {{t|sip|བརྗོད་པོ}}
* Sinhalese: {{t+|si|වාක්‍යය}}
* Slovak: {{t|sk|veta|f}}
* Slovene: {{t+|sl|stavek|m}}, {{t|sl|poved|f}}
* Spanish: {{t+|es|oración|f}}
* Swahili: {{t+|sw|sentensi}}
* Swedish: {{t+|sv|mening|c}}, {{t+|sv|fras|c}}, {{t+|sv|sättning|c}}
* Tagalog: {{t|tl|pangungusap}}
* Tajik: {{t+|tg|ҷумла}}
* Tatar: {{t+|tt|җөмлә}}
* Telugu: {{t+|te|వాక్యము}}
* Thai: {{t+|th|ประโยค}}
* Tibetan: {{t|bo|ཙིག་གྲུབ}}
* Turkish: {{t+|tr|cümle}}, {{t+|tr|tümce}}
*: Ottoman Turkish: {{t|ota|جمله|tr=cümle}}
* Turkmen: {{t|tk|sözlem}}, {{t|tk|höküm}}, {{t|tk|jümle}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ре́чення|n}}, {{t|uk|фра́за|f}}
* Urdu: {{t|ur|جُمْلَہ|m}}
* Uyghur: {{t|ug|جۈملە}}
* Uzbek: {{t+|uz|jumla}}, {{t+|uz|gap}}
* Vietnamese: {{t+|vi|câu}}
* Welsh: {{t+|cy|brawddeg|f}}
* Yiddish: {{t|yi|זאַץ|m}}
* Zhuang: {{t|za|coenz}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|logic: formula with no free variables}}
* Czech: {{t+|cs|sentence|f}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|computing: string that can be generated by a given formal grammar}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|''(rare)'' someone's pronounced opinion or judgement on a given question}}
* Bulgarian: {{t+|bg|мне́ние|n}}
* Finnish: {{t+|fi|lausunto}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|قِضاوَت}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|opinie|f}}
* Russian: {{t+|ru|выска́зывание|m}}, {{t+|ru|мне́ние|n}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ahkam|p|alt=ahkâm}}
{{trans-bottom}}

{{checktrans-top}}
* Frisian:
*: West Frisian: {{t+check|fy|sin}}
* Hindi: {{t+check|hi|वाक्य}}
* Ido: {{t+check|io|frazo}}
{{trans-bottom}}

===Verb===
{{en-verb}}

# {{lb|en|transitive}} To declare a sentence on a convicted person; to [[condemn]] to punishment.
#: {{syn|en|adjudge|condemn|doom|Thesaurus:convict}}
#: {{near-syn|en|pass sentence}}
#: {{ux|en|The judge '''sentenced''' the embezzler to ten years in prison, along with a hefty fine.}}
#* {{RQ:Dryden Aureng-zebe|passage=Nature herself is '''sentenced''' in your doom.}}
#* '''1900''', {{w|Charles W. Chesnutt}}, '''{{w|The House Behind the Cedars}}''', Chapter I,
#*: The murderer, he recalled, had been tried and '''sentenced''' to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his sentence.
#* {{quote-book
|en
|year=2005
|author=w:Elizabeth Economy
|chapter=Environmental Enforcement in China
|editor=Kristen A. Day
|title=China's Environment and the Challenge of Sustainable Development
|url=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/
|ISBN=0-7656-1471-5
|LCCN=2004017118
|OCLC=56011251
|OL=8055014M
|page=109
|pageurl=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/page/109/
|text=Moreover, in 2002 two EPB officials in Yangcheng County, Shanxi Province, were '''sentenced''' to jail for failing to stop a chemical plant from discharging toxic waste into the drinking-water system.}}
#* {{quote-journal
|en
|date=June 16, 2006
|title=China holds closed trial for researcher - Asia - Pacific - International Herald Tribune
|journal=w:The New York Times
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805005321/https://www.nytimes.com/2006/06/16/world/asia/16iht-web.0616zhao.1985757.html
|issn=0362-4331
|oclc=1645522
|section=ASIA PACIFIC
|url2=https://archive.li/vhHfV
|text=On Thursday, a court in south China's Hunan province '''sentenced''' a Chinese journalist, Yang Xiaoqing, to one year in jail for extortion after he wrote articles about official corruption.}}
#* {{quote-av|en|date=Feb 21 2016|actor=w:John Oliver|title=w:Last Week Tonight with John Oliver|season=3|number=2|episode=Abortion Laws|network=HBO|text=And at that point, we have '''sentenced''' a child to motherhood.}}
# {{lb|en|especially|legal|or|poetic}} To [[decree]], [[announce]]{{,}} or pass as a sentence.
#* {{quote-text|en|year=1874|author=Ella Taylor Disosway|title=South Meadows: A Tale of Long Ago|page=235
|passage=“We are empowered to deliver thee to prison; yea, the law commands us to '''sentence''' death upon the abettors of this mischief.{{...}}&quot;}}
#* {{quote-text|en|year=1977|author=Eugene B. Meier|title=How was the Acculturation of Children of Alt Lutheraner Descent in Wisconsin 1843 - 1915 Affected by the Relationship of Home and Market?: A Case Study|page=150
|passage=So as far as the older generation of German Lutherans were concerned, the abolition of the mother language '''sentenced''' death upon the church as they knew it.}}
#* {{quote-book
|en
|year=1991
|author=Joe Wayman
|title=If You Promise Not to Tell
|publisher=Pieces of Learning
|isbn=9781880505151
|page=36
|passage=But little did I know, As I cleared away that snow, I&amp;#39;d '''sentenced''' death upon that rose, For late that night it simply froze. I&amp;#39;d taken its one chance away, As I stripped it of its quilt that day. I learned a lesson late that night,&amp;nbsp;...}}
#* '''1996''', United States. Court of Appeals (9th Circuit), ''Annual Report of the Ninth Circuit'', page 137:
#*: {{...}}upholding Idaho statute mandating that court &amp;quot;shall&amp;quot; '''sentence''' death upon finding an aggravating circumstance &amp;quot;unless&amp;quot; it finds outweighing mitigating circumstances because satisfies individualized sentencing requirement {{...}}
# {{lb|en|obsolete}} To utter [[sententious]]ly.
#* {{RQ:Feltham Resolves|passage=Let me heare one wise man '''sentence''' it, rather then twenty Fooles, garrulous in their lengthened tattle.}}

====Derived terms====
{{col|en|oversentence|unsentenced
|resentence|sentencer}}

====Translations====
{{trans-top|declare a sentence on a convicted person}}
* Arabic: {{t+|ar|حَكَمَ}}, {{t|ar|أَدَانَ}}
* Armenian: {{t+|hy|դատապարտել}}
* Azerbaijani: {{t|az|məhkum etmək}}
* Belarusian: {{t|be|прыгаво́рваць|impf}}, {{t|be|прыгавары́ць|pf}}, {{t|be|прысу́джваць|impf}}, {{t|be|прысудзі́ць|pf}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждам|impf}}, {{t|bg|осъ́дя|pf}}
* Catalan: {{t+|ca|sentenciar}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判處|tr=pànchǔ}}
* Czech: {{t+|cs|odsuzovat|impf}}, {{t+|cs|odsoudit|pf}}
* Danish: {{t|da|dømme}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordelen}}, {{t+|nl|straffen}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamni}}
* Estonian: {{t+|et|mõistma}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomita}}
* French: {{t+|fr|punir}}, {{t+|fr|condamner}}
* German: {{t+|de|verurteilen}}
* Hungarian: {{t+|hu|elítél}}
* Indonesian: {{t+check|id|putus|alt=memutuskan}} &lt;!-- was &quot;[[putus|memutuskan]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis|alt=memvonis}} &lt;!-- was &quot;[[vonis|memvonis]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t|id|menyatakan bersalah}}
* Interlingua: {{t|ia|sententiar}}
* Irish: {{t|ga|daor}}
* Italian: {{t+|it|condannare}}
* Japanese: {{t|ja|[[判決]]を[[下す]]|tr=はんけつをくだす, hanketsu o kudasu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこくする, senkoku suru|alt=宣告する}}
* Korean: {{t+|ko|선고하다}}
* Latin: {{t|la|addīcō}}
* Macedonian: {{t|mk|пресудува|impf}}, {{t|mk|пресуди|pf}}, {{t|mk|досудува|impf}}, {{t|mk|досуди|pf}}, {{t|mk|осудува|impf}}, {{t|mk|осуди|pf}}
* Marathi: {{t|mr|शिक्षा सुनावणे}}
* Mizo: {{t|lus|chung thu rêl}}
* Norman: {{t|nrf|condamner}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dømme}}
* Old English: {{t|ang|dēman}}
* Persian: {{t+|fa|محکوم کردن|tr=mahkum kardan}}
* Polish: {{t+|pl|skazywać|impf}}, {{t+|pl|skazać|pf}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentenciar}}
* Romanian: {{t+|ro|condamna}}
* Russian: {{t+|ru|пригова́ривать|impf}}, {{t+|ru|приговори́ть|pf}}, {{t+|ru|осужда́ть|impf}}, {{t+|ru|осуди́ть|pf}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|daor}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пресуђи́вати|impf}}, {{t|sh|пресу́дити|pf}}, {{t|sh|осуђи́вати|impf}}, {{t|sh|осу́дити|pf}}
*: Latin: {{t|sh|presuđívati|impf}}, {{t+|sh|presúditi|pf}}, {{t+|sh|osuđívati|impf}}, {{t+|sh|osúditi|pf}}
* Slovak: {{t|sk|odsudzovať|impf}}, {{t|sk|odsúdiť|pf}}
* Slovene: {{t|sl|obsoditi|pf}}
* Spanish: {{t+|es|sentenciar}}, {{t+|es|condenar}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t|sv|avkunna}} dom, {{t+|sv|döma}}
* Thai: {{t+|th|พิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm vermek}}, {{t|tr|hüküm giydirmek}}, {{t+|tr|mahkum etmek}}
* Ukrainian: {{t|uk|засу́джувати|impf}}, {{t|uk|засуди́ти|pf}}, {{t|uk|прису́джувати|impf}}, {{t|uk|присуди́ти|pf}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfrydu}}
* Yiddish: {{t|yi|פֿאַרמשפּטן|tr=farmishpetn}}
{{trans-bottom}}

===Further reading===
* {{R:Webster 1913}}
* {{R:Century 1911}}

==Czech==

===Pronunciation===
* {{cs-IPA}}
* {{hyphenation|cs|sen|ten|ce}}

===Noun===
{{cs-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|formula with no free variables}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammar}}
#: {{syn|cs|věta}}

====Declension====
{{cs-ndecl|f}}

==French==

===Etymology===
{{inh+|fr|fro|sentence}}, itself {{bor+|nocap=1|fr|la|sententia}}.

===Pronunciation===
* {{fr-IPA}}
* {{audio|fr|Fr-sentence.ogg}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-DSwissK-sentence.wav|a=&lt;&lt;Switzerland&gt;&gt; (&lt;&lt;Valais&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-Poslovitch-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}

===Noun===
{{fr-noun|f}}

# {{l|en|sentence}}
# [[verdict]]
# [[maxim]], [[saying]], [[adage]]

===Further reading===
* {{R:fr:TLFi}}

==Latvian==

===Etymology===
{{rfe|lv}}

===Pronunciation===
* {{lv-IPA|sententsæ}}

===Noun===
{{lv-noun|f|5th}}

# {{l|en|sentence}} {{gl|a laconic expression that contains some insight or instruction}}

====Declension====
{{lv-decl-noun|senten|e|5th||c|č}}

===References===
* {{R:SDTV}}

==Middle French==

===Etymology===
From {{inh|frm|la|sententia}}.

===Noun===
{{frm-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|judgement; verdict}}
#* {{quote-book|frm|year=1532|title=s:fr:Pantagruel|author=w:François Rabelais|passage={{...}} puis retourna s'asseoir et commença pronuncer la '''sentence''' comme s'ensuyt :|translation={{...}} then went back and sat down and started to give the verdict as follows:}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammatically complete series of words}}
#* {{quote-book|frm|year=1552|title=Le Tiers Livre|author=w:François Rabelais|passage=tant a cause des amphibologies, equivocques, &amp; obscuritez des motz, que de la briefveté des '''sentences'''|translation=}}
{{attention|frm|needs translation, amphibologies is the problem word}}</text>
      <sha1>1y9d2tgwz8duc3wcsa1lbnk5sqpkuvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382232</id>
      <parentid>382231</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31688" sha1="6vvel8bc71y8z4b1vorj58s0xth7ugj" xml:space="preserve">'''جملو  -  Sentence'''

اشاعت: 

روٽ|en|ine-pro|*sent-|id=perceive {{bor: sententia||سوچڻ جو طريقو، راءِ، جذبو، la|sentiēns مان، la|sentiō| جو موجوده حصو محسوس ڪرڻ، سوچڻ، آخرڪار 
der|en|ine-pro|*sent-||محسوس ڪرڻ کان. 
=تلفظ==
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns}} 
* {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}} 
==اسم==
# جوري يا عدالت جو فيصلو يا فيصلو؛ هڪ فيصلو. 14 صدي کان. #: عدالت پهرين الزام ۾ ڏوهه جي ''سزا'' واپس ڪئي، پر ٻئي ۾ بيگناهي. # ڏوهه جي سزا يافته شخص تي لاڳو ڪيل سزا. #* مون کي ٻڌايو ويو آهي ته هوءَ سٺي لکندي آهي، ۽ سندس سڀئي اکر ''جملن'' سان ڀريل آهن. # لفظن جو هڪ گرامر طور تي مڪمل سلسلو جنهن ۾ هڪ [[موضوع]] ۽ [[مطلوب]] شامل آهن، جيتوڻيڪ هڪ يا ٻيو [[مطلوب]] هجي. جديد لکڻ ۾، جڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي، مثال طور، لاطيني، يوناني يا سيريلڪ الفابيٽ، عام طور تي [[وڏي اکر]] سان شروع ٿيندا آهن ۽ [[مڪمل اسٽاپ]] يا ٻئي [[اوقاف]] سان ختم ٿيندا آهن. 15 صدي کان. * ڪمپيوٽنگ ٿيوري: [[اسٽرنگ]] جي سيٽ مان ڪو به جيڪو پيدا ڪري سگهجي ٿو. مترادفات: * فيصلو * يقين Hypernyms: hyponyms: 
==نڪتل اصطلاح==
== لاڳاپيل اصطلاح==
 ترجمو: ''(تاريخ)'' فيصلو يا عدالت جو فيصلو|فيصلو|فيصلو}} 
* عربي: حُكْم 
* پشتو: حکم، فيصله 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم، فَیْصَلَه 
*: ايراني فارسي: حُکْم، فِيْصِلِه 
* سنڌي: فيصلو
* اردو: حُکْم، فَیصْلَہ، سَزا 
* سزا لاءِ عدالتي حڪم 
* عربي: حُكْم 
* پشتو: حڪ 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم 
*: ايراني فارسي: حُکْم 
*:سنڌي:حڪم 
* ڏوهن جي سزا هڪ شخص تي لاڳو. 
* فارسي: 
*: ايراني فارسي: جَزا، حُڪْم 
* اردو: سَزا 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: گُفْتَه 
*:سنڌي: سَزا

* گرامر جي لحاظ کان لفظن جو مڪمل سلسلو جنهن ۾ موضوع ۽ اڳڪٿي شامل هجي. 
* عربي: جُمْلَة 
*: مصري عربي: جملة 
* پشتو: جمله 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: جُمْلَه 
*: ايراني فارسي: الف جُمْلِه 
*: سنڌي: جملو. 
ترجمو؛ سزا يافته شخص تي سزا جو اعلان ڪريو. 
* عربي: حَكَمَ 
* سنڌي: سزا

[[زمرو:انگريزي]]
[[زمرو:انگريزي جملو]]

===Pronunciation===
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns/}}
** {{IPA|en|[ˈsɛntn̩(t)s]|[ˈsɛnʔn̩(t)s]|a=GA}}
*** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}}
* {{rhymes|en|ɛntəns|s=2}}
* {{hyph|en|sen|tence}}

===Noun===
{{en-noun}}

# {{lb|en|dated}} The decision or [[judgement]] of a jury or court; a [[verdict]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The court returned a '''sentence''' of guilt in the first charge, but innocence in the second.}}
#* {{quote-journal|en|year=1959|month=October|author=Colin G. Maggs|title=The Bristol-Frome branch of the W.R.|journal=Trains Illustrated|page=473|text=A branch that has played a significant part in the history of its territory is under '''sentence''' at the end of the summer timetables, so far as its passenger services are concerned.}}
# The judicial order for a [[punishment]] to be imposed on a person convicted of a [[crime]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The judge declared a '''sentence''' of death by hanging for the infamous child rapist.}}
#* {{RQ:Chesnutt House Behind the Cedars|I|passage=The murderer, he recalled, had been tried and sentenced to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his '''sentence'''.}}
# A punishment imposed on a person convicted of a crime.
# {{lb|en|obsolete}} A [[saying]], especially from a great person; a [[maxim]], an [[apophthegm]]. {{defdate|14th|19th c.}}
#* {{RQ:Montaigne Florio Essayes|chapter=40|book=I|passage=Men (saith an ancient Greek '''sentence''') are tormented by the opinions they have of things, and not by things themselves.}}
#* {{RQ:Richardson Clarissa|letter=52|volume=4|text=I am  told that she writes well, and that all her letters are full of '''sentences'''.}}
# {{senseid|en|Q41796}}{{lb|en|grammar}} A grammatically complete series of words consisting of a [[subject]] and [[predicate]], even if one or the other is [[implied]]. In modern writing, when using, e.g., the [[Latin alphabet|Latin]], [[Greek_alphabet|Greek]] or [[Cyrillic]] alphabets, typically beginning with a [[capital letter]] and ending with a [[full stop]] or other [[punctuation]]. {{defdate|from 15th c.}}
#: {{hyper|en|syntagma|;|utterance}}
#: {{hypo|en|sentential#Noun}}
#: {{nearsyn|en|clause#Noun}}
#: {{ux|en|The children were made to construct '''sentences''' consisting of nouns and verbs from the list on the chalkboard.}}
# {{lb|en|logic}} A [[formula]] with no [[free variable]]s. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|computing theory}} Any of the set of [[string]]s that can be generated by a given [[formal grammar]]. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|obsolete}} Sense; meaning; significance.
#* {{RQ:Chaucer Canterbury Tales|title=Prologue|passage=Noght o word spak he moore than was neede, / And that was seyd in forme and reverence / And short and quyk and ful of hy '''sentence''' {{...}}|brackets=on|termlang=en}}
#* {{RQ:Milton Eikonoklastes|passage=now to the discourse itself, voluble enough, and full of '''sentence''', but that, for the most part, either specious rather than solid, or to his cause nothing pertinent.}}
#* {{RQ:T. S. Eliot Prufrock|page=15|passage=Full of high '''sentence''', but a bit obtuse; {{...}}}}
# {{lb|en|obsolete}} One's [[opinion]]; manner of thinking. {{defdate|14th|17th c.}}
#* {{RQ:Milton Paradise Lost|book=II|text=My '''sentence''' is for open war.|year=1873}}
#* {{quote-book|en|title=An Ecclesiastical History, Antient and Modern, from the Birth of Christ to the Beginning of the Present Century|passage=The book of ſentences, which rendered the name of Peter Lombard ſo illuſtrious, was a compilation of '''ſentences''', and paſſages, drawn from the fathers, whoſe manifold contradictions, this eminent prelate endeavoured to reconcile.|year=1764|author=w:Johann Lorenz von Mosheim|translator=w:Archibald Maclaine|page=598}}
# {{lb|en|archaic}} A [[pronounced]] opinion or [[judgment]] on a given question. {{defdate|from 14th c.}}
#* {{quote-book|en|title=The Reward of Religion: Deliuered in Sundry Lectures Vpon the Booke of Ruth : Wherein the Godly May See Their Dayly Both Inward and Outward Trials : with the Presence of God to Assist Them, and His Mercies to Recompence Them [...]|passage=[I]f it may bee lawfull to iudge or giue any '''ſentence''' thereof, it [the author of the book of Ruth] was either Samuell, or ſome other godly Prophet vnder the raigne of Saule, [...]|year=1596|author=w:Edward Topsell|page=1|year_published=1601|pageurl=https://www.google.com/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA1|publisher=w:John Windet|location=London|url=https://www.google.ca/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0}}
#* {{RQ:Atterbury Luther|passage=By them &amp;#91;[[w:Martin Luther|Martin Luther]]'s works&amp;#93; we might pass '''sentence''' upon his doctrines.}}

====Synonyms====
* {{l|en|verdict}}
* {{l|en|conviction}}

====Hypernyms====
* {{sense|logic}} {{l|en|formula}}

====Hyponyms====
* {{sense|grammar}} {{l|en|affirmative sentence}}, {{l|en|complex sentence}}, {{l|en|compound sentence}}, {{l|en|conditional sentence}}, {{l|en|equative sentence}}, {{l|en|postilion sentence}}, {{l|en|simple sentence}}

====Derived terms====
{{col|en|sentenceful|sentence-final particle|sentenceness|minor sentence|jail sentence|circle sentence|cleft sentence|death sentence|donkey sentence|fused sentence|garden path sentence|garden-path sentence|incomplete sentence|life sentence|mandatory sentence|number sentence|periodic sentence|prison sentence|pro-sentence|run-on sentence|sentence adverb|sentence case|sentence connective|sentence element|sentence fragment|sentence mix|suspended sentence|topic sentence|Wenker sentence|Concord sentence|kernel sentence|composite sentence|foresentence|hypersentence|intersentence|intrasentence|midsentence|multisentence|nonsentence|presentence|pseudosentence|sentegraph|sentenceable|sentencehood|sentencelike|sentencewise|sentoid|slifting|subsentence}}

====Related terms====
{{col|en|sentential}}

====Translations====
{{trans-top-also|''(dated)'' decision or judgement of a court|judgment|verdict}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Armenian: {{t+|hy|դատավճիռ}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}
* Belarusian: {{t|be|пры́суд|m}}, {{t|be|пры́гавар|m}}, {{t|be|прыгаво́р|m}}, {{t|be|вы́рак|m}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}, {{t|ceb|desisyon}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判刑|tr=pànxíng}}, {{t+|cmn|判決|tr=pànjué}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|verdikt|m}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|vonnis|n}}, {{t+|nl|uitspraak|f}}, {{t+|nl|oordeel|n}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Estonian: {{t|et|kohtuotsus}}
* Finnish: {{t+|fi|päätös}}, {{t+|fi|ratkaisu}}, {{t+|fi|tuomio}}
* French: {{t+|fr|jugement|m}}, {{t+|fr|peine|f}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}, {{t|ka|სასამართლო განაჩენი}}, {{t|ka|გადაწყვეტილება}}, {{t|ka|სასამართლო გადაწყვეტილება}}
* German: {{t+|de|Urteil|n}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpát}}, {{t+|he|דִּין|m|tr=din}}
* Hindi: {{t|hi|सज़ा|f}}, {{t+|hi|निर्णय|m}}, {{t|hi|फ़ैसला|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|sententia}}
* Italian: {{t+|it|condanna|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこく, senkoku}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t+|km|សាលក្រម}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}, {{t+|ko|선고(宣告)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Lao: {{t|lo|ການຕັດສິນ}}
* Latvian: {{t|lv|spriedums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|nuosprendis|m}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|വിധി}}
* Norman: {{t|nrf|condamnâtion|f}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t|nb|domsslutning|m}}, {{t+|nb|dom|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}, {{t+|ps|فيصله|f|tr=faysala}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}, {{t|fa-cls|فَیْصَلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}, {{t|fa-ira|فِیْصِلِه}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}, {{t+|pl|orzeczenie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|verdict|n}}
* Russian: {{t+|ru|пригово́р|m}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|breith|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пре̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|prȅsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t|sl|sodba|f}}, {{t|sl|razsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t|tl|desisyon}}, {{t|tl|hatol}}, {{t|tl|pasiya}}, {{t|tl|sentensya}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Tatar: {{t+|tt|хөкем}}
* Thai: {{t+|th|คำพิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}
* Turkmen: {{t|tk|höküm}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд|m}}, {{t|uk|при́говор|m}}
* Urdu: {{t+|ur|حُکْم|m}}, {{t|ur|فَیصْلَہ|m}}, {{t|ur|سَزا|f}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án|alt=bản án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|judicial order for punishment}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}, {{t+|az|qərar}}
* Belarusian: {{t|be|асуджэ́нне|n}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждане|n}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Crimean Tatar: {{t|crh|üküm}}
* Czech: {{t+|cs|odsouzení|n}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordeling|f}}
* Estonian: {{t+|et|süüdimõistmine}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}
* German: {{t+|de|Verurteilung|f}}, {{t|de|Schuldspruch|m}}
* Greek: {{t+|el|καταδίκη|f}}
*: Ancient Greek: {{t|grc|καταδίκη|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|condemnation}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Macedonian: {{t|mk|осуда|f}}
* Malay: {{t+|ms|hukuman}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dom|m}}
* Old English: {{t|ang|dōm|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|condenação|f}}
* Romanian: {{t+|ro|condamnare|f}}
* Russian: {{t+|ru|осужде́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovene: {{t|sl|obsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t+|tl|parusa}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|yargı}}, {{t+|tr|karar}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд}}, {{t|uk|осу́дження|n}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfryd|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top-also|punishment imposed on a person convicted of a crime|punishment}}
* Belarusian: {{t|be|вы́рак|m}}, {{t|be|ка́ра|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|trest|m}}
* Danish: {{t|da|straf|c}}
* Dutch: {{t+|nl|straf|f}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}, {{t+|fi|rangaistus}}
* French: {{t+|fr|peine|f}}, {{t+|fr|sentence|f}}
* Georgian: {{t+|ka|სასჯელი}}
* German: {{t+|de|Strafe|f}}
* Hindi: {{t+|hi|दंड|m}}, {{t|hi|सज़ा|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|büntetés}}
* Ilocano: {{t|ilo|sentensia}}
* Indonesian: {{t-check|id|[[putus|keputusan]] [[hukum]]}} &lt;!-- was &quot;[[putus|keputusan]] [[hukum]]&quot; - assumed sum-of-parts; if an idiom, drop [[link]]s to [[word]]s. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|pena}}
* Italian: {{t+|it|pena|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t|km|ទណ្ឌវាទ}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|ശിക്ഷ}}
* Māori: {{t|mi|whiunga}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|шийтгэл}}, {{t+|mn|ял}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|straff|m}}
* Pangasinan: {{t|pag|sentensia}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|مُجازات}}, {{t|fa-ira|جَزا}}, {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|pena|f}}, {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
* Russian: {{t+|ru|наказа́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|peanas|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t+|sl|kazen|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|punición|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t+|es|pena|f}}
* Swedish: {{t+|sv|straff|n}}
* Tajik: {{t|tg|муҷозот}}, {{t|tg|ҷазо}}, {{t|tg|ҳукм}}
* Telugu: {{t+|te|శిక్ష}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ceza}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок}}, {{t|uk|ка́ра|f}}
* Urdu: {{t|ur|سَزا|f}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|saying, especially from a great person}}
* Bulgarian: {{t+|bg|сенте́нция|f}}
* Danish: {{t|da|sentens|c}}
* Finnish: {{t+|fi|sanonta}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|گُفْتَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|گُفْتِه}}
* Russian: {{t+|ru|сенте́нция|f|tr=sentɛ́ncija}}, {{t+|ru|изрече́ние|n}}
* Slovene: {{t|sl|sentenca|f}}, {{t|sl|izrek|m}}
* Turkish: {{t+|tr|vecize}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|grammatically complete series of words consisting of a subject and predicate}}
* Afrikaans: {{t+|af|sin}}
* Albanian: {{t+|sq|fjali|f}}
* Altai:
*: Southern Altai: {{t|alt|эрмек}}
* Amharic: {{t|am|ዓረፍተ ነገር}}
* Arabic: {{t+|ar|جُمْلَة|f}}
*: Egyptian Arabic: {{t|arz|جملة|f|tr=gumla}}
* Armenian: {{t+|hy|նախադասություն}}
* Asturian: {{t+|ast|fras|f}}, {{t+|ast|frase|f}}
* Azerbaijani: {{t+|az|cümlə}}
* Balinese: {{t|ban|lengkara}}
* Bashkir: {{t|ba|һөйләм}}
* Basque: {{t|eu|esaldi}}, {{t+|eu|perpaus}}
* Belarusian: {{t|be|сказ|m}}, {{t|be|фра́за|f}}
* Bengali: {{t+|bn|বাক্য}}
* Bikol:
*: Central Bikol: {{t|bcl|pangurulay}}
* Breton: {{t+|br|frazenn|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|изрече́ние|n}}, {{t+|bg|фра́за|f}}
* Burmese: {{t+|my|ဝါကျ}}
* Catalan: {{t+|ca|frase|f}}, {{t+|ca|sentència|f}}, {{t+|ca|oració|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|kapahayag}}
* Chichewa: {{t|ny|chiganizo}}
* Chinese:
*: Cantonese: {{t|yue|句子}}
*: Dungan: {{t|dng|дуар}}
*: Hokkien: {{t|nan-hbl|語句|tr=gír-kù / gú-kù / gí-kù}}
*: Mandarin: {{t+|cmn|句子}}, {{t+|cmn|語句}}
* Czech: {{t+|cs|věta|f}}, {{t+|cs|sentence|f}}
* Danish: {{t+|da|sætning|c}}
* Dusun:
*: Central Dusun: {{t|dtp|ayat}}
* Dutch: {{t+|nl|zin|m}}, {{t+|nl|volzin}}
* Esperanto: {{t+|eo|frazo}}
* Estonian: {{t+|et|lause}}
* Finnish: {{t+|fi|virke}}, {{q|informal}} {{t+|fi|lause}}
* French: {{t+|fr|phrase|f}}
* Georgian: {{t|ka|წინადადება}}
* German: {{t+|de|Satz|m}}
* Greek: {{t+|el|πρόταση|f}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpat}}
* Hindi: {{t+|hi|वाक्य|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|mondat}}
* Icelandic: {{t+|is|setning|f}}, {{t+|is|málsgrein|f}}
* Indonesian: {{t+|id|kalimat}}
* Ingrian: {{t|izh|sanomus}}
* Interlingua: {{t+|ia|phrase}}
* Irish: {{t+|ga|abairt|f}}
* Italian: {{t+|it|frase|f}}
* Japanese: {{t+|ja|文|tr=ぶん, bun}}, {{t+|ja|文章|tr=ぶんしょう, bunshō}}, {{t+|ja|センテンス|tr=sentensu}}
* Javanese:
*: Carakan: {{t|jv|ꦲꦸꦏꦫ}}
*: Rumi: {{t+|jv|ukara}}
* Kalmyk: {{t|xal|зәңг}}
* Kannada: {{t+|kn|ವಾಕ್ಯ}}
* Kazakh: {{t|kk|сөйлем}}, {{t|kk|ұсыным}}
* Khmer: {{t+|km|ល្បះ}}, {{t+|km|ប្រយោគ}}, {{t+|km|ឃ្លា}}
* Korean: {{t+|ko|문장(文章)}}, {{t|ko|센텐스}}
* Kumyk: {{t|kum|жумла}}
* Kurdish:
*: Northern Kurdish: {{t+|kmr|hevok|f}}, {{t+|kmr|cumle}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|сүйлөм}}
* Ladino: {{t|lad|fraza}}
* Lao: {{t|lo|ປະໂຫຍກ}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Latvian: {{t|lv|teikums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|sakinys|m}}
* Luxembourgish: {{t|lb|Saz|m}}
* Macedonian: {{t|mk|реченица|f}}
* Malay: {{t+|ms|ayat}}, {{t|ms|kalimat}}
* Malayalam: {{t+|ml|വാക്യം}}
* Maltese: {{t|mt|sentenza|f}}
* Māori: {{t|mi|haurārangi}}, {{t|mi|rerenga kōrero}}
* Marathi: {{t|mr|वाक्य|n}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|өгүүлбэр}}
*: Mongolian script: {{t|mn|ᠥᠭᠦᠯᠡᠪᠦᠷᠢ}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|setning|m|f}}
* Old Church Slavonic: {{t|cu|реченьѥ}}
* Old English: {{t|ang|cwide|m}}
* Pannonian Rusyn: {{t|rsk|виреченє|n}}
* Pashto: {{t+|ps|جمله|f|tr=jomla}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|جُمْلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|جُمْلِه}}
* Polish: {{t+|pl|zdanie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|frase|f}}, {{t+|pt|período|f}} ''(grammar)'', {{t+|pt|sentença|f}} ''(grammar, dated)''
* Rapa Nui: {{t|rap|kupu vānaŋa}}
* Romanian: {{t+|ro|propoziție|f}}, {{t+|ro|frază|f}}
* Russian: {{t+|ru|предложе́ние|n}}, {{t+|ru|фра́за|f}}
* Sanskrit: {{t+|sa|वाक्य|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|rosg-rann|f}}, {{t|gd|seantans|m}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|речѐница|f}}
*: Latin: {{t+|sh|rečènica|f}}
* Sikkimese: {{t|sip|བརྗོད་པོ}}
* Sinhalese: {{t+|si|වාක්‍යය}}
* Slovak: {{t|sk|veta|f}}
* Slovene: {{t+|sl|stavek|m}}, {{t|sl|poved|f}}
* Spanish: {{t+|es|oración|f}}
* Swahili: {{t+|sw|sentensi}}
* Swedish: {{t+|sv|mening|c}}, {{t+|sv|fras|c}}, {{t+|sv|sättning|c}}
* Tagalog: {{t|tl|pangungusap}}
* Tajik: {{t+|tg|ҷумла}}
* Tatar: {{t+|tt|җөмлә}}
* Telugu: {{t+|te|వాక్యము}}
* Thai: {{t+|th|ประโยค}}
* Tibetan: {{t|bo|ཙིག་གྲུབ}}
* Turkish: {{t+|tr|cümle}}, {{t+|tr|tümce}}
*: Ottoman Turkish: {{t|ota|جمله|tr=cümle}}
* Turkmen: {{t|tk|sözlem}}, {{t|tk|höküm}}, {{t|tk|jümle}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ре́чення|n}}, {{t|uk|фра́за|f}}
* Urdu: {{t|ur|جُمْلَہ|m}}
* Uyghur: {{t|ug|جۈملە}}
* Uzbek: {{t+|uz|jumla}}, {{t+|uz|gap}}
* Vietnamese: {{t+|vi|câu}}
* Welsh: {{t+|cy|brawddeg|f}}
* Yiddish: {{t|yi|זאַץ|m}}
* Zhuang: {{t|za|coenz}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|logic: formula with no free variables}}
* Czech: {{t+|cs|sentence|f}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|computing: string that can be generated by a given formal grammar}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|''(rare)'' someone's pronounced opinion or judgement on a given question}}
* Bulgarian: {{t+|bg|мне́ние|n}}
* Finnish: {{t+|fi|lausunto}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|قِضاوَت}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|opinie|f}}
* Russian: {{t+|ru|выска́зывание|m}}, {{t+|ru|мне́ние|n}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ahkam|p|alt=ahkâm}}
{{trans-bottom}}

{{checktrans-top}}
* Frisian:
*: West Frisian: {{t+check|fy|sin}}
* Hindi: {{t+check|hi|वाक्य}}
* Ido: {{t+check|io|frazo}}
{{trans-bottom}}

===Verb===
{{en-verb}}

# {{lb|en|transitive}} To declare a sentence on a convicted person; to [[condemn]] to punishment.
#: {{syn|en|adjudge|condemn|doom|Thesaurus:convict}}
#: {{near-syn|en|pass sentence}}
#: {{ux|en|The judge '''sentenced''' the embezzler to ten years in prison, along with a hefty fine.}}
#* {{RQ:Dryden Aureng-zebe|passage=Nature herself is '''sentenced''' in your doom.}}
#* '''1900''', {{w|Charles W. Chesnutt}}, '''{{w|The House Behind the Cedars}}''', Chapter I,
#*: The murderer, he recalled, had been tried and '''sentenced''' to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his sentence.
#* {{quote-book
|en
|year=2005
|author=w:Elizabeth Economy
|chapter=Environmental Enforcement in China
|editor=Kristen A. Day
|title=China's Environment and the Challenge of Sustainable Development
|url=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/
|ISBN=0-7656-1471-5
|LCCN=2004017118
|OCLC=56011251
|OL=8055014M
|page=109
|pageurl=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/page/109/
|text=Moreover, in 2002 two EPB officials in Yangcheng County, Shanxi Province, were '''sentenced''' to jail for failing to stop a chemical plant from discharging toxic waste into the drinking-water system.}}
#* {{quote-journal
|en
|date=June 16, 2006
|title=China holds closed trial for researcher - Asia - Pacific - International Herald Tribune
|journal=w:The New York Times
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805005321/https://www.nytimes.com/2006/06/16/world/asia/16iht-web.0616zhao.1985757.html
|issn=0362-4331
|oclc=1645522
|section=ASIA PACIFIC
|url2=https://archive.li/vhHfV
|text=On Thursday, a court in south China's Hunan province '''sentenced''' a Chinese journalist, Yang Xiaoqing, to one year in jail for extortion after he wrote articles about official corruption.}}
#* {{quote-av|en|date=Feb 21 2016|actor=w:John Oliver|title=w:Last Week Tonight with John Oliver|season=3|number=2|episode=Abortion Laws|network=HBO|text=And at that point, we have '''sentenced''' a child to motherhood.}}
# {{lb|en|especially|legal|or|poetic}} To [[decree]], [[announce]]{{,}} or pass as a sentence.
#* {{quote-text|en|year=1874|author=Ella Taylor Disosway|title=South Meadows: A Tale of Long Ago|page=235
|passage=“We are empowered to deliver thee to prison; yea, the law commands us to '''sentence''' death upon the abettors of this mischief.{{...}}&quot;}}
#* {{quote-text|en|year=1977|author=Eugene B. Meier|title=How was the Acculturation of Children of Alt Lutheraner Descent in Wisconsin 1843 - 1915 Affected by the Relationship of Home and Market?: A Case Study|page=150
|passage=So as far as the older generation of German Lutherans were concerned, the abolition of the mother language '''sentenced''' death upon the church as they knew it.}}
#* {{quote-book
|en
|year=1991
|author=Joe Wayman
|title=If You Promise Not to Tell
|publisher=Pieces of Learning
|isbn=9781880505151
|page=36
|passage=But little did I know, As I cleared away that snow, I&amp;#39;d '''sentenced''' death upon that rose, For late that night it simply froze. I&amp;#39;d taken its one chance away, As I stripped it of its quilt that day. I learned a lesson late that night,&amp;nbsp;...}}
#* '''1996''', United States. Court of Appeals (9th Circuit), ''Annual Report of the Ninth Circuit'', page 137:
#*: {{...}}upholding Idaho statute mandating that court &amp;quot;shall&amp;quot; '''sentence''' death upon finding an aggravating circumstance &amp;quot;unless&amp;quot; it finds outweighing mitigating circumstances because satisfies individualized sentencing requirement {{...}}
# {{lb|en|obsolete}} To utter [[sententious]]ly.
#* {{RQ:Feltham Resolves|passage=Let me heare one wise man '''sentence''' it, rather then twenty Fooles, garrulous in their lengthened tattle.}}

====Derived terms====
{{col|en|oversentence|unsentenced
|resentence|sentencer}}

====Translations====
{{trans-top|declare a sentence on a convicted person}}
* Arabic: {{t+|ar|حَكَمَ}}, {{t|ar|أَدَانَ}}
* Armenian: {{t+|hy|դատապարտել}}
* Azerbaijani: {{t|az|məhkum etmək}}
* Belarusian: {{t|be|прыгаво́рваць|impf}}, {{t|be|прыгавары́ць|pf}}, {{t|be|прысу́джваць|impf}}, {{t|be|прысудзі́ць|pf}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждам|impf}}, {{t|bg|осъ́дя|pf}}
* Catalan: {{t+|ca|sentenciar}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判處|tr=pànchǔ}}
* Czech: {{t+|cs|odsuzovat|impf}}, {{t+|cs|odsoudit|pf}}
* Danish: {{t|da|dømme}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordelen}}, {{t+|nl|straffen}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamni}}
* Estonian: {{t+|et|mõistma}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomita}}
* French: {{t+|fr|punir}}, {{t+|fr|condamner}}
* German: {{t+|de|verurteilen}}
* Hungarian: {{t+|hu|elítél}}
* Indonesian: {{t+check|id|putus|alt=memutuskan}} &lt;!-- was &quot;[[putus|memutuskan]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis|alt=memvonis}} &lt;!-- was &quot;[[vonis|memvonis]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t|id|menyatakan bersalah}}
* Interlingua: {{t|ia|sententiar}}
* Irish: {{t|ga|daor}}
* Italian: {{t+|it|condannare}}
* Japanese: {{t|ja|[[判決]]を[[下す]]|tr=はんけつをくだす, hanketsu o kudasu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこくする, senkoku suru|alt=宣告する}}
* Korean: {{t+|ko|선고하다}}
* Latin: {{t|la|addīcō}}
* Macedonian: {{t|mk|пресудува|impf}}, {{t|mk|пресуди|pf}}, {{t|mk|досудува|impf}}, {{t|mk|досуди|pf}}, {{t|mk|осудува|impf}}, {{t|mk|осуди|pf}}
* Marathi: {{t|mr|शिक्षा सुनावणे}}
* Mizo: {{t|lus|chung thu rêl}}
* Norman: {{t|nrf|condamner}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dømme}}
* Old English: {{t|ang|dēman}}
* Persian: {{t+|fa|محکوم کردن|tr=mahkum kardan}}
* Polish: {{t+|pl|skazywać|impf}}, {{t+|pl|skazać|pf}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentenciar}}
* Romanian: {{t+|ro|condamna}}
* Russian: {{t+|ru|пригова́ривать|impf}}, {{t+|ru|приговори́ть|pf}}, {{t+|ru|осужда́ть|impf}}, {{t+|ru|осуди́ть|pf}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|daor}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пресуђи́вати|impf}}, {{t|sh|пресу́дити|pf}}, {{t|sh|осуђи́вати|impf}}, {{t|sh|осу́дити|pf}}
*: Latin: {{t|sh|presuđívati|impf}}, {{t+|sh|presúditi|pf}}, {{t+|sh|osuđívati|impf}}, {{t+|sh|osúditi|pf}}
* Slovak: {{t|sk|odsudzovať|impf}}, {{t|sk|odsúdiť|pf}}
* Slovene: {{t|sl|obsoditi|pf}}
* Spanish: {{t+|es|sentenciar}}, {{t+|es|condenar}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t|sv|avkunna}} dom, {{t+|sv|döma}}
* Thai: {{t+|th|พิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm vermek}}, {{t|tr|hüküm giydirmek}}, {{t+|tr|mahkum etmek}}
* Ukrainian: {{t|uk|засу́джувати|impf}}, {{t|uk|засуди́ти|pf}}, {{t|uk|прису́джувати|impf}}, {{t|uk|присуди́ти|pf}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfrydu}}
* Yiddish: {{t|yi|פֿאַרמשפּטן|tr=farmishpetn}}
{{trans-bottom}}

===Further reading===
* {{R:Webster 1913}}
* {{R:Century 1911}}

==Czech==

===Pronunciation===
* {{cs-IPA}}
* {{hyphenation|cs|sen|ten|ce}}

===Noun===
{{cs-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|formula with no free variables}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammar}}
#: {{syn|cs|věta}}

====Declension====
{{cs-ndecl|f}}

==French==

===Etymology===
{{inh+|fr|fro|sentence}}, itself {{bor+|nocap=1|fr|la|sententia}}.

===Pronunciation===
* {{fr-IPA}}
* {{audio|fr|Fr-sentence.ogg}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-DSwissK-sentence.wav|a=&lt;&lt;Switzerland&gt;&gt; (&lt;&lt;Valais&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-Poslovitch-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}

===Noun===
{{fr-noun|f}}

# {{l|en|sentence}}
# [[verdict]]
# [[maxim]], [[saying]], [[adage]]

===Further reading===
* {{R:fr:TLFi}}

==Latvian==

===Etymology===
{{rfe|lv}}

===Pronunciation===
* {{lv-IPA|sententsæ}}

===Noun===
{{lv-noun|f|5th}}

# {{l|en|sentence}} {{gl|a laconic expression that contains some insight or instruction}}

====Declension====
{{lv-decl-noun|senten|e|5th||c|č}}

===References===
* {{R:SDTV}}

==Middle French==

===Etymology===
From {{inh|frm|la|sententia}}.

===Noun===
{{frm-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|judgement; verdict}}
#* {{quote-book|frm|year=1532|title=s:fr:Pantagruel|author=w:François Rabelais|passage={{...}} puis retourna s'asseoir et commença pronuncer la '''sentence''' comme s'ensuyt :|translation={{...}} then went back and sat down and started to give the verdict as follows:}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammatically complete series of words}}
#* {{quote-book|frm|year=1552|title=Le Tiers Livre|author=w:François Rabelais|passage=tant a cause des amphibologies, equivocques, &amp; obscuritez des motz, que de la briefveté des '''sentences'''|translation=}}
{{attention|frm|needs translation, amphibologies is the problem word}}</text>
      <sha1>6vvel8bc71y8z4b1vorj58s0xth7ugj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382233</id>
      <parentid>382232</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31748" sha1="qoc6o6m6elubu4l2w5gk06mypw7qovv" xml:space="preserve">'''جملو  -  Sentence'''

اشاعت: 

روٽ|en|ine-pro|*sent-|id=perceive {{bor: sententia||سوچڻ جو طريقو، راءِ، جذبو، la|sentiēns مان، la|sentiō| جو موجوده حصو محسوس ڪرڻ، سوچڻ، آخرڪار 
der|en|ine-pro|*sent-||محسوس ڪرڻ کان. 
=تلفظ==
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns}} 
* {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}} 
==اسم==
# جوري يا عدالت جو فيصلو يا فيصلو؛ هڪ فيصلو. 14 صدي کان. #: عدالت پهرين الزام ۾ ڏوهه جي ''سزا'' واپس ڪئي، پر ٻئي ۾ بيگناهي. # ڏوهه جي سزا يافته شخص تي لاڳو ڪيل سزا. #* مون کي ٻڌايو ويو آهي ته هوءَ سٺي لکندي آهي، ۽ سندس سڀئي اکر ''جملن'' سان ڀريل آهن. # لفظن جو هڪ گرامر طور تي مڪمل سلسلو جنهن ۾ هڪ [[موضوع]] ۽ [[مطلوب]] شامل آهن، جيتوڻيڪ هڪ يا ٻيو [[مطلوب]] هجي. جديد لکڻ ۾، جڏهن استعمال ڪيو ويندو آهي، مثال طور، لاطيني، يوناني يا سيريلڪ الفابيٽ، عام طور تي [[وڏي اکر]] سان شروع ٿيندا آهن ۽ [[مڪمل اسٽاپ]] يا ٻئي [[اوقاف]] سان ختم ٿيندا آهن. 15 صدي کان. * ڪمپيوٽنگ ٿيوري: [[اسٽرنگ]] جي سيٽ مان ڪو به جيڪو پيدا ڪري سگهجي ٿو. مترادفات: * فيصلو * يقين Hypernyms: hyponyms: 
==نڪتل اصطلاح==
== لاڳاپيل اصطلاح==
 ترجمو: ''(تاريخ)'' فيصلو يا عدالت جو فيصلو|فيصلو|فيصلو}} 
* عربي: حُكْم 
* پشتو: حکم، فيصله 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم، فَیْصَلَه 
*: ايراني فارسي: حُکْم، فِيْصِلِه 
* سنڌي: فيصلو
* اردو: حُکْم، فَیصْلَہ، سَزا 
* سزا لاءِ عدالتي حڪم 
* عربي: حُكْم 
* پشتو: حڪ 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: حُکْم 
*: ايراني فارسي: حُکْم 
*:سنڌي:حڪم 
* ڏوهن جي سزا هڪ شخص تي لاڳو. 
* فارسي: 
*: ايراني فارسي: جَزا، حُڪْم 
* اردو: سَزا 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: گُفْتَه 
*:سنڌي: سَزا

* گرامر جي لحاظ کان لفظن جو مڪمل سلسلو جنهن ۾ موضوع ۽ اڳڪٿي شامل هجي. 
* عربي: جُمْلَة 
*: مصري عربي: جملة 
* پشتو: جمله 
* فارسي: 
*: ڪلاسيڪل فارسي: جُمْلَه 
*: ايراني فارسي: الف جُمْلِه 
*: سنڌي: جملو. 
ترجمو؛ سزا يافته شخص تي سزا جو اعلان ڪريو. 
* عربي: حَكَمَ 
* سنڌي: سزا


[[زمرو:جملا]]
[[زمرو:انگريزي]]
[[زمرو:انگريزي جملو]]
[[زمرو:انگريزي جملا]]

===Pronunciation===
* {{IPA|en|/ˈsɛn.təns/}}
** {{IPA|en|[ˈsɛntn̩(t)s]|[ˈsɛnʔn̩(t)s]|a=GA}}
*** {{audio|en|en-us-sentence.ogg|a=US}}
* {{rhymes|en|ɛntəns|s=2}}
* {{hyph|en|sen|tence}}

===Noun===
{{en-noun}}

# {{lb|en|dated}} The decision or [[judgement]] of a jury or court; a [[verdict]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The court returned a '''sentence''' of guilt in the first charge, but innocence in the second.}}
#* {{quote-journal|en|year=1959|month=October|author=Colin G. Maggs|title=The Bristol-Frome branch of the W.R.|journal=Trains Illustrated|page=473|text=A branch that has played a significant part in the history of its territory is under '''sentence''' at the end of the summer timetables, so far as its passenger services are concerned.}}
# The judicial order for a [[punishment]] to be imposed on a person convicted of a [[crime]]. {{defdate|from 14th c.}}
#: {{ux|en|The judge declared a '''sentence''' of death by hanging for the infamous child rapist.}}
#* {{RQ:Chesnutt House Behind the Cedars|I|passage=The murderer, he recalled, had been tried and sentenced to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his '''sentence'''.}}
# A punishment imposed on a person convicted of a crime.
# {{lb|en|obsolete}} A [[saying]], especially from a great person; a [[maxim]], an [[apophthegm]]. {{defdate|14th|19th c.}}
#* {{RQ:Montaigne Florio Essayes|chapter=40|book=I|passage=Men (saith an ancient Greek '''sentence''') are tormented by the opinions they have of things, and not by things themselves.}}
#* {{RQ:Richardson Clarissa|letter=52|volume=4|text=I am  told that she writes well, and that all her letters are full of '''sentences'''.}}
# {{senseid|en|Q41796}}{{lb|en|grammar}} A grammatically complete series of words consisting of a [[subject]] and [[predicate]], even if one or the other is [[implied]]. In modern writing, when using, e.g., the [[Latin alphabet|Latin]], [[Greek_alphabet|Greek]] or [[Cyrillic]] alphabets, typically beginning with a [[capital letter]] and ending with a [[full stop]] or other [[punctuation]]. {{defdate|from 15th c.}}
#: {{hyper|en|syntagma|;|utterance}}
#: {{hypo|en|sentential#Noun}}
#: {{nearsyn|en|clause#Noun}}
#: {{ux|en|The children were made to construct '''sentences''' consisting of nouns and verbs from the list on the chalkboard.}}
# {{lb|en|logic}} A [[formula]] with no [[free variable]]s. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|computing theory}} Any of the set of [[string]]s that can be generated by a given [[formal grammar]]. {{defdate|from 20th c.}}
# {{lb|en|obsolete}} Sense; meaning; significance.
#* {{RQ:Chaucer Canterbury Tales|title=Prologue|passage=Noght o word spak he moore than was neede, / And that was seyd in forme and reverence / And short and quyk and ful of hy '''sentence''' {{...}}|brackets=on|termlang=en}}
#* {{RQ:Milton Eikonoklastes|passage=now to the discourse itself, voluble enough, and full of '''sentence''', but that, for the most part, either specious rather than solid, or to his cause nothing pertinent.}}
#* {{RQ:T. S. Eliot Prufrock|page=15|passage=Full of high '''sentence''', but a bit obtuse; {{...}}}}
# {{lb|en|obsolete}} One's [[opinion]]; manner of thinking. {{defdate|14th|17th c.}}
#* {{RQ:Milton Paradise Lost|book=II|text=My '''sentence''' is for open war.|year=1873}}
#* {{quote-book|en|title=An Ecclesiastical History, Antient and Modern, from the Birth of Christ to the Beginning of the Present Century|passage=The book of ſentences, which rendered the name of Peter Lombard ſo illuſtrious, was a compilation of '''ſentences''', and paſſages, drawn from the fathers, whoſe manifold contradictions, this eminent prelate endeavoured to reconcile.|year=1764|author=w:Johann Lorenz von Mosheim|translator=w:Archibald Maclaine|page=598}}
# {{lb|en|archaic}} A [[pronounced]] opinion or [[judgment]] on a given question. {{defdate|from 14th c.}}
#* {{quote-book|en|title=The Reward of Religion: Deliuered in Sundry Lectures Vpon the Booke of Ruth : Wherein the Godly May See Their Dayly Both Inward and Outward Trials : with the Presence of God to Assist Them, and His Mercies to Recompence Them [...]|passage=[I]f it may bee lawfull to iudge or giue any '''ſentence''' thereof, it [the author of the book of Ruth] was either Samuell, or ſome other godly Prophet vnder the raigne of Saule, [...]|year=1596|author=w:Edward Topsell|page=1|year_published=1601|pageurl=https://www.google.com/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA1|publisher=w:John Windet|location=London|url=https://www.google.ca/books/edition/The_Reward_of_Religion/EEQ7AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=0}}
#* {{RQ:Atterbury Luther|passage=By them &amp;#91;[[w:Martin Luther|Martin Luther]]'s works&amp;#93; we might pass '''sentence''' upon his doctrines.}}

====Synonyms====
* {{l|en|verdict}}
* {{l|en|conviction}}

====Hypernyms====
* {{sense|logic}} {{l|en|formula}}

====Hyponyms====
* {{sense|grammar}} {{l|en|affirmative sentence}}, {{l|en|complex sentence}}, {{l|en|compound sentence}}, {{l|en|conditional sentence}}, {{l|en|equative sentence}}, {{l|en|postilion sentence}}, {{l|en|simple sentence}}

====Derived terms====
{{col|en|sentenceful|sentence-final particle|sentenceness|minor sentence|jail sentence|circle sentence|cleft sentence|death sentence|donkey sentence|fused sentence|garden path sentence|garden-path sentence|incomplete sentence|life sentence|mandatory sentence|number sentence|periodic sentence|prison sentence|pro-sentence|run-on sentence|sentence adverb|sentence case|sentence connective|sentence element|sentence fragment|sentence mix|suspended sentence|topic sentence|Wenker sentence|Concord sentence|kernel sentence|composite sentence|foresentence|hypersentence|intersentence|intrasentence|midsentence|multisentence|nonsentence|presentence|pseudosentence|sentegraph|sentenceable|sentencehood|sentencelike|sentencewise|sentoid|slifting|subsentence}}

====Related terms====
{{col|en|sentential}}

====Translations====
{{trans-top-also|''(dated)'' decision or judgement of a court|judgment|verdict}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Armenian: {{t+|hy|դատավճիռ}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}
* Belarusian: {{t|be|пры́суд|m}}, {{t|be|пры́гавар|m}}, {{t|be|прыгаво́р|m}}, {{t|be|вы́рак|m}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}, {{t|ceb|desisyon}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判刑|tr=pànxíng}}, {{t+|cmn|判決|tr=pànjué}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|verdikt|m}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|vonnis|n}}, {{t+|nl|uitspraak|f}}, {{t+|nl|oordeel|n}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Estonian: {{t|et|kohtuotsus}}
* Finnish: {{t+|fi|päätös}}, {{t+|fi|ratkaisu}}, {{t+|fi|tuomio}}
* French: {{t+|fr|jugement|m}}, {{t+|fr|peine|f}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}, {{t|ka|სასამართლო განაჩენი}}, {{t|ka|გადაწყვეტილება}}, {{t|ka|სასამართლო გადაწყვეტილება}}
* German: {{t+|de|Urteil|n}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpát}}, {{t+|he|דִּין|m|tr=din}}
* Hindi: {{t|hi|सज़ा|f}}, {{t+|hi|निर्णय|m}}, {{t|hi|फ़ैसला|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|sententia}}
* Italian: {{t+|it|condanna|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこく, senkoku}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t+|km|សាលក្រម}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}, {{t+|ko|선고(宣告)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Lao: {{t|lo|ການຕັດສິນ}}
* Latvian: {{t|lv|spriedums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|nuosprendis|m}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|വിധി}}
* Norman: {{t|nrf|condamnâtion|f}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t|nb|domsslutning|m}}, {{t+|nb|dom|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}, {{t+|ps|فيصله|f|tr=faysala}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}, {{t|fa-cls|فَیْصَلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}, {{t|fa-ira|فِیْصِلِه}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}, {{t+|pl|orzeczenie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|verdict|n}}
* Russian: {{t+|ru|пригово́р|m}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|breith|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пре̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|prȅsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t|sl|sodba|f}}, {{t|sl|razsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t|tl|desisyon}}, {{t|tl|hatol}}, {{t|tl|pasiya}}, {{t|tl|sentensya}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Tatar: {{t+|tt|хөкем}}
* Thai: {{t+|th|คำพิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}
* Turkmen: {{t|tk|höküm}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд|m}}, {{t|uk|при́говор|m}}
* Urdu: {{t+|ur|حُکْم|m}}, {{t|ur|فَیصْلَہ|m}}, {{t|ur|سَزا|f}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án|alt=bản án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|judicial order for punishment}}
* Arabic: {{t+|ar|حُكْم|m}}
* Azerbaijani: {{t+|az|hökm}}, {{t+|az|qərar}}
* Belarusian: {{t|be|асуджэ́нне|n}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждане|n}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Crimean Tatar: {{t|crh|üküm}}
* Czech: {{t+|cs|odsouzení|n}}
* Danish: {{t+|da|dom|c}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordeling|f}}
* Estonian: {{t+|et|süüdimõistmine}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}
* Georgian: {{t|ka|განაჩენი}}
* German: {{t+|de|Verurteilung|f}}, {{t|de|Schuldspruch|m}}
* Greek: {{t+|el|καταδίκη|f}}
*: Ancient Greek: {{t|grc|καταδίκη|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|ítélet}}
* Indonesian: {{t+|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|condemnation}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Macedonian: {{t|mk|осуда|f}}
* Malay: {{t+|ms|hukuman}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dom|m}}
* Old English: {{t|ang|dōm|m}}
* Pashto: {{t+|ps|حکم|m|tr=hokm}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|حُکْم}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|condenação|f}}
* Romanian: {{t+|ro|condamnare|f}}
* Russian: {{t+|ru|осужде́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovene: {{t|sl|obsodba|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t|es|fazaña|f}}
* Swedish: {{t+|sv|dom|c}}
* Tagalog: {{t+|tl|parusa}}
* Tajik: {{t|tg|ҳукм}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|yargı}}, {{t+|tr|karar}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок|m}}, {{t|uk|при́суд}}, {{t|uk|осу́дження|n}}
* Uyghur: {{t|ug|ھۆكۈم}}
* Uzbek: {{t+|uz|hukm}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfryd|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top-also|punishment imposed on a person convicted of a crime|punishment}}
* Belarusian: {{t|be|вы́рак|m}}, {{t|be|ка́ра|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|присъ́да|f}}
* Catalan: {{t+|ca|sentència|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|sentensya}}
* Czech: {{t+|cs|rozsudek|m}}, {{t+|cs|trest|m}}
* Danish: {{t|da|straf|c}}
* Dutch: {{t+|nl|straf|f}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamno}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomio}}, {{t+|fi|rangaistus}}
* French: {{t+|fr|peine|f}}, {{t+|fr|sentence|f}}
* Georgian: {{t+|ka|სასჯელი}}
* German: {{t+|de|Strafe|f}}
* Hindi: {{t+|hi|दंड|m}}, {{t|hi|सज़ा|f}}
* Hungarian: {{t+|hu|büntetés}}
* Ilocano: {{t|ilo|sentensia}}
* Indonesian: {{t-check|id|[[putus|keputusan]] [[hukum]]}} &lt;!-- was &quot;[[putus|keputusan]] [[hukum]]&quot; - assumed sum-of-parts; if an idiom, drop [[link]]s to [[word]]s. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis}}
* Interlingua: {{t|ia|pena}}
* Italian: {{t+|it|pena|f}}, {{t+|it|sentenza|f}}
* Japanese: {{t+|ja|判決|tr=はんけつ, hanketsu}}
* Kazakh: {{t|kk|үкім}}
* Khmer: {{t|km|ទណ្ឌវាទ}}
* Korean: {{t+|ko|판결(判決)}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|өкүм}}
* Macedonian: {{t|mk|пресуда|f}}
* Malayalam: {{t+|ml|ശിക്ഷ}}
* Māori: {{t|mi|whiunga}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|шийтгэл}}, {{t+|mn|ял}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|straff|m}}
* Pangasinan: {{t|pag|sentensia}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|مُجازات}}, {{t|fa-ira|جَزا}}, {{t|fa-ira|حُکْم}}
* Polish: {{t+|pl|wyrok|m}}
* Portuguese: {{t+|pt|pena|f}}, {{t+|pt|sentença|f}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
* Russian: {{t+|ru|наказа́ние|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|binn|f}}, {{t|gd|peanas|f}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|о̏суда|f}}
*: Latin: {{t+|sh|ȍsuda|f}}
* Slovak: {{t|sk|rozsudok|m}}
* Slovene: {{t+|sl|kazen|f}}
* Spanish: {{t+|es|sentencia|f}}, {{t+|es|punición|f}}, {{t+|es|condena|f}}, {{t+|es|pena|f}}
* Swedish: {{t+|sv|straff|n}}
* Tajik: {{t|tg|муҷозот}}, {{t|tg|ҷазо}}, {{t|tg|ҳукм}}
* Telugu: {{t+|te|శిక్ష}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ceza}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ви́рок}}, {{t|uk|ка́ра|f}}
* Urdu: {{t|ur|سَزا|f}}
* Vietnamese: {{t+|vi|án}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|saying, especially from a great person}}
* Bulgarian: {{t+|bg|сенте́нция|f}}
* Danish: {{t|da|sentens|c}}
* Finnish: {{t+|fi|sanonta}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|گُفْتَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|گُفْتِه}}
* Russian: {{t+|ru|сенте́нция|f|tr=sentɛ́ncija}}, {{t+|ru|изрече́ние|n}}
* Slovene: {{t|sl|sentenca|f}}, {{t|sl|izrek|m}}
* Turkish: {{t+|tr|vecize}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|grammatically complete series of words consisting of a subject and predicate}}
* Afrikaans: {{t+|af|sin}}
* Albanian: {{t+|sq|fjali|f}}
* Altai:
*: Southern Altai: {{t|alt|эрмек}}
* Amharic: {{t|am|ዓረፍተ ነገር}}
* Arabic: {{t+|ar|جُمْلَة|f}}
*: Egyptian Arabic: {{t|arz|جملة|f|tr=gumla}}
* Armenian: {{t+|hy|նախադասություն}}
* Asturian: {{t+|ast|fras|f}}, {{t+|ast|frase|f}}
* Azerbaijani: {{t+|az|cümlə}}
* Balinese: {{t|ban|lengkara}}
* Bashkir: {{t|ba|һөйләм}}
* Basque: {{t|eu|esaldi}}, {{t+|eu|perpaus}}
* Belarusian: {{t|be|сказ|m}}, {{t|be|фра́за|f}}
* Bengali: {{t+|bn|বাক্য}}
* Bikol:
*: Central Bikol: {{t|bcl|pangurulay}}
* Breton: {{t+|br|frazenn|f}}
* Bulgarian: {{t+|bg|изрече́ние|n}}, {{t+|bg|фра́за|f}}
* Burmese: {{t+|my|ဝါကျ}}
* Catalan: {{t+|ca|frase|f}}, {{t+|ca|sentència|f}}, {{t+|ca|oració|f}}
* Cebuano: {{t|ceb|kapahayag}}
* Chichewa: {{t|ny|chiganizo}}
* Chinese:
*: Cantonese: {{t|yue|句子}}
*: Dungan: {{t|dng|дуар}}
*: Hokkien: {{t|nan-hbl|語句|tr=gír-kù / gú-kù / gí-kù}}
*: Mandarin: {{t+|cmn|句子}}, {{t+|cmn|語句}}
* Czech: {{t+|cs|věta|f}}, {{t+|cs|sentence|f}}
* Danish: {{t+|da|sætning|c}}
* Dusun:
*: Central Dusun: {{t|dtp|ayat}}
* Dutch: {{t+|nl|zin|m}}, {{t+|nl|volzin}}
* Esperanto: {{t+|eo|frazo}}
* Estonian: {{t+|et|lause}}
* Finnish: {{t+|fi|virke}}, {{q|informal}} {{t+|fi|lause}}
* French: {{t+|fr|phrase|f}}
* Georgian: {{t|ka|წინადადება}}
* German: {{t+|de|Satz|m}}
* Greek: {{t+|el|πρόταση|f}}
* Hebrew: {{t+|he|מִשְׁפָּט|m|tr=mishpat}}
* Hindi: {{t+|hi|वाक्य|m}}
* Hungarian: {{t+|hu|mondat}}
* Icelandic: {{t+|is|setning|f}}, {{t+|is|málsgrein|f}}
* Indonesian: {{t+|id|kalimat}}
* Ingrian: {{t|izh|sanomus}}
* Interlingua: {{t+|ia|phrase}}
* Irish: {{t+|ga|abairt|f}}
* Italian: {{t+|it|frase|f}}
* Japanese: {{t+|ja|文|tr=ぶん, bun}}, {{t+|ja|文章|tr=ぶんしょう, bunshō}}, {{t+|ja|センテンス|tr=sentensu}}
* Javanese:
*: Carakan: {{t|jv|ꦲꦸꦏꦫ}}
*: Rumi: {{t+|jv|ukara}}
* Kalmyk: {{t|xal|зәңг}}
* Kannada: {{t+|kn|ವಾಕ್ಯ}}
* Kazakh: {{t|kk|сөйлем}}, {{t|kk|ұсыным}}
* Khmer: {{t+|km|ល្បះ}}, {{t+|km|ប្រយោគ}}, {{t+|km|ឃ្លា}}
* Korean: {{t+|ko|문장(文章)}}, {{t|ko|센텐스}}
* Kumyk: {{t|kum|жумла}}
* Kurdish:
*: Northern Kurdish: {{t+|kmr|hevok|f}}, {{t+|kmr|cumle}}
* Kyrgyz: {{t+|ky|сүйлөм}}
* Ladino: {{t|lad|fraza}}
* Lao: {{t|lo|ປະໂຫຍກ}}
* Latin: {{t|la|sententia|f}}
* Latvian: {{t|lv|teikums|m}}
* Lithuanian: {{t+|lt|sakinys|m}}
* Luxembourgish: {{t|lb|Saz|m}}
* Macedonian: {{t|mk|реченица|f}}
* Malay: {{t+|ms|ayat}}, {{t|ms|kalimat}}
* Malayalam: {{t+|ml|വാക്യം}}
* Maltese: {{t|mt|sentenza|f}}
* Māori: {{t|mi|haurārangi}}, {{t|mi|rerenga kōrero}}
* Marathi: {{t|mr|वाक्य|n}}
* Mongolian:
*: Cyrillic: {{t+|mn|өгүүлбэр}}
*: Mongolian script: {{t|mn|ᠥᠭᠦᠯᠡᠪᠦᠷᠢ}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|setning|m|f}}
* Old Church Slavonic: {{t|cu|реченьѥ}}
* Old English: {{t|ang|cwide|m}}
* Pannonian Rusyn: {{t|rsk|виреченє|n}}
* Pashto: {{t+|ps|جمله|f|tr=jomla}}
* Persian:
*: Classical Persian: {{t|fa-cls|جُمْلَه}}
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|جُمْلِه}}
* Polish: {{t+|pl|zdanie|n}}
* Portuguese: {{t+|pt|frase|f}}, {{t+|pt|período|f}} ''(grammar)'', {{t+|pt|sentença|f}} ''(grammar, dated)''
* Rapa Nui: {{t|rap|kupu vānaŋa}}
* Romanian: {{t+|ro|propoziție|f}}, {{t+|ro|frază|f}}
* Russian: {{t+|ru|предложе́ние|n}}, {{t+|ru|фра́за|f}}
* Sanskrit: {{t+|sa|वाक्य|n}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|rosg-rann|f}}, {{t|gd|seantans|m}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|речѐница|f}}
*: Latin: {{t+|sh|rečènica|f}}
* Sikkimese: {{t|sip|བརྗོད་པོ}}
* Sinhalese: {{t+|si|වාක්‍යය}}
* Slovak: {{t|sk|veta|f}}
* Slovene: {{t+|sl|stavek|m}}, {{t|sl|poved|f}}
* Spanish: {{t+|es|oración|f}}
* Swahili: {{t+|sw|sentensi}}
* Swedish: {{t+|sv|mening|c}}, {{t+|sv|fras|c}}, {{t+|sv|sättning|c}}
* Tagalog: {{t|tl|pangungusap}}
* Tajik: {{t+|tg|ҷумла}}
* Tatar: {{t+|tt|җөмлә}}
* Telugu: {{t+|te|వాక్యము}}
* Thai: {{t+|th|ประโยค}}
* Tibetan: {{t|bo|ཙིག་གྲུབ}}
* Turkish: {{t+|tr|cümle}}, {{t+|tr|tümce}}
*: Ottoman Turkish: {{t|ota|جمله|tr=cümle}}
* Turkmen: {{t|tk|sözlem}}, {{t|tk|höküm}}, {{t|tk|jümle}}
* Ukrainian: {{t+|uk|ре́чення|n}}, {{t|uk|фра́за|f}}
* Urdu: {{t|ur|جُمْلَہ|m}}
* Uyghur: {{t|ug|جۈملە}}
* Uzbek: {{t+|uz|jumla}}, {{t+|uz|gap}}
* Vietnamese: {{t+|vi|câu}}
* Welsh: {{t+|cy|brawddeg|f}}
* Yiddish: {{t|yi|זאַץ|m}}
* Zhuang: {{t|za|coenz}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|logic: formula with no free variables}}
* Czech: {{t+|cs|sentence|f}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|computing: string that can be generated by a given formal grammar}}
* Finnish: {{t+|fi|lause}}
{{trans-bottom}}

{{trans-top|''(rare)'' someone's pronounced opinion or judgement on a given question}}
* Bulgarian: {{t+|bg|мне́ние|n}}
* Finnish: {{t+|fi|lausunto}}
* Persian:
*: Iranian Persian: {{t|fa-ira|قِضاوَت}}
* Romanian: {{t+|ro|sentință|f}}, {{t+|ro|opinie|f}}
* Russian: {{t+|ru|выска́зывание|m}}, {{t+|ru|мне́ние|n}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm}}, {{t+|tr|ahkam|p|alt=ahkâm}}
{{trans-bottom}}

{{checktrans-top}}
* Frisian:
*: West Frisian: {{t+check|fy|sin}}
* Hindi: {{t+check|hi|वाक्य}}
* Ido: {{t+check|io|frazo}}
{{trans-bottom}}

===Verb===
{{en-verb}}

# {{lb|en|transitive}} To declare a sentence on a convicted person; to [[condemn]] to punishment.
#: {{syn|en|adjudge|condemn|doom|Thesaurus:convict}}
#: {{near-syn|en|pass sentence}}
#: {{ux|en|The judge '''sentenced''' the embezzler to ten years in prison, along with a hefty fine.}}
#* {{RQ:Dryden Aureng-zebe|passage=Nature herself is '''sentenced''' in your doom.}}
#* '''1900''', {{w|Charles W. Chesnutt}}, '''{{w|The House Behind the Cedars}}''', Chapter I,
#*: The murderer, he recalled, had been tried and '''sentenced''' to imprisonment for life, but was pardoned by a merciful governor after serving a year of his sentence.
#* {{quote-book
|en
|year=2005
|author=w:Elizabeth Economy
|chapter=Environmental Enforcement in China
|editor=Kristen A. Day
|title=China's Environment and the Challenge of Sustainable Development
|url=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/
|ISBN=0-7656-1471-5
|LCCN=2004017118
|OCLC=56011251
|OL=8055014M
|page=109
|pageurl=https://archive.org/details/chinasenvironmen0000unse/page/109/
|text=Moreover, in 2002 two EPB officials in Yangcheng County, Shanxi Province, were '''sentenced''' to jail for failing to stop a chemical plant from discharging toxic waste into the drinking-water system.}}
#* {{quote-journal
|en
|date=June 16, 2006
|title=China holds closed trial for researcher - Asia - Pacific - International Herald Tribune
|journal=w:The New York Times
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805005321/https://www.nytimes.com/2006/06/16/world/asia/16iht-web.0616zhao.1985757.html
|issn=0362-4331
|oclc=1645522
|section=ASIA PACIFIC
|url2=https://archive.li/vhHfV
|text=On Thursday, a court in south China's Hunan province '''sentenced''' a Chinese journalist, Yang Xiaoqing, to one year in jail for extortion after he wrote articles about official corruption.}}
#* {{quote-av|en|date=Feb 21 2016|actor=w:John Oliver|title=w:Last Week Tonight with John Oliver|season=3|number=2|episode=Abortion Laws|network=HBO|text=And at that point, we have '''sentenced''' a child to motherhood.}}
# {{lb|en|especially|legal|or|poetic}} To [[decree]], [[announce]]{{,}} or pass as a sentence.
#* {{quote-text|en|year=1874|author=Ella Taylor Disosway|title=South Meadows: A Tale of Long Ago|page=235
|passage=“We are empowered to deliver thee to prison; yea, the law commands us to '''sentence''' death upon the abettors of this mischief.{{...}}&quot;}}
#* {{quote-text|en|year=1977|author=Eugene B. Meier|title=How was the Acculturation of Children of Alt Lutheraner Descent in Wisconsin 1843 - 1915 Affected by the Relationship of Home and Market?: A Case Study|page=150
|passage=So as far as the older generation of German Lutherans were concerned, the abolition of the mother language '''sentenced''' death upon the church as they knew it.}}
#* {{quote-book
|en
|year=1991
|author=Joe Wayman
|title=If You Promise Not to Tell
|publisher=Pieces of Learning
|isbn=9781880505151
|page=36
|passage=But little did I know, As I cleared away that snow, I&amp;#39;d '''sentenced''' death upon that rose, For late that night it simply froze. I&amp;#39;d taken its one chance away, As I stripped it of its quilt that day. I learned a lesson late that night,&amp;nbsp;...}}
#* '''1996''', United States. Court of Appeals (9th Circuit), ''Annual Report of the Ninth Circuit'', page 137:
#*: {{...}}upholding Idaho statute mandating that court &amp;quot;shall&amp;quot; '''sentence''' death upon finding an aggravating circumstance &amp;quot;unless&amp;quot; it finds outweighing mitigating circumstances because satisfies individualized sentencing requirement {{...}}
# {{lb|en|obsolete}} To utter [[sententious]]ly.
#* {{RQ:Feltham Resolves|passage=Let me heare one wise man '''sentence''' it, rather then twenty Fooles, garrulous in their lengthened tattle.}}

====Derived terms====
{{col|en|oversentence|unsentenced
|resentence|sentencer}}

====Translations====
{{trans-top|declare a sentence on a convicted person}}
* Arabic: {{t+|ar|حَكَمَ}}, {{t|ar|أَدَانَ}}
* Armenian: {{t+|hy|դատապարտել}}
* Azerbaijani: {{t|az|məhkum etmək}}
* Belarusian: {{t|be|прыгаво́рваць|impf}}, {{t|be|прыгавары́ць|pf}}, {{t|be|прысу́джваць|impf}}, {{t|be|прысудзі́ць|pf}}
* Bulgarian: {{t+|bg|осъ́ждам|impf}}, {{t|bg|осъ́дя|pf}}
* Catalan: {{t+|ca|sentenciar}}
* Chinese:
*: Mandarin: {{t+|cmn|判處|tr=pànchǔ}}
* Czech: {{t+|cs|odsuzovat|impf}}, {{t+|cs|odsoudit|pf}}
* Danish: {{t|da|dømme}}
* Dutch: {{t+|nl|veroordelen}}, {{t+|nl|straffen}}
* Esperanto: {{t|eo|kondamni}}
* Estonian: {{t+|et|mõistma}}
* Finnish: {{t+|fi|tuomita}}
* French: {{t+|fr|punir}}, {{t+|fr|condamner}}
* German: {{t+|de|verurteilen}}
* Hungarian: {{t+|hu|elítél}}
* Indonesian: {{t+check|id|putus|alt=memutuskan}} &lt;!-- was &quot;[[putus|memutuskan]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t+check|id|vonis|alt=memvonis}} &lt;!-- was &quot;[[vonis|memvonis]]&quot; - assumed inflected form or vocalised spelling; please verify if linking is acceptable. see [[User:Kephir/gadgets/xte#Translation_fixing]] --&gt;, {{t|id|menyatakan bersalah}}
* Interlingua: {{t|ia|sententiar}}
* Irish: {{t|ga|daor}}
* Italian: {{t+|it|condannare}}
* Japanese: {{t|ja|[[判決]]を[[下す]]|tr=はんけつをくだす, hanketsu o kudasu}}, {{t+|ja|宣告|tr=せんこくする, senkoku suru|alt=宣告する}}
* Korean: {{t+|ko|선고하다}}
* Latin: {{t|la|addīcō}}
* Macedonian: {{t|mk|пресудува|impf}}, {{t|mk|пресуди|pf}}, {{t|mk|досудува|impf}}, {{t|mk|досуди|pf}}, {{t|mk|осудува|impf}}, {{t|mk|осуди|pf}}
* Marathi: {{t|mr|शिक्षा सुनावणे}}
* Mizo: {{t|lus|chung thu rêl}}
* Norman: {{t|nrf|condamner}}
* Norwegian:
*: Bokmål: {{t+|nb|dømme}}
* Old English: {{t|ang|dēman}}
* Persian: {{t+|fa|محکوم کردن|tr=mahkum kardan}}
* Polish: {{t+|pl|skazywać|impf}}, {{t+|pl|skazać|pf}}
* Portuguese: {{t+|pt|sentenciar}}
* Romanian: {{t+|ro|condamna}}
* Russian: {{t+|ru|пригова́ривать|impf}}, {{t+|ru|приговори́ть|pf}}, {{t+|ru|осужда́ть|impf}}, {{t+|ru|осуди́ть|pf}}
* Scottish Gaelic: {{t|gd|daor}}
* Serbo-Croatian:
*: Cyrillic: {{t|sh|пресуђи́вати|impf}}, {{t|sh|пресу́дити|pf}}, {{t|sh|осуђи́вати|impf}}, {{t|sh|осу́дити|pf}}
*: Latin: {{t|sh|presuđívati|impf}}, {{t+|sh|presúditi|pf}}, {{t+|sh|osuđívati|impf}}, {{t+|sh|osúditi|pf}}
* Slovak: {{t|sk|odsudzovať|impf}}, {{t|sk|odsúdiť|pf}}
* Slovene: {{t|sl|obsoditi|pf}}
* Spanish: {{t+|es|sentenciar}}, {{t+|es|condenar}}
* Swahili: {{t+|sw|kifungo}}
* Swedish: {{t|sv|avkunna}} dom, {{t+|sv|döma}}
* Thai: {{t+|th|พิพากษา}}
* Turkish: {{t+|tr|hüküm vermek}}, {{t|tr|hüküm giydirmek}}, {{t+|tr|mahkum etmek}}
* Ukrainian: {{t|uk|засу́джувати|impf}}, {{t|uk|засуди́ти|pf}}, {{t|uk|прису́джувати|impf}}, {{t|uk|присуди́ти|pf}}
* Welsh: {{t+|cy|dedfrydu}}
* Yiddish: {{t|yi|פֿאַרמשפּטן|tr=farmishpetn}}
{{trans-bottom}}

===Further reading===
* {{R:Webster 1913}}
* {{R:Century 1911}}

==Czech==

===Pronunciation===
* {{cs-IPA}}
* {{hyphenation|cs|sen|ten|ce}}

===Noun===
{{cs-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|formula with no free variables}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammar}}
#: {{syn|cs|věta}}

====Declension====
{{cs-ndecl|f}}

==French==

===Etymology===
{{inh+|fr|fro|sentence}}, itself {{bor+|nocap=1|fr|la|sententia}}.

===Pronunciation===
* {{fr-IPA}}
* {{audio|fr|Fr-sentence.ogg}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-DSwissK-sentence.wav|a=&lt;&lt;Switzerland&gt;&gt; (&lt;&lt;Valais&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-LoquaxFR-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}
* {{audio|fr|LL-Q150 (fra)-Poslovitch-sentence.wav|a=&lt;&lt;France&gt;&gt; (&lt;&lt;Vosges&gt;&gt;)}}

===Noun===
{{fr-noun|f}}

# {{l|en|sentence}}
# [[verdict]]
# [[maxim]], [[saying]], [[adage]]

===Further reading===
* {{R:fr:TLFi}}

==Latvian==

===Etymology===
{{rfe|lv}}

===Pronunciation===
* {{lv-IPA|sententsæ}}

===Noun===
{{lv-noun|f|5th}}

# {{l|en|sentence}} {{gl|a laconic expression that contains some insight or instruction}}

====Declension====
{{lv-decl-noun|senten|e|5th||c|č}}

===References===
* {{R:SDTV}}

==Middle French==

===Etymology===
From {{inh|frm|la|sententia}}.

===Noun===
{{frm-noun|f}}

# {{l|en|sentence}} {{gloss|judgement; verdict}}
#* {{quote-book|frm|year=1532|title=s:fr:Pantagruel|author=w:François Rabelais|passage={{...}} puis retourna s'asseoir et commença pronuncer la '''sentence''' comme s'ensuyt :|translation={{...}} then went back and sat down and started to give the verdict as follows:}}
# {{l|en|sentence}} {{gloss|grammatically complete series of words}}
#* {{quote-book|frm|year=1552|title=Le Tiers Livre|author=w:François Rabelais|passage=tant a cause des amphibologies, equivocques, &amp; obscuritez des motz, que de la briefveté des '''sentences'''|translation=}}
{{attention|frm|needs translation, amphibologies is the problem word}}</text>
      <sha1>qoc6o6m6elubu4l2w5gk06mypw7qovv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انگريزي جملو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98149</id>
    <revision>
      <id>382228</id>
      <timestamp>2026-06-01T16:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انگريزي]]</comment>
      <origin>382228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="dl82dy3wgphsulwng8hxk45fzzz3cip" xml:space="preserve">[[زمرو:انگريزي]]</text>
      <sha1>dl82dy3wgphsulwng8hxk45fzzz3cip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sentence</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98150</id>
    <redirect title="انگريزي جملو" />
    <revision>
      <id>382230</id>
      <timestamp>2026-06-01T16:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[Sentence]] کي [[انگريزي جملو]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>382230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="abinrigphqqqpgc37qlu5k5ucip7hz6" xml:space="preserve">#چوريو [[انگريزي جملو]]</text>
      <sha1>abinrigphqqqpgc37qlu5k5ucip7hz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انگريزي جملا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98151</id>
    <revision>
      <id>382234</id>
      <timestamp>2026-06-01T16:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جملا]] [[زمرو:انگريزي]] [[زمرو:انگريزي جملو]]</comment>
      <origin>382234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="82byya8zfupj5frh45fqwfz47tpuhcw" xml:space="preserve">[[زمرو:جملا]]
[[زمرو:انگريزي]]
[[زمرو:انگريزي جملو]]</text>
      <sha1>82byya8zfupj5frh45fqwfz47tpuhcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جملا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98152</id>
    <revision>
      <id>382235</id>
      <timestamp>2026-06-01T16:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:نحو]]</comment>
      <origin>382235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="n5ngmlrv7yi9mz14wgvfxcx03v10lpu" xml:space="preserve">[[زمرو:نحو]]</text>
      <sha1>n5ngmlrv7yi9mz14wgvfxcx03v10lpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انڊيڪس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98153</id>
    <revision>
      <id>382237</id>
      <timestamp>2026-06-01T17:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:وڪيپيڊيا ڊائريڪٽريز]]</comment>
      <origin>382237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="khtlgcvz0oqwk75lvl3pdvay4cq3wwy" xml:space="preserve">[[زمرو:وڪيپيڊيا ڊائريڪٽريز]]</text>
      <sha1>khtlgcvz0oqwk75lvl3pdvay4cq3wwy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382242</id>
      <parentid>382237</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="1cbzmp25nrgvhoyzrhz58yyeaxa75iw" xml:space="preserve">[[زمرو:معلومات]]
[[زمرو:انفارميشن سائنس]]</text>
      <sha1>1cbzmp25nrgvhoyzrhz58yyeaxa75iw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382298</id>
      <parentid>382242</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="ahjd7rsj4o1qw2x5ng7fkgqmvjq9wy0" xml:space="preserve">[[زمرو:خاڪا]]
[[زمرو:معلومات]]
[[زمرو:انفارميشن سائنس]]</text>
      <sha1>ahjd7rsj4o1qw2x5ng7fkgqmvjq9wy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox high court/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>98154</id>
    <revision>
      <id>382251</id>
      <timestamp>2026-06-01T22:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Infobox | above = {{if empty|{{{court_name|}}}|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}  | abovestyle = background-color: #Ededed; color:inherit;  | subheader = {{{native_name|}}} | imagestyle = padding-bottom:0.4em; border-bottom:solid 1px #aaa; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{image|}}} }}|size={{{imagesize|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|...</comment>
      <origin>382251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4329" sha1="rousuxrrx88l569y1tjgsijzmgjslx2" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = {{if empty|{{{court_name|}}}|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAME}}&lt;/includeonly&gt;}}

| abovestyle = background-color: #Ededed; color:inherit;

| subheader = {{{native_name|}}}
| imagestyle = padding-bottom:0.4em; border-bottom:solid 1px #aaa;
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{image|}}} }}|size={{{imagesize|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{alt|}}}}}
| caption = {{{caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{image2|}}}}}|size={{{imagesize2|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright2|}}}|1}} |alt={{{alt2|}}}}}
| caption2 = {{{caption2|}}}

| image3 = {{#invoke:Infobox mapframe
| autoWithCaption
| onByDefault = {{#if:{{{map|}}}{{{map_image|}}}|no|yes}}
| mapframe-zoom = 13
| mapframe-frame-width = 250
| mapframe-caption = {{if empty|{{{court_name|}}}|{{PAGENAME}}}} جو تفاعلي نقشو
}}

| data1 = {{#if:{{{coordinates|}}}
|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark|{{#if:{{{country|}}}|region:{{Country abbreviation|{{{country}}}}}}}}
|}}

| headerstyle = background-color: #Ededed; color:inherit;

| label2 = قيام
| data2 = {{{established|}}}

| label3 = خاتمو
| data3 = {{{dissolved|}}}

| label4 = اختيار وارو علائقو
| data4 = {{{jurisdiction|}}}

| label5 = مقام
| data5 = {{{location|}}}

| label6 = [[جاگرافيائي بيهڪ]]
| data6 = {{{coordinates|}}}

| label7 = چوڻي
| data7 = {{{motto|}}}

| label8 = جوڙجڪ جو طريقو
| data8 = {{{type|}}}

| label9 = اختيار ڏنل طرفان
| data9 = {{{authority|}}}

| label10 = [[اپيل]] ٿيندي
| data10 = {{{appealsto|{{{appeals|}}}}}}

| label11 = [[اپيل]] ايندي
| data11 = {{{appealsfrom|}}}

| label12 = جج جي عهدي جي مدت
| data12 = {{{terms|}}}

| label13 = عهدن جو تعداد
| data13 = {{{positions|}}}

| label14 = ساليانو بجيٽ
| data14 = {{{budget|}}}

| label15 = ٻولي
| data15 = {{{language|}}}

| label16 = ٽربيونل جو قسم
| data16 = {{{tribunal-type|}}}

| label17 = ويب سائيٽ
| data17 = {{{website|}}}

| header18 = {{{chiefjudgetitle|}}}
| label19 = هاڻوڪو
| data19 = {{{chiefjudgename|}}}
| label20 = کان
| data20 = {{{termstart|}}}
| label21 = اڳواڻ عهدي جي پڄاڻي
| data21 = {{{termend|}}}
| label22 = عدالتي مدت جي پڄاڻي
| data22 = {{{termend2|}}}

| header23 = {{{chiefjudgetitle2|}}}
| label24 = هاڻوڪو
| data24 = {{{chiefjudgename2|}}}
| label25 = کان
| data25 = {{{termstart2|}}}
| label26 = اڳواڻ عهدي جي پڄاڻي
| data26 = {{{termend3|}}}
| label27 = عدالتي مدت جي پڄاڻي
| data27 = {{{termend4|}}}

| header28 = {{{chiefjudgetitle3|}}}
| label29 = هاڻوڪو
| data29 = {{{chiefjudgename3|}}}
| label30 = کان
| data30 = {{{termstart3|}}}
| label31 = اڳواڻ عهدي جي پڄاڻي
| data31 = {{{termend5|}}}
| label32 = عدالتي مدت جي پڄاڻي
| data32 = {{{termend6|}}}

| header33 = {{#if:{{{division_map|}}}|ڊويزن جو نقشو}}
| data34 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{division_map|}}}|size={{{division_map_size|}}}|alt={{{division_map_alt|}}}}}
| data35 = {{#if:{{{division_map|}}}|{{{division_caption|}}}}}
}}
{{#invoke:Check for unknown parameters|check
|unknown={{main other|[[زمرو:اڻڄاتل پيراميٽرن سان انفوباڪس عدالت استعمال ڪندڙ صفحا|VALUE{{PAGENAME}}]]}}
|preview=صفحي ۾ [[سانچو:Infobox court]] جو اڻڄاتل پيراميٽر &quot;VALUE&quot; استعمال ٿيل آهي
|ignoreblank=y
|mapframe_args=y
| alt | alt2 | appeals | appealsfrom | appealsto | authority | budget | caption | caption2 | chiefjudgename | chiefjudgename2 | chiefjudgename3 | chiefjudgetitle | chiefjudgetitle2 | chiefjudgetitle3 | coordinates | country | court_name | dissolved | division_caption | division_map | division_map_alt | division_map_size | engvar | established | image | image_upright | image_upright2 | image2 | imagesize | imagesize2 | jurisdiction | language | location | map | map_image | motto | native_name | positions | termend | termend2 | termend3 | termend4 | termend5 | termend6 | terms | termstart | termstart2 | termstart3 | tribunal-type | type | website
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rousuxrrx88l569y1tjgsijzmgjslx2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382255</id>
      <parentid>382251</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>382255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="d49hrgdj6dgkoqypzit3m5bq8yxkdx0" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}

== استعمال ==
هي سانچو عدالت بابت بنيادي معلومات ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox high court
| court_name =
| native_name =
| image =
| imagesize =
| caption =
| image2 =
| imagesize2 =
| caption2 =
| established =
| dissolved =
| jurisdiction =
| location =
| coordinates =
| motto =
| type =
| authority =
| appealsto =
| appealsfrom =
| terms =
| positions =
| budget =
| language =
| website =
| chiefjudgetitle =
| chiefjudgename =
| termstart =
| termend =
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== مثال ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox high court
| court_name = سنڌ هاءِ ڪورٽ
| native_name = {{nq|سنڌ ھاءِ ڪورٽ}}
| image = Sindh_High_Court_logo.png
| caption = سنڌ هاءِ ڪورٽ جو نشان
| image2 = PK Karachi asv2020-02 img34 Sindh High Court.jpg
| caption2 = ڪراچيءَ ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ جي عمارت
| established = {{start date and age|1906}}
| jurisdiction = [[سنڌ]]
| location = مرڪزي نشست: [[ڪراچي]]، [[سنڌ]]
| type = [[پاڪستان جي عدالتي ڪميشن]]
| authority = [[پاڪستان جو آئين]]
| appealsto = [[پاڪستان جي سپريم ڪورٽ]]
| appealsfrom = [[پاڪستان جون ضلعي عدالتون|ضلعي عدالتون]]
| terms = 62 ورهين جي عمر تائين
| positions = 40
| website = [http://www.sindhhighcourt.gov.pk www.sindhhighcourt.gov.pk]
| chiefjudgetitle = [[سنڌ جو چيف جسٽس]]
| chiefjudgename = [[ظفر احمد راجپوت]]
| termstart = 6 ڊسمبر 2025ع
| termend = 15 آڪٽوبر 2027ع
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;includeonly&gt;
[[زمرو:انفوباڪس سانچا]]
[[زمرو:عدالت سانچا]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>d49hrgdj6dgkoqypzit3m5bq8yxkdx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انساني ترقي جو انڊيڪس</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98155</id>
    <revision>
      <id>382300</id>
      <timestamp>2026-06-02T08:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:انڊيڪس]] [[زمرو:انساني ترقي]]</comment>
      <origin>382300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="kq29m2zk9m0ctg2io0c3qfh86lrnk4e" xml:space="preserve">[[زمرو:انڊيڪس]]
[[زمرو:انساني ترقي]]</text>
      <sha1>kq29m2zk9m0ctg2io0c3qfh86lrnk4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:رويا بلحاظ جانورن جون قسمون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98156</id>
    <revision>
      <id>382315</id>
      <timestamp>2026-06-02T09:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:رويا]]</comment>
      <origin>382315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]</text>
      <sha1>4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:رويين بابت ڪم</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98157</id>
    <revision>
      <id>382316</id>
      <timestamp>2026-06-02T09:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:رويا]]</comment>
      <origin>382316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]</text>
      <sha1>4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پرهيزگاري</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98158</id>
    <revision>
      <id>382317</id>
      <timestamp>2026-06-02T09:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:رويا]]</comment>
      <origin>382317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]</text>
      <sha1>4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جنسي ملڻ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98159</id>
    <revision>
      <id>382319</id>
      <timestamp>2026-06-02T09:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:رويا]]</comment>
      <origin>382319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]</text>
      <sha1>4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382325</id>
      <parentid>382319</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="sk3hn902bwaa0grhnvvlhbz8je10kmw" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]
[[زمرو:حياتيات]]</text>
      <sha1>sk3hn902bwaa0grhnvvlhbz8je10kmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:حرڪي ڪنٽرول</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98160</id>
    <revision>
      <id>382320</id>
      <timestamp>2026-06-02T09:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:رويا]]</comment>
      <origin>382320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]</text>
      <sha1>4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382326</id>
      <parentid>382320</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>382326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="sk3hn902bwaa0grhnvvlhbz8je10kmw" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]
[[زمرو:حياتيات]]</text>
      <sha1>sk3hn902bwaa0grhnvvlhbz8je10kmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ننڊ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98161</id>
    <revision>
      <id>382323</id>
      <timestamp>2026-06-02T09:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:رويا]]</comment>
      <origin>382323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]</text>
      <sha1>4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سماجي سکيا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98162</id>
    <revision>
      <id>382324</id>
      <timestamp>2026-06-02T09:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:رويا]]</comment>
      <origin>382324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl" xml:space="preserve">[[زمرو:رويا]]</text>
      <sha1>4izr3uawcg88lg0k3kmdumxltuc89cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جانورن جي ترقياتي حياتيات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98163</id>
    <revision>
      <id>382335</id>
      <timestamp>2026-06-02T10:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جانور]] [[زمرو:ترقياتي حياتيات]]</comment>
      <origin>382335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="s25xlhydwcitgra8ndrexj1zf1ua5sy" xml:space="preserve">[[زمرو:جانور]]
[[زمرو:ترقياتي حياتيات]]</text>
      <sha1>s25xlhydwcitgra8ndrexj1zf1ua5sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>382337</id>
      <parentid>382335</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Memon2025 صفحي [[زمرو:جانورن ترقياتي حياتيات]] کي [[زمرو:جانورن جي ترقياتي حياتيات]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>382335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="s25xlhydwcitgra8ndrexj1zf1ua5sy" xml:space="preserve">[[زمرو:جانور]]
[[زمرو:ترقياتي حياتيات]]</text>
      <sha1>s25xlhydwcitgra8ndrexj1zf1ua5sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جانورن ترقياتي حياتيات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>98164</id>
    <revision>
      <id>382338</id>
      <timestamp>2026-06-02T10:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>Memon2025 صفحي [[زمرو:جانورن ترقياتي حياتيات]] کي [[زمرو:جانورن جي ترقياتي حياتيات]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>382338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="6jnd9exwvx1u4cea4bdp023fmisqxtk" xml:space="preserve">{{واپس منتقل زمرو|زمرو:جانورن جي ترقياتي حياتيات}}</text>
      <sha1>6jnd9exwvx1u4cea4bdp023fmisqxtk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>